3. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄
аттадӣпасаран̣ата̄ван̣н̣ана̄
80. евам̣ ме сутанти чаккаваттисуттам̣. татра̄йаманутта̄нападаван̣н̣ана̄ – ма̄тула̄йанти евам̣на̄маке нагаре. там̣ нагарам̣ гочарага̄мам̣ катва̄ авидӯре ванасан̣д̣е вихарати. ‘‘татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣ’’ти еттха айаманупуббикатха̄ –
бхагава̄ кира имасса суттасса самут̣т̣ха̄насамайе паччӯсака̄ле маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто има̄йа ана̄гатавам̣садӣпика̄йа суттантакатха̄йа ма̄туланагарава̄сӣнам̣ чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайам̣ дисва̄ па̄това вӣсатибхиккхусахассапарива̄ро ма̄туланагарам̣ сампатто. ма̄туланагарава̄сино кхаттийа̄ ‘‘бхагава̄ а̄гато’’ти сутва̄ паччуггамма дасабалам̣ нимантетва̄ маха̄сакка̄рена нагарам̣ павесетва̄ нисаджджат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видха̄йа бхагавантам̣ маха̄рахе паллан̇ке нисӣда̄петва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ адам̣су. бхагава̄ бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ имасмим̣ т̣ха̄не имесам̣ манусса̄нам̣ дхаммам̣ десесса̄ми, айам̣ падесо самба̄дхо, манусса̄нам̣ т̣ха̄тум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ ока̄со на бхависсати, махата̄ кхо пана сама̄гамена бхавитабба’’нти.
атха ра̄джакула̄нам̣ бхатта̄нумоданам̣ акатва̄ва паттам̣ гахетва̄ нагарато никкхами. манусса̄ чинтайим̣су – ‘‘саттха̄ амха̄кам̣ анумоданампи акатва̄ гаччхати, аддха̄ бхаттаггам̣ амана̄пам̣ ахоси, буддха̄нам̣ на̄ма на сакка̄ читтам̣ гахетум̣, буддхехи саддхим̣ висса̄сакаран̣ам̣ на̄ма самусситапхан̣ам̣ а̄сӣвисам̣ гӣва̄йа гахан̣асадисам̣ хоти; етха бхо, татха̄гатам̣ кхама̄песса̄ма̄’’ти. сакаланагарава̄сино бхагавата̄ сахева никкханта̄. бхагава̄ гаччхантова магадхаккхетте т̣хитам̣ са̄кха̄вит̣апасампаннам̣ сандаччха̄йам̣ карӣсаматтабхӯмипаттхат̣ам̣ екам̣ ма̄туларуккхам̣ дисва̄ имасмим̣ руккхамӯле нисӣдитва̄ дхамме десийама̄не ‘‘маха̄джанасса т̣ха̄нанисаджджанока̄со бхависсатӣ’’ти. ниваттитва̄ магга̄ оккамма руккхамӯлам̣ упасан̇камитва̄ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикам̣ а̄нандаттхерам̣ олокеси. тхеро олокитасан̃н̃а̄йа ева ‘‘саттха̄ нисӣдитука̄мо’’ти н̃атва̄ сугатамаха̄чӣварам̣ пан̃н̃апетва̄ ада̄си. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. атхасса пурато манусса̄ нисӣдим̣су. убхосу пассесу паччхато ча бхиккхусан̇гхо, а̄ка̄се девата̄ ат̣т̣хам̣су, евам̣ маха̄парисамаджджхагато татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси.
те бхиккхӯти татра упавит̣т̣ха̄ дхаммаппат̣игга̄хака̄ бхиккхӯ. аттадӣпа̄ти атта̄нам̣ дӣпам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гатим̣ пара̄йан̣ам̣ патит̣т̣хам̣ катва̄ вихаратха̄ти аттхо. аттасаран̣а̄ти идам̣ тассева вевачанам̣. анан̃н̃асаран̣а̄ти идам̣ ан̃н̃асаран̣апат̣иккхепавачанам̣. на хи ан̃н̃о ан̃н̃асса саран̣ам̣ хоти, ан̃н̃асса ва̄йа̄мена ан̃н̃асса асуджджханато. вуттампи четам̣ ‘‘атта̄ хи аттано на̄тхо, ко хи на̄тхо паро сийа̄’’ти (дха. па. 160). тена̄ха ‘‘анан̃н̃асаран̣а̄’’ти. ко панеттха атта̄ на̄ма, локийалокуттаро дхаммо. тена̄ха – ‘‘дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄’’ти. ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’тиа̄дӣни маха̄сатипат̣т̣ха̄не виттха̄рита̄ни.
гочарети чаритум̣ йуттат̣т̣ха̄не. сакети аттано сантаке. петтике висайети питито а̄гатависайе. чаратанти чаранта̄нам̣. ‘‘чаранта’’нтипи па̄т̣хо, айамеваттхо. на лаччхатӣти на лабхиссати на пассиссати. ма̄роти девапуттама̄ропи, маччума̄ропи, килесама̄ропи. ота̄ранти рандхам̣ чхиддам̣ виварам̣. айам̣ панаттхо лед̣д̣ут̣т̣ха̄нато никкхамма торан̣е нисӣдитва̄ ба̄ла̄тапам̣ тапантам̣ ла̄пам̣ сакун̣ам̣ гахетва̄. паккхандасенасакун̣аваттхуна̄ дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, сакун̣аггхи ла̄пам̣ сакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄ аггахеси. атха кхо, бхиккхаве, ла̄по сакун̣о сакун̣аггхийа̄ харийама̄но евам̣ паридеваси ‘майамевамха алаккхика̄, майам̣ аппапун̃н̃а̄, йе майам̣ агочаре чаримха парависайе, сачеджджа майам̣ гочаре чареййа̄ма саке петтике висайе, на мйа̄йам̣ сакун̣аггхи алам̣ абхависса йадидам̣ йуддха̄йа̄’ти. ко пана те ла̄па гочаро сако петтико висайоти? йадидам̣ нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄нанти. атха кхо, бхиккхаве, сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ саке бале асам̣вадама̄на̄ ла̄пам̣ сакун̣ам̣ памун̃чи гаччха кхо твам̣ ла̄па, татрапи гантва̄ на моккхасӣти.
атха кхо, бхиккхаве, ла̄по сакун̣о нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ махантам̣ лед̣д̣ум̣ абхирухитва̄ сакун̣аггхим̣ вадама̄но ат̣т̣ха̄си ‘‘ехи кхо да̄ни ме сакун̣аггхи, ехи кхо да̄ни ме сакун̣аггхӣ’’ти. атха кхо са̄, бхиккхаве, сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ саке бале асам̣вадама̄на̄ убхо паккхе саннайха ла̄пам̣ сакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄. йада̄ кхо, бхиккхаве, ан̃н̃а̄си ла̄по сакун̣о бахуа̄гата̄ кхо мйа̄йам̣ сакун̣аггхӣти, атха кхо тассева лед̣д̣усса антарам̣ паччупа̄ди. атха кхо, бхиккхаве, сакун̣аггхи таттхева урам̣ паччата̄л̣еси. еван̃хи там̣, бхиккхаве, хоти йо агочаре чарати парависайе.
тасма̄тиха, бхиккхаве, ма̄ агочаре чариттха парависайе, агочаре, бхиккхаве, чаратам̣ парависайе лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо, йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо.
гочаре, бхиккхаве, чаратха…пе… на лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо, йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣ – айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайоти (сам̣. ни. 5.371).
кусала̄нанти анаваджджалаккхан̣а̄нам̣. сама̄да̄нахетӯти сама̄да̄йа ваттанахету. евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти евам̣ идам̣ локийалокуттарам̣ пун̃н̃апхалам̣ вад̣д̣хати, пун̃н̃апхаланти ча упарӯпари пун̃н̃ампи пун̃н̃авипа̄копи ведитаббо.
дал̣ханемичаккаваттира̄джакатха̄ван̣н̣ана̄
81. таттха дувидхам̣ кусалам̣ ват̣т̣ага̄мӣ ча виват̣т̣ага̄мӣ ча. таттха ват̣т̣ага̄микусалам̣ на̄ма ма̄та̄питӯнам̣ путтадхӣта̄су путтадхӣта̄нан̃ча ма̄та̄питӯсу синехавасена мудумаддавачиттам̣. виват̣т̣ага̄микусалам̣ на̄ма ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дибхеда̄ саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄. тесу ват̣т̣ага̄мипун̃н̃асса парийоса̄нам̣ мануссалоке чаккаваттисирӣвибхаво. виват̣т̣ага̄микусаласса маггапхаланибба̄насампатти. таттха виват̣т̣ага̄микусаласса випа̄кам̣ суттапарийоса̄не дассессати.
идха пана ват̣т̣ага̄микусаласса випа̄кадассанаттхам̣, бхиккхаве, йада̄ путтадхӣтаро ма̄та̄питӯнам̣ ова̄де на ат̣т̣хам̣су, тада̄ а̄йуна̄пи ван̣н̣ена̄пи иссарийена̄пи париха̄йим̣су. йада̄ пана ат̣т̣хам̣су, тада̄ вад̣д̣хим̣сӯти ватва̄ ват̣т̣ага̄микусала̄нусандхивасена ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве’’ти десанам̣ а̄рабхи. таттха чаккаваттӣтиа̄дӣни маха̄пада̄не (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33) виттха̄рита̄нева.
82. осаккитанти ӣсакампи авасаккитам̣. т̣ха̄на̄ чутанти саббасо т̣ха̄на̄ апагатам̣. там̣ кира чаккаратанам̣ антепурадва̄ре аккха̄хатам̣ вийа веха̄сам̣ ат̣т̣ха̄си. атхасса убхосу пассесу две кхадираттхамбхе никхан̣итва̄ чаккаратанаматтхаке немиабхимукхам̣ екам̣ суттакам̣ бандхим̣су. адхобха̄гепи немиабхимукхам̣ екам̣ бандхим̣су. тесу упаримасуттато аппаматтакампи огатам̣ чаккаратанам̣ осаккитам̣ на̄ма хоти, хет̣т̣ха̄ суттасса т̣ха̄нам̣ упаримакот̣ийа̄ атиккантагатам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣ на̄ма хоти, тадетам̣ атибалавадосе сати евам̣ хоти. суттаматтампи екан̇гуладван̇гуламаттам̣ ва̄ бхат̣т̣хам̣ т̣ха̄на̄ чутамева хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чута’’нти.
атха ме а̄рочеййа̄сӣти та̄та, твам̣ аджджа а̄дим̣ катва̄ дивасасса тиккхаттум̣ чаккаратанасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччха, евам̣ гаччханто йада̄ чаккаратанам̣ ӣсакампи осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣ пассаси, атха майхам̣ а̄чиккхеййа̄си. джӣвитан̃хи ме тава хаттхе никкхиттанти. аддаса̄ти аппаматто дивасасса тиккхаттум̣ гантва̄ олокенто екадивасам̣ аддаса.
83. атха кхо, бхиккхавети бхиккхаве, атха ра̄джа̄ дал̣ханеми ‘‘чаккаратанам̣ осаккита’’нти сутва̄ уппаннабалавадоманассо ‘‘на да̄ни майа̄ чирам̣ джӣвитаббам̣ бхависсати, аппа̄васесам̣ ме а̄йу, на ме да̄ни ка̄ме парибхун̃джанака̄ло, паббаджджа̄ка̄ло ме ида̄нӣ’’ти родитва̄ паридевитва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча. самуддапарийантанти париккхиттаекасамуддапарийантамева. идам̣ хисса куласантакам̣. чаккава̄л̣апарийантам̣ пана пун̃н̃иддхивасена ниббаттам̣, на там̣ сакка̄ да̄тум̣. куласантакам̣ пана ниййа̄тенто ‘‘самуддапарийанта’’нти а̄ха. кесамассунти та̄пасапаббаджджам̣ паббаджанта̄пи хи пат̣хамам̣ кесамассум̣ оха̄ренти. тато пат̣т̣ха̄йа парӯл̣хакесе бандхитва̄ вичаранти. тена вуттам̣ – ‘‘кесамассум̣ оха̄ретва̄’’ти.
ка̄са̄йа̄нӣти каса̄йарасапӣта̄ни. а̄дито евам̣ катва̄ паччха̄ ваккала̄нипи дха̄ренти. паббаджӣти паббаджито. паббаджитва̄ ча аттано ман̇галавануййа̄нейева васи. ра̄джисимхӣти ра̄джаӣсимхи. бра̄хман̣апаббаджита̄ хи ‘‘бра̄хман̣исайо’’ти вуччанти. сетаччхаттам̣ пана паха̄йа ра̄джапаббаджита̄ ра̄джисайоти. антарадха̄йӣти антарахитам̣ ниббутадӣпасикха̄ вийа абха̄вам̣ упагатам̣. пат̣исам̣ведесӣти канданто паридеванто джа̄на̄песи. петтиканти питито а̄гатам̣ да̄йаджджам̣ на хоти, на сакка̄ кусӣтена хӣнавӣрийена даса акусалакаммапатхе сама̄да̄йа ваттантена па̄пун̣итум̣. аттано пана сукатам̣ каммам̣ нисса̄йа дасавидхам̣ два̄дасавидхам̣ ва̄ чаккаваттиваттам̣ пӯрентеневетам̣ паттаббанти дӣпети. атха нам̣ ваттапат̣ипаттийам̣ чоденто ‘‘ин̇гха тва’’нтиа̄дима̄ха. таттха арийети ниддосе. чаккаваттиваттети чаккаваттӣнам̣ ватте.
чаккаваттиарийаваттаван̣н̣ана̄
84. дхамманти дасакусалакаммапатхадхаммам̣. нисса̄йа̄ти тададхит̣т̣ха̄нена четаса̄ тамева ниссайам̣ катва̄. дхаммам̣ саккаронтоти йатха̄ като со дхаммо сут̣т̣ху като хоти, еваметам̣ каронто. дхаммам̣ гарум̣ каронтоти тасмим̣ га̄равуппаттийа̄ там̣ гарум̣ каронто. дхаммам̣ ма̄нентоти тамева дхаммам̣ пийан̃ча бха̄ванӣйан̃ча катва̄ вихаранто. дхаммам̣ пӯджентоти там̣ ападиситва̄ гандхама̄ла̄дипӯджаненасса пӯджам̣ каронто. дхаммам̣ апачайама̄ноти тассева дхаммасса ан̃джаликаран̣а̄дӣхи нӣчавуттитам̣ каронто. дхаммаддхаджо дхаммакетӯти там̣ дхаммам̣ дхаджамива пураккхатва̄ кетумива ча уккхипитва̄ паваттийа̄ дхаммаддхаджо дхаммакету ча хутва̄ти аттхо. дхамма̄дхипатеййоти дхамма̄дхипатибхӯто а̄гатабха̄вена дхаммавасенева саббакирийа̄нам̣ каран̣ена дхамма̄дхипатеййо хутва̄. дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахассӯти дхаммо асса̄ аттхӣти дхаммика̄, раккха̄ ча а̄варан̣ан̃ча гутти ча раккха̄варан̣агутти. таттха ‘‘парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.385) вачанато кхантиа̄дайо раккха̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати. кхантийа̄ авихим̣са̄йа меттачиттата̄ ануддайата̄’’ти (сам̣. ни. 5.385). нива̄санапа̄рупанагеха̄дӣнам̣ нива̄ран̣а̄ а̄варан̣ам̣, чора̄диупаддаванива̄ран̣аттхам̣ гопа̄йана̄ гутти, там̣ саббампи сут̣т̣ху сам̣видахассу паваттайа т̣хапехӣти аттхо. ида̄ни йаттха са̄ сам̣видахитабба̄, там̣ дассенто антоджанасминтиа̄дима̄ха.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – антоджанасан̇кха̄там̣ тава путтада̄рам̣ сӣласам̣варе патит̣т̣хапехи, ваттхагандхама̄ла̄дӣни часса дехи, саббопаддаве часса нива̄рехи. балака̄йа̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – балака̄йо ка̄лам̣ анатиккамитва̄ бхаттаветанасампада̄ненапи ануггахетаббо. абхиситтакхаттийа̄ бхадрасса̄джа̄неййа̄диратанасампада̄ненапи упасан̇ган̣хитабба̄. ануйантакхаттийа̄ тесам̣ анурӯпайа̄нава̄ханасампада̄ненапи паритосетабба̄. бра̄хман̣а̄ аннапа̄наваттха̄дина̄ деййадхаммена. гахапатика̄ бхаттабӣджанан̇галапха̄лабалибадда̄дисампада̄нена. татха̄ нигамава̄сино негама̄, джанападава̄сино ча джа̄напада̄. самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ саман̣абра̄хман̣а̄ саман̣апариккха̄расампада̄нена сакка̄табба̄. мигапаккхино абхайада̄нена самасса̄сетабба̄.
виджитети аттано а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не. адхаммака̄роти адхаммакирийа̄. ма̄ паваттиттха̄ти йатха̄ наппаваттати, татха̄ нам̣ пат̣ипа̄дехӣти аттхо. саман̣абра̄хман̣а̄ти самитапа̄паба̄хитапа̄па̄. мадаппама̄да̄ пат̣ивирата̄ти нававидха̄ ма̄намада̄, пан̃часу ка̄магун̣есу читтавоссаджджанасан̇кха̄та̄ пама̄да̄ ча пат̣ивирата̄. кхантисорачче нивит̣т̣ха̄ти адхива̄санакхантийан̃ча суратабха̄ве ча патит̣т̣хита̄. екаматта̄нанти аттано ра̄га̄дӣнам̣ дамана̄дӣхи екаматта̄нам̣ даменти саменти паринибба̄пентӣти вуччанти. ка̄лена ка̄ланти ка̄ле ка̄ле. абхиниваджджеййа̄сӣти гӯтхам̣ вийа висам̣ вийа аггим̣ вийа ча сут̣т̣ху ваджджеййа̄си. сама̄да̄йа̄ти сурабхикусумада̄мам̣ вийа аматам̣ вийа ча самма̄ а̄да̄йа паваттеййа̄си.
идха т̣хатва̄ ваттам̣ сама̄нетаббам̣. антоджанасмим̣ балака̄йепи екам̣, кхаттийесу екам̣, ануйантесу екам̣, бра̄хман̣агахапатикесу екам̣, негамаджа̄нападесу екам̣, саман̣абра̄хман̣есу екам̣, мигапаккхӣсу екам̣, адхаммака̄раппат̣иккхепо екам̣, адхана̄нам̣ дхана̄нуппада̄нам̣ екам̣ саман̣абра̄хман̣е упасан̇камитва̄ пан̃хапуччханам̣ еканти еваметам̣ дасавидхам̣ хоти. гахапатике пана паккхиджа̄те ча висум̣ катва̄ ган̣ентасса два̄дасавидхам̣ хоти. пуббе авуттам̣ ва̄ ган̣ентена адхаммара̄гасса ча висамалобхасса ча паха̄навасена два̄дасавидхам̣ ведитаббам̣. идам̣ кхо та̄та танти идам̣ дасавидхам̣ два̄дасавидхан̃ча арийачаккаваттиваттам̣ на̄ма. ваттама̄насса̄ти пӯретва̄ ваттама̄насса. тадахупосатхетиа̄ди маха̄судассане вуттам̣.
90. саматена̄ти аттано матийа̄. суданти нипа̄таматтам̣. паса̄сатӣти ануса̄сати. идам̣ вуттам̣ хоти – пора̄н̣акам̣ ра̄джавам̣сам̣ ра̄джапавен̣им̣ ра̄джадхаммам̣ паха̄йа аттано матиматте т̣хатва̄ джанападам̣ ануса̄сатӣти. евамайам̣ магхадевавам̣сасса кал̣а̄раджанако вийа дал̣ханемивам̣сасса упаччхедако антимапурисо хутва̄ уппанно. пуббена̄паранти пуббака̄лена садиса̄ хутва̄ апарака̄лам̣. джанапада̄ на паббантӣти на вад̣д̣ханти. йатха̄ там̣ пуббака̄нанти йатха̄ пуббака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ пуббе ча паччха̄ ча садиса̄йева хутва̄ паббим̣су, татха̄ на паббанти. каттхачи сун̃н̃а̄ хонти хатавилутта̄, теламадхупха̄н̣ита̄дӣсу чева йа̄губхатта̄дӣсу ча оджа̄пи париха̄йиттха̄ти аттхо.
амачча̄ па̄рисаджджа̄ти амачча̄ чева париса̄вачара̄ ча. ган̣акамаха̄матта̄ти аччхиддака̄дипа̄т̣хаган̣ака̄ чева маха̄амачча̄ ча. анӣкат̣т̣ха̄ти хаттхиа̄чарийа̄дайо. дова̄рика̄ти два̄рараккхино. мантасса̄джӣвиноти манта̄ вуччати пан̃н̃а̄, там̣ ниссайам̣ катва̄ йе джӣванти пан̣д̣ита̄ маха̄матта̄, тесам̣ етам̣ на̄мам̣.
а̄йуван̣н̣а̄дипариха̄никатха̄ван̣н̣ана̄
91. но ча кхо адхана̄нанти балавалобхатта̄ пана адхана̄нам̣ далиддаманусса̄нам̣ дханам̣ на̄нуппада̄си. на̄нуппадийама̄нети анануппадийама̄не, айамева ва̄ па̄т̣хо. да̄лиддийанти далиддабха̄во. аттана̄ ча джӣва̄хӣти сайан̃ча джӣвам̣ йа̄пехӣти аттхо. уддхаггикантиа̄дӣсу упарӯпарибхӯмӣсу пхалада̄навасена уддхамаггамасса̄ти уддхаггика̄. саггасса хита̄ татрупапаттиджананатоти соваггика̄. ниббаттат̣т̣ха̄не сукхо випа̄ко асса̄ти сукхавипа̄ка̄. сут̣т̣ху агга̄нам̣ диббаван̣н̣а̄дӣнам̣ дасаннам̣ висеса̄нам̣ ниббаттанато саггасам̣ваттаника̄. еварӯпам̣ даккхин̣ам̣ да̄нам̣ патит̣т̣хапетӣти аттхо.
92. павад̣д̣хиссатӣти вад̣д̣хиссати бахум̣ бхависсати. суниседхам̣ ниседхеййанти сут̣т̣ху нисиддхам̣ ниседхеййам̣. мӯлагхаччанти мӯлахатам̣. кхарассарена̄ти пхарусасаддена. пан̣авена̄ти ваджджхабхерийа̄.
93. сӣса̄ни несам̣ чхиндисса̄ма̄ти йесам̣ антамасо мӯлакамут̣т̣химпи харисса̄ма, тесам̣ татхева сӣса̄ни чхиндисса̄ма, йатха̄ кочи хат̣абха̄вампи на джа̄ниссати, амха̄кам̣ да̄ни киметтха ра̄джа̄пи евам̣ ут̣т̣ха̄йа парам̣ ма̄ретӣти айам̣ несам̣ адхиппа̄йо. упаккамим̣сӯти а̄рабхим̣су. пантхадухананти пантхагха̄там̣, пантхе т̣хатва̄ чоракаммам̣.
94. на хи, дева̄ти со кира чинтеси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ саччам̣ дева̄ти мукхапат̣ин̃н̃а̄йа динна̄йа ма̄ра̄пети, ханда̄хам̣ муса̄ва̄дам̣ каромӣ’’ти, маран̣абхайа̄ ‘‘на хи дева̄’’ти авоча.
96. екиданти еттха иданти нипа̄таматтам̣, еке сатта̄ти аттхо. ча̄риттанти миччха̄ча̄рам̣. абхиджджха̄бйа̄па̄да̄ти абхиджджха̄ ча бйа̄па̄до ча. миччха̄дит̣т̣хӣти наттхи диннантиа̄дика̄ антагга̄хика̄ паччанӣкадит̣т̣хи.
101. адхаммара̄готи ма̄та̄ ма̄туччха̄ питуччха̄ ма̄тула̄нӣтиа̄дике айуттат̣т̣ха̄не ра̄го. висамалобхоти парибхогайуттесупи т̣ха̄несу атибалавалобхо. миччха̄дхаммоти пуриса̄нам̣ пурисесу иттхӣнан̃ча иттхӣсу чхандара̄го.
аматтеййата̄тиа̄дӣсу ма̄ту хито маттеййо, тасса бха̄во маттеййата̄, ма̄тари самма̄ пат̣ипаттийа̄ етам̣ на̄мам̣. тасса̄ абха̄во чева таппат̣ипаккхата̄ ча аматтеййата̄. апеттеййата̄дӣсупи есева найо. на куле джет̣т̣ха̄пача̄йита̄ти куле джет̣т̣ха̄нам̣ апачитийа̄ нӣчавуттийа̄ акаран̣абха̄во.
дасавасса̄йукасамайаван̣н̣ана̄
103. йам̣ имесанти йасмим̣ самайе имесам̣. алам̣патеййа̄ти патино да̄тум̣ йутта̄. има̄ни раса̄нӣти има̄ни локе аггараса̄ни. атибйа̄дипписсантӣти ативийа дипписсанти, айамева ва̄ па̄т̣хо. кусалантипи на бхависсатӣти кусаланти на̄мампи на бхависсати, пан̃н̃аттиматтампи на пан̃н̃а̄йиссатӣти аттхо. пуджджа̄ ча бхависсанти па̄сам̣са̄ ча̄ти пӯджа̄раха̄ ча бхависсанти пасам̣са̄раха̄ ча. тада̄ кира манусса̄ ‘‘асукена на̄ма ма̄та̄ пахата̄, пита̄ пахато, саман̣абра̄хман̣а̄ джӣвита̄ воропита̄, куле джет̣т̣ха̄нам̣ аттхибха̄вампи на джа̄на̄ти, ахо пурисо’’ти тамева пӯджессанти чева пасам̣сиссанти ча.
на бхависсати ма̄та̄ти ва̄ти айам̣ майхам̣ ма̄та̄ти гаручиттам̣ на бхависсати. гехе ма̄туга̄мам̣ вийа на̄на̄видхам̣ асаббхикатхам̣ катхайама̄на̄ ага̄равупача̄рена упасан̇камиссанти. ма̄туччха̄дӣсупи есева найо. еттха ча ма̄туччха̄ти ма̄тубхагинӣ. ма̄тула̄нӣти ма̄тулабхарийа̄. а̄чарийабхарийа̄ти сиппа̄йатана̄ни сиккха̄пакасса а̄чарийасса бхарийа̄. гарӯнам̣ да̄ра̄ти чӯл̣апитумаха̄питуа̄дӣнам̣ бхарийа̄. самбхеданти миссӣбха̄вам̣, марийа̄дабхедам̣ ва̄.
тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито бхависсатӣти балавакопо пунаппунам̣ уппаттивасена паччупат̣т̣хито бхависсати. апара̄ни две етассева вевачана̄ни. копо хи читтам̣ а̄гха̄тетӣти а̄гха̄то. аттано ча парасса ча хитасукхам̣ бйа̄па̄детӣти бйа̄па̄до. манопадӯсанато манопадосоти вуччати. тиббам̣ вадхакачиттанти пийама̄насса̄пи парам̣ ма̄ран̣аттха̄йа вадхакачиттам̣. тасса ваттхум̣ дассетум̣ ма̄тупи путтамхӣтиа̄ди вуттам̣. ма̄гавикасса̄ти мигалуддакасса.
104. саттхантаракаппоти саттхена антаракаппо. сам̣ват̣т̣акаппам̣ аппатва̄ антара̄ва локавина̄со. антаракаппо ча на̄меса дуббхиккхантаракаппо рогантаракаппо саттхантаракаппоти тивидхо. таттха лобхуссада̄йа паджа̄йа дуббхиккхантаракаппо хоти. мохуссада̄йа рогантаракаппо. досуссада̄йа саттхантаракаппо. таттха дуббхиккхантаракаппена нат̣т̣ха̄ йебхуййена петтивисайе упападжджанти. касма̄? а̄ха̄раникантийа̄ балаватта̄. рогантаракаппена нат̣т̣ха̄ йебхуййена сагге ниббаттанти касма̄? тесан̃хи ‘‘ахо ватан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣ еварӯпо рого на бхавеййа̄’’ти меттачиттам̣ уппаджджатӣти. саттхантаракаппена нат̣т̣ха̄ йебхуййена нирайе упападжджанти. касма̄? ан̃н̃аман̃н̃ам̣ балава̄гха̄тата̄йа.
мигасан̃н̃анти ‘‘айам̣ миго, айам̣ миго’’ти сан̃н̃ам̣. тин̣ха̄ни саттха̄ни хаттхесу па̄тубхависсантӣти тесам̣ кира хаттхена пхут̣т̣хаматтам̣ йам̣кин̃чи антамасо тин̣апан̣н̣ам̣ упа̄да̄йа а̄вудхамева бхависсати. ма̄ ча майам̣ кан̃чӣти майам̣ кан̃чи екапурисампи джӣвита̄ ма̄ воропайимха. ма̄ ча амхе кочӣти амхепи кочи екапурисо джӣвита̄ ма̄ воропайиттха. йам̣нӯна майанти айам̣ локавина̄со паччупат̣т̣хито, на сакка̄ двӣхи екат̣т̣ха̄не т̣хитехи джӣвитам̣ ладдхунти ман̃н̃ама̄на̄ евам̣ чинтайим̣су. ванагахананти ванасан̇кха̄техи тин̣агумбалата̄дӣхи гаханам̣ дуппавесат̣т̣ха̄нам̣. руккхагахананти руккхехи гаханам̣ дуппавесат̣т̣ха̄нам̣. надӣвидугганти надӣнам̣ антарадӣпа̄дӣсу дуггаманат̣т̣ха̄нам̣. паббатависаманти паббатехи висамам̣, паббатесупи ва̄ висамат̣т̣ха̄нам̣. сабха̄га̄йиссантӣти йатха̄ ахам̣ джӣва̄ми дит̣т̣ха̄ бхо сатта̄, твампи татха̄ джӣвасӣти евам̣ саммоданакатха̄йа аттана̄ сабха̄ге кариссанти.
а̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄ван̣н̣ана̄
105. а̄йатанти махантам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамеййа̄ма̄ти па̄н̣а̄типа̄тато осаккеййа̄ма. па̄н̣а̄типа̄там̣ вирамеййа̄ма̄типи саджджха̄йанти, таттха па̄н̣а̄типа̄там̣ паджахеййа̄ма̄ти аттхо. вӣсативасса̄йука̄ти ма̄та̄питаро па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄, путта̄ касма̄ вӣсативасса̄йука̄ ахесунти кхеттависуддхийа̄. тесан̃хи ма̄та̄питаро сӣлаванто джа̄та̄. ити сӣлагаббхе вад̣д̣хитатта̄ има̄йа кхеттависуддхийа̄ дӣгха̄йука̄ ахесум̣. йе панеттха ка̄лам̣ катва̄ таттхева ниббатта̄, те аттанова сӣласампаттийа̄ дӣгха̄йука̄ ахесум̣.
асса̄ма̄ти бхавеййа̄ма. чатта̄рӣсавасса̄йука̄тиа̄дайо кот̣т̣ха̄са̄ адинна̄да̄на̄дӣхи пат̣ивирата̄нам̣ васена ведитабба̄.
сан̇кхара̄джауппаттиван̣н̣ана̄
106. иччха̄ти майхам̣ бхаттам̣ детха̄ти евам̣ уппаджджанакатан̣ха̄. анасананти на асанам̣ авиппха̄рикабха̄во ка̄йа̄ласийам̣, бхаттам̣ бхутта̄нам̣ бхаттасаммадапаччайа̄ нипаджджитука̄мата̄джанако ка̄йадуббалабха̄воти аттхо. джара̄ти па̄кат̣аджара̄. куккут̣асампа̄тика̄ти екага̄масса чхаданапит̣т̣хато уппатитва̄ итарага̄масса чхаданапит̣т̣хе патанасан̇кха̄то куккут̣асампа̄то. ета̄су аттхӣти куккут̣асампа̄тика̄. ‘‘куккут̣асампа̄дика̄’’типи па̄т̣хо, га̄мантарато га̄мантарам̣ куккут̣а̄нам̣ падаса̄ гаманасан̇кха̄то куккут̣асампа̄до ета̄су аттхӣти аттхо. убхайампетам̣ гхананива̄сатам̣йева дӣпети. авӣчи ман̃н̃е пхут̣о бхависсатӣти авӣчимаха̄нирайо вийа нирантарапӯрито бхависсати.
107. ‘‘асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу меттеййо на̄ма бхагава̄ локе уппаджджиссатӣ’’ти на вад̣д̣хама̄накавасена вуттам̣. на хи буддха̄ вад̣д̣хама̄не а̄йумхи ниббаттанти, ха̄йама̄не пана ниббаттанти. тасма̄ йада̄ там̣ а̄йу вад̣д̣хитва̄ асан̇кхеййатам̣ патва̄ пуна ха̄йама̄нам̣ асӣтивассасахассака̄ле т̣хассати, тада̄ уппаджджиссатӣти аттхо. парихариссатӣти идам̣ пана парива̄ретва̄ вичаранта̄нам̣ васена вуттам̣. йӯпоти па̄са̄до. ран̃н̃а̄ маха̄пана̄дена ка̄ра̄питоти ран̃н̃а̄ хетубхӯтена тассаттха̄йа саккена девара̄джена виссакаммадевапуттам̣ песетва̄ ка̄ра̄пито. пуббе кира две пита̄путта̄ нал̣ака̄ра̄ паччекабуддхасса нал̣ехи ча удумбарехи ча пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ра̄петва̄ там̣ таттха ва̄са̄петва̄ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахим̣су. те ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббатта̄. тесу пита̄ девалокейева ат̣т̣ха̄си. путто девалока̄ чавитва̄ суручисса ран̃н̃о девийа̄ сумедха̄йа куччхисмим̣ ниббатто. маха̄пана̄до на̄ма кума̄ро ахоси. со апарабха̄ге чхаттам̣ усса̄петва̄ маха̄пана̄до на̄ма ра̄джа̄ джа̄то. атхасса пун̃н̃а̄нубха̄вена сакко девара̄джа̄ виссакаммадевапуттам̣ ран̃н̃о па̄са̄дам̣ карохӣти пахин̣и со тасса па̄са̄дам̣ ниммини пан̃чавӣсатийоджануббедхам̣ саттаратанамайам̣ сатабхӯмакам̣. йам̣ сандха̄йа джа̄таке вуттам̣ –
‘‘пана̄до на̄ма со ра̄джа̄, йасса йӯпо суван̣н̣айо;
тирийам̣ сол̣асуббедхо, уддхама̄ху сахассадха̄.
сахассакан̣д̣о сатаген̣д̣у, дхаджа̄лу харита̄майо;
аначчум̣ таттха гандхабба̄, чха сахасса̄ни саттадха̄.
еваметам̣ тада̄ а̄си, йатха̄ бха̄саси бхаддаджи;
сакко ахам̣ тада̄ а̄сим̣, веййа̄ваччакаро тава̄’’ти. (джа̄. 5.3.42);
со ра̄джа̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббатти. тасмим̣ девалоке ниббатте со па̄са̄до маха̄ган̇га̄йа анусотам̣ пати. тасса дхурасопа̄насаммукхат̣т̣ха̄не пайа̄гапатит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма нагарам̣ ма̄питам̣. тхупика̄саммукхат̣т̣ха̄не кот̣ига̄мо на̄ма. апарабха̄ге амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле со нал̣ака̄радевапутто девалокато чавитва̄ мануссапатхе бхаддаджисет̣т̣хи на̄ма хутва̄ саттху сантике паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. со на̄ва̄йа ган̇га̄таран̣адивасе бхиккхусан̇гхасса там̣ па̄са̄дам̣ дассетӣти ваттху виттха̄ретаббам̣. касма̄ панеса па̄са̄до на антарахитоти? итарасса а̄нубха̄ва̄. тена саддхим̣ пун̃н̃ам̣ катва̄ девалоке ниббаттакулапутто ана̄гате сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄ бхависсати. тасса парибхогаттха̄йа со па̄са̄до ут̣т̣хахиссати, тасма̄ на антарахитоти.
108. усса̄петва̄ти там̣ па̄са̄дам̣ ут̣т̣ха̄петва̄. аджджха̄васитва̄ти таттха васитва̄. там̣ датва̄ виссаджджитва̄ти там̣ па̄са̄дам̣ да̄навасена датва̄ нирапеккхо паричча̄гавасена ча виссаджджитва̄. касса ча евам̣ датва̄ти? саман̣а̄дӣнам̣. тена̄ха – ‘‘саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхикаваниббакайа̄чака̄нам̣ да̄нам̣ датва̄’’ти. катхам̣ пана со екам̣ па̄са̄дам̣ бахӯнам̣ дассатӣти? евам̣ кирасса читтам̣ уппаджджиссати ‘‘айам̣ па̄са̄до виппакирийатӯ’’ти. со кхан̣д̣акхан̣д̣асо виппакириссати. со там̣ алаггама̄нова хутва̄ ‘‘йо йаттакам̣ иччхати, со таттакам̣ ган̣хатӯ’’ти да̄навасена виссаджджиссати. тена вуттам̣ – ‘‘да̄нам̣ датва̄ меттеййасса бхагавато…пе… вихариссатӣ’’ти. еттакена бхагава̄ ват̣т̣ага̄микусаласса анусандхим̣ дассети.
109. ида̄ни виват̣т̣ага̄микусаласса анусандхим̣ дассенто пуна аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха̄тиа̄дима̄ха.
бхиккхуно а̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄ван̣н̣ана̄
110. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно а̄йусминти бхиккхаве йам̣ во ахам̣ а̄йуна̄пи вад̣д̣хиссатха̄ти авочам̣, таттха идам̣ бхиккхуно а̄йусмим̣ идам̣ а̄йука̄ран̣анти аттхо. тасма̄ тумхехи а̄йуна̄ вад̣д̣хитука̄мехи име чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄ветабба̄ти дассети.
ван̣н̣асминти йам̣ во ахам̣ ван̣н̣енапи вад̣д̣хиссатха̄ти авочам̣, идам̣ таттха ван̣н̣ака̄ран̣ам̣. сӣлавато хи авиппат̣иса̄ра̄дӣнам̣ васена сарӣраван̣н̣опи киттивасена гун̣аван̣н̣опи вад̣д̣хати. тасма̄ тумхехи ван̣н̣ена вад̣д̣хитука̄мехи сӣласампаннехи бхавитаббанти дассети.
сукхасминти йам̣ во ахам̣ сукхенапи вад̣д̣хиссатха̄ти авочам̣, идам̣ таттха вивекаджам̣ пӣтисукха̄дина̄наппака̄ракам̣ джха̄насукхам̣. тасма̄ тумхехи сукхена вад̣д̣хитука̄мехи има̄ни чатта̄ри джха̄на̄ни бха̄ветабба̄ни.
бхогасминти йам̣ во ахам̣ бхогенапи вад̣д̣хиссатха̄ти авочам̣, айам̣ со аппама̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ аппат̣икӯлата̄вахо сукхасайана̄ди ека̄даса̄нисам̣со саббадиса̄виппха̄ритабрахмавиха̄рабхого. тасма̄ тумхехи бхогена вад̣д̣хитука̄мехи име брахмавиха̄ра̄ бха̄ветабба̄.
баласминти йам̣ во ахам̣ баленапи вад̣д̣хиссатха̄ти авочам̣, идам̣ а̄саваккхайапарийоса̄не уппаннам̣ арахаттапхаласан̇кха̄там̣ балам̣. тасма̄ тумхехи балена вад̣д̣хитука̄мехи арахаттаппаттийа̄ його каран̣ӣйо.
йатхайидам̣, бхиккхаве, ма̄рабаланти йатха̄ идам̣ девапуттама̄рамаччума̄ракилесама̄ра̄нам̣ балам̣ дуппасахам̣ дурабхисамбхавам̣, евам̣ ан̃н̃ам̣ локе екабалампи на саманупасса̄ми. тампи балам̣ идамева арахаттапхалам̣ пасахати абхибхавати аджджхоттхарати. тасма̄ еттхева його каран̣ӣйоти дассети.
евамидам̣ пун̃н̃анти евам̣ идам̣ локуттарапун̃н̃ампи йа̄ва а̄саваккхайа̄ павад̣д̣хатӣти виват̣т̣ага̄микусала̄нусандхим̣ нит̣т̣хапенто арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапеси. суттапарийоса̄не вӣсати бхиккхусахасса̄ни арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. чатура̄сӣти па̄н̣асахасса̄ни аматапа̄нам̣ пивим̣сӯти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.