10. сан̇гӣтисуттаван̣н̣ана̄
296. евам̣ ме сутанти сан̇гӣтисуттам̣. татра̄йамапуббападаван̣н̣ана̄ – ча̄рикам̣ чарама̄ноти нибаддхача̄рикам̣ чарама̄но. тада̄ кира саттха̄ дасасахассачаккава̄л̣е н̃а̄н̣аджа̄лам̣ паттхаритва̄ локам̣ волокайама̄но па̄ва̄нагарава̄сино маллара̄джа̄но дисва̄ име ра̄джа̄но майхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аджа̄ласса анто пан̃н̃а̄йанти, ким̣ ну кхоти а̄ваджджанто ‘‘ра̄джа̄но екам̣ сандха̄га̄рам̣ ка̄ресум̣, майи гате ман̇галам̣ бхан̣а̄пессанти, ахам̣ тесам̣ ман̇галам̣ ватва̄ уййоджетва̄ ‘бхиккхусан̇гхасса дхаммакатхам̣ катхехӣ’ти са̄рипуттам̣ ваккха̄ми, са̄рипутто тӣхи пит̣акехи саммаситва̄ чуддасапан̃ха̄дхикена пан̃хасахассена пат̣иман̣д̣етва̄ бхиккхусан̇гхасса сан̇гӣтисуттам̣ на̄ма катхессати, суттантам̣ а̄ваджджетва̄ пан̃ча бхиккхусата̄ни саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссантӣ’’ти имаматтхам̣ дисва̄ ча̄рикам̣ пакканто. тена вуттам̣ – ‘‘маллесу ча̄рикам̣ чарама̄но’’ти.
уббхатаканавасандха̄га̄раван̣н̣ана̄
297. уббхатаканти тасса на̄мам̣, уччатта̄ ва̄ евам̣ вуттам̣. сандха̄га̄ранти нагарамаджджхе сандха̄га̄раса̄ла̄. саман̣ена ва̄ти еттха йасма̄ гхараваттхупариггахака̄лейева девата̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ ган̣ханти. тасма̄ девена ва̄ти аватва̄ ‘‘саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена̄’’ти вуттам̣. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти бхагавато а̄гаманам̣ сутва̄ ‘‘амхехи гантва̄пи на бхагава̄ а̄нӣто, дӯтам̣ песетва̄пи на паккоса̄пито, сайамева пана маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ сампатто, амхехи ча сандха̄га̄раса̄ла̄ ка̄рита̄, еттха майам̣ дасабалам̣ а̄нетва̄ ман̇галам̣ бхан̣а̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄ упасан̇камим̣су.
298. йена сандха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣сӯти там̣ дивасам̣ кира сандха̄га̄ре читтакаммам̣ нит̣т̣хапетва̄ ат̣т̣ака̄ муттаматта̄ хонти, буддха̄ ча на̄ма аран̃н̃аджджха̄сайа̄ аран̃н̃а̄ра̄ма̄, антога̄ме васеййум̣ ва̄ но ва̄. тасма̄ бхагавато манам̣ джа̄нитва̄ва пат̣иджаггисса̄ма̄ти чинтетва̄ те бхагавантам̣ упасан̇камим̣су. ида̄ни пана манам̣ лабхитва̄ пат̣иджаггитука̄ма̄ йена сандха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су. саббасантхаринти йатха̄ саббам̣ сантхатам̣ хоти, евам̣. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти еттха пана те маллара̄джа̄но сандха̄га̄рам̣ пат̣иджаггитва̄ нагаравӣтхийопи саммаджджа̄петва̄ дхадже усса̄петва̄ гехадва̄ресу пун̣н̣агхат̣е ча кадалийо ча т̣хапа̄петва̄ сакаланагарам̣ дӣпама̄ла̄дӣхи виппакин̣н̣ата̄ракам̣ вийа катва̄ кхӣрапа̄йаке да̄раке кхӣрам̣ па̄ййетха, дахаре кума̄ре лахум̣ лахум̣ бходжа̄петва̄ сайа̄петха, учча̄саддам̣ ма̄ кариттха, аджджа екараттим̣ саттха̄ антога̄ме васиссати, буддха̄ на̄ма аппасаддака̄ма̄ хонтӣти бхерим̣ чара̄петва̄ сайам̣ дан̣д̣адӣпикам̣ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су.
299. бхагавантам̣йева пураккхатва̄ти бхагавантам̣ пурато катва̄. таттха бхагава̄ бхиккхӯнан̃чева упа̄сака̄нан̃ча маджджхе нисинно ативийа вирочати, самантапа̄са̄дико суван̣н̣аван̣н̣о абхирӯпо дассанӣйо. пуримака̄йато суван̣н̣аван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти. паччхимака̄йато. даккхин̣ахаттхато. ва̄махаттхато суван̣н̣аван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти. упари кесантато пат̣т̣ха̄йа саббакеса̄ват̣т̣ехи морагӣваван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ гаганатале асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти. хет̣т̣ха̄ па̄даталехи пава̄л̣аван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ гханапатхавийам̣ асӣтихаттхам̣ т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти. евам̣ саманта̄ асӣти хаттхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо виджджотама̄на̄ виппхандама̄на̄ видха̄ванти. саббе диса̄бха̄га̄ суван̣н̣ачампакапуппхехи викирийама̄на̄ вийа суван̣н̣агхат̣ато никкхантасуван̣н̣арасадха̄ра̄хи син̃чама̄на̄ вийа паса̄ритасуван̣н̣апат̣апариккхитта̄ вийа верамбхава̄тасамут̣т̣хитаким̣сукакан̣ика̄рапуппхачун̣н̣асама̄кин̣н̣а̄ вийа ча виппака̄санти.
бхагаватопи асӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄дваттим̣саваралаккхан̣асамуджджалам̣ сарӣрам̣ самуггатата̄ракам̣ вийа гаганаталам̣, викаситамива падумаванам̣, саббапа̄липхулло вийа йоджанасатико па̄риччхаттако пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нам̣ дваттим̣сачанда̄нам̣ дваттим̣сасӯрийа̄нам̣ дваттим̣сачаккаваттира̄джа̄нам̣ дваттим̣садевара̄джа̄нам̣ дваттим̣самаха̄брахма̄нам̣ сирийа̄ сирим̣ абхибхавама̄нам̣ вийа вирочати. парива̄ретва̄ нисинна̄ бхиккхӯпи саббева аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ павивитта̄ асам̣сат̣т̣ха̄ а̄раддхавӣрийа̄ ватта̄ро вачанаккхама̄ чодака̄ па̄пагарахино сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ пан̃н̃а̄вимутти вимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄. техи парива̄рито бхагава̄ раттакамбалапариккхитто вийа суван̣н̣аккхандхо, раттападумаванасан̣д̣амаджджхагата̄ вийа суван̣н̣ана̄ва̄, пава̄л̣аведика̄париккхитто вийа суван̣н̣апа̄са̄до вирочиттха.
асӣтимаха̄тхера̄пи нам̣ мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄ ман̣иваммаваммита̄ вийа маха̄на̄га̄ парива̄райим̣су вантара̄га̄ бхиннакилеса̄ виджат̣итаджат̣а̄ чхиннабандхана̄ куле ва̄ ган̣е ва̄ алагга̄. ити бхагава̄ сайам̣ вӣтара̄го вӣтара̄гехи, вӣтадосо вӣтадосехи, вӣтамохо вӣтамохехи, ниттан̣хо ниттан̣хехи, никкилесо никкилесехи, сайам̣ буддхо бахуссутабуддхехи парива̄рито паттапарива̄ритам̣ вийа кесарам̣, кесарапарива̄рита̄ вийа кан̣н̣ика̄, ат̣т̣хана̄гасахассапарива̄рито вийа чхадданто на̄гара̄джа̄, навутихам̣сасахассапарива̄рито вийа дхатарат̣т̣хо хам̣сара̄джа̄, сенан̇гапарива̄рито вийа чаккаваттира̄джа̄, маруган̣апарива̄рито вийа сакко девара̄джа̄, брахмаган̣апарива̄рито вийа ха̄рито маха̄брахма̄, асамена буддхавесена апарима̄н̣ена буддхавила̄сена тассам̣ парисати нисинно па̄веййаке малле бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ уййоджеси.
еттха ча дхаммикатха̄ на̄ма сандха̄га̄раанумоданаппат̣исам̣йутта̄ пакин̣н̣акакатха̄ ведитабба̄. тада̄ хи бхагава̄ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа патхаводжам̣ а̄кад̣д̣ханто вийа маха̄джамбум̣ маттхаке гахетва̄ ча̄ленто вийа йоджанийамадхуган̣д̣ам̣ чаккайантена пӣл̣етва̄ мадхупа̄нам̣ па̄йама̄но вийа ча па̄веййака̄нам̣ малла̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ пакин̣н̣акакатхам̣ катхеси.
300. тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтанти йам̣ йам̣ дисам̣ анувилокети, таттха таттха тун̣хӣбхӯтамева. анувилокетва̄ти мам̣сачаккхуна̄ диббачаккхуна̄ти двӣхи чаккхӯхи тато тато вилокетва̄. мам̣сачаккхуна̄ хи несам̣ бахиддха̄ ирийа̄патхам̣ париггахеси. таттха екабхиккхусса̄пи нева хаттхакуккуччам̣ на па̄дакуккуччам̣ ахоси, на кочи сӣсамуккхипи, на катхам̣ катхеси, на нидда̄йанто нисӣди. саббепи тӣхи сиккха̄хи сиккхита̄ нива̄те падӣпасикха̄ вийа ниччала̄ нисӣдим̣су. ити несам̣ имам̣ ирийа̄патхам̣ мам̣сачаккхуна̄ париггахеси. а̄локам̣ пана вад̣д̣хайитва̄ диббачаккхуна̄ хадайарӯпам̣ дисва̄ аббхантарагатам̣ сӣлам̣ олокеси. со анекасата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ антокумбхийам̣ джалама̄нам̣ падӣпам̣ вийа арахаттупагам̣ сӣлам̣ аддаса. а̄раддхавипассака̄ хи те бхиккхӯ. ити несам̣ сӣлам̣ дисва̄ ‘‘имепи бхиккхӯ майхам̣ ануччхавика̄, ахампи имесам̣ ануччхавико’’ти чаккхуталесу нимиттам̣ т̣хапетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ олокетва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ а̄мантеси ‘‘пит̣т̣хи ме а̄гила̄йатӣ’’ти. касма̄ а̄гила̄йати? бхагавато хи чхаббасса̄ни маха̄падха̄нам̣ падахантасса махантам̣ ка̄йадуккхам̣ ахоси. атхасса апарабха̄ге махаллакака̄ле пит̣т̣хива̄то уппаджджи.
сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ти сандха̄га̄расса кира екапассе те ра̄джа̄но каппийаман̃чакам̣ пан̃н̃апесум̣ ‘‘аппева на̄ма саттха̄ нипаджджеййа̄’’ти. саттха̄пи чатӯхи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ имесам̣ махаппхалам̣ бхависсатӣти таттха сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ нипаджджи.
бхиннаниган̣т̣хаваттхуван̣н̣ана̄
301. тасса ка̄лан̇кирийа̄йа̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
302. а̄мантесӣти бхан̣д̣ана̄дивӯпасамакарам̣ сва̄кхйа̄там̣ дхаммам̣ десетука̄мо а̄мантеси.
екакаван̣н̣ана̄
303. таттха̄ти тасмим̣ дхамме. сан̇га̄йитаббанти самаггехи га̄йитаббам̣, екавачанехи авируддхавачанехи бхан̣итаббам̣. на вивадитаббанти аттхе ва̄ бйан̃джане ва̄ вива̄до на ка̄таббо. еко дхаммоти екакадукатика̄дивасена бахудха̄ са̄маггирасам̣ дассетука̄мо пат̣хамам̣ та̄ва ‘‘еко дхаммо’’ти а̄ха. саббе сатта̄ти ка̄мабхава̄дӣсу сан̃н̃а̄бхава̄дӣсу екавока̄рабхава̄дӣсу ча саббабхавесу саббе сатта̄. а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти а̄ха̄рато т̣хити етесанти а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. ити саббасатта̄нам̣ т̣хити хету а̄ха̄ро на̄ма еко дхаммо амха̄кам̣ саттха̄ра̄ йа̄тха̄вато н̃атва̄ саммадаккха̄то а̄вусоти дӣпети.
нану ча евам̣ санте йам̣ вуттам̣ ‘‘асан̃н̃асатта̄ дева̄ ахетука̄ ана̄ха̄ра̄ апхассака̄’’тиа̄ди, (вибха. 1017) там̣ вачанам̣ вируджджхатӣти, на вируджджхати. тесан̃хи джха̄нам̣ а̄ха̄ро хоти. евам̣ сантепи ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро? кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттха’’нти (сам̣. ни. 2.11) идампи вируджджхатӣти, идампи на вируджджхати. етасмин̃хи сутте ниппарийа̄йена а̄ха̄ралаккхан̣а̄ва дхамма̄ а̄ха̄ра̄ти вутта̄. идха пана парийа̄йена паччайо а̄ха̄роти вутто. саббадхамма̄нан̃хи паччайо ладдхум̣ ват̣т̣ати. со ча йам̣ йам̣ пхалам̣ джанети, там̣ там̣ а̄харати на̄ма, тасма̄ а̄ха̄роти вуччати. тенева̄ха ‘‘авиджджампа̄хам̣, бхиккхаве, са̄ха̄рам̣ вада̄ми, но ана̄ха̄рам̣. ко ча, бхиккхаве, авиджджа̄йа а̄ха̄ро? пан̃чанӣваран̣а̄тисса вачанӣйам̣. пан̃чанӣваран̣епа̄хам̣, бхиккхаве, са̄ха̄ре вада̄ми, но ана̄ха̄ре. ко ча, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ нӣваран̣а̄нам̣ а̄ха̄ро? айонисоманасика̄ротисса вачанӣйа’’нти (а. ни. 10.61). айам̣ идха адхиппето.
етасмин̃хи паччайа̄ха̄ре гахите парийа̄йа̄ха̄ропи ниппарийа̄йа̄ха̄ропи саббо гахитова хоти. таттха асан̃н̃абхаве паччайа̄ха̄ро лаббхати. ануппанне хи буддхе титтха̄йатане паббаджита̄ ва̄йокасин̣е парикаммам̣ катва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тато вут̣т̣ха̄йа дхӣ читтам̣, дхиббатетам̣ читтам̣ читтасса на̄ма абха̄войева са̄дху, читтан̃хи нисса̄йева вадхабандха̄дипаччайам̣ дуккхам̣ уппаджджати. читте асати наттхетанти кхантим̣ ручим̣ уппа̄детва̄ апарихӣнаджджха̄на̄ ка̄лан̇катва̄ асан̃н̃абхаве ниббаттанти. йо йасса ирийа̄патхо мануссалоке пан̣ихито ахоси, со тена ирийа̄патхена ниббаттитва̄ пан̃ча каппасата̄ни т̣хито ва̄ нисинно ва̄ нипанно ва̄ хоти. еварӯпа̄нампи сатта̄нам̣ паччайа̄ха̄ро лаббхати. те хи йам̣ джха̄нам̣ бха̄ветва̄ ниббатта̄, тадева несам̣ паччайо хоти. йатха̄ джийа̄вегена кхиттасаро йа̄ва джийа̄вего аттхи, та̄ва гаччхати, евам̣ йа̄ва джха̄напаччайо аттхи, та̄ва тит̣т̣ханти. тасмим̣ нит̣т̣хите кхӣн̣авего саро вийа патанти. йе пана те нерайика̄ нева ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвӣ на пун̃н̃апхалӯпаджӣвӣти вутта̄, тесам̣ ко а̄ха̄роти? тесам̣ каммамева а̄ха̄ро. ким̣ пан̃ча а̄ха̄ра̄ аттхӣти че. пан̃ча, на пан̃ча̄ти идам̣ на ваттаббам̣. нану паччайо а̄ха̄роти вуттаметам̣. тасма̄ йена каммена те нирайе ниббатта̄, тадева тесам̣ т̣хитипаччайатта̄ а̄ха̄ро хоти. йам̣ сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘на ча та̄ва ка̄лан̇кароти, йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣ хотӣ’’ти (ма. ни. 3.250).
кабал̣ӣка̄рам̣ а̄ха̄рам̣ а̄раббха четтха вива̄до на ка̄таббо. мукхе уппанно кхел̣опи хи тесам̣ а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхети. кхел̣опи хи нирайе дуккхаведанийо хутва̄ паччайо хоти, сагге сукхаведанийо. ити ка̄мабхаве ниппарийа̄йена чатта̄ро а̄ха̄ра̄. рӯпа̄рӯпабхавесу т̣хапетва̄ асан̃н̃ам̣ сеса̄нам̣ тайо. асан̃н̃а̄нан̃чева авасеса̄нан̃ча паччайа̄ха̄роти имина̄ а̄ха̄рена ‘‘саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти етам̣ пан̃хам̣ катхетва̄ ‘‘айам̣ кхо а̄вусо’’ти евам̣ ниййа̄танампи ‘‘аттхи кхо а̄вусо’’ти пуна уддхаран̣ампи акатва̄ ‘‘саббе сатта̄ сан̇кха̄рат̣т̣хитика̄’’ти дутийапан̃хам̣ виссаджджеси.
касма̄ пана на ниййа̄теси на уддхариттха? таттха таттха ниййа̄тийама̄непи уддхарийама̄непи парийа̄пун̣итум̣ ва̄четум̣ дуккхам̣ хоти, тасма̄ две ека̄баддхе катва̄ виссаджджеси. имасмимпи виссаджджане хет̣т̣ха̄ вуттапаччайова аттано пхаласса сан̇кхаран̣ато сан̇кха̄роти вутто. ити хет̣т̣ха̄ а̄ха̄рапаччайо катхито, идха сан̇кха̄рапаччайоти айаметтха хет̣т̣химато висесо. ‘‘хет̣т̣ха̄ ниппарийа̄йа̄ха̄ро гахито, идха парийа̄йа̄ха̄роти евам̣ гахите висесо па̄кат̣о бхавеййа, но ча ган̣хим̣сӯ’ти маха̄сӣваттхеро а̄ха. индрийабаддхассапи хи аниндрийабаддхассапи паччайо ладдхум̣ ват̣т̣ати. вина̄ паччайена дхаммо на̄ма наттхи. таттха аниндрийабаддхасса тин̣аруккхалата̄дино патхавӣрасо а̄порасо ча паччайо хоти. деве авассанте хи тин̣а̄дӣни мила̄йанти, вассанте ча пана харита̄ни хонти. ити тесам̣ патхавӣрасо а̄порасо ча паччайо хоти. индрийабаддхасса авиджджа̄ тан̣ха̄ каммам̣ а̄ха̄роти евама̄дайо паччайа̄, ити хет̣т̣ха̄ паччайойева а̄ха̄роти катхито, идха сан̇кха̄роти. айамеветтха висесо.
айам̣ кхо, а̄вусоти а̄вусо амха̄кам̣ саттха̄ра̄ маха̄бодхиман̣д̣е нисӣдитва̄ сайам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саччхикатва̄ айам̣ екадхаммо десито. таттха екадхамме тумхехи саббехева сан̇га̄йитаббам̣ на вивадитаббам̣. йатхайидам̣ брахмачарийанти йатха̄ сан̇га̄йама̄на̄нам̣ тумха̄кам̣ идам̣ са̄санабрахмачарийам̣ аддханийам̣ асса. екена хи бхиккхуна̄ ‘‘аттхи, кхо а̄вусо, еко дхаммо саммадаккха̄то. катамо еко дхаммо? саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. саббе сатта̄ сан̇кха̄рат̣т̣хитика̄’’ти катхите тасса катхам̣ сутва̄ ан̃н̃о катхессати. тассапи ан̃н̃оти евам̣ парампаракатха̄нийамена идам̣ брахмачарийам̣ чирам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ садевакасса локасса аттха̄йа хита̄йа бхависсатӣти екакавасена дхаммасена̄пати са̄рипуттаттхеро са̄маггирасам̣ дассесӣти.
екакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дукаван̣н̣ана̄
304. ити екакавасена са̄маггирасам̣ дассетва̄ ида̄ни дукавасена дассетум̣ пуна десанам̣ а̄рабхи. таттха на̄марӯпадуке на̄манти чатта̄ро арӯпино кхандха̄ нибба̄нан̃ча. таттха чатта̄ро кхандха̄ на̄манат̣т̣хена на̄мам̣. на̄манат̣т̣хена̄ти на̄макаран̣ат̣т̣хена. йатха̄ хи маха̄джанасаммататта̄ маха̄самматасса ‘‘маха̄саммато’’ти на̄мам̣ ахоси, йатха̄ ма̄та̄питаро ‘‘айам̣ тиссо на̄ма хоту, пхуссо на̄ма хотӯ’’ти евам̣ путтасса киттимана̄мам̣ каронти, йатха̄ ва̄ ‘‘дхаммакатхико винайадхаро’’ти гун̣ато на̄мам̣ а̄гаччхати, на евам̣ ведана̄дӣнам̣. ведана̄дайо хи маха̄патхавӣа̄дайо вийа аттано на̄мам̣ каронта̄ва уппаджджанти. тесу уппаннесу тесам̣ на̄мам̣ уппаннамева хоти. на хи веданам̣ уппаннам̣ ‘‘твам̣ ведана̄ на̄ма хохӣ’’ти, кочи бхан̣ати, на часса̄ йена кеначи ка̄ран̣ена на̄маггахан̣акиччам̣ аттхи, йатха̄ патхавийа̄ уппанна̄йа ‘‘твам̣ патхавӣ на̄ма хохӣ’’ти на̄маггахан̣акиччам̣ наттхи, чаккава̄л̣асинерумхи чандимасӯрийанаккхаттесу уппаннесу ‘‘твам̣ чаккава̄л̣ам̣ на̄ма, твам̣ наккхаттам̣ на̄ма хохӣ’’ти на̄маггахан̣акиччам̣ наттхи, на̄мам̣ уппаннамева хоти, опапа̄тика̄ пан̃н̃атти нипатати, евам̣ ведана̄йа уппанна̄йа ‘‘твам̣ ведана̄ на̄ма хохӣ’’ти на̄маггахан̣акиччам̣ наттхи, та̄йа уппанна̄йа ведана̄ти на̄мам̣ уппаннамева хоти. сан̃н̃а̄дӣсупи есева найо атӣтепи хи ведана̄ ведана̄йева. сан̃н̃а̄. сан̇кха̄ра̄. вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣амева. ана̄гатепи. паччуппаннепи. нибба̄нам̣ пана сада̄пи нибба̄намева̄ти. на̄манат̣т̣хена на̄мам̣. наманат̣т̣хена̄пи четтха чатта̄ро кхандха̄ на̄мам̣. те хи а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманти. на̄манат̣т̣хена саббампи на̄мам̣. чатта̄ро хи кхандха̄ а̄рамман̣е ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄менти, нибба̄нам̣ а̄рамман̣а̄дхипатипаччайата̄йа аттани анаваджджадхамме на̄мети.
рӯпанти чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпам̣, там̣ саббампи руппанат̣т̣хена рӯпам̣. тасса виттха̄ракатха̄ висуддхимагге вуттанайенева ведитабба̄.
авиджджа̄ти дуккха̄дӣсу ан̃н̃а̄н̣ам̣. айампи виттха̄рато висуддхимагге катхита̄йева. бхаватан̣ха̄ти бхавапаттхана̄. йатха̄ха ‘‘таттха катама̄ бхаватан̣ха̄? йо бхавесу бхаваччхандо’’тиа̄ди (дха. са. 1319).
бхавадит̣т̣хӣти бхаво вуччати сассатам̣, сассатавасена уппаджджанакадит̣т̣хи. са̄ ‘‘таттха катама̄ бхавадит̣т̣хи? ‘бхависсати атта̄ ча локо ча̄’ти йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигата’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 1320) найена абхидхамме виттха̄рита̄. вибхавадит̣т̣хӣти вибхаво вуччати уччхедам̣, уччхедавасена уппаджджанакадит̣т̣хи. са̄пи ‘‘таттха катама̄ вибхавадит̣т̣хи? ‘на бхависсати атта̄ ча локо ча̄’ти (дха. са. 285). йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигата’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 1321) найена таттхева виттха̄рита̄.
ахириканти ‘‘йам̣ на хирӣйати хирӣйитаббена̄’’ти (дха. са. 1328) евам̣ виттха̄рита̄ нилладжджата̄. аноттаппанти ‘‘йам̣ на оттаппати оттаппитаббена̄’’ти (дха. са. 1329) евам̣ виттха̄рито абха̄йанакаа̄ка̄ро.
хирӣ ча оттаппан̃ча̄ти ‘‘йам̣ хирӣйати хирӣйитаббена, оттаппати оттаппитаббена̄’’ти (дха. са. 1330-31) евам̣ виттха̄рита̄ни хириоттаппа̄ни. апи четтха аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ, бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣. атта̄дхипатеййа̄ хирӣ, лока̄дхипатеййам̣ оттаппам̣. ладжджа̄сабха̄васан̣т̣хита̄ хирӣ, бхайасабха̄васан̣т̣хитам̣ оттаппам̣. виттха̄ракатха̄ панеттха сабба̄ка̄рена висуддхимагге вутта̄.
довачассата̄ти дуккхам̣ вачо етасмим̣ виппат̣икӯлага̄химхи випаччанӣкаса̄те ана̄даре пуггалети дуббачо, тасса каммам̣ довачассам̣, тасса бха̄во довачассата̄. виттха̄рато панеса̄ ‘‘таттха катама̄ довачассата̄? сахадхаммике вуччама̄не довачасса̄йа’’нти (дха. са. 1332) абхидхамме а̄гата̄. са̄ аттхато сан̇кха̄раккхандхо хоти. ‘‘чатуннан̃ча кхандха̄нам̣ етена̄ка̄рена паватта̄нам̣ етам̣ адхивачана’’нти ваданти. па̄памиттата̄ти па̄па̄ ассаддха̄дайо пуггала̄ етасса митта̄ти па̄памитто, тасса бха̄во па̄памиттата̄. виттха̄рато панеса̄ – ‘‘таттха катама̄ па̄памиттата̄? йе те пуггала̄ ассаддха̄ дуссӣла̄ аппассута̄ маччхарино дуппан̃н̃а̄. йа̄ тесам̣ севана̄ нисевана̄ сам̣севана̄ бхаджана̄ сам̣бхаджана̄ бхатти сам̣бхатти там̣сампаван̇ката̄’’ти (дха. са. 1333) евам̣ а̄гата̄. са̄пи аттхато довачассата̄ вийа дат̣т̣хабба̄.
совачассата̄ ча калйа̄н̣амиттата̄ ча вуттаппат̣ипаккханайена ведитабба̄. убхопи панета̄ идха локийалокуттарамиссака̄ катхита̄.
а̄паттикусалата̄ти ‘‘пан̃чапи а̄паттиккхандха̄ а̄паттийо, саттапи а̄паттиккхандха̄ а̄паттийо. йа̄ та̄сам̣ а̄паттӣнам̣ а̄паттикусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1336) евам̣ вутто а̄паттикусалабха̄во.
а̄паттивут̣т̣ха̄накусалата̄ти ‘‘йа̄ та̄хи а̄паттӣхи вут̣т̣ха̄накусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1337) евам̣ вутта̄ саха каммава̄ча̄йа а̄паттӣхи вут̣т̣ха̄напариччхедаджа̄нана̄ пан̃н̃а̄.
сама̄паттикусалата̄ти ‘‘аттхи савитаккасавича̄ра̄ сама̄патти, аттхи авитаккавича̄раматта̄ сама̄патти, аттхи авитаккаавича̄ра̄ сама̄патти. йа̄ та̄сам̣ сама̄паттӣнам̣ кусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1338) евам̣ вутта̄ саха парикаммена аппана̄париччхедаджа̄нана̄ пан̃н̃а̄. сама̄паттивут̣т̣ха̄накусалата̄ти ‘‘йа̄ та̄хи сама̄паттӣхи вут̣т̣ха̄накусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1339) евам̣ вутта̄ йатха̄париччхиннасамайавасенева сама̄паттито вут̣т̣ха̄насаматтха̄ ‘‘еттакам̣ гате сӯрийе ут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти вут̣т̣ха̄нака̄лапариччхедака̄ пан̃н̃а̄.
дха̄тукусалата̄ти ‘‘ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо чаккхудха̄ту…пе… мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. йа̄ та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ кусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1340) евам̣ вутта̄ ат̣т̣ха̄расаннам̣ дха̄тӯнам̣ сабха̄вапариччхедака̄ саванадха̄ран̣асаммасанапат̣иведхапан̃н̃а̄. манасика̄ракусалата̄ти ‘‘йа̄ та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ манасика̄ракусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1341) евам̣ вутта̄ та̄сам̣йева дха̄тӯнам̣ саммасанапат̣иведхапаччавеккхан̣апан̃н̃а̄.
а̄йатанакусалата̄ти ‘‘два̄даса̄йатана̄ни чаккха̄йатанам̣…пе… дхамма̄йатанам̣. йа̄ тесам̣ а̄йатана̄нам̣ а̄йатанакусалата̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1342) евам̣ вутта̄ два̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣ уггахаманасика̄рападжа̄нана̄ пан̃н̃а̄. апича дха̄тукусалата̄пи уггахаманасика̄расаванасаммасанапат̣иведхапаччавеккхан̣есу ваттати манасика̄ракусалата̄пи а̄йатанакусалата̄пи. айам̣ панеттха висесо, саванауггахапаччавеккхан̣а̄ локийа̄, пат̣иведхо локуттаро, саммасанаманасика̄ра̄ локийалокуттарамиссака̄. пат̣иччасамуппа̄дакусалата̄ти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄…пе… самудайо хотӣти йа̄ таттха пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1343) евам̣ вутта̄ два̄дасаннам̣ паччайа̄ка̄ра̄нам̣ уггаха̄дивасена паватта̄ пан̃н̃а̄.
т̣ха̄накусалата̄ти ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетупаччайа̄ уппа̄да̄йа там̣ там̣ т̣ха̄нанти йа̄ таттха пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1344) евам̣ вутта̄ ‘‘чаккхум̣ ваттхум̣ катва̄ рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннасса чаккхувин̃н̃а̄н̣асса чаккхурӯпам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 1344) т̣ха̄нан̃чева ка̄ран̣ан̃ча̄’’ти евам̣ т̣ха̄напариччхинданасаматтха̄ пан̃н̃а̄. ат̣т̣ха̄накусалата̄ти ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа там̣ там̣ ат̣т̣ха̄нанти йа̄ таттха пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти (дха. са. 1345) евам̣ вутта̄ ‘‘чаккхум̣ ваттхум̣ катва̄ рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни нуппаджджанти, тасма̄ тесам̣ чаккхурӯпам̣ на т̣ха̄нам̣ на ка̄ран̣а’’нти евам̣ ат̣т̣ха̄напариччхинданасаматтха̄ пан̃н̃а̄ апича етасмим̣ дуке ‘‘китта̄вата̄ пана, бханте, т̣ха̄на̄т̣ха̄накусало бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа̄ти. идха̄нанда, бхиккху ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало кан̃чи сан̇кха̄рам̣ ниччато упагаччхеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣти паджа̄на̄ти. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати, йам̣ путхуджджано кан̃чи сан̇кха̄рам̣ ниччато упагаччхеййа̄’’ти (ма. ни. 3.127) имина̄пи суттена аттхо ведитаббо.
аджджаванти гомуттаван̇ката̄ чандаван̇ката̄ нан̇галакот̣иван̇ката̄ти тайо анаджджава̄. екаччо хи бхиккху пат̣хамавайе екавӣсатийа̄ анесана̄су чхасу ча агочаресу чарати, маджджхимапаччхимавайесу ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо хоти, айам̣ гомуттаван̇ката̄ на̄ма. еко пат̣хамавайепи паччхимавайепи чатупа̄рисуддхисӣлам̣ пӯрети, ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо хоти, маджджхимавайе пуримасадисо, айам̣ чандаван̇ката̄ на̄ма. еко пат̣хамавайепи маджджхимавайепи чатупа̄рисуддхисӣлам̣ пӯрети, ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо хоти, паччхимавайе пуримасадисо айам̣ нан̇галакот̣иван̇ката̄ на̄ма. еко саббаметам̣ ван̇катам̣ паха̄йа тӣсупи вайесу песало ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо хоти. тасса йо со уджубха̄во, идам̣ аджджавам̣ на̄ма. абхидхаммепи вуттам̣ – ‘‘таттха катамо аджджаво. йа̄ аджджавата̄ аджимхата̄ аван̇ката̄ акут̣илата̄, айам̣ вуччати аджджаво’’ти (дха. са. 1346). ладжджаванти ‘‘таттха катамо ладжджаво? йо хирӣйати хирӣйитаббена хирӣйати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. айам̣ вуччати ладжджаво’’ти евам̣ вутто ладжджӣбха̄во.
кхантӣти ‘‘таттха катама̄ кханти? йа̄ кханти кхаманата̄ адхива̄саната̄ ачан̣д̣иккам̣ анассуропо аттаманата̄ читтасса̄’’ти (дха. са. 1348) евам̣ вутта̄ адхива̄санакханти. сораччанти ‘‘таттха катамам̣ сораччам̣? йо ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо, ка̄йикава̄часико авӣтиккамо. идам̣ вуччати сораччам̣. саббопи сӣласам̣варо сорачча’’нти (дха. са. 1349) евам̣ вутто суратабха̄во.
са̄кхалйанти ‘‘таттха катамам̣ са̄кхалйам̣? йа̄ са̄ ва̄ча̄ ан̣д̣ака̄ каккаса̄ паракат̣ука̄ пара̄бхисаджджанӣ кодхаса̄манта̄ асама̄дхисам̣ваттаника̄, татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ паха̄йа йа̄ са̄ ва̄ча̄ нел̣а̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄, татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. йа̄ таттха сан̣хава̄чата̄ сакхилава̄чата̄ апхарусава̄чата̄. идам̣ вуччати са̄кхалйа’’нти (дха. са. 1350) евам̣ вутто саммодакамудукабха̄во. пат̣исантха̄роти айам̣ локасаннива̄со а̄мисена дхаммена ча̄ти двӣхи чхиддо, тасса там̣ чхиддам̣ йатха̄ на пан̃н̃а̄йати, евам̣ пӣт̣хасса вийа паччаттхаран̣ена а̄мисена дхаммена ча пат̣исантхаран̣ам̣. абхидхаммепи вуттам̣ ‘‘таттха катамо пат̣исантха̄ро? а̄мисапат̣исантха̄ро ча дхаммапат̣исантха̄ро ча. идхекаччо пат̣исантха̄рако хоти а̄мисапат̣исантха̄рена ва̄ дхаммапат̣исантха̄рена ва̄. айам̣ вуччати пат̣исантха̄ро’’ти (дха. са. 1351). еттха ча а̄мисена сан̇гахо а̄мисапат̣исантха̄ро на̄ма. там̣ каронтена ма̄та̄питӯнам̣ бхиккхугатикасса веййа̄ваччакарасса ран̃н̃о чора̄нан̃ча аггам̣ аггахетва̄пи да̄тум̣ ват̣т̣ати. а̄маситва̄ динне хи ра̄джа̄но ча чора̄ ча анаттхампи каронти джӣвитаккхайампи па̄пенти, ана̄маситва̄ динне аттамана̄ хонти. чорана̄гаваттхуа̄дӣни четтха ваттхӯни катхетабба̄ни. та̄ни самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 185-7) виттха̄рита̄ни. саккаччам̣ уддесада̄нам̣ па̄л̣иван̣н̣ана̄ дхаммакатха̄катхананти евам̣ дхаммена сан̇гахо дхаммапат̣исантха̄ро на̄ма.
авихим̣са̄ти карун̣а̄пи карун̣а̄пуббабха̄гопи. вуттампи четам̣ – ‘‘таттха катама̄ авихим̣са̄? йа̄ саттесу карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти, айам̣ вуччати авихим̣са̄’’ти. сочеййанти метта̄йа ча метта̄пуббабха̄гасса ча васена сучибха̄во. вуттампи четам̣ – ‘‘таттха катамам̣ сочеййам̣? йа̄ саттесу метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти, идам̣ вуччати сочеййа’’нти.
мут̣т̣хассаччанти сативиппава̄со, йатха̄ха ‘‘таттха катамам̣ мут̣т̣хассаччам̣? йа̄ асати анануссати аппат̣иссати ассаран̣ата̄ адха̄ран̣ата̄ пила̄паната̄ саммуссаната̄, идам̣ вуччати мут̣т̣хассаччам̣’’ (дха. са. 1356). асампаджан̃н̃анти, ‘‘таттха катамам̣ асампаджан̃н̃ам̣? йам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣ авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯла’’нти евам̣ вутта̄ авиджджа̄йева. сати сатийева. сампаджан̃н̃ам̣ н̃а̄н̣ам̣.
индрийесу агуттадва̄рата̄ти ‘‘таттха катама̄ индрийесу агуттадва̄рата̄? идхекаччо чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1352) найена виттха̄рито индрийасам̣варабхедо. бходжане аматтан̃н̃ута̄ти ‘‘таттха катама̄ бходжане аматтан̃н̃ута̄? идхекаччо аппат̣исан̇кха̄ айонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети дава̄йа мада̄йа ман̣д̣ана̄йа вибхӯсана̄йа. йа̄ таттха асантут̣т̣хита̄ аматтан̃н̃ута̄ аппат̣исан̇кха̄ бходжане’’ти евам̣ а̄гато бходжане аматтан̃н̃убха̄во. анантарадуко вуттаппат̣ипаккханайена ведитаббо.
пат̣исан̇кха̄набаланти ‘‘таттха катамам̣ пат̣исан̇кха̄набалам̣? йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти евам̣ виттха̄ритам̣ аппат̣исан̇кха̄йа акампанан̃а̄н̣ам̣. бха̄вана̄баланти бха̄вентасса уппаннам̣ балам̣. аттхато вӣрийасамбоджджхан̇гасӣсена сатта боджджхан̇га̄ хонти. вуттампи четам̣ – ‘‘таттха катамам̣ бха̄вана̄балам̣? йа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкаммам̣, идам̣ вуччати бха̄вана̄балам̣. саттабоджджхан̇га̄ бха̄вана̄бала’’нти.
сатибаланти ассатийа̄ акампанавасена сатийева. сама̄дхибаланти уддхачче акампанавасена сама̄дхийева. саматхо сама̄дхи. випассана̄ пан̃н̃а̄. саматхова там̣ а̄ка̄рам̣ гахетва̄ пуна паваттетаббасса саматхасса нимиттавасена саматханимиттам̣ пагга̄ханимиттепи есева найо. пагга̄хо вӣрийам̣. авиккхепо екаггата̄. имехи пана сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча пат̣исан̇кха̄набалан̃ча бха̄вана̄балан̃ча сатибалан̃ча сама̄дхибалан̃ча саматхо ча виппассана̄ ча саматханимиттан̃ча пагга̄ханимиттан̃ча пагга̄хо ча авиккхепо ча̄ти чхахи дукехи парато сӣладит̣т̣хисампада̄дукена ча локийалокуттарамиссака̄ дхамма̄ катхита̄.
сӣлавипаттӣти ‘‘таттха катама̄ сӣлавипатти? ка̄йико вӣтиккамо…пе… саббампи дуссӣлйам̣ сӣлавипаттӣ’’ти евам̣ вутто сӣлавина̄сако асам̣варо. дит̣т̣хивипаттӣти ‘‘таттха катама̄ дит̣т̣хивипатти? наттхи диннам̣ наттхи йит̣т̣ха’’нти евам̣ а̄гата̄ самма̄дит̣т̣хивина̄сика̄ миччха̄дит̣т̣хи.
сӣласампада̄ти ‘‘таттха катама̄ сӣласампада̄? ка̄йико авӣтиккамо’’ти евам̣ пуббе вуттасораччамева сӣласса сампа̄данато парипӯран̣ато ‘‘сӣласампада̄’’ти вуттам̣. еттха ча ‘‘саббопи сӣласам̣варо сӣласампада̄’’ти идам̣ ма̄насикапарийа̄да̄наттхам̣ вуттам̣. дит̣т̣хисампада̄ти ‘‘таттха катама̄ дит̣т̣хисампада̄? аттхи диннам̣ аттхи йит̣т̣хам̣…пе… саччхикатва̄ паведентӣти йа̄ еварӯпа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’ти евам̣ а̄гатам̣ дит̣т̣хипа̄рипӯрибхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣.
сӣлависуддхӣти висуддхим̣ па̄петум̣ саматтхам̣ сӣлам̣. абхидхамме пана̄йам̣ ‘‘таттха катама̄ сӣлависуддхи? ка̄йико авӣтиккамо ва̄часико авӣтиккамо ка̄йикава̄часико авӣтиккамо, айам̣ вуччати сӣлависуддхӣ’’ти евам̣ вибхатта̄. дит̣т̣хивисуддхӣти висуддхим̣ па̄петум̣ саматтхам̣ дассанам̣. абхидхамме пана̄йам̣ ‘‘таттха катама̄ дит̣т̣хивисуддхи? каммассакатан̃а̄н̣ам̣ сачча̄нуломикан̃а̄н̣ам̣ маггасаман̇гиссан̃а̄н̣ам̣ пхаласаман̇гиссан̃а̄н̣а’’нти евам̣ вутта̄. еттха ча тивидхам̣ дуччаритам̣ аттана̄ катампи парена катампи сакам̣ на̄ма на хоти аттхабхан̃джанато. сучаритам̣ сакам̣ на̄ма аттхаджананатоти евам̣ джа̄нанам̣ каммассакатан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тасмим̣ т̣хатва̄ бахум̣ ват̣т̣ага̄микаммам̣ а̄йӯхитва̄ сукхато сукхенева арахаттам̣ патта̄ ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄. випассана̄н̃а̄н̣ам̣ пана вачӣсаччан̃ча ануломети, параматтхасаччан̃ча на вилометӣти сачча̄нуломикам̣ н̃а̄н̣анти вуттам̣.
‘‘дит̣т̣хивисуддхи кхо пана йатха̄дит̣т̣хисса ча падха̄на’’нти еттха дит̣т̣хивисуддхӣти н̃а̄н̣адассанам̣ катхитам̣. йатха̄дит̣т̣хисса ча падха̄нанти там̣сампайуттамева вӣрийам̣. апи ча пуримападена чатумагган̃а̄н̣ам̣. паччхимападена там̣сампайуттам̣ вӣрийам̣. абхидхамме пана ‘‘дит̣т̣хивисуддхи кхо пана̄ти йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи. йатха̄дит̣т̣хисса ча падха̄нанти йо четасико вӣрийа̄рамбхо самма̄ва̄йа̄мо’’ти евам̣ айам̣ дуко вибхатто.
‘‘сам̣вего ча сам̣веджанӣйесу т̣ха̄несӯ’’ти еттха ‘‘сам̣веготи джа̄тибхайам̣ джара̄бхайам̣ бйа̄дхибхайам̣ маран̣абхайа’’нти евам̣ джа̄тиа̄дӣни бхайато дассанан̃а̄н̣ам̣. сам̣веджанӣйам̣ т̣ха̄нанти джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣. ета̄ни хи чатта̄ри джа̄ти дуккха̄, джара̄ дуккха̄, бйа̄дхи дуккхо, маран̣ам̣ дуккханти евам̣ сам̣вегуппаттика̄ран̣атта̄ сам̣веджанӣйам̣ т̣ха̄нанти вутта̄ни. сам̣виггасса ча йонисо падха̄нанти евам̣ сам̣вегаджа̄тасса упа̄йападха̄нам̣. ‘‘идха бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанетӣ’’ти евам̣ а̄гатавӣрийассетам̣ адхивачанам̣.
асантут̣т̣хита̄ ча кусалесу дхаммесӯти йа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асантут̣т̣хасса бхиййокамйата̄, та̄йа хи саман̇гӣбхӯто пуггало сӣлам̣ пӯретва̄ джха̄нам̣ уппа̄дети. джха̄нам̣ лабхитва̄ випассанам̣ а̄рабхати. а̄раддхавипассако арахаттам̣ агахетва̄ антара̄ воса̄нам̣ на̄паджджати. аппат̣ива̄нита̄ ча падха̄насминти ‘‘кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа саккаччакирийата̄ са̄таччакирийата̄ ат̣т̣хитакирийата̄ анолӣнавуттита̄ аниккхиттачхандата̄ аниккхиттадхурата̄ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкамма’’нти евам̣ вутта̄ раттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ джа̄гарийа̄нуйогавасена а̄раддхе падха̄насмим̣ арахаттам̣ апатва̄ аниваттаната̄.
виджджа̄ти тиссо виджджа̄. вимуттӣти две вимуттийо, читтасса ча адхимутти, нибба̄нан̃ча. еттха ча ат̣т̣ха сама̄паттийо нӣваран̣а̄дӣхи сут̣т̣ху муттатта̄ адхимутти на̄ма. нибба̄нам̣ саббасан̇кхатато муттатта̄ вимуттӣти ведитаббам̣.
кхайе н̃а̄н̣анти килесаккхайакаре арийамагге н̃а̄н̣ам̣. ануппа̄де н̃а̄н̣анти пат̣исандхивасена ануппа̄дабхӯте там̣там̣маггаваджджхакилеса̄нам̣ ва̄ ануппа̄дапарийоса̄не уппанне арийапхале н̃а̄н̣ам̣. тенева̄ха ‘‘кхайе н̃а̄н̣анти маггасаман̇гисса н̃а̄н̣ам̣. ануппа̄де н̃а̄н̣анти пхаласаман̇гисса н̃а̄н̣а’’нти. име кхо, а̄вусотиа̄ди екаке вуттанайенева йоджетаббам̣. ити пан̃чатим̣са̄йа дука̄нам̣ васена тхеро са̄маггирасам̣ дассесӣти.
дукаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тикаван̣н̣ана̄
305. ити дукавасена са̄маггирасам̣ дассетва̄ ида̄ни тикавасена дассетум̣ пуна а̄рабхи. таттха луббхатӣти лобхо. акусалан̃ча там̣ мӯлан̃ча, акусала̄нам̣ ва̄ мӯланти акусаламӯлам̣. дуссатӣти досо. муйхатӣти мохо. тесам̣ пат̣ипаккханайена алобха̄дайо ведитабба̄.
дут̣т̣ху чарита̄ни, вирӯпа̄ни ва̄ чарита̄нӣти дуччарита̄ни. ка̄йена дуччаритам̣, ка̄йато ва̄ паваттам̣ дуччаританти ка̄йадуччаритам̣. сесесупи есева найо. сут̣т̣ху чарита̄ни, сундара̄ни ва̄ чарита̄нӣти сучарита̄ни. двепи чете тика̄ пан̣н̣аттийа̄ ва̄ каммапатхехи ва̄ катхетабба̄. пан̃н̃аттийа̄ та̄ва ка̄йадва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄падасса вӣтиккамо ка̄йадуччаритам̣. авӣтиккамо ка̄йасучаритам̣. вачӣдва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄падасса вӣтиккамо вачӣдуччаритам̣, авӣтиккамо вачӣсучаритам̣. убхайаттха пан̃н̃аттасса сиккха̄падасса вӣтиккамова манодуччаритам̣, авӣтиккамо маносучаритам̣. айам̣ пан̣н̣аттикатха̄. па̄н̣а̄типа̄та̄дайо пана тиссо четана̄ ка̄йадва̄репи вачӣдва̄репи уппанна̄ ка̄йадуччаритам̣. чатассо муса̄ва̄да̄дичетана̄ вачӣдуччаритам̣. абхиджджха̄ бйа̄па̄до миччха̄дит̣т̣хӣти тайо четана̄сампайуттадхамма̄ манодуччаритам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вирамантасса уппанна̄ тиссо четана̄пи виратийопи ка̄йасучаритам̣. муса̄ва̄да̄дӣхи вирамантасса чатассо четана̄пи виратийопи вачӣсучаритам̣. анабхиджджха̄ абйа̄па̄до самма̄дит̣т̣хӣти тайо четана̄сампайуттадхамма̄ маносучаританти айам̣ каммапатхакатха̄.
ка̄мапат̣исам̣йутто витакко ка̄мавитакко. бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто витакко бйа̄па̄давитакко. вихим̣са̄пат̣исам̣йутто витакко вихим̣са̄витакко. тесу две саттесупи сан̇кха̄ресупи уппаджджанти. ка̄мавитакко хи пийе мана̄пе сатте ва̄ сан̇кха̄ре ва̄ витаккентасса уппаджджати. бйа̄па̄давитакко аппийе амана̄пе сатте ва̄ сан̇кха̄ре ва̄ куджджхитва̄ олоканака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва вина̄сана̄ уппаджджати. вихим̣са̄витакко сан̇кха̄ресу нуппаджджати. сан̇кха̄ро хи дуккха̄петаббо на̄ма наттхи. име сатта̄ хан̃н̃анту ва̄ уччхиджджанту ва̄ винассанту ва̄ ма̄ ва̄ ахесунти чинтанака̄ле пана саттесу уппаджджати.
неккхаммапат̣исам̣йутто витакко неккхаммавитакко. со асубхапуббабха̄ге ка̄ма̄вачаро хоти. асубхаджджха̄не рӯпа̄вачаро. там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппаннамаггапхалака̄ле локуттаро. абйа̄па̄дапат̣исам̣йутто витакко абйа̄па̄давитакко. со метта̄пуббабха̄ге ка̄ма̄вачаро хоти. метта̄джха̄не рӯпа̄вачаро. там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппаннамаггапхалака̄ле локуттаро. авихим̣са̄пат̣исам̣йутто витакко авихим̣са̄витакко. со карун̣а̄пуббабха̄ге ка̄ма̄вачаро. карун̣а̄джха̄не рӯпа̄вачаро. там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппаннамаггапхалака̄ле локуттаро. йада̄ алобхо сӣсам̣ хоти, тада̄ итаре две таданва̄йика̄ бхаванти. йада̄ метта̄ сӣсам̣ хоти, тада̄ итаре две таданва̄йика̄ бхаванти. йада̄ карун̣а̄ сӣсам̣ хоти, тада̄ итаре две таданва̄йика̄ бхавантӣти. ка̄масан̇каппа̄дайо вуттанайенева ведитабба̄. десана̄маттамева хетам̣. аттхато пана ка̄мавитакка̄дӣнан̃ча ка̄масан̇каппа̄дӣнан̃ча на̄на̄каран̣ам̣ наттхи.
ка̄мапат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ ка̄масан̃н̃а̄. бйа̄па̄дапат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ бйа̄па̄дасан̃н̃а̄. вихим̣са̄пат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ вихим̣са̄сан̃н̃а̄. та̄сампи ка̄мавитакка̄дӣнам̣ вийа уппаджджана̄ка̄ро ведитаббо. там̣сампайутта̄йева хи ета̄. неккхаммасан̃н̃а̄дайопи неккхаммавитакка̄дисампайутта̄йева. тасма̄ та̄сампи татхева ка̄ма̄вачара̄дибха̄во ведитаббо.
ка̄мадха̄туа̄дӣсу ‘‘ка̄мапат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо. айам̣ вуччати ка̄мадха̄ту. саббепи акусала̄ дхамма̄ ка̄мадха̄тӯ’’ти айам̣ ка̄мадха̄ту. ‘‘бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо. айам̣ вуччати бйа̄па̄дадха̄ту. дасасу а̄гха̄таваттхӯсу читтасса а̄гха̄то пат̣игха̄то анаттаманата̄ читтасса̄’’ти айам̣ бйа̄па̄дадха̄ту. ‘‘вихим̣са̄ пат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо. айам̣ вуччати вихим̣са̄дха̄ту. идхекаччо па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ раджджуйа̄ ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ сатте вихет̣хетӣ’’ти айам̣ вихим̣са̄дха̄ту. таттха две катха̄ саббасан̇га̄хика̄ ча асамбхинна̄ ча. таттха ка̄мадха̄туйа̄ гахита̄йа итара̄ две гахита̄ва хонти, тато пана нӣхаритва̄ айам̣ бйа̄па̄дадха̄ту айам̣ вихим̣са̄дха̄тӯти дассетӣти айам̣ саббасан̇га̄хикакатха̄ на̄ма. ка̄мадха̄тум̣ катхенто пана бхагава̄ бйа̄па̄дадха̄тум̣ бйа̄па̄дадха̄тут̣т̣ха̄не, вихим̣са̄дха̄тум̣ вихим̣са̄дха̄тут̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ авасесам̣ ка̄мадха̄ту на̄ма̄ти катхесӣти айам̣ асамбхиннакатха̄ на̄ма.
неккхаммадха̄туа̄дӣсу ‘‘неккхаммапат̣исам̣йутто такко витакко самма̄сан̇каппо. айам̣ вуччати неккхаммадха̄ту. саббепи кусала̄ дхамма̄ неккхаммадха̄тӯ’’ти айам̣ неккхаммадха̄ту. ‘‘абйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко…пе… айам̣ вуччати абйа̄па̄дадха̄ту. йа̄ саттесу метти…пе… метта̄четовимуттӣ’’ти айам̣ абйа̄па̄дадха̄ту. ‘‘авихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко…пе… айам̣ вуччати авихим̣са̄дха̄ту. йа̄ саттесу карун̣а̄…пе… карун̣а̄четовимуттӣ’’ти айам̣ авихим̣са̄дха̄ту. идха̄пи вуттанайенева две катха̄ ведитабба̄.
апара̄пи тиссо дха̄туйоти ан̃н̃а̄пи сун̃н̃атат̣т̣хена тиссо дха̄туйо. та̄су ‘‘таттха катама̄ ка̄мадха̄ту? хет̣т̣хато авӣчинирайам̣ парийантам̣ каритва̄’’ти евам̣ виттха̄рито ка̄мабхаво ка̄мадха̄ту на̄ма. ‘‘хет̣т̣хато брахмалокам̣ парийантам̣ каритва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанупаге деве парийантам̣ каритва̄’’ти евам̣ виттха̄рита̄ пана рӯпа̄рӯпабхава̄ итара̄ две дха̄туйо. дха̄туйа̄ а̄гатат̣т̣ха̄намхи хи бхавена париччхиндитабба̄. бхавасса а̄гатат̣т̣ха̄не дха̄туйа̄ париччхиндитабба̄. идха бхавена париччхедо катхито. рӯпадха̄туа̄дӣсу рӯпа̄рӯпадха̄туйо рӯпа̄рӯпабхава̄йева. ниродхадха̄туйа̄ нибба̄нам̣ катхитам̣.
хӣна̄дӣсу хӣна̄ дха̄тӯти два̄даса акусалачиттуппа̄да̄. авасеса̄ тебхӯмакадхамма̄ маджджхимадха̄ту. нава локуттарадхамма̄ пан̣ӣтадха̄ту.
ка̄матан̣ха̄ти пан̃чака̄магун̣ико ра̄го. рӯпа̄рӯпабхавесу пана ра̄го джха̄наникантисассатадит̣т̣хисахагато ра̄го бхававасена паттхана̄ бхаватан̣ха̄. уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го вибхаватан̣ха̄. апича т̣хапетва̄ паччхимам̣ тан̣ха̄двайам̣ сесатан̣ха̄ ка̄матан̣ха̄ на̄ма. йатха̄ха ‘‘таттха катама̄ бхаватан̣ха̄? бхавадит̣т̣хисахагато ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го. айам̣ вуччати бхаватан̣ха̄. таттха катама̄ вибхаватан̣ха̄? уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го, айам̣ вуччати вибхаватан̣ха̄. авасеса̄ тан̣ха̄ ка̄матан̣ха̄’’ти. пуна ка̄матан̣ха̄дӣсу пан̃чака̄магун̣ико ра̄го ка̄матан̣ха̄. рӯпа̄рӯпабхавесу чхандара̄го итара̄ две тан̣ха̄. абхидхамме панета̄ ‘‘ка̄мадха̄тупат̣исам̣йутто…пе… арӯпадха̄тупат̣исам̣йутто’’ти евам̣ виттха̄рита̄. имина̄ ва̄рена ким̣ дассети? саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ раджанӣйат̣т̣хена тан̣ха̄ваттхука̄ти саббатан̣ха̄ ка̄матан̣ха̄йа парийа̄дийитва̄ тато нӣхаритва̄ итара̄ две тан̣ха̄ дассети. рӯпатан̣ха̄дӣсу рӯпабхаве чхандара̄го рӯпатан̣ха̄. арӯпабхаве чхандара̄го арӯпатан̣ха̄. уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го ниродхатан̣ха̄.
сам̣йоджанаттике ват̣т̣асмим̣ сам̣йоджайанти бандхантӣти сам̣йоджана̄ни. сати рӯпа̄дибхеде ка̄йе дит̣т̣хи, виджджама̄на̄ ва̄ ка̄йе дит̣т̣хӣти сакка̄йадит̣т̣хи. вичинанто ета̄йа киччхати, на саккоти саннит̣т̣ха̄нам̣ ка̄тунти вичикиччха̄. сӣлан̃ча ватан̃ча пара̄масатӣти сӣлаббатапара̄ма̄со. аттхато пана ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ найена а̄гата̄ вӣсативаттхука̄ дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи на̄ма. ‘‘саттхари кан̇кхатӣ’’тиа̄дина̄ найена а̄гата̄ ат̣т̣хаваттхука̄ вимати вичикиччха̄ на̄ма. ‘‘идхекаччо сӣлена суддхи ватена суддхи сӣлаббатена суддхӣти сӣлам̣ пара̄масати, ватам̣ пара̄масати, сӣлаббатам̣ пара̄масати. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигата’’нтиа̄дина̄ найена а̄гато випарийесагга̄хо сӣлаббатапара̄ма̄со на̄ма.
тайо а̄сава̄ти еттха чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена ва̄ а̄саванат̣т̣хена ва̄ а̄сава̄. таттха ‘‘пурима̄, бхиккхаве, кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄йа, ито пуббе авиджджа̄ на̄хоси, атха паччха̄ самабхавӣ’’ти, ‘‘пурима̄, бхиккхаве, кот̣и на пан̃н̃а̄йати бхаватан̣ха̄йа бхавадит̣т̣хийа̄, ито пуббе бхавадит̣т̣хи на̄хоси, атха паччха̄ самабхавӣ’’ти евам̣ та̄ва чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена а̄сава̄ ведитабба̄. чаккхуто рӯпе савати а̄савати сандати паваттати. сотато садде. гха̄нато гандхе. дживха̄то расе. ка̄йато пхот̣т̣хаббе. манато дхамме савати а̄савати сандати паваттатӣти евам̣ а̄саванат̣т̣хена а̄сава̄ти ведитабба̄.
па̄л̣ийам̣ пана каттхачи две а̄сава̄ а̄гата̄ ‘‘дит̣т̣хадхаммика̄ ча а̄сава̄ сампара̄йика̄ ча а̄сава̄’’ти, каттхачи ‘‘тайоме, бхиккхаве, а̄сава̄. ка̄ма̄саво бхава̄саво авиджджа̄саво’’ти тайо. абхидхамме тейева дит̣т̣ха̄савена саддхим̣ чатта̄ро. ниббедхикапарийа̄йе ‘‘аттхи, бхиккхаве, а̄сава̄ нирайага̄минийа̄, аттхи а̄сава̄ тираччха̄найонига̄минийа̄, аттхи а̄сава̄ петтивисайага̄минийа̄, аттхи а̄сава̄ мануссалокага̄минийа̄ аттхи а̄сава̄ девалокага̄минийа̄’’ти евам̣ пан̃ча. чхакканипа̄те а̄хунеййасутте ‘‘аттхи, бхиккхаве, а̄сава̄ сам̣вара̄ паха̄табба̄, аттхи а̄сава̄ пат̣исевана̄ паха̄табба̄, аттхи а̄сава̄ париваджджана̄ паха̄табба̄, аттхи а̄сава̄ адхива̄сана̄ паха̄табба̄, аттхи а̄сава̄ винодана̄ паха̄табба̄, аттхи а̄сава̄ бха̄вана̄ паха̄табба̄’’ти евам̣ чха. сабба̄савапарийа̄йе тейева дассана̄паха̄таббехи саддхим̣ сатта. имасмим̣ пана сан̇гӣтисутте тайо. таттха ‘‘йо ка̄месу ка̄маччхандо’’ти евам̣ вутто пан̃чака̄магун̣ико ра̄го ка̄ма̄саво на̄ма. ‘‘йо бхавесу бхаваччхандо’’ти евам̣ вутто сассатадит̣т̣хисахагато ра̄го, бхававасена ва̄ паттхана̄ бхава̄саво на̄ма. ‘‘дуккхе ан̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ найена а̄гата̄ авиджджа̄ авиджджа̄саво на̄ма̄ти. ка̄мабхава̄дайо ка̄мадха̄туа̄дивасена вутта̄йева.
ка̄месана̄дӣсу ‘‘таттха катама̄ ка̄месана̄? йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маджджхоса̄нам̣, айам̣ вуччати ка̄месана̄’’ти евам̣ вутто ка̄магавесанара̄го ка̄месана̄ на̄ма. ‘‘таттха катама̄ бхавесана̄? йо бхавесу бхаваччхандо бхаваджджхоса̄нам̣, айам̣ вуччати бхавесана̄’’ти евам̣ вутто бхавагавесанара̄го бхавесана̄ на̄ма. ‘‘таттха катама̄ брахмачарийесана̄? сассато локоти ва̄…пе… нева хоти на нахоти татха̄гато параммаран̣а̄ти ва̄, йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣ випарийесагга̄хо, айам̣ вуччати брахмачарийесана̄’’ти евам̣ вутта̄ дит̣т̣хигатикасамматасса брахмачарийасса гавесанадит̣т̣хи брахмачарийесана̄ на̄ма. на кевалан̃ча бхавара̄гадит̣т̣хийова, тадекат̣т̣хам̣ каммампи есана̄йева. вуттан̃хетам̣ ‘‘таттха катама̄ ка̄месана̄? ка̄мара̄го тадекат̣т̣хам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокаммам̣, айам̣ вуччати ка̄месана̄. таттха катама̄ бхавесана̄? бхавара̄го тадекат̣т̣хам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокаммам̣, айам̣ вуччати бхавесана̄. таттха катама̄ брахмачарийесана̄? антагга̄хика̄ дит̣т̣хи тадекат̣т̣хам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокаммам̣, айам̣ вуччати брахмачарийесана̄’’ти.
видха̄су ‘‘катхам̣видхам̣ сӣлавантам̣ ваданти, катхам̣видхам̣ пан̃н̃авантам̣ вадантӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.95) а̄ка̄расан̣т̣ха̄нам̣ видха̄ на̄ма. ‘‘екавидхена н̃а̄н̣аваттху дувидхена н̃а̄н̣аваттхӯ’’тиа̄дӣсу (вибха. 751) кот̣т̣ха̄со. ‘‘сеййохамасмӣти видха̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 920) ма̄но видха̄ на̄ма. идха со адхиппето. ма̄но хи сеййа̄дивасена видаханато видха̄ти вуччати. сеййохамасмӣти имина̄ сеййасадисахӣна̄нам̣ васена тайо ма̄на̄ вутта̄. садисахӣнесупи есева найо.
айан̃хи ма̄но на̄ма сеййасса тивидхо, садисасса тивидхо, хӣнасса тивидхоти нававидхо хоти. таттха ‘‘сеййасса сеййохамасмӣ’’ти ма̄но ра̄джӯнан̃чева паббаджита̄нан̃ча уппаджджати.
ра̄джа̄ хи рат̣т̣хена ва̄ дханава̄ханехи ва̄ ‘‘ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти. паббаджитопи сӣладхутан̇га̄дӣхи ‘‘ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти. ‘‘сеййасса садисохамасмӣ’’ти ма̄нопи етесам̣йева уппаджджати. ра̄джа̄ хи рат̣т̣хена ва̄ дханава̄ханехи ва̄ ан̃н̃ара̄джӯхи саддхим̣ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти етам̣ ма̄нам̣ кароти. паббаджитопи сӣладхутан̇га̄дӣхипи ан̃н̃ена бхиккхуна̄ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти етам̣ ма̄нам̣ кароти. ‘‘сеййасса хӣнохамасмӣ’’ти ма̄нопи етесам̣йева уппаджджати. йасса хи ран̃н̃о рат̣т̣хам̣ ва̄ дханава̄хана̄дӣни ва̄ на̄тисампанна̄ни хонти, со майхам̣ ра̄джа̄ти воха̄рамукхаматтамева, ким̣ ра̄джа̄ на̄ма аханти етам̣ ма̄нам̣ кароти. паббаджитопи аппала̄бхасакка̄ро ахам̣ дхаммакатхико бахуссуто маха̄тхероти катха̄маттакамева, ким̣ дхаммакатхико на̄ма̄хам̣ ким̣ бахуссуто ким̣ маха̄тхеро йасса ме ла̄бхасакка̄ро наттхӣти етам̣ ма̄нам̣ кароти.
‘‘садисасса сеййохамасмӣ’’ти ма̄на̄дайо амачча̄дӣнам̣ уппаджджанти. амаччо ва̄ хи рат̣т̣хийо ва̄ бхогайа̄нава̄хана̄дӣхи ко майа̄ садисо ан̃н̃о ра̄джапурисо аттхӣти ва̄ майхам̣ ан̃н̃ехи саддхим̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти ва̄ амаччоти на̄мамева майхам̣, гха̄саччха̄данаматтампи ме наттхи, ким̣ амаччо на̄ма̄ханти ва̄ ете ма̄не кароти.
‘‘хӣнасса сеййохамасмӣ’’ти ма̄на̄дайо да̄са̄дӣнам̣ уппаджджанти. да̄со хи ма̄тито ва̄ питито ва̄ ко майа̄ садисо ан̃н̃о да̄со на̄ма аттхи, ан̃н̃е джӣвитум̣ асакконта̄ куччхихету да̄са̄ джа̄та̄, ахам̣ пана павен̣ӣа̄гататта̄ сеййоти ва̄ павен̣ӣа̄гатабха̄вена убхатосуддхикада̄саттена асукада̄сена на̄ма саддхим̣ ким̣ майхам̣ на̄на̄каран̣анти ва̄ куччхивасена̄хам̣ да̄сабйа упагато, ма̄та̄питукот̣ийа̄ пана ме да̄сат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, ким̣ да̄со на̄ма аханти ва̄ ете ма̄не кароти. йатха̄ ча да̄со, евам̣ пуккусачан̣д̣а̄ла̄дайопи ете ма̄не каронтийева.
еттха ча сеййасса сеййохамасмӣти, ча садисасса садисохамасмӣти ча хӣнасса хӣнохамасмӣти ча име тайо ма̄на̄ йа̄тха̄вама̄на̄ на̄ма арахаттамаггаваджджха̄. сеса̄ чха ма̄на̄ айа̄тха̄вама̄на̄ на̄ма пат̣хамамаггаваджджха̄.
тайо аддха̄ти тайо ка̄ла̄. атӣто аддха̄тиа̄дӣсу двепарийа̄йа̄ суттантапарийа̄йо ча абхидхаммапарийа̄йо ча. суттантапарийа̄йена пат̣исандхито пуббе атӣто аддха̄ на̄ма. чутито паччха̄ ана̄гато аддха̄ на̄ма. саха чутипат̣исандхӣхи тадантарам̣ паччуппанно аддха̄ на̄ма. абхидхаммапарийа̄йена тӣсу кхан̣есу бхан̇гато уддхам̣ атӣто аддха̄ на̄ма. уппа̄дато пуббе ана̄гато аддха̄ на̄ма. кхан̣аттайе паччуппанно аддха̄ на̄ма. атӣта̄дибхедо ча на̄ма айам̣ дхамма̄нам̣ хоти, на ка̄ласса. атӣта̄дибхеде пана дхамме упа̄да̄йа идха параматтхато авиджджама̄нопи ка̄ло тенева воха̄рена вуттоти ведитаббо.
тайо анта̄ти тайо кот̣т̣ха̄са̄. ‘‘ка̄йабандханасса анто джӣратӣ’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 278) хи антойева анто. ‘‘есеванто дуккхасса̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.51) парабха̄го анто. ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄на’’нти (сам̣. ни. 3.80) еттха ла̄макабха̄во анто. ‘‘сакка̄йо кхо, а̄вусо, пат̣хамо анто’’тиа̄дӣсу (а. ни. 6.61) кот̣т̣ха̄со анто. идха кот̣т̣ха̄со адхиппето. сакка̄йоти пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. сакка̄йасамудайоти тесам̣ ниббаттика̄ пуриматан̣ха̄. сакка̄йаниродхоти убхиннам̣ аппаваттибхӯтам̣ нибба̄нам̣. магго пана ниродха̄дхигамасса упа̄йатта̄ ниродхе гахите гахитова̄ти ведитаббо.
дуккхадуккхата̄ти дуккхабхӯта̄ дуккхата̄. дуккхаведана̄йетам̣ на̄мам̣. сан̇кха̄радуккхата̄ти сан̇кха̄рабха̄вена дуккхата̄. адуккхамасукха̄ведана̄йетам̣ на̄мам̣. са̄ хи сан̇кхататта̄ уппа̄даджара̄бхан̇гапӣл̣ита̄, тасма̄ ан̃н̃адуккхасабха̄вавирахато сан̇кха̄радуккхата̄ти вутта̄. випарин̣а̄мадуккхата̄ти випарин̣а̄ме дуккхата̄. сукхаведана̄йетам̣ на̄мам̣. сукхасса хи випарин̣а̄ме дуккхам̣ уппаджджати, тасма̄ сукхам̣ випарин̣а̄мадуккхата̄ти вуттам̣. апича т̣хапетва̄ дуккхаведанам̣ сукхаведанан̃ча саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти вачанато сан̇кха̄радуккхата̄ти ведитабба̄.
миччхаттанийатоти миччха̄сабха̄во хутва̄ нийато. нийатамиччха̄дит̣т̣хийа̄ саддхим̣ а̄нантарийакаммассетам̣ на̄мам̣. самма̄сабха̄ве нийато самматтанийато. чатуннам̣ арийамагга̄наметам̣ на̄мам̣. на нийатоти анийато. авасеса̄нам̣ дхамма̄наметам̣ на̄мам̣.
тайо тама̄ти ‘‘тамандхака̄ро саммохо авиджджогхо маха̄бхайо’’ти вачанато авиджджа̄ тамо на̄ма. идха пана авиджджа̄сӣсена вичикиччха̄ вутта̄. а̄раббха̄ти а̄гамма. кан̇кхатӣти кан̇кхам̣ уппа̄дети. вичикиччхатӣти вичинанто киччхам̣ а̄паджджати, саннит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти. на̄дхимуччхатӣти таттха адхимуччхитум̣ на саккоти. на сампасӣдатӣти там̣ а̄раббха паса̄дам̣ а̄ропетум̣ на саккоти.
араккхеййа̄нӣти на раккхитабба̄ни. тӣсу два̄ресу паччекам̣ раккхан̣акиччам̣ наттхи, сабба̄ни сатийа̄ ева раккхита̄нӣти дӣпети. наттхи татха̄гатасса̄ти. ‘‘идам̣ на̄ма ме сахаса̄ уппаннам̣ ка̄йадуччаритам̣, има̄хам̣ йатха̄ ме паро на джа̄на̄ти, татха̄ раккха̄ми, пат̣иччха̄демӣ’’ти евам̣ раккхитаббам̣ наттхи татха̄гатасса ка̄йадуччаритам̣. сесесупи есева найо. ким̣ пана сесакхӣн̣а̄сава̄нам̣ ка̄йасама̄ча̄ра̄дайо апарисуддха̄ти? но апарисуддха̄. на пана татха̄гатасса вийа парисуддха̄. аппассутакхӣн̣а̄саво хи кин̃ча̄пи локаваджджам̣ на̄паджджати, пан̣н̣аттийам̣ пана аковидатта̄ виха̄рака̄рам̣ кут̣ика̄рам̣ сахага̄рам̣ сахасеййанти еварӯпа̄ ка̄йадва̄ре а̄паттийо а̄паджджати. сан̃чариттам̣ падасодхаммам̣ уттаричхаппан̃чава̄чам̣ бхӯта̄рочананти еварӯпа̄ вачӣдва̄ре а̄паттийо а̄паджджати. упаниккхиттаса̄дийанавасена манодва̄ре рӯпийаппат̣игга̄хан̣а̄паттим̣ а̄паджджати, дхаммасена̄патисадисасса̄пи хи кхӣн̣а̄савасса манодва̄ре саупа̄рамбхавасена манодуччаритам̣ уппаджджати ева.
ча̄тумаваттхусмин̃хи пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄нам̣ пан̣а̄митака̄ле тесам̣ аттха̄йа ча̄тумеййакехи сакйехи бхагавати кхама̄пите тхеро бхагавата̄ ‘‘кинти те са̄рипутта ахоси майа̄ бхиккхусан̇гхе пан̣а̄мите’’ти пут̣т̣хо ахам̣ париса̄йа абйаттабха̄вена саттха̄ра̄ пан̣а̄мито. ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа парам̣ на овадисса̄мӣти читтам̣ уппа̄детва̄ а̄ха ‘‘евам̣ кхо ме, бханте, ахоси бхагавата̄ бхиккхусан̇гхо пан̣а̄мито, аппоссукко да̄ни бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихариссати, майампи да̄ни аппоссукка̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутта̄ вихарисса̄ма̄’’ти.
атхасса тасмим̣ манодуччарите упа̄рамбхам̣ а̄ропенто саттха̄ а̄ха – ‘‘а̄гамехи твам̣, са̄рипутта на кхо те, са̄рипутта, пунапи еварӯпам̣ читтам̣ уппа̄детабба’’нти. евам̣ парам̣ на овадисса̄ми на̄нуса̄сисса̄мӣти витаккитаматтампи тхерасса манодуччаритам̣ на̄ма джа̄там̣. бхагавато пана еттакам̣ на̄ма наттхи, аначчхарийан̃четам̣. саббан̃н̃утам̣ паттасса дуччаритам̣ на бхавеййа. бодхисаттабхӯмийам̣ т̣хитасса чхаббасса̄ни падха̄нам̣ ануйун̃джантасса̄пи панасса на̄хоси. удараччхавийа̄ пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄йа ‘‘ка̄лан̇като саман̣о готамо’’ти девата̄нам̣ виматийа̄ уппаджджама̄на̄йапи ‘‘сиддхаттха касма̄ киламаси? сакка̄ бхоге ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄ту’’нти ма̄рена па̄пимата̄ вуччама̄насса ‘‘бхоге бхун̃джисса̄мӣ’’ти витаккаматтампи нуппаджджати. атха нам̣ ма̄ро бодхисаттака̄ле чхаббасса̄ни буддхака̄ле екам̣ вассам̣ анубандхитва̄ кин̃чи ваджджам̣ апасситва̄ идам̣ ватва̄ пакка̄ми –
‘‘саттавасса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;
ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато’’ти. (су. ни. 448);
апича ат̣т̣ха̄расаннам̣ буддхадхамма̄нам̣ васена̄пи бхагавато дуччарита̄бха̄во ведитаббо. ат̣т̣ха̄раса буддхадхамма̄ на̄ма наттхи татха̄гатасса ка̄йадуччаритам̣, наттхи вачӣдуччаритам̣, наттхи манодуччаритам̣, атӣте буддхасса аппат̣ихатан̃а̄н̣ам̣, ана̄гате, паччуппанне буддхасса аппат̣ихатан̃а̄н̣ам̣, саббам̣ ка̄йакаммам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а̄нупариватти, саббам̣ вачӣкаммам̣, саббам̣ манокаммам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а̄нупариватти, наттхи чхандасса ха̄ни, наттхи вӣрийасса ха̄ни, наттхи сатийа̄ ха̄ни, наттхи дава̄, наттхи рава̄, наттхи чалитам̣ наттхи сахаса̄, наттхи абйа̄ват̣о мано, наттхи акусалачиттанти.
кин̃чана̄ти палибодха̄. ра̄го кин̃чананти ра̄го уппаджджама̄но сатте бандхати палибундхати тасма̄ кин̃чананти вуччати. итаресупи двӣсу есева найо.
аггӣти анудаханат̣т̣хена агги. ра̄гаггӣти ра̄го уппаджджама̄но сатте анудахати джха̄пети, тасма̄ аггӣти вуччати. итаресупи есева найо. таттха ваттхӯни ека̄ дахарабхиккхунӣ читталапаббатавиха̄ре упосатха̄га̄рам̣ гантва̄ два̄рапа̄ларӯпакам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄. атхасса̄ анто ра̄го уппанно. са̄ тенева джха̄йитва̄ ка̄ламака̄си. бхиккхунийо гаччхама̄на̄ ‘‘айам̣ дахара̄ т̣хита̄, паккосатха, на’’нти а̄хам̣су. ека̄ гантва̄ касма̄ т̣хита̄сӣти хаттхе ган̣хи. гахитаматта̄ париваттитва̄ папата̄. идам̣ та̄ва ра̄гасса анудаханата̄йа ваттху. досасса пана анудаханата̄йа манопадосика̄ дева̄. мохасса анудаханата̄йа кхид̣д̣а̄падосика̄ дева̄ дат̣т̣хабба̄. мохавасена хи та̄сам̣ сатисаммосо хоти. тасма̄ кхид̣д̣а̄васена а̄ха̄рака̄лам̣ ативаттитва̄ ка̄лан̇каронти.
а̄хунеййаггӣтиа̄дӣсу а̄хунам̣ вуччати сакка̄ро, а̄хунам̣ арахантӣти а̄хунеййа̄. ма̄та̄питаро хи путта̄нам̣ бахӯпака̄рата̄йа а̄хунам̣ араханти. тесу виппат̣ипаджджама̄на̄ путта̄ нирайа̄дӣсу ниббаттанти. тасма̄ кин̃ча̄пи ма̄та̄питаро на̄нудаханти, анудаханасса пана паччайа̄ хонти. ити анудаханат̣т̣хена а̄хунеййаггӣти вуччанти. сва̄йаматтхо миттавиндакаваттхуна̄ дӣпетаббо –
миттавиндако хи ма̄тара̄ ‘‘та̄та, аджджа упосатхико хутва̄ виха̄ре саббараттим̣ дхаммассаванам̣ сун̣а, сахассам̣ те дасса̄мӣ’’ти вутто дханалобхена упосатхам̣ сама̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ идам̣ т̣ха̄нам̣ акутобхайанти саллаккхетва̄ дхамма̄санасса хет̣т̣ха̄ нипанно саббараттим̣ нидда̄йитва̄ гхарам̣ агама̄си. ма̄та̄ па̄това йа̄гум̣ пачитва̄ упана̄меси. со сахассам̣ гахетва̄ва пиви. атхасса етадахоси – ‘‘дханам̣ сам̣харисса̄мӣ’’ти. со на̄ва̄йа самуддам̣ паккхандитука̄мо ахоси. атха нам̣ ма̄та̄ ‘‘та̄та, имасмим̣ куле чатта̄лӣсакот̣идханам̣ аттхи, алам̣ гаманена̄’’ти нива̄реси. со тасса̄ вачанам̣ ана̄дийитва̄ гаччхати ева. ма̄та̄ пурато ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ куджджхитва̄ ‘‘айам̣ майхам̣ пурато тит̣т̣хатӣ’’ти па̄дена пахаритва̄ патитам̣ антарам̣ катва̄ агама̄си.
ма̄та̄ ут̣т̣хахитва̄ ‘‘ма̄диса̄йа ма̄тари еварӯпам̣ каммам̣ катва̄ гатасса те гатат̣т̣ха̄не сукхам̣ бхависсатӣти евам̣сан̃н̃ӣ на̄ма твам̣ путта̄’’ти а̄ха. тасса на̄вам̣ а̄руйха гаччхато саттаме дивасе на̄ва̄ ат̣т̣ха̄си. атха те манусса̄ ‘‘аддха̄ еттха па̄папурисо аттхи сала̄кам̣ детха̄’’ти а̄хам̣су. сала̄ка̄ диййама̄на̄ тассева тиккхаттум̣ па̄пун̣а̄ти. те тасса ул̣умпам̣ датва̄ там̣ самудде паккхипим̣су. со екам̣ дӣпам̣ гантва̄ вима̄напетӣхи саддхим̣ сампаттим̣ анубхаванто та̄хи ‘‘пурато пурато ма̄ агама̄сӣ’’ти вуччама̄нопи таддигун̣ам̣ таддигун̣ам̣ сампаттим̣ пассанто анупуббена кхурачаккадхарам̣ екам̣ аддаса. тасса там̣ чаккам̣ падумапуппхам̣ вийа упат̣т̣ха̄си. со там̣ а̄ха – ‘‘амбхо, идам̣ тайа̄ пил̣андхитам̣ падумам̣ майхам̣ дехӣ’’ти. ‘‘на идам̣ са̄ми падумам̣, кхурачаккам̣ ета’’нти. со ‘‘ван̃чеси мам̣, твам̣ ким̣ майа̄ падумам̣ адит̣т̣хапубба’’нти ватва̄ твам̣ лохитачанданам̣ вилимпитва̄ пил̣андханам̣ падумапуппхам̣ майхам̣ на да̄тука̄моти а̄ха. со чинтеси ‘‘айампи майа̄ катасадисам̣ каммам̣ катва̄ тасса пхалам̣ анубхавитука̄мо’’ти. атха нам̣ ‘‘ханда ре’’ти ватва̄ тасса маттхаке чаккам̣ паккхипи. тена вуттам̣ –
‘‘чатуббхи ат̣т̣хаджджхагама̄, ат̣т̣ха̄хипи ча сол̣аса;
сол̣аса̄хи ча ба̄ттим̣са, атриччхам̣ чаккама̄садо;
иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти. (джа̄. 1.1.104).
гахапатӣти пана гехаса̄мико вуччати. со ма̄туга̄масса сайанаваттха̄лан̇ка̄ра̄диануппада̄нена бахӯпака̄ро. там̣ атичаранто ма̄туга̄мо нирайа̄дӣсу ниббаттати, тасма̄ сопи пуриманайенева анудаханат̣т̣хена гахапатаггӣти вутто.
таттха ваттху – кассапабуддхасса ка̄ле сота̄паннасса упа̄сакасса бхарийа̄ атича̄ринӣ ахоси. со там̣ паччаккхато дисва̄ ‘‘касма̄ твам̣ евам̣ каросӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘сача̄хам̣ еварӯпам̣ кароми, айам̣ ме сунакхо вилуппама̄но кха̄датӯ’’ти ватва̄ ка̄лан̇катва̄ кан̣н̣амун̣д̣акадахе вема̄никапетӣ хутва̄ ниббатта̄. дива̄ сампаттим̣ анубхавати, раттим̣ дуккхам̣. тада̄ ба̄ра̄н̣асӣра̄джа̄ мигавам̣ чаранто аран̃н̃ам̣ пависитва̄ анупуббена кан̣н̣амун̣д̣акадахам̣ сампатто та̄йа саддхим̣ сампаттим̣ анубхавати. са̄ там̣ ван̃четва̄ раттим̣ дуккхам̣ анубхавати. со н̃атва̄ ‘‘каттха ну кхо гаччхатӣ’’ти пит̣т̣хито пит̣т̣хито гантва̄ авидӯре т̣хито кан̣н̣амун̣д̣акадахато никкхамитва̄ там̣ ‘‘пат̣апат̣а’’нти кха̄дама̄нам̣ екам̣ сунакхам̣ дисва̄ асина̄ двидха̄ чхинди. две ахесум̣. пуна чхинне чатта̄ро. пуна чхинне ат̣т̣ха. пуна чхинне сол̣аса ахесум̣. са̄ ‘‘ким̣ кароси са̄мӣ’’ти а̄ха. со ‘‘ким̣ ида’’нти а̄ха. са̄ ‘‘евам̣ акатва̄ кхел̣апин̣д̣ам̣ бхӯмийам̣ нит̣т̣хубхитва̄ па̄дена гхам̣са̄хӣ’’ти а̄ха. со татха̄ ака̄си. сунакха̄ антарадха̄йим̣су. там̣ дивасам̣ тасса̄ каммам̣ кхӣн̣ам̣. ра̄джа̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ гантум̣ а̄раддхо. са̄ ‘‘майхам̣, са̄ми, каммам̣ кхӣн̣ам̣ ма̄ агама̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ асутва̄ва гато.
даккхин̣еййаггӣти еттха пана даккхин̣а̄ти чатта̄ро паччайа̄, бхиккхусан̇гхо даккхин̣еййо. со гихӣнам̣ тӣсу саран̣есу пан̃часу сӣлесу дасасу сӣлесу ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄не дхаммикасаман̣абра̄хман̣аупат̣т̣ха̄нети евама̄дӣсу калйа̄н̣адхаммесу нийоджанена бахӯпака̄ро, тасмим̣ миччха̄пат̣ипанна̄ гихӣ бхиккхусан̇гхам̣ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ нирайа̄дӣсу ниббаттанти, тасма̄ сопи пуриманайенева анудаханат̣т̣хена даккхин̣еййаггӣти вутто. имасса панаттхасса вибха̄ванаттхам̣ вима̄наваттхусмим̣ реватӣваттху виттха̄ретаббам̣.
‘‘тивидхена рӯпасан̇гахо’’ти еттха тивидхена̄ти тӣхи кот̣т̣ха̄сехи. сан̇гахоти джа̄тисан̃джа̄тикирийаган̣анавасена чатуббидхо сан̇гахо. таттха саббе кхаттийа̄ а̄гаччхантӯтиа̄дико (ма. ни. 1.462) джа̄тисан̇гахо. саббе косалака̄тиа̄дико сан̃джа̄тисан̇гахо. саббе хаттха̄роха̄тиа̄дико кирийасан̇гахо. чаккха̄йатанам̣ катамам̣ кхандхаган̣анам̣ гаччхатӣти? чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхаган̣анам̣ гаччхатӣти. хан̃чи чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхена сан̇гахитанти айам̣ ган̣анасан̇гахо, со идха адхиппето. тасма̄ тивидхена рӯпасан̇гахоти тӣхи кот̣т̣ха̄сехи рӯпаган̣ана̄ти аттхо.
санидассана̄дӣсу атта̄нам̣ а̄раббха паваттена чаккхувин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄тена саха нидассанена̄ти санидассанам̣. чаккхупат̣ихананасаматтхато саха пат̣игхена̄ти саппат̣игхам̣. там̣ аттхато рӯпа̄йатанамева. чаккхувин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ на̄сса нидассананти анидассанам̣. сота̄дипат̣ихананасаматтхато саха пат̣игхена̄ти саппат̣игхам̣. там̣ аттхато чаккха̄йатана̄дӣни нава а̄йатана̄ни. вуттаппака̄рам̣ на̄сса нидассананти анидассанам̣. на̄сса пат̣игхоти аппат̣игхам̣. там̣ аттхато т̣хапетва̄ даса̄йатана̄ни авасесам̣ сукхумарӯпам̣.
тайо сан̇кха̄ра̄ти сахаджа̄тадхамме чева сампара̄йе пхаладхамме ча сан̇кхаронти ра̄сӣ каронтӣти сан̇кха̄ра̄. абхисан̇кхаротӣти абхисан̇кха̄ро. пун̃н̃о абхисан̇кха̄ро пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро.
‘‘таттха катамо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро? кусала̄ четана̄ ка̄ма̄вачара̄ рӯпа̄вачара̄ да̄намайа̄ сӣламайа̄ бха̄вана̄майа̄’’ти евам̣ вутта̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ ка̄ма̄вачаракусаламаха̄читтачетана̄нам̣, пан̃чаннам̣ рӯпа̄вачаракусалачетана̄нан̃четам̣ адхивачанам̣. еттха ча да̄насӣламайа̄ ат̣т̣хева четана̄ хонти. бха̄вана̄майа̄ тераса̄пи. йатха̄ хи пагун̣ам̣ дхаммам̣ саджджха̄йама̄но екам̣ две анусандхим̣ гатопи на джа̄на̄ти, паччха̄ а̄ваджджанто джа̄на̄ти, евамева касин̣апарикаммам̣ каронтасса пагун̣аджджха̄нам̣ паччавеккхантасса н̃а̄н̣авиппайутта̄пи бха̄вана̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘бха̄вана̄майа̄ тераса̄пӣ’’ти.
таттха да̄намайа̄дӣсу ‘‘да̄нам̣ а̄раббха да̄намадхикичча йа̄ уппаджджати четана̄ сан̃четана̄ четайитаттам̣, айам̣ вуччати да̄намайо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. сӣлам̣ а̄раббха, бха̄ванам̣ а̄раббха, бха̄ванамадхикичча йа̄ уппаджджати четана̄ сан̃четана̄ четайитаттам̣, айам̣ вуччати бха̄вана̄майо пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро’’ти айам̣ сан̇кхепадесана̄.
чӣвара̄дӣсу пана чатӯсу паччайесу рӯпа̄дӣсу ва̄ чхасу а̄рамман̣есу анна̄дӣсу ва̄ дасасу да̄наваттхӯсу там̣ там̣ дентасса тесам̣ уппа̄данато пат̣т̣ха̄йа пуббабха̄ге, паричча̄гака̄ле, паччха̄ соманассачиттена ануссаран̣е ча̄ти тӣсу ка̄лесу паватта̄ четана̄ да̄намайа̄ на̄ма. сӣлапӯран̣аттха̄йа пана паббаджисса̄мӣти виха̄рам̣ гаччхантасса, паббаджантасса маноратхам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ паббаджито ватамхи са̄дху са̄дхӯти а̄ваджджантасса, па̄тимоккхам̣ сам̣варантасса, чӣвара̄дайо паччайе паччавеккхантасса, а̄па̄тхагатесу рӯпа̄дӣсу чаккхудва̄ра̄дӣни сам̣варантасса, а̄джӣвам̣ содхентасса ча паватта̄ четана̄ сӣламайа̄ на̄ма.
пат̣исамбхида̄йам̣ вуттена випассана̄маггена ‘‘чаккхум̣ аниччато дуккхато анаттато бха̄вентасса…пе… манам̣. рӯпе. дхамме. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхусампхассам̣…пе… маносампхассам̣. чаккхусампхассаджам̣ веданам̣…пе… маносампхассаджам̣ веданам̣. рӯпасан̃н̃ам̣, джара̄маран̣ам̣ аниччато дуккхато анаттато бха̄вентасса паватта̄ четана̄ бха̄вана̄майа̄ на̄ма̄’’ти айам̣ виттха̄ракатха̄.
апун̃н̃о ча со абхисан̇кха̄ро ча̄ти апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. два̄дасаакусалачиттасампайутта̄нам̣ четана̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. вуттампи четам̣ ‘‘таттха катамо апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро? акусалачетана̄ ка̄ма̄вачара̄, айам̣ вуччати апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро’’ти. а̄нен̃джам̣ ниччалам̣ сантам̣ випа̄кабхӯтам̣ арӯпамева абхисан̇кхаротӣти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро. чатуннам̣ арӯпа̄вачаракусалачетана̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. йатха̄ха ‘‘таттха катамо а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро? кусалачетана̄ арӯпа̄вачара̄, айам̣ вуччати а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро’’ти.
пуггалаттике саттавидхо пурисапуггало, тиссо сиккха̄ сиккхатӣти секкхо. кхӣн̣а̄саво сиккхитасиккхатта̄ пуна на сиккхиссатӣти асеккхо. путхуджджано сиккха̄хи париба̄хийатта̄ невасеккхо на̄секкхо.
тхераттике джа̄тимахаллако гихӣ джа̄титтхеро на̄ма. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, тхеракаран̣а̄ дхамма̄. идха, бхиккхаве, тхеро сӣлава̄ хоти, бахуссуто хоти, чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ ла̄бхӣ хоти, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ бахуссуто хоти, чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ ла̄бхӣ хоти, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро тхеракаран̣а̄ дхамма̄’’ти (а. ни. 4.22). евам̣ вуттесу дхаммесу екена ва̄ анекехи ва̄ саманна̄гато дхамматхеро на̄ма. ан̃н̃атаро тхерана̄мако бхиккхӯти евам̣ тхерана̄мако ва̄, йам̣ ва̄ пана махаллакака̄ле паббаджитам̣ са̄ман̣ера̄дайо дисва̄ тхеро тхероти ваданти, айам̣ саммутитхеро на̄ма.
пун̃н̃акирийаваттхӯсу да̄намева да̄намайам̣. пун̃н̃акирийа̄ ча са̄ тесам̣ тесам̣ а̄нисам̣са̄нам̣ ваттху ча̄ти пун̃н̃акирийаваттху. итаресупи двӣсу есева найо. аттхато пана пуббе вуттада̄намайачетана̄дивасенева саддхим̣ пуббабха̄гаапарабха̄гачетана̄хи има̄ни тӣн̣и пун̃н̃акирийаваттхӯни ведитабба̄ни. екамекан̃четтха пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа ка̄йена каронтасса ка̄йакаммам̣ хоти. тадаттхам̣ ва̄чам̣ ниччха̄рентасса вачӣкаммам̣. ка̄йан̇гава̄чан̇гам̣ ачопетва̄ манаса̄ чинтентасса манокаммам̣. анна̄дӣни дентасса ча̄пи аннада̄на̄дӣни демӣти ва̄ да̄напа̄рамим̣ а̄ваджджетва̄ ва̄ да̄нака̄ле да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху хоти. ваттасӣсе т̣хатва̄ дадато сӣламайам̣. кхайато вайато саммасанам̣ пат̣т̣хапетва̄ дадато бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху хоти.
апара̄нипи сатта пун̃н̃акирийаваттхӯни апачитисахагатам̣ пун̃н̃акирийаваттху, веййа̄ваччасахагатам̣, патта̄нуппада̄нам̣, паттаббханумоданам̣, десана̄майам̣, саванамайам̣, дит̣т̣хиджугатам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯти. таттха махаллакам̣ дисва̄ паччуггаманапаттачӣвараппат̣иггахан̣аабхива̄данамаггасампада̄на̄дивасена апачитисахагатам̣ ведитаббам̣. вуд̣д̣хатара̄нам̣ ваттаппат̣ипаттикаран̣авасена, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хам̣ бхиккхум̣ дисва̄ паттам̣ гахетва̄ га̄ме бхиккхам̣ сама̄дапетва̄ упасам̣харан̣авасена, ‘‘гаччха бхиккхӯнам̣ паттам̣ а̄хара̄’’ти сутва̄ вегена гантва̄ патта̄харан̣а̄дивасена ча веййа̄ваччасахагатам̣ ведитаббам̣. чатта̄ро паччайе датва̄ саббасатта̄нам̣ патти хотӯти паваттанавасена патта̄нуппада̄нам̣ ведитаббам̣. парехи динна̄йа паттийа̄ са̄дху сут̣т̣хӯти анумодана̄васена паттаббханумоданам̣ ведитаббам̣. еко ‘‘евам̣ мам̣ ‘дхаммакатхико’ти джа̄ниссантӣ’’ти иччха̄йа т̣хатва̄ ла̄бхагаруко хутва̄ десети, там̣ на махаппхалам̣. еко аттано пагун̣адхаммам̣ апачча̄сӣсама̄но паресам̣ десети, идам̣ десана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху на̄ма. еко сун̣анто ‘‘ити мам̣ ‘саддхо’ти джа̄ниссантӣ’’ти сун̣а̄ти, там̣ на махаппхалам̣. еко ‘‘евам̣ ме махаппхалам̣ бхависсатӣ’’ти хитаппхаран̣ена мудучиттена дхаммам̣ сун̣а̄ти, идам̣ саванамайам̣ пун̃н̃акирийаваттху. дит̣т̣хиджугатам̣ пана саббесам̣ нийамалаккхан̣ам̣. йам̣кин̃чи пун̃н̃ам̣ каронтасса хи дит̣т̣хийа̄ уджубха̄венева махаппхалам̣ хоти.
ити имесам̣ саттаннам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯнам̣ пуримехева тӣхи сан̇гахо ведитаббо. еттха хи апачитивеййа̄вачча̄ни сӣламайе. паттида̄напаттаббханумодана̄ни да̄намайе. десана̄савана̄ни бха̄вана̄майе. дит̣т̣хиджугатам̣ тӣсупи сан̇гахам̣ гаччхати.
чодана̄ваттхӯнӣти чодана̄ка̄ран̣а̄ни. дит̣т̣хена̄ти мам̣сачаккхуна̄ ва̄ диббачаккхуна̄ ва̄ вӣтиккамам̣ дисва̄ чодети. сутена̄ти пакатисотена ва̄ диббасотена ва̄ парасса саддам̣ сутва̄ чодети. парисан̇ка̄йа ва̄ти дит̣т̣хапарисан̇китена ва̄ сутапарисан̇китена ва̄ мутапарисан̇китена ва̄ чодети. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо.
ка̄мӯпапаттийоти ка̄мӯпасевана̄ ка̄маппат̣ила̄бха̄ ва̄. паччупат̣т̣хитака̄ма̄ти нибаддхака̄ма̄ нибаддха̄рамман̣а̄. сеййатха̄пи манусса̄ти йатха̄ манусса̄. манусса̄ хи нибаддхейева ваттхусмим̣ васам̣ ваттенти. йаттха пат̣ибаддхачитта̄ хонти, сатампи сахассампи датва̄ ма̄туга̄мам̣ а̄нетва̄ нибаддхабхогам̣ бхун̃джанти. екачче дева̄ на̄ма чатудевалокава̄сино. тепи нибаддхаваттхусмим̣йева васам̣ ваттенти. екачче винипа̄тика̄ на̄ма нерайике т̣хапетва̄ авасеса̄ маччхакаччхапа̄дайопи хи нибаддхаваттхусмим̣йева васам̣ ваттенти. маччхо аттано маччхийа̄ каччхапо каччхапийа̄ти. нимминитва̄ нимминитва̄ти нӣлапӣта̄дивасена йа̄дисам̣ йа̄дисам̣ аттано рӯпам̣ иччханти, та̄дисам̣ та̄дисам̣ нимминитва̄ а̄йасмато ануруддхасса пурато мана̄пака̄йика̄ девата̄ вийа. нимма̄наратӣти евам̣ сайам̣ ниммите ниммите нимма̄не рати етесанти нимма̄наратӣ. параниммитака̄ма̄ти парехи ниммитака̄ма̄. тесан̃хи манам̣ н̃атва̄ паре йатха̄ручитам̣ ка̄мабхогам̣ нимминанти, те таттха васам̣ ваттенти. катхам̣ парасса манам̣ джа̄нантӣти? пакатисеванавасена. йатха̄ хи кусало сӯдо ран̃н̃о бхун̃джантасса йам̣ йам̣ со бахум̣ ган̣ха̄ти, там̣ там̣ тасса руччатӣти джа̄на̄ти, евам̣ пакатийа̄ абхиручита̄рамман̣ам̣ н̃атва̄ та̄дисакам̣йева нимминанти. те таттха васам̣ ваттенти, метхунам̣ севанти. кечи пана тхера̄ ‘‘хаситаматтена олокитаматтена а̄лин̇гитаматтена ча тесам̣ ка̄макиччам̣ иджджхатӣ’’ти ваданти, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘етам̣ пана наттхӣ’’ти пат̣иккхиттам̣. на хи ка̄йена апхусантасса пхот̣т̣хаббам̣ ка̄макиччам̣ са̄дхети. чханнампи хи ка̄ма̄вачара̄нам̣ ка̄ма̄ па̄катика̄ ева. вуттампи четам̣ –
‘‘чха ете ка̄ма̄вачара̄, саббака̄масамиддхино;
саббесам̣ екасан̇кха̄там̣, а̄йу бхавати киттака’’нти. (вибха. 1023);
сукхӯпапаттийоти сукхаппат̣ила̄бха̄. уппа̄детва̄ уппа̄детва̄ сукхам̣ вихарантӣти те хет̣т̣ха̄ пат̣хамаджджха̄насукхам̣ ниббаттетва̄ упари випа̄каджджха̄насукхам̣ анубхавантӣти аттхо. сукхена абхисанна̄ти дутийаджджха̄насукхена тинта̄. парисанна̄ти самантато тинта̄. парипӯра̄ти парипун̣н̣а̄. париппхут̣а̄ти тассева вевачанам̣. идампи випа̄каджджха̄насукхамева сандха̄йа вуттам̣. ахосукхам̣ ахосукханти тесам̣ кира бхавалобхо маха̄ уппаджджати. тасма̄ када̄чи карахачи евам̣ уда̄нам̣ уда̄ненти. сантамева̄ти пан̣ӣтамева. тусита̄ти тато уттарим̣ сукхасса апаттханато сантут̣т̣ха̄ хутва̄. сукхам̣ пат̣иведентӣти татийаджджха̄насукхам̣ анубхаванти.
секкха̄ пан̃н̃а̄ти сатта арийапан̃н̃а̄. арахато пан̃н̃а̄ асеккха̄. авасеса̄ пан̃н̃а̄ невасеккха̄на̄секкха̄.
чинта̄майа̄дӣсу айам̣ виттха̄ро – ‘‘таттха катама̄ чинта̄майа̄ пан̃н̃а̄? йогавихитесу ва̄ камма̄йатанесу йогавихитесу ва̄ сиппа̄йатанесу йогавихитесу ва̄ виджджа̄т̣т̣ха̄несу каммассакатам̣ ва̄ сачча̄нуломикам̣ ва̄ рӯпам̣ аниччанти ва̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччанти ва̄ йам̣ еварӯпам̣ ануломикам̣ кхантим̣ дит̣т̣хим̣ ручим̣ муттим̣ пеккхам̣ дхамманиджджха̄наккхантим̣ парато асутва̄ пат̣илабхати, айам̣ вуччати чинта̄майа̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ сутамайа̄ пан̃н̃а̄? йогавихитесу ва̄ камма̄йатанесу…пе… дхамманиджджха̄наккхантим̣ парато сутва̄ пат̣илабхати, айам̣ вуччати сутамайа̄ пан̃н̃а̄. (таттха катама̄ бха̄вана̄майа̄ пан̃н̃а̄?) сабба̄пи сама̄паннасса пан̃н̃а̄ бха̄вана̄майа̄ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 768-69).
сута̄вудханти сутамева а̄вудхам̣. там̣ аттхато тепит̣акам̣ буддхавачанам̣. тан̃хи нисса̄йа бхиккху пан̃н̃а̄вудхам̣ нисса̄йа сӯро йодхо авикампама̄но маха̄канта̄рам̣ вийа сам̣са̄раканта̄рам̣ атиккамати авихан̃н̃ама̄но. тенева вуттам̣ – ‘‘сута̄вудхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети, суддхаматта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 7.67).
павивека̄вудханти ‘‘ка̄йавивеко читтавивеко упадхививеко’’ти айам̣ тивидхопи вивекова а̄вудхам̣. тасса на̄на̄каран̣ам̣ ка̄йавивеко вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣. читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣. упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣. имасмин̃хи тивидхе вивеке абхирато, на куточи бха̄йати. тасма̄ айампи авассайат̣т̣хена а̄вудханти вутто. локийалокуттарапан̃н̃а̄ва а̄вудхам̣ пан̃н̃а̄вудхам̣. йасса са̄ аттхи, со на куточи бха̄йати, на часса кочи бха̄йати. тасма̄ са̄пи авассайат̣т̣хенева а̄вудханти вутта̄.
анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийанти ито пуббе анан̃н̃а̄там̣ авидитам̣ дхаммам̣ джа̄нисса̄мӣти пат̣ипаннасса уппаннам̣ индрийам̣. сота̄паттимагган̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. ан̃н̃индрийанти ан̃н̃а̄бхӯтам̣ а̄джа̄нанабхӯтам̣ индрийам̣. сота̄паттипхалато пат̣т̣ха̄йа чхасу т̣ха̄несу н̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. ан̃н̃а̄та̄виндрийанти ан̃н̃а̄та̄вӣсу джа̄нанакиччапарийоса̄наппаттесу дхаммесу индрийам̣. арахаттапхалан̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣.
мам̣сачаккху чаккхупаса̄до. диббачаккху а̄локанисситам̣ н̃а̄н̣ам̣. пан̃н̃а̄чаккху локийалокуттарапан̃н̃а̄.
адхисӣласиккха̄дӣсу адхисӣлан̃ча там̣ сиккхитаббато сиккха̄ ча̄ти адхисӣласиккха̄. итарасмим̣ двайепи есева найо. таттха сӣлам̣ адхисӣлам̣, читтам̣ адхичиттам̣, пан̃н̃а̄ адхипан̃н̃а̄ти айам̣ пабхедо ведитаббо –
сӣлам̣ на̄ма пан̃часӣладасасӣла̄ни, па̄тимоккхасам̣варо адхисӣлам̣ на̄ма. ат̣т̣ха сама̄паттийо читтам̣, випассана̄па̄дакаджджха̄нам̣ адхичиттам̣. каммассакатан̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄, випассана̄пан̃н̃а̄ адхипан̃н̃а̄. ануппаннепи хи буддхуппа̄де паваттатӣти пан̃часӣладасасӣла̄ни сӣламева, па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ буддхуппа̄дейева паваттатӣти адхисӣлам̣. читтапан̃н̃а̄супи есева найо. апича нибба̄нам̣ паттхайантена сама̄диннам̣ пан̃часӣлампи дасасӣлампи адхисӣламева. сама̄панна̄ ат̣т̣ха сама̄паттийопи адхичиттамева. саббам̣ ва̄ локийам̣ сӣламева, локуттарам̣ адхисӣлам̣. читтапан̃н̃а̄супи есева найо.
бха̄вана̄су кхӣн̣а̄савасса пан̃чадва̄рикака̄йо ка̄йабха̄вана̄ на̄ма. ат̣т̣ха сама̄паттийо читтабха̄вана̄ на̄ма. арахаттапхалапан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄ на̄ма. кхӣн̣а̄савасса хи екантенева пан̃чадва̄рикака̄йо субха̄вито хоти. ат̣т̣ха сама̄паттийо часса на ан̃н̃есам̣ вийа дуббала̄, тассева ча пан̃н̃а̄ бха̄вита̄ на̄ма хоти пан̃н̃а̄вепуллапаттийа̄. тасма̄ евам̣ вуттам̣.
ануттарийесу випассана̄ дассана̄нуттарийам̣ магго пат̣ипада̄нуссарийам̣. пхалам̣ вимутта̄нуттарийам̣. пхалам̣ ва̄ дассана̄нуттарийам̣. магго пат̣ипада̄нуттарийам̣. нибба̄нам̣ вимутта̄нуттарийам̣. нибба̄нам̣ ва̄ дассана̄нуттарийам̣, тато уттарин̃хи дат̣т̣хаббам̣ на̄ма наттхи. магго пат̣ипада̄нуттарийам̣. пхалам̣ вимутта̄нуттарийам̣. ануттарийанти уттамам̣ джет̣т̣хакам̣.
сама̄дхӣсу пат̣хамаджджха̄насама̄дхи савитаккасавича̄ро. пан̃чаканайена дутийаджджха̄насама̄дхи авитаккавича̄раматто. сесо авитаккаавича̄ро.
сун̃н̃ата̄дӣсу тивидха̄ катха̄ а̄гаманато, сагун̣ато, а̄рамман̣атоти. а̄гаманато на̄ма еко бхиккху анаттато абхинивиситва̄ анаттато дисва̄ анаттато вут̣т̣ха̄ти, тасса випассана̄ сун̃н̃ата̄ на̄ма хоти. касма̄? асун̃н̃ататтака̄рака̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄ва̄. випассана̄гаманена маггасама̄дхи сун̃н̃ато на̄ма хоти. магга̄гаманена пхаласама̄дхи сун̃н̃ато на̄ма. апаро аниччато абхинивиситва̄ аниччато дисва̄ аниччато вут̣т̣ха̄ти. тасса випассана̄ анимитта̄ на̄ма хоти. касма̄? нимиттака̄ракакилеса̄бха̄ва̄. випассана̄гаманена маггасама̄дхи анимитто на̄ма хоти. магга̄гаманена пхалам̣ анимиттам̣ на̄ма. апаро дуккхато абхинивиситва̄ дуккхато дисва̄ дуккхато вут̣т̣ха̄ти, тасса випассана̄ аппан̣ихита̄ на̄ма хоти. касма̄? пан̣идхика̄ракакилеса̄бха̄ва̄. випассана̄гаманена маггасама̄дхи аппан̣ихито на̄ма. магга̄гаманена пхалам̣ аппан̣ихитам̣ на̄ма̄ти айам̣ а̄гаманато катха̄. маггасама̄дхи пана ра̄га̄дӣхи сун̃н̃ататта̄ сун̃н̃ато, ра̄ганимитта̄дӣнам̣ абха̄ва̄ анимитто, ра̄гапан̣идхиа̄дӣнам̣ абха̄ва̄ аппан̣ихитоти айам̣ сагун̣ато катха̄. нибба̄нам̣ ра̄га̄дӣхи сун̃н̃ататта̄ ра̄га̄динимиттапан̣идхӣнан̃ча абха̄ва̄ сун̃н̃атан̃чева анимиттан̃ча аппан̣ихитан̃ча. тада̄рамман̣о маггасама̄дхи сун̃н̃ато анимитто аппан̣ихито. айам̣ а̄рамман̣ато катха̄.
сочеййа̄нӣти сучибха̄вакара̄ сочеййаппат̣ипада̄ дхамма̄. виттха̄ро панеттха ‘‘таттха катамам̣ ка̄йасочеййам̣? па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ’’тиа̄дина̄ найена вутта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ васена ведитаббо.
монеййа̄нӣти мунибха̄вакара̄ монеййаппат̣ипада̄ дхамма̄. тесам̣ виттха̄ро ‘‘таттха катамам̣ ка̄йамонеййам̣? тивидхака̄йадуччаритасса паха̄нам̣ ка̄йамонеййам̣, тивидхам̣ ка̄йасучаритам̣ ка̄йамонеййам̣, ка̄йа̄рамман̣е н̃а̄н̣ам̣ ка̄йамонеййам̣, ка̄йапарин̃н̃а̄ ка̄йамонеййам̣, ка̄йапарин̃н̃а̄сахагато магго ка̄йамонеййам̣, ка̄йасмим̣ чхандара̄гаппаха̄нам̣ ка̄йамонеййам̣, ка̄йасан̇кха̄раниродха̄ чатуттхаджджха̄насама̄патти ка̄йамонеййам̣. таттха катамам̣ вачӣмонеййам̣? чатуббидхавачӣдуччаритасса паха̄нам̣ вачӣмонеййам̣, чатуббидхам̣ вачӣсучаритам̣ вачӣмонеййам̣, ва̄ча̄рамман̣е н̃а̄н̣ам̣ вачӣмонеййам̣ ва̄ча̄парин̃н̃а̄ вачӣмонеййам̣ парин̃н̃а̄сахагато магго, ва̄ча̄йа чхандара̄гаппаха̄нам̣, вачӣсан̇кха̄раниродха̄ дутийаджджха̄насама̄патти вачӣмонеййам̣. таттха катамам̣ маномонеййам̣? тивидхаманодуччаритасса паха̄нам̣ маномонеййам̣, тивидхам̣ маносучаритам̣ маномонеййам̣, мана̄рамман̣е н̃а̄н̣ам̣ маномонеййам̣, манопарин̃н̃а̄ маномонеййам̣. парин̃н̃а̄сахагато магго, манасмим̣ чхандара̄гаппаха̄нам̣, читтасан̇кха̄раниродха̄ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄патти маномонеййа’’нти (маха̄ни. 14).
косаллесу а̄йоти вуд̣д̣хи. апа̄йоти авуд̣д̣хи. тасса тасса ка̄ран̣ам̣ упа̄йо. тесам̣ паджа̄нана̄ косаллам̣. виттха̄ро пана вибхан̇ге вуттойева.
вуттан̃хетам̣ – ‘‘таттха катамам̣ а̄йакосаллам̣? име дхамме манасикарото ануппанна̄ чева акусала̄ дхамма̄ нуппаджджанти, уппанна̄ ча акусала̄ дхамма̄ нируджджханти. име ва̄ пана ме дхамме манасикарото ануппанна̄ чева кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, уппанна̄ ча кусала̄ дхамма̄ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттантӣти, йа̄ таттха пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи. идам̣ вуччати а̄йакосаллам̣. таттха катамам̣ апа̄йакосаллам̣? име дхамме манасикарото ануппанна̄ чева кусала̄ дхамма̄ на уппаджджанти, уппанна̄ ча кусала̄ дхамма̄ нируджджханти. име ва̄ пана ме дхамме манасикарото ануппанна̄ чева акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, уппанна̄ ча акусала̄ дхамма̄ бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттантӣти, йа̄ таттха пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи. идам̣ вуччати апа̄йакосаллам̣. сабба̄пи татрупа̄йа̄ пан̃н̃а̄ упа̄йакосалла’’нти (вибха. 771). идам̣ пана ачча̄йикакичче ва̄ бхайе ва̄ уппанне тасса тикиччханаттхам̣ т̣ха̄нуппаттийа̄ ка̄ран̣аджа̄нанавасенева ведитаббам̣.
мада̄ти маджджана̄ка̄равасена паваттама̄на̄. тесу ‘‘ахам̣ нирого сат̣т̣хи ва̄ саттати ва̄ васса̄ни атикканта̄ни, на ме харӣтакӣкхан̣д̣ампи кха̄дитапуббам̣, име панан̃н̃е асукам̣ на̄ма т̣ха̄нам̣ руджджати, бхесаджджам̣ кха̄да̄ма̄ти вичаранти, ко ан̃н̃о ма̄дисо нирого на̄ма̄’’ти евам̣ ма̄накаран̣ам̣ а̄рогйамадо. ‘‘махаллакака̄ле пун̃н̃ам̣ карисса̄ма, дахарамха та̄ва̄’’ти йоббане т̣хатва̄ ма̄накаран̣ам̣ йоббанамадо. ‘‘чирам̣ джӣвим̣, чирам̣ джӣва̄ми, чирам̣ джӣвисса̄ми; сукхам̣ джӣвим̣, сукхам̣ джӣва̄ми, сукхам̣ джӣвисса̄мӣ’’ти евам̣ ма̄накаран̣ам̣ джӣвитамадо.
а̄дхипатеййесу адхипатито а̄гатам̣ а̄дхипатеййам̣. ‘‘еттакомхи сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа вимуттийа̄, на ме етам̣ патирӯпа’’нти евам̣ атта̄нам̣ адхипаттим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ па̄пасса акаран̣ам̣ атта̄дхипатеййам̣ на̄ма. локам̣ адхипатим̣ катва̄ акаран̣ам̣ лока̄дхипатеййам̣ на̄ма. локуттарадхаммам̣ адхипатим̣ катва̄ акаран̣ам̣ дхамма̄дхипатеййам̣ на̄ма.
катха̄ваттхӯнӣти катха̄ка̄ран̣а̄ни. атӣтам̣ ва̄ аддха̄нанти атӣтам̣ дхаммам̣, атӣтаккхандхети аттхо. апича ‘‘йам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ атӣтам̣ нируддхам̣ випарин̣атам̣, ‘ахосӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘ахосӣ’ти тасса пан̃н̃атти ‘ахосӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, на тасса сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’ти (сам̣. ни. 3.62) евам̣ а̄гатена нируттипатхасуттенапеттха аттхо дӣпетаббо.
виджджа̄ти тамавиджджханат̣т̣хена виджджа̄. видитакаран̣ат̣т̣хена̄пи виджджа̄. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ан̃хи уппаджджама̄нам̣ пуббенива̄сам̣ чха̄детва̄ т̣хитам̣ тамам̣ виджджхати, пуббенива̄сан̃ча видитам̣ каротӣти виджджа̄. чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ам̣ чутипат̣исандхиччха̄дакам̣ тамам̣ виджджхати, тан̃ча видитам̣ каротӣти виджджа̄. а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ чатусаччаччха̄дакам̣ тамам̣ виджджхати, чатусаччадхамман̃ча видитам̣ каротӣти виджджа̄.
виха̄ресу ат̣т̣ха сама̄паттийо диббо виха̄ро. чатассо аппаман̃н̃а̄ брахма̄ виха̄ро. пхаласама̄патти арийо виха̄ро.
па̄т̣иха̄рийа̄ни кеват̣т̣асутте виттха̄рита̄нева.
‘‘име кхо, а̄вусо’’тиа̄дӣсу вуттанайенева йоджетаббам̣. ити самасат̣т̣хийа̄ тика̄нам̣ васена асӣтисатапан̃хе катхенто тхеро са̄маггирасам̣ дассесӣти.
тикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуккаван̣н̣ана̄
306. ити тикавасена са̄маггирасам̣ дассетва̄ ида̄ни чатуккавасена дассетум̣ пуна десанам̣ а̄рабхи. таттха ‘‘сатипат̣т̣ха̄начатуккам̣’’ пуббе виттха̄ритамева.
саммаппадха̄начатукке чхандам̣ джанетӣти ‘‘йо чхандо чхандиката̄ каттукамйата̄ кусало дхаммаччхандо’’ти евам̣ вуттам̣ каттукамйатам̣ джанети. ва̄йаматӣти ва̄йа̄мам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти вӣрийам̣ джанети. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти читтам̣ упаттхамбхети. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана саммаппадха̄навибхан̇ге а̄гатойева.
иддхипа̄десу чхандам̣ нисса̄йа паватто сама̄дхи чхандасама̄дхи. падха̄набхӯта̄ сан̇кха̄ра̄ падха̄насан̇кха̄ра̄. саманна̄гатанти техи дхаммехи упетам̣. иддхийа̄ па̄дам̣, иддхибхӯтам̣ ва̄ па̄данти иддхипа̄дам̣. сесесупи есева найо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана иддхипа̄давибхан̇ге а̄гато ева. висуддхимагге панасса аттхо дӣпито. джха̄накатха̄пи висуддхимагге виттха̄рита̄ва.
307. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве сукхавиха̄раттха̄йа. идха пхаласама̄паттиджха̄на̄ни, кхӣн̣а̄савасса апарабха̄ге ниббаттитаджха̄на̄ни ча катхита̄ни.
а̄локасан̃н̃ам̣ манасикаротӣти дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄ сӯрийачандападжджотаман̣иа̄дӣнам̣ а̄локам̣ а̄локоти манасикароти. дива̄сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄тӣти евам̣ манаси катва̄ дива̄тисан̃н̃ам̣ т̣хапети. йатха̄ дива̄ татха̄ раттинти йатха̄ дива̄ дит̣т̣хо а̄локо, татхева там̣ раттим̣ манасикароти. йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄ти йатха̄ раттим̣ а̄локо дит̣т̣хо, евамева дива̄ манасикароти. ити виват̣ена четаса̄ти евам̣ апихитена читтена. апарийонаддхена̄ти самантато анаддхена. саппабха̄санти саобха̄сам̣. н̃а̄н̣адассанапат̣ила̄бха̄йа̄ти н̃а̄н̣адассанапат̣ила̄бхаттха̄йа. имина̄ ким̣ катхитам̣? миддхавиноданаа̄локо катхито парикаммаа̄локо ва̄. имина̄ ким̣ катхитам̣ хоти? кхӣн̣а̄савасса диббачаккхун̃а̄н̣ам̣. тасмим̣ ва̄ а̄гатепи ана̄гатепи па̄дакаджджха̄насама̄паттимева сандха̄йа ‘‘саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄ветӣ’’ти вуттам̣.
сатисампаджан̃н̃а̄йа̄ти саттат̣т̣ха̄никасса сатисампаджан̃н̃асса аттха̄йа. видита̄ ведана̄ уппаджджантӣтиа̄дӣсу кхӣн̣а̄савасса ваттху видитам̣ хоти а̄рамман̣ам̣ видитам̣ ваттха̄рамман̣ам̣ видитам̣. ваттха̄рамман̣авидитата̄йа евам̣ ведана̄ уппаджджанти, евам̣ тит̣т̣ханти, евам̣ нируджджханти. на кевалан̃ча ведана̄ ева идха вутта̄ сан̃н̃а̄дайопи, авутта̄ четана̄дайопи, видита̄ ча уппаджджанти чева тит̣т̣ханти ча нируджджханти ча. апи ча ведана̄йа уппа̄до видито хоти, упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайо, тан̣ха̄самудайа̄ каммасамудайо, пхассасамудайа̄ ведана̄йасамудайо. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса самудайам̣ пассати. евам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти. катхам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти? аниччато манасикарото кхайатӯпат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. дуккхато манасикарото бхайатӯпат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. анаттато манасикарото сун̃н̃атӯпат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. евам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, кхайато бхайато сун̃н̃ато джа̄на̄ти. катхам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти? авиджджа̄ниродха̄ ведана̄ниродхо.…пе… евам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. имина̄пи найенеттха аттхо ведитаббо.
ити рӯпантиа̄ди вуттанайамева. айам̣ а̄вусо сама̄дхибха̄вана̄ти айам̣ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣асса па̄дакаджджха̄насама̄дхибха̄вана̄.
308. аппаман̃н̃а̄ти пама̄н̣ам̣ агахетва̄ анавасесапхаран̣авасена аппаман̃н̃а̄ва. анупадаван̣н̣ана̄ пана бха̄вана̄сама̄дхивидха̄нан̃ча ета̄сам̣ висуддхимагге виттха̄ритамева. арӯпакатха̄пи висуддхимагге виттха̄рита̄ва.
апассена̄нӣти апассайа̄ни. сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена н̃атва̄. пат̣исеватӣти н̃а̄н̣ена н̃атва̄ севитаббайуттакамева севати. тасса ча виттха̄ро ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ парибхун̃джатӣ’’тиа̄дина̄ найена ведитаббо. сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сетӣти н̃а̄н̣ена н̃атва̄ адхива̄сетаббайуттакамева адхива̄сети. виттха̄ро панеттха ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо кхамо хоти сӣтасса̄’’тиа̄дина̄ найена ведитаббо. париваджджетӣти н̃а̄н̣ена н̃атва̄ париваджджетум̣ йуттамева париваджджети. тасса виттха̄ро ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чан̣д̣ам̣ хаттхим̣ париваджджетӣ’’тиа̄дина̄ найена ведитаббо. винодетӣти н̃а̄н̣ена н̃атва̄ винодетаббамева винодети, нудати нӣхарати анто пависитум̣ на дети. тасса виттха̄ро ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’тиа̄дина̄ найена ведитаббо.