11. дасуттарасуттаван̣н̣ана̄
350. евам̣ ме сутанти дасуттарасуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄ – а̄вусо бхиккхавети са̄вака̄нам̣ а̄лапанаметам̣. буддха̄ хи парисам̣ а̄мантайама̄на̄ ‘бхиккхаве’ти ваданти. са̄вака̄ саттха̄рам̣ уччат̣т̣ха̄не т̣хапесса̄ма̄ти саттху а̄лапанена ана̄лапитва̄ а̄вусоти а̄лапанти. те бхиккхӯти те дхаммасена̄патим̣ парива̄ретва̄ нисинна̄ бхиккхӯ. ке пана те бхиккхӯти? анибаддхава̄са̄ диса̄гаманӣйа̄ бхиккхӯ. буддхака̄ле две ва̄ре бхиккхӯ саннипатанти – упакат̣т̣хавассӯпана̄йикака̄ле ча пава̄ран̣ака̄ле ча. упакат̣т̣хавассӯпана̄йика̄йа дасапи вӣсатипи тим̣сампи чатта̄лӣсампи пан̃н̃а̄сампи бхиккхӯ вагга̄ вагга̄ каммат̣т̣ха̄наттха̄йа а̄гаччханти. бхагава̄ техи саддхим̣ саммодитва̄ касма̄, бхиккхаве, упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа вичаратха̄ти пуччхати. атха те ‘‘бхагава̄ каммат̣т̣ха̄наттхам̣ а̄гатамха, каммат̣т̣ха̄нам̣ но детха̄’’ти йа̄чанти.
саттха̄ тесам̣ чарийавасена ра̄гачаритасса асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ дети. досачаритасса метта̄каммат̣т̣ха̄нам̣, мохачаритасса уддесо парипуччха̄ – ‘ка̄лена дхаммассаванам̣, ка̄лена дхаммаса̄каччха̄, идам̣ туйхам̣ саппа̄йа’нти а̄чиккхати. витаккачаритасса а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ дети. саддха̄чаритасса паса̄данӣйасуттанте буддхасубодхим̣ дхаммасудхамматам̣ сан̇гхасуппат̣ипаттин̃ча пака̄сети. н̃а̄н̣ачаритасса аниччата̄дипат̣исам̣йутте гамбхӣре суттанте катхети. те каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ саче саппа̄йам̣ хоти, таттхева васанти. но че хоти, саппа̄йам̣ сена̄санам̣ пуччхитва̄ гаччханти. те таттха васанта̄ тема̄сикам̣ пат̣ипадам̣ гахетва̄ гхат̣етва̄ ва̄йаманта̄ сота̄панна̄пи хонти сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи арахантопи.
тато вуттхавасса̄ пава̄ретва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ ‘‘бхагава̄ ахам̣ тумха̄кам̣ сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ сота̄паттипхалам̣ патто…пе… ахам̣ аггапхалам̣ арахатта’’нти пат̣иладдхагун̣ам̣ а̄роченти. таттха име бхиккхӯ упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа а̄гата̄. евам̣ а̄гантва̄ гаччханте пана бхиккхӯ бхагава̄ аггаса̄вака̄нам̣ сантикам̣ песети, йатха̄ха ‘‘апалокетха пана, бхиккхаве, са̄рипуттамоггалла̄не’’ти. бхиккхӯ ча ваданти ‘‘ким̣ ну кхо майам̣, бханте, апалокема са̄рипуттамоггалла̄не’’ти (сам̣. ни. 3.2). атха не бхагава̄ тесам̣ дассане уййоджеси. ‘‘севатха, бхиккхаве, са̄рипуттамоггалла̄не; бхаджатха, бхиккхаве, са̄рипуттамоггалла̄не. пан̣д̣ита̄ бхиккхӯ анугга̄хака̄ сабрахмача̄рӣнам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, джанета̄ евам̣ са̄рипутто. сеййатха̄пи джа̄тасса а̄па̄дета̄ евам̣ моггалла̄но. са̄рипутто, бхиккхаве, сота̄паттипхале винети, моггалла̄но уттаматтхе’’ти (ма. ни. 3.371).
тада̄пи бхагава̄ имехи бхиккхӯхи саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ а̄сайам̣ упапариккханто ‘‘име бхиккхӯ са̄вакавинеййа̄’’ти аддаса. са̄вакавинеййа̄ на̄ма йе буддха̄нампи дхаммадесана̄йа буджджханти са̄вака̄нампи. буддхавинеййа̄ пана са̄вака̄ бодхетум̣ на сакконти. са̄вакавинеййабха̄вам̣ пана етесам̣ н̃атва̄ катарасса бхиккхуно десана̄йа буджджхиссантӣти олокенто са̄рипуттасса̄ти дисва̄ тхерасса сантикам̣ песеси. тхеро те бхиккхӯ пуччхи ‘‘саттху сантикам̣ гататтха а̄вусо’’ти. ‘‘а̄ма, гатамха саттха̄ра̄ пана амхе тумха̄кам̣ сантикам̣ песита̄’’ти. тато тхеро ‘‘име бхиккхӯ майхам̣ десана̄йа буджджхиссанти, кӣдисӣ ну кхо тесам̣ десана̄ ват̣т̣атӣ’’ти чинтенто ‘‘име бхиккхӯ самагга̄ра̄ма̄, са̄маггирасасса дӣпика̄ несам̣ десана̄ ват̣т̣атӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ татха̄рӯпам̣ десанам̣ десетука̄мо дасуттарам̣ паваккха̄мӣтиа̄дима̄ха. таттха дасадха̄ ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ вибхаттоти дасуттаро, екакато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дасака̄ гатотипи дасуттаро, екекасмим̣ паббе даса даса пан̃ха̄ висесита̄типи дасуттаро, там̣ дасуттарам̣. паваккха̄мӣти катхесса̄ми. дхамманти суттам̣. нибба̄напаттийа̄ти нибба̄напат̣ила̄бхаттха̄йа. дуккхассантакирийа̄йа̄ти сакаласса ват̣т̣адуккхасса парийантакаран̣аттхам̣. саббагантхаппамочананти абхиджджха̄ка̄йагантха̄дӣнам̣ саббагантха̄нам̣ памочанам̣.
ити тхеро десанам̣ уччам̣ каронто бхиккхӯнам̣ таттха пемам̣ джаненто еваметам̣ уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ дха̄ретаббам̣ ва̄четаббам̣ ман̃н̃иссантӣти чатӯхи падехи ван̣н̣ам̣ катхеси, ‘‘ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго’’тиа̄дина̄ найена тесам̣ тесам̣ сутта̄нам̣ бхагава̄ вийа.
екадхаммаван̣н̣ана̄
351. (ка) таттха бахука̄роти бахӯпака̄ро.
(кха) бха̄ветабботи вад̣д̣хетаббо.
(га) парин̃н̃еййоти тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитаббо.
(гха) паха̄табботи паха̄на̄нупассана̄йа паджахитаббо.
(н̇а) ха̄набха̄гийоти апа̄йага̄мипариха̄на̄йа сам̣ваттанако.
(ча) висесабха̄гийоти висесага̄мивисеса̄йа сам̣ваттанако.
(чха) дуппат̣ивиджджхоти дуппаччаккхакаро.
(джа) уппа̄детабботи ниппха̄детаббо.
(джха) абхин̃н̃еййоти н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа абхиджа̄нитаббо.
(н̃а) саччхика̄табботи паччаккхам̣ ка̄таббо.
евам̣ саббаттха ма̄тика̄су аттхо ведитаббо. ити а̄йасма̄ са̄рипутто йатха̄ на̄ма даккхо вел̣ука̄ро саммукхӣбхӯтам̣ вел̣ум̣ чхетва̄ нигган̣т̣хим̣ катва̄ дасадха̄ кхан̣д̣е катва̄ екамекам̣ кхан̣д̣ам̣ хӣрам̣ хӣрам̣ каронто пха̄лети, евамева тесам̣ бхиккхӯнам̣ саппа̄йам̣ десанам̣ упапариккхитва̄ дасадха̄ ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ екекакот̣т̣ха̄се екекападам̣ вибхаджанто ‘‘катамо еко дхаммо бахука̄ро, аппама̄до кусалесу дхаммесӯти’’тиа̄дина̄ найена десанам̣ виттха̄ретум̣ а̄раддхо.
таттха аппама̄до кусалесу дхаммесӯти саббаттхакам̣ упака̄ракам̣ аппама̄дам̣ катхеси. айан̃хи аппама̄до на̄ма сӣлапӯран̣е, индрийасам̣варе, бходжане маттан̃н̃ута̄йа, джа̄гарийа̄нуйоге, саттасу саддхаммесу, випассана̄габбхам̣ ган̣ха̄пане, аттхапат̣исамбхида̄дӣсу, сӣлаккхандха̄дипан̃чадхаммаккхандхесу, т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄несу, маха̄виха̄расама̄паттийам̣, арийасаччесу, сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу, бодхипаккхийесу, випассана̄н̃а̄н̣а̄дӣсу ат̣т̣хасу виджджа̄сӯти саббесу анаваджджат̣т̣хена кусалесу дхаммесу бахӯпака̄ро.
тенева нам̣ бхагава̄ ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄…пе… татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йати. евамева кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббете аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄, аппама̄до тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.139) найена хаттхипада̄дӣхи опаммехи опаменто сам̣йуттаника̄йе аппама̄давагге на̄наппака̄рам̣ тхомети. там̣ саббам̣ екападенева сан̇гахетва̄ тхеро аппама̄до кусалесу дхаммесӯти а̄ха. дхаммападе аппама̄даваггена̄писса бахӯпака̄рата̄ дӣпетабба̄. асокаваттхуна̄пи дӣпетабба̄ –
(ка) асокара̄джа̄ хи нигродхаса̄ман̣ерасса ‘‘аппама̄до аматапада’’нти га̄тхам̣ сутва̄ ева ‘‘тит̣т̣ха, та̄та, майхам̣ тайа̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ катхита’’нти са̄ман̣ере пасӣдитва̄ чатура̄сӣтивиха̄расахасса̄ни ка̄реси. ити тха̄масампаннена бхиккхуна̄ аппама̄дасса бахӯпака̄рата̄ тӣхи пит̣акехи дӣпетва̄ катхетабба̄. йам̣кин̃чи суттам̣ ва̄ га̄тхам̣ ва̄ аппама̄дадӣпанаттхам̣ а̄харанто ‘‘ат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ а̄хараси, атиттхена паккхандо’’ти на ваттаббо. дхаммакатхикассеветтха тха̄мо ча балан̃ча пама̄н̣ам̣.
(кха) ка̄йагата̄сатӣти а̄на̄па̄нам̣ чатуирийа̄патхо сатисампаджан̃н̃ам̣ дваттим̣са̄ка̄ро чатудха̄туваваттха̄нам̣ даса асубха̄ нава сиватхика̄ чун̣н̣икаманасика̄ро кеса̄дӣсу чатта̄ри рӯпаджджха̄на̄нӣти еттха уппаннасатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. са̄тасахагата̄ти т̣хапетва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ ан̃н̃аттха са̄тасахагата̄ хоти сукхасампайутта̄, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
(га) са̄саво упа̄да̄нийоти а̄сава̄нан̃чева упа̄да̄на̄нан̃ча паччайабхӯто. ити тебхӯмакадхаммамева нийамети.
(гха) асмима̄ноти рӯпа̄дӣсу асмӣти ма̄но.
(н̇а) айонисо манасика̄роти аничче ниччантиа̄дина̄ найена паватто уппатхаманасика̄ро.
(ча) випарийа̄йена йонисо манасика̄ро ведитаббо.
(чха) а̄нантарико четосама̄дхӣти ан̃н̃аттха магга̄нантарам̣ пхалам̣ а̄нантарико четосама̄дхи на̄ма. идха пана випассана̄нантаро магго випассана̄йа ва̄ анантаратта̄ аттано ва̄ анантарам̣ пхалада̄йакатта̄ а̄нантарико четосама̄дхӣти адхиппето.
(джа) акуппам̣ н̃а̄н̣анти ан̃н̃аттха пхалапан̃н̃а̄ акуппан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. идха паччавеккхан̣апан̃н̃а̄ адхиппета̄.
(джха) а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти паччайат̣т̣хитика̄. айам̣ еко дхаммоти йена паччайена тит̣т̣ханти, айам̣ еко дхаммо н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа абхин̃н̃еййо.
(н̃а) акуппа̄ четовимуттӣти арахаттапхалавимутти.
имасмим̣ ва̄ре абхин̃н̃а̄йа н̃а̄тапарин̃н̃а̄ катхита̄. парин̃н̃а̄йа тӣран̣апарин̃н̃а̄. паха̄таббасаччхика̄таббехи паха̄напарин̃н̃а̄. дуппат̣ивиджджхоти еттха пана магго катхито. саччхика̄табботи пхалам̣ катхитам̣, магго екасмим̣йева паде лаббхати. пхалам̣ пана анекесупи лаббхатийева.
бхӯта̄ти сабха̄вато виджджама̄на̄. таччха̄ти йа̄тха̄ва̄. татха̄ти йатха̄ вутта̄ татха̄сабха̄ва̄. авитатха̄ти йатха̄ вутта̄ на татха̄ на хонти. анан̃н̃атха̄ти вуттаппака̄рато на ан̃н̃атха̄. самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄ти татха̄гатена бодхипаллан̇ке нисӣдитва̄ хетуна̄ ка̄ран̣ена сайамева абхисамбуддха̄ н̃а̄та̄ видита̄ саччхиката̄. имина̄ тхеро ‘‘име дхамма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, ахам̣ пана тумха̄кам̣ ран̃н̃о лекхава̄чакасадисо’’ти джинасуттам̣ дассенто окаппанам̣ джанеси.
екадхаммаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дведхаммаван̣н̣ана̄
352. (ка) име две дхамма̄ бахука̄ра̄ти име две сатисампаджан̃н̃а̄ дхамма̄ сӣлапӯран̣а̄дӣсу аппама̄до вийа саббаттха упака̄рака̄ хита̄ваха̄.
(кха) саматхо ча випассана̄ ча̄ти име две сан̇гӣтисутте локийалокуттара̄ катхита̄. имасмим̣ дасуттарасутте пуббабха̄га̄ катхита̄.
(чха) сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа сатта̄нам̣ висуддхийа̄ти айонисо манасика̄ро хету чева паччайо ча сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа, йонисо манасика̄ро висуддхийа̄. татха̄ довачассата̄ па̄памиттата̄ сам̣килеса̄йа; совачассата̄ калйа̄н̣амиттата̄ висуддхийа̄. татха̄ тӣн̣и акусаламӯла̄ни; тӣн̣и кусаламӯла̄ни. чатта̄ро йога̄ чатта̄ро висам̣йога̄. пан̃ча четокхила̄ пан̃чиндрийа̄ни. чха ага̄рава̄ чха га̄рава̄. сатта асаддхамма̄ сатта саддхамма̄. ат̣т̣ха кусӣтаваттхӯни ат̣т̣ха а̄рамбхаваттхӯни. нава а̄гха̄таваттхӯни нава а̄гха̄таппат̣ивинайа̄. даса акусалакаммапатха̄ даса кусалакаммапатха̄ти евам̣ пабхеда̄ име две дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄ти ведитабба̄.
(джха) сан̇кхата̄ дха̄тӯти паччайехи ката̄ пан̃чаккхандха̄. асан̇кхата̄ дха̄тӯти паччайехи акатам̣ нибба̄нам̣.
(н̃а) виджджа̄ ча вимутти ча̄ти еттха виджджа̄ти тиссо виджджа̄. вимуттӣти арахаттапхалам̣.
имасмим̣ ва̄ре абхин̃н̃а̄дӣни екакасадиса̄нева, уппа̄детаббападе пана магго катхито, саччхика̄таббападе пхалам̣.
дведхаммаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тайодхаммаван̣н̣ана̄
353. (чха) ка̄ма̄наметам̣ ниссаран̣ам̣ йадидам̣ неккхамманти еттха неккхамманти ана̄га̄мимагго адхиппето. со хи саббасо ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣ам̣. рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣ йадидам̣ а̄руппанти еттха а̄руппепи арахаттамагго. пуна уппаттинива̄ран̣ато саббасо рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма. ниродхо тасса ниссаран̣анти идха арахаттапхалам̣ ниродхоти адхиппетам̣. арахаттапхалена хи нибба̄не дит̣т̣хе пуна а̄йатим̣ саббасан̇кха̄ра̄ на хонтӣти арахаттам̣ сан̇кхатаниродхасса паччайатта̄ ниродхоти вуттам̣.
(джа) атӣтам̣се н̃а̄н̣анти атӣтам̣са̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ итаресупи есева найо.
имасмимпи ва̄ре абхин̃н̃а̄дайо екакасадиса̄ва. дуппат̣ивиджджхападе пана магго катхито, саччхика̄таббе пхалам̣.
тайодхаммаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатта̄родхаммаван̣н̣ана̄
354. (ка) чатта̄ри чакка̄нӣти еттха чаккам̣ на̄ма да̄ручаккам̣, ратаначаккам̣, дхаммачаккам̣, ирийа̄патхачаккам̣, сампаттичакканти пан̃чавидхам̣. таттха ‘‘йам̣ панидам̣ самма, ратхака̄ра, чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣, чха̄раттӯнехӣ’’ти (а. ни. 3.15) идам̣ да̄ручаккам̣. ‘‘питара̄ паваттитам̣ чаккам̣ ануппаваттетӣ’’ти (а. ни. 5.132) идам̣ ратаначаккам̣. ‘‘паваттитам̣ чакка’’нти (ма. ни. 2.399) идам̣ дхаммачаккам̣. ‘‘чатучаккам̣ навадва̄ра’’нти (сам̣. ни. 1.29) идам̣ ирийа̄патхачаккам̣. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ паваттатӣ’’ти (а. ни. 4.31) идам̣ сампаттичаккам̣. идха̄пи етадева адхиппетам̣.
патирӯпадесава̄соти йаттха чатассо париса̄ сандиссанти, еварӯпе ануччхавике десе ва̄со. саппурисӯпаниссайоти буддха̄дӣнам̣ саппуриса̄нам̣ авассайанам̣ севанам̣ бхаджанам̣. аттасамма̄пан̣идхӣти аттано самма̄ т̣хапанам̣, саче пана пуббе ассаддха̄дӣхи саманна̄гато хоти, та̄ни паха̄йа саддха̄дӣсу патит̣т̣ха̄панам̣. пуббе ча катапун̃н̃ата̄ти пуббе упачитакусалата̄. идамеветтха пама̄н̣ам̣. йена хи н̃а̄н̣асампайуттачиттена кусалам̣ катам̣ хоти, тадева кусалам̣ там̣ пурисам̣ патирӯпадесе упанети, саппурисе бхаджа̄песи. со ева ча пуггало атта̄нам̣ самма̄ т̣хапети. чатӯсу а̄ха̄ресу пат̣хамо локийова. сеса̄ пана тайо сан̇гӣтисутте локийалокуттарамиссака̄ катхита̄. идха пуббабха̄ге локийа̄.
(ча) ка̄майогависам̣йога̄дайо ана̄га̄мимагга̄дивасена ведитабба̄.
(чха) ха̄набха̄гийа̄дӣсу пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ ка̄масахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти ха̄набха̄гийо сама̄дхи. таданудхаммата̄ сати сантит̣т̣хати т̣хитибха̄гийо сама̄дхи. витаккасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти висесабха̄гийо сама̄дхи. ниббида̄сахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти вира̄гӯпасан̃хито ниббедхабха̄гийо сама̄дхӣти имина̄ найена саббасама̄паттийо виттха̄ретва̄ аттхо ведитаббо. висуддхимагге панасса виниччхайакатха̄ катхита̄ва.
имасмимпи ва̄ре абхин̃н̃а̄дӣни екакасадиса̄нева. абхин̃н̃а̄паде панеттха магго катхито. саччхика̄таббападе пхалам̣.
чатта̄родхаммаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чадхаммаван̣н̣ана̄
355. (кха) пӣтипхаран̣ата̄дӣсу пӣтим̣ пхарама̄на̄ уппаджджатӣти двӣсу джха̄несу пан̃н̃а̄ пӣтипхаран̣ата̄ на̄ма. сукхам̣ пхарама̄нам̣ уппаджджатӣти тӣсу джха̄несу пан̃н̃а̄ сукхапхаран̣ата̄ на̄ма. паресам̣ чето пхарама̄на̄ уппаджджатӣти четопарийапан̃н̃а̄ четопхаран̣ата̄ на̄ма. а̄локапхаран̣е уппаджджатӣти диббачаккхупан̃н̃а̄ а̄локапхаран̣ата̄ на̄ма. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣анимиттам̣ на̄ма. вуттампи четам̣ ‘‘двӣсу джха̄несу пан̃н̃а̄ пӣтипхаран̣ата̄, тӣсу джха̄несу пан̃н̃а̄ сукхапхаран̣ата̄. парачитте пан̃н̃а̄ четопхаран̣ата̄, диббачаккху а̄локапхаран̣ата̄. тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хитасса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣анимитта’’нти (вибха. 804).
таттха пӣтипхаран̣ата̄ сукхапхаран̣ата̄ две па̄да̄ вийа. четопхаран̣ата̄ а̄локапхаран̣ата̄ две хаттха̄ вийа. абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ маджджхимака̄йо вийа. паччавеккхан̣анимиттам̣ сӣсам̣ вийа. ити а̄йасма̄ са̄рипуттаттхеро пан̃чан̇гикам̣ самма̄сама̄дхим̣ ан̇гапаччан̇гасампаннам̣ пурисам̣ катва̄ дассеси.
(джа) айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо че ва̄тиа̄дӣсу арахаттапхаласама̄дхи адхиппето. со хи аппитаппитаккхан̣е сукхатта̄ паччуппаннасукхо. пуримо пуримо паччхимасса паччхимасса сама̄дхисукхасса паччайатта̄ а̄йатим̣ сукхавипа̄ко.
килесехи а̄ракатта̄ арийо. ка̄ма̄мисават̣т̣а̄мисалока̄миса̄нам̣ абха̄ва̄ нира̄мисо. буддха̄дӣхи маха̄пурисехи севитатта̄ ака̄пурисасевито. ан̇гасантата̄йа а̄рамман̣асантата̄йа саббакилесадаратхасантата̄йа ча санто. атаппанӣйат̣т̣хена пан̣ӣто. килесапат̣иппассаддхийа̄ ладдхатта̄ килесапат̣иппассаддхибха̄вам̣ ва̄ ладдхатта̄ пат̣иппассаддхаладдхо. пат̣иппассаддхам̣ пат̣иппассаддхӣти хи идам̣ аттхато екам̣. пат̣иппассаддхакилесена ва̄ арахата̄ ладдхатта̄ пат̣иппассаддхаладдхо. екодибха̄вена адхигататта̄ екодибха̄вамева ва̄ адхигататта̄ екодибха̄ва̄дхигато. аппагун̣аса̄савасама̄дхи вийа сасан̇кха̄рена саппайогена читтена паччанӣкадхамме ниггайха килесе ва̄ретва̄ анадхигататта̄ насасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато. тан̃ча сама̄дхим̣ сама̄паджджанто тато ва̄ вут̣т̣хаханто сативепуллапаттатта̄. сатова сама̄паджджати сато вут̣т̣хахати. йатха̄париччхиннака̄лавасена ва̄ сато сама̄паджджати сато вут̣т̣хахати. тасма̄ йадеттха ‘‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко’’ти евам̣ паччавеккхама̄насса паччаттам̣йева апараппаччайам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, там̣ екаман̇гам̣. еса найо сесесупи. евамимехи пан̃чахи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ехи айам̣ сама̄дхи ‘‘пан̃чан̃а̄н̣ико самма̄сама̄дхӣ’’ти вутто.
имасмим̣ ва̄ре висесабха̄гийападе магго катхито. саччхика̄таббападе пхалам̣. сесам̣ пуримасадисамева.
чхадхаммаван̣н̣ана̄
356. чхаккесу саббам̣ утта̄наттхамева. дуппат̣ивиджджхападе панеттха магго катхито. сесам̣ пуримасадисам̣.
саттадхаммаван̣н̣ана̄
357. (н̃а) саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонтӣти хетуна̄ найена випассана̄н̃а̄н̣ена судит̣т̣ха̄ хонти. ка̄ма̄ти ваттхука̄ма̄ ча килесака̄ма̄ ча, двепи сапарил̣а̄хат̣т̣хена ан̇га̄рака̄су вийа судит̣т̣ха̄ хонти. вивеканиннанти нибба̄наниннам̣. пон̣ам̣ паббха̄ранти ниннассетам̣ вевачанам̣. бйантӣбхӯтанти нийатибхӯтам̣. ниттан̣ханти аттхо. куто? саббасо а̄сават̣т̣ха̄нӣйехи дхаммехи тебхӯмакадхаммехӣти аттхо. идха бха̄ветаббападе магго катхито. сесам̣ пуримасадисамева.
ат̣т̣хадхаммаван̣н̣ана̄
358. (ка) а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа̄ти сиккхаттайасан̇гахасса маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄йа пуббабха̄ге тарун̣асаматхавипассана̄пан̃н̃а̄йа. ат̣т̣хан̇гикасса ва̄ маггасса а̄дибхӯта̄йа самма̄дит̣т̣хипан̃н̃а̄йа. тиббанти балавам̣. хироттаппанти хирӣ ча оттаппан̃ча. пеманти гехасситапемам̣. га̄равоти гаручиттабха̄во. гарубха̄ванӣйан̃хи упанисса̄йа вихарато килеса̄ нуппаджджанти ова̄да̄нуса̄саним̣ лабхати. тасма̄ там̣ нисса̄йа виха̄ро пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхасса паччайо хоти.
(чха) аккхан̣есу йасма̄ пета̄ асура̄нам̣ а̄ва̄ханам̣ гаччханти, вива̄ханам̣ гаччханти, тасма̄ петтивисайенева асурака̄йо гахитоти ведитаббо.
(джа) аппиччхасса̄ти еттха паччайааппиччхо, адхигамааппиччхо, парийаттиаппиччхо, дхутан̇гааппиччхоти чатта̄ро аппиччха̄. таттха паччайааппиччхо бахум̣ денте аппам̣ ган̣ха̄ти, аппам̣ денте аппатарам̣ ва̄ ган̣ха̄ти, на ва̄ ган̣ха̄ти, на анавасесага̄хӣ хоти. адхигамааппиччхо маджджхантикаттхеро вийа аттано адхигамам̣ ан̃н̃есам̣ джа̄нитум̣ на дети. парийаттиаппиччхо тепит̣акопи сама̄но на бахуссутабха̄вам̣ джа̄на̄петука̄мо хоти са̄кетатиссаттхеро вийа. дхутан̇гааппиччхо дхутан̇гапарихаран̣абха̄вам̣ ан̃н̃есам̣ джа̄нитум̣ на дети двебха̄тикаттхересу джет̣т̣хакаттхеро вийа. ваттху висуддхимагге катхитам̣. айам̣ дхаммоти евам̣ сантагун̣анигӯханена ча паччайапат̣иггахан̣е маттан̃н̃ута̄йа ча аппиччхасса пуггаласса айам̣ навалокуттарадхаммо сампаджджати, но махиччхасса. евам̣ саббаттха йоджетаббам̣.
сантут̣т̣хасса̄ти чатӯсу паччайесу тӣхи сантосехи сантут̣т̣хасса. павивиттасса̄ти ка̄йачиттаупадхививекехи вивиттасса. таттха ка̄йавивеко на̄ма ган̣асан̇ган̣икам̣ винодетва̄ ат̣т̣хаа̄рамбхаваттхувасена екӣбха̄во. екӣбха̄ваматтена пана каммам̣ на ниппхаджджатӣти касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттети, айам̣ читтавивеко на̄ма. сама̄паттиматтенева каммам̣ на ниппхаджджатӣти джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ упадхививеко на̄ма. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣. читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣. упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти (маха̄ни. 49).
сан̇ган̣ика̄ра̄масса̄ти ган̣асан̇ган̣ика̄йа чева килесасан̇ган̣ика̄йа ча ратасса. а̄раддхавӣрийасса̄ти ка̄йикачетасикавӣрийавасена а̄раддхавӣрийасса. упат̣т̣хитасатисса̄ти чатусатипат̣т̣ха̄навасена упат̣т̣хитасатисса. сама̄хитасса̄ти екаггачиттасса. пан̃н̃аватоти каммассакатапан̃н̃а̄йа пан̃н̃авато. ниппапан̃часса̄ти вигатама̄натан̣ха̄дит̣т̣хипапан̃часса.
идха бха̄ветаббападе магго катхито. сесам̣ пуримасадисамева.
навадхаммаван̣н̣ана̄
359. (кха) сӣлависуддхӣти висуддхим̣ па̄петум̣ саматтхам̣ чатупа̄рисуддхисӣлам̣. па̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти парисуддхабха̄васса падха̄нан̇гам̣. читтависуддхӣти випассана̄йа падат̣т̣ха̄набхӯта̄ ат̣т̣ха пагун̣асама̄паттийо. дит̣т̣хивисуддхӣти сапаччайана̄марӯпадассанам̣. кан̇кха̄витаран̣ависуддхӣти паччайа̄ка̄ран̃а̄н̣ам̣. аддхаттайепи хи паччайавасенева дхамма̄ паваттантӣти пассато кан̇кхам̣ витарати. магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхӣти обха̄са̄дайо на магго, вӣтхиппат̣ипаннам̣ удайаббайан̃а̄н̣ам̣ магготи евам̣ магга̄магге н̃а̄н̣ам̣. пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти ратхавинӣте вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ катхита̄, идха тарун̣авипассана̄. н̃а̄н̣адассанависуддхӣти ратхавинӣте магго катхито, идха вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄. ета̄ пана саттапи висуддхийо виттха̄рена висуддхимагге катхита̄. пан̃н̃а̄ти арахаттапхалапан̃н̃а̄. вимуттипи арахаттапхалавимуттийева.
(чха) дха̄туна̄наттам̣ пат̣ичча уппаджджати пхассана̄наттанти чаккха̄дидха̄туна̄наттам̣ пат̣ичча чаккхусампхасса̄дина̄наттам̣ уппаджджатӣти аттхо. пхассана̄наттам̣ пат̣ичча̄ти чаккхусампхасса̄дина̄наттам̣ пат̣ичча. ведана̄на̄наттанти чаккхусампхассаджа̄диведана̄на̄наттам̣. сан̃н̃а̄на̄наттам̣ пат̣ичча̄ти ка̄масан̃н̃а̄дина̄наттам̣ пат̣ичча. сан̇каппана̄наттанти ка̄масан̇каппа̄дина̄наттам̣. сан̇каппана̄наттам̣ пат̣ичча уппаджджати чхандана̄наттанти сан̇каппана̄наттата̄йа рӯпе чхандо садде чхандоти евам̣ чхандана̄наттам̣ уппаджджати. парил̣а̄хана̄наттанти чхандана̄наттата̄йа рӯпапарил̣а̄хо саддапарил̣а̄хоти евам̣ парил̣а̄хана̄наттам̣ уппаджджати. парийесана̄на̄наттанти парил̣а̄хана̄наттата̄йа рӯпапарийесана̄дина̄наттам̣ уппаджджати. ла̄бхана̄наттанти парийесана̄на̄наттата̄йа рӯпапат̣ила̄бха̄дина̄наттам̣ уппаджджати.
(джа) сан̃н̃а̄су маран̣асан̃н̃а̄ти маран̣а̄нупассана̄н̃а̄н̣е сан̃н̃а̄. а̄ха̄репат̣икӯласан̃н̃а̄ти а̄ха̄рам̣ паригган̣хантасса уппаннасан̃н̃а̄. саббалокеанабхиратисан̃н̃а̄ти саббасмим̣ ват̣т̣е уккан̣т̣хантасса уппаннасан̃н̃а̄. сеса̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄ ева. идха бахука̄рападе магго катхито. сесам̣ пуримасадисамева.
дасадхаммаван̣н̣ана̄
360. (джха) ниджджараваттхӯнӣти ниджджарака̄ран̣а̄ни. миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ хотӣти айам̣ хет̣т̣ха̄ випассана̄йапи ниджджин̣н̣а̄ ева пахӣна̄. касма̄ пуна гахита̄ти асамуччхиннатта̄. випассана̄йа хи кин̃ча̄пи джин̣н̣а̄, на пана самуччхинна̄, магго пана уппаджджитва̄ там̣ самуччхиндати, на пуна вут̣т̣ха̄тум̣ дети. тасма̄ пуна гахита̄. евам̣ саббападесу найо нетаббо.
еттха ча самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ чатусат̣т̣хи дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. катаме чатусат̣т̣хи? сота̄паттимаггаккхан̣е адхимоккхат̣т̣хена саддхиндрийам̣ парипӯрети, паггахат̣т̣хена вӣрийиндрийам̣ парипӯрети, ануссаран̣ат̣т̣хена сатиндрийам̣ парипӯрети, авиккхепат̣т̣хена сама̄дхиндрийам̣ парипӯрети, дассанат̣т̣хена пан̃н̃индрийам̣ парипӯрети, виджа̄нанат̣т̣хена маниндрийам̣, абхинанданат̣т̣хена соманассиндрийам̣, паваттасантатиадхипатеййат̣т̣хена джӣвитиндрийам̣ парипӯрети…пе… арахаттапхалаккхан̣е адхимоккхат̣т̣хена саддхиндрийам̣, паваттасантатиадхипатеййат̣т̣хена джӣвитиндрийам̣ парипӯретӣти евам̣ чатӯсу маггесу чатӯсу пхалесу ат̣т̣ха ат̣т̣ха хутва̄ чатусат̣т̣хи дхамма̄ па̄рипӯрим̣ гаччханти. идха абхин̃н̃еййападе магго катхито. сесам̣ пуримасадисамева.
идха т̣хатва̄ пан̃ха̄ самодха̄нетабба̄. дасаке сатам̣ пан̃ха̄ катхита̄. екаке ча наваке ча сатам̣, дуке ча ат̣т̣хаке ча сатам̣, тике ча саттаке ча сатам̣, чатукке ча чхакке ча сатам̣, пан̃чаке пан̃н̃а̄са̄ти ад̣д̣хачхат̣т̣ха̄ни пан̃хасата̄ни катхита̄ни хонти.
‘‘идамавоча а̄йасма̄ са̄рипутто, аттамана̄ те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинанду’’нти са̄дху, са̄дхӯти абхинанданта̄ сираса̄ сампат̣иччхим̣су. та̄йа ча пана аттаманата̄йа имамева суттам̣ а̄ваджджама̄на̄ пан̃часата̄пи те бхиккхӯ саха пат̣исамбхида̄хи аггапхале арахатте патит̣т̣хахим̣сӯти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
дасуттарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.