9. иддхипа̄давибхан̇го

1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

431. ида̄ни таданантаре иддхипа̄давибхан̇ге чатта̄роти ган̣анапариччхедо. иддхипа̄да̄ти еттха иджджхатӣти иддхи, самиджджхати ниппхаджджатӣти аттхо. иджджханти ва̄ ета̄йа сатта̄ иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣтипи иддхи. пат̣хаменаттхена иддхи ева па̄до иддхипа̄до, иддхикот̣т̣ха̄соти аттхо. дутийенаттхена иддхийа̄ па̄доти иддхипа̄до; па̄доти патит̣т̣ха̄, адхигамупа̄йоти аттхо. тена хи йасма̄ упарӯпаривисесасан̇кха̄там̣ иддхим̣ паджджанти па̄пун̣анти, тасма̄ па̄доти вуччати. евам̣ та̄ва ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄’’ти еттха аттхо ведитаббо.

ида̄ни те бха̄джетва̄ дассетум̣ идха бхиккхӯтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха идха бхиккхӯти имасмим̣ са̄сане бхиккху. чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатанти еттха чхандахетуко чханда̄дхико ва̄ сама̄дхи чхандасама̄дхи. каттукамйата̄чхандам̣ адхипатим̣ каритва̄ пат̣иладдхасама̄дхиссетам̣ адхивачанам̣. падха̄набхӯта̄ сан̇кха̄ра̄ падха̄насан̇кха̄ра̄. чатукиччаса̄дхакасса саммаппадха̄навӣрийассетам̣ адхивачанам̣. саманна̄гатанти чхандасама̄дхина̄ ча падха̄насан̇кха̄рехи ча упетам̣. иддхипа̄данти ниппхаттипарийа̄йена ва̄ иджджханакат̣т̣хена иджджханти ета̄йа сатта̄ иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти имина̄ ва̄ парийа̄йена иддхӣти сан̇кхам̣ гата̄нам̣ упача̄раджджха̄на̄дикусалачиттасампайутта̄нам̣ чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄ра̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена па̄дабхӯтам̣ сесачиттачетасикара̄синти аттхо. йан̃хи парато ‘‘иддхипа̄доти татха̄бхӯтасса ведана̄ккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти вуттам̣, там̣ имина̄ аттхена йуджджати. имина̄ найена сесесупи аттхо ведитаббо. йатхева хи чхандам̣ адхипатим̣ каритва̄ пат̣иладдхасама̄дхи чхандасама̄дхӣти вутто, евам̣ вӣрийам̣…пе… читтам̣. вӣмам̣сам̣ адхипатим̣ каритва̄ пат̣иладдхасама̄дхи вӣмам̣сасама̄дхӣти вуччати.

ида̄ни чхандасама̄дхиа̄дӣни пада̄ни бха̄джетва̄ дассетум̣ катхан̃ча бхиккхӯтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха чхандан̃че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ти йади бхиккху чхандам̣ адхипатим̣ чхандам̣ джет̣т̣хакам̣ чхандам̣ дхурам̣ чхандам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ сама̄дхим̣ пат̣илабхати ниббаттети, евам̣ ниббаттито айам̣ сама̄дхи чхандасама̄дхи на̄ма вуччатӣти аттхо. вӣрийан̃четиа̄дӣсупи есева найо. име вуччанти падха̄насан̇кха̄ра̄ти етта̄вата̄ чхандиддхипа̄дам̣ бха̄вайама̄насса бхиккхуно падха̄на̄бхисан̇кха̄расан̇кха̄тачатукиччаса̄дхакам̣ вӣрийам̣ катхитам̣. тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ти там̣ саббам̣ екато ра̄сим̣ катва̄ти аттхо. сан̇кхйам̣ гаччхатӣти етам̣ воха̄рам̣ гаччхатӣти ведитаббанти аттхо.

433. ида̄ни ‘‘чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄ро’’ти етасмим̣ падасамӯхе чханда̄дидхамме бха̄джетва̄ дассетум̣ таттха катамо чхандотиа̄ди а̄раддхам̣. там̣ утта̄наттхамева.

упето хотӣти иддхипа̄дасан̇кха̄то дхаммара̄си упето хоти. тесам̣ дхамма̄нанти тесам̣ сампайутта̄нам̣ чханда̄дидхамма̄нам̣. иддхи самиддхӣтиа̄дӣни сабба̄ни ниппхаттивевачана̄нева. евам̣ сантепи иджджханакат̣т̣хена иддхи. сампун̣н̣а̄ иддхи самиддхи; упасаггена ва̄ падам̣ вад̣д̣хитам̣. иджджхана̄ка̄ро иджджхана̄. самиджджхана̄ти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣. аттано санта̄не па̄тубха̄вавасена лабханам̣ ла̄бхо. парихӣна̄нампи вӣрийа̄рамбхавасена пуна ла̄бхо пат̣ила̄бхо; упасаггена ва̄ падам̣ вад̣д̣хитам̣. паттӣти адхигамо. апариха̄навасена самма̄ паттӣти сампатти. пхусана̄ти пат̣ила̄бхапхусана̄. саччхикирийа̄ти пат̣ила̄бхасаччхикирийа̄ва. упасампада̄ти пат̣ила̄бхаупасампада̄ ева̄ти ведитабба̄.

тайа̄бхӯтасса̄ти тена а̄ка̄рена бхӯтасса; те чханда̄дидхамме пат̣илабхитва̄ т̣хитасса̄ти аттхо. ведана̄ккхандхотиа̄дӣхи чханда̄дайо анто катва̄ чатта̄ропи кхандха̄ катхита̄. те дхаммети те чатта̄ро арӯпаккхандхе; чханда̄дайо ва̄ тайо дхамметипи вуттам̣. а̄севатӣтиа̄дӣни вуттаттха̄нева. сесаиддхипа̄даниддесесупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.

етта̄вата̄ ким̣ катхитанти? чатуннам̣ бхиккхӯнам̣ маттхакаппаттам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхитам̣. еко хи бхиккху чхандам̣ авассайати; каттукамйата̄кусаладхаммаччхандена аттханиппхаттийам̣ сати ‘ахам̣ локуттарадхаммам̣ ниббаттесса̄ми, наттхи майхам̣ етасса ниббаттане бха̄ро’ти чхандам̣ джет̣т̣хакам̣ чхандам̣ дхурам̣ чхандам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттети. еко вӣрийам̣ авассайати. еко читтам̣, еко пан̃н̃ам̣ авассайати. пан̃н̃а̄йа аттханиппхаттийам̣ сати ‘ахам̣ локуттарадхаммам̣ ниббаттесса̄ми, наттхи майхам̣ етасса ниббаттане бха̄ро’ти пан̃н̃ам̣ джет̣т̣хакам̣ пан̃н̃ам̣ дхурам̣ пан̃н̃ам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттети.

катхам̣? йатха̄ хи чатӯсу амаччапуттесу т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ вичарантесу еко упат̣т̣ха̄нам̣ авассайи, еко сӯрабха̄вам̣, еко джа̄тим̣, еко мантам̣. катхам̣? тесу хи пат̣хамо ‘упат̣т̣ха̄не аппама̄дака̄рита̄йа аттханиппхаттийа̄ сати лаббхама̄нам̣ лаччха̄метам̣ т̣ха̄нантара’нти упат̣т̣ха̄нам̣ авассайи. дутийо ‘упат̣т̣ха̄не аппаматтопи екаччо сан̇га̄ме паччупат̣т̣хите сан̣т̣ха̄тум̣ на саккоти; авассам̣ кхо пана ран̃н̃о паччанто купписсати; тасмим̣ куппите ратхадхуре каммам̣ катва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ а̄хара̄песса̄метам̣ т̣ха̄нантара’нти сӯрабха̄вам̣ авассайи. татийо ‘сӯрабха̄вепи сати екаччо хӣнаджа̄тико хоти; джа̄тим̣ содхетва̄ т̣ха̄нантарам̣ даданта̄ майхам̣ дассантӣ’ти джа̄тим̣ авассайи. чатуттхо ‘джа̄тима̄пи еко амантанӣйо хоти; мантена каттаббакичче уппанне а̄хара̄песса̄метам̣ т̣ха̄нантара’нти мантам̣ авассайи. те саббепи аттано аттано авассайабалена т̣ха̄нантара̄ни па̄пун̣им̣су.

таттха упат̣т̣ха̄не аппаматто хутва̄ т̣ха̄нантарам̣ патто вийа чхандам̣ авасса̄йа каттукамйата̄кусаладхаммаччхандена аттханиббаттийам̣ сати ‘ахам̣ локуттарадхаммам̣ ниббаттесса̄ми, наттхи майхам̣ етасса ниббаттане бха̄ро’ти чхандам̣ джет̣т̣хакам̣ чхандам̣ дхурам̣ чхандам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ локуттарадхамманиббаттако дат̣т̣хаббо, рат̣т̣хапа̄латтхеро (ма. ни. 2.293 а̄дайо) вийа. со хи а̄йасма̄ чхандам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси. сӯрабха̄вена ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ т̣ха̄нантарам̣ патто вийа вӣрийам̣ джет̣т̣хакам̣ вӣрийам̣ дхурам̣ вӣрийам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ локуттарадхамманиббаттако дат̣т̣хаббо, сон̣аттхеро (маха̄ва. 243) вийа. со хи а̄йасма̄ вӣрийам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси.

джа̄тисампаттийа̄ т̣ха̄нантарам̣ патто вийа читтам̣ джет̣т̣хакам̣ читтам̣ дхурам̣ читтам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ локуттарадхамманиббаттако дат̣т̣хаббо, самбхӯтаттхеро вийа. со хи а̄йасма̄ читтам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси. мантам̣ авасса̄йа т̣ха̄нантараппатто вийа вӣмам̣сам̣ джет̣т̣хакам̣ вӣмам̣сам̣ дхурам̣ вӣмам̣сам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ локуттарадхамманиббаттако дат̣т̣хаббо, тхеро могхара̄джа̄ вийа. со хи а̄йасма̄ вӣмам̣сам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси.

еттха ча тайо чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расан̇кха̄та̄ дхамма̄ иддхӣпи хонти иддхипа̄да̄пи. сеса̄ пана сампайуттака̄ чатта̄ро кхандха̄ иддхипа̄да̄йева. вӣрийачиттавӣмам̣сасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расан̇кха̄та̄пи тайо дхамма̄ иддхӣпи хонти иддхипа̄да̄пи. сеса̄ пана сампайуттака̄ чатта̄ро кхандха̄ иддхипа̄да̄йева. айам̣ та̄ва абхедато катха̄.

бхедато пана ‘чхандо’ иддхи на̄ма. чхандадхурена бха̄вита̄ чатта̄ро кхандха̄ чхандиддхипа̄до на̄ма. сама̄дхи падха̄насан̇кха̄роти две дхамма̄ сан̇кха̄раккхандхавасена чхандиддхипа̄де пависанти; па̄де павит̣т̣ха̄типи ваттум̣ ват̣т̣атийева. таттхева ‘сама̄дхи’ иддхи на̄ма. сама̄дхидхурена бха̄вита̄ чатта̄ро кхандха̄ сама̄дхиддхипа̄до на̄ма. чхандо падха̄насан̇кха̄роти две дхамма̄ сан̇кха̄раккхандхавасена сама̄дхиддхипа̄де пависанти; па̄де павит̣т̣ха̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати ева. таттхева ‘падха̄насан̇кха̄ро’ иддхи на̄ма. падха̄насан̇кха̄рабха̄вита̄ чатта̄ро кхандха̄ падха̄насан̇кха̄риддхипа̄до на̄ма. чхандо сама̄дхӣти две дхамма̄ сан̇кха̄раккхандхавасена падха̄насан̇кха̄риддхипа̄де пависанти; па̄де павит̣т̣ха̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати ева. таттхева ‘вӣрийам̣’ иддхи на̄ма, ‘читтам̣’ иддхи на̄ма, ‘вӣмам̣са̄’ иддхи на̄ма…пе… па̄де павит̣т̣ха̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати ева. айам̣ бхедато катха̄ на̄ма.

еттха пана абхинавам̣ наттхи; гахитамева вибхӯтадха̄тукам̣ катам̣. катхам̣? чхандо, сама̄дхи, падха̄насан̇кха̄роти име тайо дхамма̄ иддхӣпи хонти иддхипа̄да̄пи. сеса̄ сампайуттака̄ чатта̄ро кхандха̄ иддхипа̄да̄йева. име хи тайо дхамма̄ иджджхама̄на̄ сампайуттакехи чатӯхи кхандхехи саддхим̣йева иджджханти, на вина̄. сампайуттака̄ пана чатта̄ро кхандха̄ иджджханакат̣т̣хена иддхи на̄ма хонти, патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена па̄до на̄ма. ‘иддхӣ’ти ва̄ ‘иддхипа̄до’ти ва̄ на ан̃н̃асса кассачи адхивачанам̣, сампайуттака̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣йева адхивачанам̣. вӣрийам̣, читтам̣, вӣмам̣са̄сама̄дхипадха̄насан̇кха̄роти тайо дхамма̄…пе… чатуннам̣ кхандха̄нам̣йева адхивачанам̣.

апича пуббабха̄го пуббабха̄го иддхипа̄до на̄ма; пат̣ила̄бхо пат̣ила̄бхо иддхи на̄ма̄ти ведитаббо. айаматтхо упача̄рена ва̄ випассана̄йа ва̄ дӣпетаббо. пат̣хамаджджха̄напарикамман̃хи иддхипа̄до на̄ма, пат̣хамаджджха̄нам̣ иддхи на̄ма. дутийататийачатуттхаа̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанаа̄кин̃чан̃н̃а̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанапарикаммам̣ иддхипа̄до на̄ма, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ иддхи на̄ма. сота̄паттимаггасса випассана̄ иддхипа̄до на̄ма, сота̄паттимагго иддхи на̄ма. сакада̄га̄ми, ана̄га̄ми, арахаттамаггасса випассана̄ иддхипа̄до на̄ма, арахаттамагго иддхи на̄ма. пат̣ила̄бхена̄пи дӣпетум̣ ват̣т̣атийева. пат̣хамаджджха̄нан̃хи иддхипа̄до на̄ма, дутийаджджха̄нам̣ иддхи на̄ма; дутийаджджха̄нам̣ иддхипа̄до на̄ма, татийаджджха̄нам̣ иддхи на̄ма…пе… ана̄га̄мимагго иддхипа̄до на̄ма, арахаттамагго иддхи на̄ма.

кенат̣т̣хена иддхи? кенат̣т̣хена па̄доти? иджджханакат̣т̣хенева иддхи. патит̣т̣ха̄нат̣т̣хенева па̄до. евамидха̄пи иддхӣти ва̄ па̄доти ва̄ на ан̃н̃асса кассачи адхивачанам̣, сампайуттака̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣йева адхивачананти. евам̣ вутте пана идама̄хам̣су – чатуннам̣ кхандха̄намева адхивачанам̣ бхавеййа, йади саттха̄ парато уттарачӯл̣абха̄джанӣйам̣ на̄ма на а̄хареййа. уттарачӯл̣абха̄джанӣйе пана ‘‘чхандойева чхандиддхипа̄до, вӣрийамева, читтамева, вӣмам̣са̄ва вӣмам̣сиддхипа̄до’’ти катхитам̣. кечи пана ‘‘иддхи на̄ма аниппханна̄, иддхипа̄до ниппханно’’ти вадим̣су. тесам̣ вачанам̣ пат̣иккхипитва̄ иддхӣпи иддхипа̄допи ‘ниппханно тилаккхан̣аббха̄хато’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣. ити имасмим̣ суттантабха̄джанӣйе локийалокуттарамиссака̄ иддхипа̄да̄ катхита̄ти.

суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.

2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

444. абхидхаммабха̄джанӣйам̣ утта̄наттхамева. найа̄ панеттха ган̣етабба̄. ‘‘чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄ветӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄насмин̃хи локуттара̄ни чатта̄ри найасахасса̄ни вибхатта̄ни. вӣрийасама̄дхиа̄дӣсупи есева найо. татха̄ уттарачӯл̣абха̄джанӣйе чхандиддхипа̄де чатта̄ри найасахасса̄ни вибхатта̄ни, вӣрийачиттавӣмам̣сиддхипа̄де чатта̄ри чатта̄рӣти сабба̄нипи ат̣т̣ханнам̣ чатукка̄нам̣ васена дваттим̣са найасахасса̄ни вибхатта̄ни. еваметам̣ ниббаттиталокуттара̄нам̣йева иддхипа̄да̄нам̣ васена дваттим̣санайасахассаппат̣иман̣д̣итам̣ абхидхаммабха̄джанӣйам̣ катхитанти ведитаббам̣.

3. пан̃ха̄пуччхакаван̣н̣ана̄

462. пан̃ха̄пуччхаке па̄л̣иануса̄ренева иддхипа̄да̄нам̣ кусала̄дибха̄во ведитаббо. а̄рамман̣аттикесу пана саббепете аппама̄н̣ам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха паваттито аппама̄н̣а̄рамман̣а̄ ева, на магга̄рамман̣а̄; сахаджа̄тахетувасена пана маггахетука̄, на магга̄дхипатино. чатта̄ро хи адхипатайо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гарум̣ на каронти. касма̄? сайам̣ джет̣т̣хакатта̄. йатха̄ хи самаджа̄тика̄ самавайа̄ саматха̄ма̄ самасиппа̄ чатта̄ро ра̄джапутта̄ аттано аттано джет̣т̣хаката̄йа ан̃н̃аман̃н̃асса апачитим̣ на каронти, евамимепи чатта̄ро адхипатайо па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ джет̣т̣хакадхаммата̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гарум̣ на каронтӣти екантенева на магга̄дхипатино. атӣта̄дӣсу ека̄рамман̣абха̄вепи на ваттабба̄. нибба̄насса пана бахиддха̄дхамматта̄ бахиддха̄рамман̣а̄ на̄ма хонтӣти. еваметасмим̣ пан̃ха̄пуччхаке ниббаттиталокуттара̄ва иддхипа̄да̄ катхита̄. самма̄самбуддхена хи суттантабха̄джанӣйасмим̣йева локийалокуттарамиссака̄ иддхипа̄да̄ катхита̄, абхидхаммабха̄джанӣйапан̃ха̄пуччхакесу пана локуттара̄йева̄ти. евамайам̣ иддхипа̄давибхан̇гопи тепариват̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ва дасситоти.

саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа

иддхипа̄давибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.