10. боджджхан̇гавибхан̇го

1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

466. ида̄ни таданантаре боджджхан̇гавибхан̇ге сатта̄ти ган̣анапариччхедо. боджджхан̇га̄ти бодхийа̄ бодхисса ва̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ еса̄ дхаммаса̄маггӣ йа̄йа локуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯханака̄масукхаттакиламатха̄нуйогауччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхатӣти катва̄ бодхӣти вуччати, буджджхати килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикароти, тасса̄ дхаммаса̄маггӣсан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇га̄типи боджджхан̇га̄, джха̄нан̇гамагган̇га̄дӣни вийа. йо панеса йатха̄вуттаппака̄ра̄йа ета̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако бодхӣти вуччати, тасса бодхисса ан̇га̄типи боджджхан̇га̄, сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ – ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти ва̄ боджджхан̇га̄’’ти.

апича ‘‘боджджхан̇га̄ти кенат̣т̣хена боджджхан̇га̄? бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄, буджджхантӣти боджджхан̇га̄, анубуджджхантӣти боджджхан̇га̄, пат̣ибуджджхантӣти боджджхан̇га̄, самбуджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ти имина̄ пат̣исамбхида̄найена̄пи боджджхан̇гаттхо ведитаббо.

сатисамбоджджхан̇готиа̄дӣсу пасаттхо сундаро ча боджджхан̇го самбоджджхан̇го, сатийева самбоджджхан̇го сатисамбоджджхан̇го. таттха упат̣т̣ха̄налаккхан̣о сатисамбоджджхан̇го, павичайалаккхан̣о дхаммавичайасамбоджджхан̇го, паггахалаккхан̣о вӣрийасамбоджджхан̇го, пхаран̣алаккхан̣о пӣтисамбоджджхан̇го, упасамалаккхан̣о пассаддхисамбоджджхан̇го, авиккхепалаккхан̣о сама̄дхисамбоджджхан̇го, пат̣исан̇кха̄налаккхан̣о упеккха̄самбоджджхан̇го. тесу ‘‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 5.234) вачанато саббесам̣ боджджхан̇га̄нам̣ упака̄ракатта̄ сатисамбоджджхан̇го пат̣хамам̣ вутто. тато парам̣ ‘‘со татха̄ сато вихаранто там̣ дхаммам̣ пан̃н̃а̄йа павичинатӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 150) найена евам̣ ануккаменева никкхепапайоджанам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гатамева.

касма̄ панете саттева вутта̄, анӯна̄ анадхика̄ти? лӣнуддхаччапат̣ипаккхато саббаттхикато ча. еттха хи тайо боджджхан̇га̄ лӣнасса пат̣ипаккха̄, йатха̄ха – ‘‘йасмин̃ча кхо, бхиккхаве, самайе лӣнам̣ читтам̣ хоти, ка̄ло тасмим̣ самайе дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа, ка̄ло вӣрийасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа, ка̄ло пӣтисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.234). тайо уддхаччасса пат̣ипаккха̄, йатха̄ха – ‘‘йасмин̃ча кхо, бхиккхаве, самайе уддхатам̣ читтам̣ хоти, ка̄ло тасмим̣ самайе пассаддхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа, ка̄ло сама̄дхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа, ка̄ло упеккха̄самбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.234). еко панеттха лон̣адхӯпанам̣ вийа саббабйан̃джанесу, саббакаммикаамаччо вийа ча саббесу ра̄джакиччесу, саббабоджджхан̇гесу иччхитаббато саббаттхико, йатха̄ха – ‘‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти. ‘‘саббаттхака’’нтипи па̄л̣и. двиннампи саббаттха иччхитаббанти аттхо. евам̣ лӣнуддхаччапат̣ипаккхато саббаттхикато ча саттева вутта̄ти ведитабба̄.

467. ида̄ни несам̣ екасмим̣йева̄рамман̣е аттано аттано киччавасена на̄на̄каран̣ам̣ дассетум̣ таттха катамо сатисамбоджджхан̇готиа̄ди а̄раддхам̣. таттха идха бхиккхӯти имасмим̣ са̄сане бхиккху. сатима̄ хотӣти пан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄, йасена йасава̄, дханена дханава̄ вийа сатийа̄ сатима̄ хоти, сатисампанноти аттхо. парамена̄ти уттамена; тан̃хи параматтхасаччасса нибба̄насса чева маггасса ча ануломато парамам̣ на̄ма хоти уттамам̣ сет̣т̣хам̣. сатинепаккена̄ти непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄; сатийа̄ чева непаккена ча̄ти аттхо.

касма̄ пана имасмим̣ сатибха̄джанӣйе пан̃н̃а̄ сан̇гахита̄ти? сатийа̄ балавабха̄вадӣпанаттхам̣. сати хи пан̃н̃а̄йа саддхимпи уппаджджати вина̄пи, пан̃н̃а̄йа саддхим̣ уппаджджама̄на̄ балаватӣ хоти, вина̄ уппаджджама̄на̄ дуббала̄. тенасса̄ балавабха̄вадӣпанаттхам̣ пан̃н̃а̄ сан̇гахита̄. йатха̄ хи двӣсу диса̄су две ра̄джамаха̄матта̄ тит̣т̣хеййум̣; тесу еко ра̄джапуттам̣ гахетва̄ тит̣т̣хеййа, еко аттано дхаммата̄йа екакова тесу ра̄джапуттам̣ гахетва̄ т̣хито аттанопи теджена ра̄джапуттассапи теджена теджава̄ хоти; аттано дхаммата̄йа т̣хито на тена саматеджо хоти; евамева ра̄джапуттам̣ гахетва̄ т̣хитамаха̄матто вийа пан̃н̃а̄йа саддхим̣ уппанна̄ сати, аттано дхаммата̄йа т̣хито вийа вина̄ пан̃н̃а̄йа уппанна̄. таттха йатха̄ ра̄джапуттам̣ гахетва̄ т̣хито аттанопи теджена ра̄джапуттассапи теджена теджава̄ хоти, евам̣ пан̃н̃а̄йа саддхим̣ уппанна̄ сати балаватӣ хоти; йатха̄ аттано дхаммата̄йа т̣хито на тена саматеджо хоти, евам̣ вина̄ пан̃н̃а̄йа уппанна̄ дуббала̄ хотӣти балавабха̄вадӣпанаттхам̣ пан̃н̃а̄ гахита̄ти.

чиракатампӣти аттано ва̄ парасса ва̄ ка̄йена чиракатам̣ ваттам̣ ва̄ касин̣аман̣д̣алам̣ ва̄ касин̣апарикаммам̣ ва̄. чирабха̄ситампӣти аттана̄ ва̄ парена ва̄ ва̄ча̄йа чирабха̄ситам̣ бахукампи, ваттасӣсе т̣хатва̄ дхаммакатхам̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄навиниччхайам̣ ва̄, вимутта̄йатанасӣсе ва̄ т̣хатва̄ дхаммакатхамева. сарита̄ хотӣти там̣ ка̄йавин̃н̃аттим̣ вачӣвин̃н̃аттин̃ча самут̣т̣ха̄петва̄ паваттам̣ арӯпадхаммакот̣т̣ха̄сам̣ ‘евам̣ уппаджджитва̄ евам̣ нируддхо’ти сарита̄ хоти. ануссарита̄ти пунаппунам̣ сарита̄. айам̣ вуччати сатисамбоджджхан̇готи айам̣ евам̣ уппанна̄ сесабоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пика̄ випассана̄сампайутта̄ сати сатисамбоджджхан̇го на̄ма катхӣйати.

со татха̄ сато вихарантоти со бхиккху тена̄ка̄рена уппанна̄йа сатийа̄ сато хутва̄ вихаранто. там̣ дхамманти там̣ чиракатам̣ чирабха̄ситам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄рам̣ дхаммам̣. пан̃н̃а̄йа павичинатӣти пан̃н̃а̄йа ‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’ти павичинати. павичаратӣти ‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’ти таттха пан̃н̃ам̣ чара̄пенто павичарати. паривӣмам̣сам̣ а̄паджджатӣти олоканам̣ гавесанам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччатӣти идам̣ вуттаппака̄рам̣ боджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пакам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го на̄ма вуччати.

тасса там̣ дхамманти тасса бхиккхуно там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄рам̣ дхаммам̣. а̄раддхам̣ хотӣти парипун̣н̣ам̣ хоти паггахитам̣. асаллӣнанти а̄раддхатта̄йева асаллӣнам̣. айам̣ вуччатӣти идам̣ боджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пакам̣ випассана̄сампайуттам̣ вӣрийам̣ вӣрийасамбоджджхан̇го на̄ма вуччати.

нира̄миса̄ти ка̄ма̄мисалока̄мисават̣т̣а̄миса̄нам̣ абха̄вена нира̄миса̄ парисуддха̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ боджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пика̄ випассана̄сампайутта̄ пӣти пӣтисамбоджджхан̇го на̄ма вуччати.

пӣтиманасса̄ти пӣтисампайуттачиттасса. ка̄йопи пассамбхатӣти кхандхаттайасан̇кха̄то на̄мака̄йо килесадаратхапат̣иппассаддхийа̄ пассамбхати. читтампӣти вин̃н̃а̄н̣аккхандхопи татхева пассамбхати. айам̣ вуччатӣти айам̣ боджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пика̄ випассана̄сампайутта̄ пассаддхи пассаддхисамбоджджхан̇го на̄ма вуччати.

пассаддхака̄йасса сукхиноти пассаддхака̄йата̄йа уппаннасукхена сукхитасса. сама̄дхийатӣти самма̄ а̄дхийати, ниччалам̣ хутва̄ а̄рамман̣е т̣хапӣйати, аппана̄ппаттам̣ вийа хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ боджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пика̄ випассана̄сампайутта̄ читтекаггата̄ сама̄дхисамбоджджхан̇го на̄ма вуччати.

татха̄ сама̄хитанти тена аппана̄ппаттена вийа сама̄дхина̄ сама̄хитам̣. са̄дхукам̣ аджджхупеккхита̄ хотӣти сут̣т̣ху аджджхупеккхита̄ хоти; тесам̣ дхамма̄нам̣ паха̄навад̣д̣хане абйа̄ват̣о хутва̄ аджджхупеккхати. айам̣ вуччатӣти айам̣ чханнам̣ боджджхан̇га̄нам̣ аносакканаанативаттанабха̄васа̄дхако маджджхатта̄ка̄ро упеккха̄самбоджджхан̇го на̄ма вуччати.

етта̄вата̄ ким̣ катхитам̣ на̄ма хоти? апуббам̣ ачаримам̣ екачиттаккхан̣е на̄на̄расалаккхан̣а̄ пуббабха̄гавипассана̄ боджджхан̇га̄ катхита̄ хонтӣти.

пат̣хамо найо.

468-469. ида̄ни йена парийа̄йена сатта боджджхан̇га̄ чуддаса хонти, тасса пака̄санаттхам̣ дутийанайам̣ дассенто пуна сатта боджджхан̇га̄тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ анупуббападаван̣н̣ана̄ – аджджхаттам̣ дхаммесу сатӣти аджджхаттикасан̇кха̄ре паригган̣хантасса уппанна̄ сати. бахиддха̄ дхаммесу сатӣти бахиддха̄сан̇кха̄ре паригган̣хантасса уппанна̄ сати. йадапӣти йа̄пи. тадапӣти са̄пи. абхин̃н̃а̄йа̄ти абхин̃н̃еййадхамме абхиджа̄нанаттха̄йа. самбодха̄йа̄ти самбодхи вуччати магго, маггаттха̄йа̄ти аттхо. нибба̄на̄йа̄ти ва̄нам̣ вуччати тан̣ха̄; са̄ таттха наттхӣти нибба̄нам̣, тадаттха̄йа, асан̇кхата̄йа аматадха̄туйа̄ саччхикирийаттха̄йа сам̣ваттатӣти аттхо. дхаммавичайасамбоджджхан̇гепи есева найо.

ка̄йикам̣ вӣрийанти чан̇камам̣ адхит̣т̣хахантасса уппаннавӣрийам̣. четасикам̣ вӣрийанти ‘‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄ми йа̄ва ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччиссатӣ’’ти евам̣ ка̄йапайогам̣ вина̄ уппаннавӣрийам̣. ка̄йапассаддхӣти тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ даратхапассаддхи. читтапассаддхӣти вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса даратхапассаддхи. упеккха̄самбоджджхан̇ге сатисамбоджджхан̇гасадисова виниччхайо. имасмим̣ найе сатта боджджхан̇га̄ локийалокуттарамиссака̄ катхита̄.

пора̄н̣акаттхера̄ пана ‘еттакена па̄кат̣ам̣ на хотӣ’ти вибхаджитва̄ дассесум̣. етесу хи аджджхаттадхаммесу сати павичайо упеккха̄ти име тайо аттано кхандха̄рамман̣атта̄ локийа̄ва хонти. татха̄ маггам̣ аппаттам̣ ка̄йикавӣрийам̣. авитаккаавича̄ра̄ пана пӣтисама̄дхийо локуттара̄ хонти. сеса̄ локийалокуттарамиссака̄ти.

таттха аджджхаттам̣ та̄ва дхаммесу сатипавичайаупеккха̄ аджджхатта̄рамман̣а̄, локуттара̄ пана бахиддха̄рамман̣а̄ти тесам̣ локуттарабха̄во ма̄ йуджджиттха. чан̇камаппайогена ниббаттавӣрийампи локийанти ваданто на киламати. авитаккаавича̄ра̄ пана пӣтисама̄дхийо када̄ локуттара̄ хонтӣти? ка̄ма̄вачаре та̄ва пӣтисамбоджджхан̇го лаббхати, авитаккаавича̄ра̄ пӣти на лаббхати. рӯпа̄вачаре авитаккаавича̄ра̄ пӣти лаббхати, пӣтисамбоджджхан̇го пана на лаббхати. арӯпа̄вачаре саббена саббам̣ на лаббхати. еттха пана алаббхама̄накам̣ упа̄да̄йа лаббхама̄нака̄пи пат̣иккхитта̄. евамайам̣ авитаккаавича̄ро пӣтисамбоджджхан̇го ка̄ма̄вачаратопи никкханто рӯпа̄вачаратопи арӯпа̄вачаратопӣти ниббаттиталокуттаро йева̄ти катхито.

татха̄ ка̄ма̄вачаре сама̄дхисамбоджджхан̇го лаббхати, авитаккаавича̄ро пана сама̄дхи на лаббхати. рӯпа̄вачараарӯпа̄вачаресу авитаккаавича̄ро сама̄дхи лаббхати, сама̄дхисамбоджджхан̇го пана на лаббхати. еттха пана алаббхама̄накам̣ упа̄да̄йа лаббхама̄накопи пат̣иккхитто. евамайам̣ авитаккаавича̄ро сама̄дхи ка̄ма̄вачаратопи никкханто рӯпа̄вачаратопи арӯпа̄вачаратопӣти ниббаттиталокуттаро йева̄ти катхито.

апича локийам̣ гахетва̄ локуттаро ка̄таббо; локуттарам̣ гахетва̄ локийо ка̄таббо. аджджхаттадхаммесу хи сатипавичайаупеккха̄нам̣ локуттарабха̄вана̄ка̄лопи аттхи. татридам̣ суттам̣ – ‘‘аджджхаттавимоккхам̣ кхва̄хам̣, а̄вусо, саббупа̄да̄наккхайам̣ вада̄ми; евамассиме а̄сава̄ на̄нусентӣ’’ти (сам̣. ни. 2.32 тхокам̣ висадисам̣) имина̄ суттена локуттара̄ хонти. йада̄ пана чан̇камапайогена ниббатте ка̄йикавӣрийе анупасантейева випассана̄ маггена гхат̣ӣйати, тада̄ там̣ локуттарам̣ хоти. йе пана тхера̄ ‘‘касин̣аджджха̄не, а̄на̄па̄наджджха̄не, брахмавиха̄раджджха̄не ча боджджхан̇го уддхаранто на ва̄ретаббо’’ти ваданти, тесам̣ ва̄де авитаккаавича̄ра̄ пӣтисама̄дхисамбоджджхан̇га̄ локийа̄ хонтӣти.

дутийо найо.

470-471. ида̄ни боджджхан̇га̄нам̣ бха̄вана̄васена паваттам̣ татийанайам̣ дассенто пуна сатта боджджхан̇га̄тиа̄дима̄ха. таттха̄пи айам̣ анупуббападаван̣н̣ана̄ – бха̄ветӣти вад̣д̣хети; аттано санта̄не пунаппунам̣ джанети абхиниббаттети. вивеканисситанти вивеке нисситам̣. вивекоти вивиттата̄. со ча̄йам̣ тадан̇гавивеко, виккхамбханасамуччхедапат̣иппассаддхиниссаран̣авивекоти пан̃чавидхо. таттха тадан̇гавивеко на̄ма випассана̄. виккхамбханавивеко на̄ма ат̣т̣ха сама̄паттийо. самуччхедавивеко на̄ма магго. пат̣иппассаддхививеко на̄ма пхалам̣. ниссаран̣авивеко на̄ма саббанимиттаниссат̣ам̣ нибба̄нам̣. еваметасмим̣ пан̃чавидхе вивеке нисситам̣ вивеканисситанти тадан̇гавивеканисситам̣ самуччхедавивеканисситам̣ ниссаран̣авивеканисситан̃ча сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄ветӣти айаматтхо ведитаббо.

татха̄ хи айам̣ сатисамбоджджхан̇габха̄вана̄нуйогамануйутто йогӣ випассана̄ккхан̣е киччато тадан̇гавивеканисситам̣, аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситам̣, маггака̄ле пана киччато самуччхедавивеканисситам̣, а̄рамман̣ато ниссаран̣авивеканисситам̣, сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети. пан̃чавивеканисситампӣти еке. те хи на кевалам̣ балававипассана̄маггапхалаккхан̣есу ева боджджхан̇гам̣ уддхаранти, випассана̄па̄дакакасин̣аджджха̄наа̄на̄па̄на̄субхабрахмавиха̄раджджха̄несупи уддхаранти, на ча пат̣исиддха̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи. тасма̄ тесам̣ матена етесам̣ джха̄на̄нам̣ паваттиккхан̣е киччато ева виккхамбханавивеканисситам̣. йатха̄ ча випассана̄ккхан̣е ‘‘аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссита’’нти вуттам̣, евам̣ ‘‘пат̣иппассаддхививеканисситампи бха̄ветӣ’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. еса найо вира̄ганиссита̄дӣсу. вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо.

кевалан̃четтха воссагго дувидхо – паричча̄гавоссагго ча паккханданавоссагго ча̄ти. таттха ‘паричча̄гавоссагго’ти випассана̄ккхан̣е ча тадан̇гавасена маггаккхан̣е ча самуччхедавасена килесаппаха̄нам̣. ‘паккханданавоссагго’ти випассана̄ккхан̣е танниннабха̄вена, маггаккхан̣е пана а̄рамман̣акаран̣ена нибба̄напаккханданам̣. тадубхайампи имасмим̣ локийалокуттарамиссаке аттхаван̣н̣ана̄найе ват̣т̣ати. татха̄ хи айам̣ сати самбоджджхан̇го йатха̄вуттена пака̄рена килесе париччаджати, нибба̄нан̃ча паккхандати.

воссаггапарин̣а̄минти имина̄ пана сакалена вачанена воссаггаттхам̣ парин̣амантам̣ парин̣атан̃ча, парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄ти идам̣ вуттам̣ хоти. айан̃хи боджджхан̇габха̄ванамануйутто бхиккху йатха̄ сатисамбоджджхан̇го килесапаричча̄гавоссаггаттхам̣ нибба̄напаккханданавоссаггаттхан̃ча парипаччати, йатха̄ ча парипакко хоти, татха̄ нам̣ бха̄ветӣти. еса найо сесабоджджхан̇гесупи. имасмимпи найе локийалокуттарамиссака̄ боджджхан̇га̄ катхита̄ти.

суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.

2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

472. абхидхаммабха̄джанӣйе саттапи боджджхан̇ге екато пуччхитва̄ виссаджджанасса ча па̄т̣ийеккам̣ пуччхитва̄ виссаджджанасса ча васена две найа̄. тесам̣ аттхаван̣н̣ана̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄.

упеккха̄самбоджджхан̇ганиддесе пана упеккханавасена упеккха̄. упеккхана̄ка̄ро упеккхана̄. упеккхитаббайутте самаппаватте дхамме иккхати, на чодетӣти упеккха̄. пуггалам̣ упеккха̄петӣти упеккхана̄. боджджхан̇габха̄ваппаттийа̄ локийаупеккхана̄йа адхика̄ упеккхана̄ аджджхупеккхана̄. абйа̄па̄ра̄паджджанена маджджхаттабха̄во маджджхаттата̄. са̄ пана читтасса, на саттасса̄ти дӣпетум̣ маджджхаттата̄ читтасса̄ти вуттанти. айаметтха анупуббападаван̣н̣ана̄.

найа̄ панеттха ган̣етабба̄ – саттаннампи хи боджджхан̇га̄нам̣ екато пуччхитва̄ виссаджджане екекамагге найасахассам̣ найасахассанти чатта̄ри найасахасса̄ни вибхатта̄ни. па̄т̣ийеккам̣ пуччхитва̄ виссаджджане екекабоджджхан̇гавасена чатта̄ри чатта̄рӣти сатта чатукка̄ ат̣т̣хавӣсати. та̄ни пуримехи чатӯхи саддхим̣ дваттим̣са̄ти сабба̄нипи абхидхаммабха̄джанӣйе дваттим̣са найасахасса̄ни вибхатта̄ни кусала̄нева. йасма̄ пана пхалаккхан̣епи боджджхан̇га̄ лаббханти, кусалахетука̄ни ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, тасма̄ тесупи боджджхан̇гадассанаттхам̣ кусаланиддесапуббан̇гама̄йа ева тантийа̄ випа̄канайо а̄раддхо. сопи екато пуччхитва̄ виссаджджанасса ча, па̄т̣ийеккам̣ пуччхитва̄ виссаджджанасса ча васена дувидхо хоти. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. випа̄ке пана кусалато тигун̣а̄ найа̄ ка̄табба̄ти.

абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.

3. пан̃ха̄пуччхакаван̣н̣ана̄

482. пан̃ха̄пуччхаке па̄л̣иануса̄ренева боджджхан̇га̄нам̣ кусала̄дибха̄во ведитаббо. а̄рамман̣аттикесу пана саббепете аппама̄н̣ам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха паваттито аппама̄н̣а̄рамман̣а̄ ева, на магга̄рамман̣а̄. сахаджа̄тахетувасена панеттха кусала̄ маггахетука̄, вӣрийам̣ ва̄ вӣмам̣сам̣ ва̄ джет̣т̣хакам̣ катва̄ маггабха̄вана̄ка̄ле магга̄дхипатино, чхандачиттаджет̣т̣хика̄йа маггабха̄вана̄йа на ваттабба̄ магга̄дхипатиноти, пхалака̄лепи на ваттабба̄ ева.

атӣта̄дӣсу ека̄рамман̣абха̄венапи на ваттабба̄, нибба̄насса пана бахиддха̄дхамматта̄ бахиддха̄рамман̣а̄ на̄ма хонтӣти. еваметасмим̣ пан̃ха̄пуччхакепи ниббаттиталокуттара̄ва боджджхан̇га̄ катхита̄. самма̄самбуддхена хи суттантабха̄джанӣйассева пат̣хаманайасмим̣ локийа̄, дутийататийесу локийалокуттарамиссака̄ боджджхан̇га̄ катхита̄. абхидхаммабха̄джанӣйасса пана чатӯсупи найесу имасмин̃ча пан̃ха̄пуччхаке локуттара̄йева̄ти евамайам̣ боджджхан̇гавибхан̇гопи тепариват̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ва бха̄джетва̄ дасситоти.

саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа

боджджхан̇гавибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.