11. магган̇гавибхан̇го
1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
486. ида̄ни таданантаре маггавибхан̇ге арийо ат̣т̣хан̇гико магготиа̄ди саббам̣ саччавибхан̇ге дуккханиродхага̄минӣпат̣ипада̄ниддесе вуттанайенева ведитаббам̣. бха̄вана̄васена па̄т̣ийеккам̣ дассите дутийанайепи самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканисситантиа̄ди саббам̣ боджджхан̇гавибхан̇ге вуттанайенева ведитаббам̣. евамидам̣ двиннампи найа̄нам̣ васена суттантабха̄джанӣйам̣ локийалокуттарамиссакамева катхитам̣.
2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
490. абхидхаммабха̄джанӣйе ‘арийо’ти аватва̄ ат̣т̣хан̇гико магготи вуттам̣. евам̣ авуттепи айам̣ арийо ева. йатха̄ хи муддха̄бхиситтасса ран̃н̃о муддха̄бхиситта̄йа девийа̄ куччхисмим̣ джа̄то путто ра̄джапуттоти авуттепи ра̄джапуттойева хоти, евамайампи арийоти авуттепи арийо ева̄ти ведитаббо. сесамидха̄пи саччавибхан̇ге вуттанайенева ведитаббам̣.
493. пан̃чан̇гикава̄репи ат̣т̣хан̇гикоти авуттепи ат̣т̣хан̇гико ева ведитаббо. локуттарамагго хи пан̃чан̇гико на̄ма наттхи. айаметтха а̄чарийа̄нам̣ сама̄наттхакатха̄. витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха – ‘‘локуттарамагго ат̣т̣хан̇гико на̄ма наттхи, пан̃чан̇гикойева хотӣ’’ти. со ‘‘суттам̣ а̄хара̄хӣ’’ти вутто аддха̄ ан̃н̃ам̣ апассанто имам̣ маха̄сал̣а̄йатанато суттаппадесам̣ а̄хариссати ‘‘йа̄ татха̄бхӯтасса дит̣т̣хи, са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи. йо татха̄бхӯтасса сан̇каппо, ва̄йа̄мо, сати, йо татха̄бхӯтасса сама̄дхи, сва̄сса хоти самма̄сама̄дхи. пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво супарисуддхо хотӣ’’ти.
тато ‘‘етасса анантарам̣ суттападам̣ а̄хара̄’’ти ваттаббо. саче а̄харати иччетам̣ кусалам̣, но че а̄харати сайам̣ а̄харитва̄ ‘‘евамасса̄йам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣ’’ти (ма. ни. 3.431) ‘‘имина̄ те саттхуса̄санена ва̄до бхинно; локуттарамагго пан̃чан̇гико на̄ма наттхи, ат̣т̣хан̇гикова хотӣ’’ти ваттаббо.
има̄ни пана тӣн̣и ан̇га̄ни пуббе парисуддха̄ни ваттанти, локуттарамаггаккхан̣е парисуддхатара̄ни хонти. атха ‘пан̃чан̇гико магго’ти идам̣ киматтхам̣ гахитанти? атирекакиччадассанаттхам̣. йасмин̃хи самайе миччха̄ва̄чам̣ паджахати, самма̄ва̄чам̣ пӯрети, тасмим̣ самайе самма̄каммантасамма̄а̄джӣва̄ наттхи. има̄ни пан̃чака̄ра̄пакан̇га̄нева миччха̄ва̄чам̣ паджаханти; самма̄ва̄ча̄ пана сайам̣ виративасена пӯрети. йасмим̣ самайе миччха̄каммантам̣ паджахати, самма̄каммантам̣ пӯрети, тасмим̣ самайе самма̄ва̄ча̄самма̄а̄джӣва̄ наттхи. има̄ни пан̃ча ка̄ра̄пакан̇га̄нева миччха̄каммантам̣ паджаханти; самма̄камманто пана сайам̣ виративасена пӯрети. йасмим̣ самайе миччха̄а̄джӣвам̣ паджахати, самма̄а̄джӣвам̣ пӯрети, тасмим̣ самайе самма̄ва̄ча̄самма̄камманта̄ наттхи. има̄ни пан̃ча ка̄ра̄пакан̇га̄нева миччха̄а̄джӣвам̣ паджаханти; самма̄а̄джӣво пана сайам̣ виративасена пӯрети. имам̣ етесам̣ пан̃чаннам̣ ка̄ра̄пакан̇га̄нам̣ кичча̄тирекатам̣ дассетум̣ пан̃чан̇гико магготи гахитам̣. локуттарамагго пана ат̣т̣хан̇гикова хоти, пан̃чан̇гико на̄ма наттхи.
‘‘йади самма̄ва̄ча̄дӣхи саддхим̣ ат̣т̣хан̇гикоти вадатха, чатассо самма̄ва̄ча̄четана̄, тиссо самма̄каммантачетана̄, сатта самма̄а̄джӣвачетана̄ти имамха̄ четана̄бахутта̄ катхам̣ муччиссатха? тасма̄ пан̃чан̇гикова локуттарамагго’’ти. ‘‘четана̄бахутта̄ ча памуччисса̄ма; ат̣т̣хан̇гикова локуттарамагготи ча ваккха̄ма’’. ‘‘твам̣ та̄ва маха̄чатта̄рӣсакабха̄н̣ако хоси, на хосӣ’’ти пуччхитаббо. саче ‘‘на хомӣ’’ти вадати, ‘‘твам̣ абха̄н̣акатта̄ на джа̄на̄сӣ’’ти ваттаббо. саче ‘‘бха̄н̣акосмӣ’’ти вадати, ‘‘суттам̣ а̄хара̄’’ти ваттаббо. саче суттам̣ а̄харати иччетам̣ кусалам̣, но че а̄харати сайам̣ упарипан̣н̣а̄сато а̄харитаббам̣ –
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄? самма̄ва̄чам̣пахам̣, бхиккхаве, два̄йам̣ вада̄ми – аттхи, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄; аттхи, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄? муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄? йа̄ кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато чатӯхи вачӣдуччаритехи а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄…пе….
‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто? самма̄каммантам̣пахам̣, бхиккхаве, двайам̣ вада̄ми…пе… упадхивепакко.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто арийо ана̄саво локуттаро…пе….
‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво? самма̄а̄джӣвам̣пахам̣, бхиккхаве, два̄йам̣ вада̄ми…пе… упадхивепакко.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво арийо ана̄саво локуттаро магган̇го? йа̄ кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато миччха̄а̄джӣва̄ а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво арийо ана̄саво локуттаро магган̇го’’ти (ма. ни. 3.138 а̄дайо).
еваметтха чатӯхи вачӣдуччаритехи, тӣхи ка̄йадуччаритехи, миччха̄джӣвато ча̄ти екека̄ва вирати арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄ти вутта̄. ‘‘куто еттха четана̄бахуттам̣? куто пан̃чан̇гико магго? идам̣ те суттам̣ ака̄макасса локуттарамагго ат̣т̣хан̇гикоти дӣпети’’. саче еттакена саллаккхети иччетам̣ кусалам̣, но че саллаккхети ан̃н̃а̄нипи ка̄ран̣а̄ни а̄харитва̄ сан̃н̃а̄петаббо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘йасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго на упалаббхати, саман̣опи таттха на упалаббхати…пе… имасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати; идхева, субхадда, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ехи ан̃н̃ехӣти (дӣ. ни. 2.214).
ан̃н̃есупи анекесу суттасатесу ат̣т̣хан̇гикова магго а̄гато. катха̄ваттхуппакаран̣епи вуттам̣ –
‘‘магга̄нам̣ ат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо, сачча̄нам̣ чатуро пада̄;
вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄нам̣, двипада̄нан̃ча чаккхума̄’’ти (катха̄. 872) –
‘‘аттхева суттантоти’’? ‘‘а̄манта̄’’‘‘тена хи ат̣т̣хан̇гико магго’’ти. саче пана еттакена̄пи сан̃н̃аттим̣ на гаччхати, ‘‘гаччха, виха̄рам̣ пависитва̄ йа̄гум̣ пива̄хӣ’’ти уййоджетаббо. уттаримпана ка̄ран̣ам̣ ваккхатӣти ат̣т̣ха̄наметам̣. сесаметтха утта̄наттхамева.
найа̄ панеттха ган̣етабба̄. ат̣т̣хан̇гикамаггасмин̃хи екато пуччхитва̄ екато виссаджджане чатӯсу маггесу чатта̄ри найасахасса̄ни вибхатта̄ни. пан̃чан̇гикамагге екато пуччхитва̄ екато виссаджджане чатта̄ри; па̄т̣ийеккам̣ пуччхитва̄ па̄т̣ийеккам̣ виссаджджане чатта̄ри чатта̄рӣти пан̃часу ан̇гесу вӣсати. ити пурима̄ни ат̣т̣ха има̄ни ча вӣсатӣти сабба̄нипи маггавибхан̇ге ат̣т̣хавӣсати найасахасса̄ни вибхатта̄ни. та̄ни ча кхо ниббаттиталокуттара̄ни кусала̄нева. випа̄ке пана кусалато тигун̣а̄ найа̄ ка̄табба̄ти.
абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.
3. пан̃ха̄пуччхакаван̣н̣ана̄
504. пан̃ха̄пуччхаке па̄л̣иануса̄ренева магган̇га̄нам̣ кусала̄дибха̄во ведитаббо. а̄рамман̣аттикесу пана сабба̄нипета̄ни аппама̄н̣ам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха паваттито аппама̄н̣а̄рамман̣а̄нева, на магга̄рамман̣а̄ни. нева хи магго на пхалам̣ маггам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти. сахаджа̄тахетувасена панеттха кусала̄ни маггахетука̄ни; вӣрийам̣ ва̄ вӣмам̣сам̣ ва̄ джет̣т̣хакам̣ катва̄ маггабха̄вана̄ка̄ле магга̄дхипатӣни; чхандачиттаджет̣т̣хика̄йа маггабха̄вана̄йа на ваттабба̄ни магга̄дхипатӣнӣти; пхалака̄лепи на ваттабба̄нева.
атӣта̄дӣсу ека̄рамман̣абха̄венапи на ваттабба̄ни; нибба̄насса пана бахиддха̄дхамматта̄ бахиддха̄рамман̣а̄ни на̄ма хонтӣти еваметасмим̣ пан̃ха̄пуччхакепи ниббаттиталокуттара̄нева магган̇га̄ни катхита̄ни. самма̄самбуддхена хи суттантабха̄джанӣйасмим̣йева локийалокуттара̄ни магган̇га̄ни катхита̄ни; абхидхаммабха̄джанӣйе пана пан̃ха̄пуччхаке ча локуттара̄нева̄ти евамайам̣ маггавибхан̇гопи тепариват̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ва бха̄джетва̄ дасситоти.
саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа
магган̇гавибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.