4. ан̃н̃аман̃н̃ачатуккам̣
246. ан̃н̃аман̃н̃ачатуккепи авиджджа̄паччайа̄ти сахаджа̄та̄дипаччайавасена сан̇кха̄расса авиджджа̄паччайатам̣ дассетва̄ ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄пи авиджджа̄’’ти ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄ дассита̄. сесападесупи есева найо. йасма̄ пана бхаво ниппадесо, упа̄да̄нам̣ саппадесам̣, саппадесадхаммо ча ниппадесадхаммасса паччайо хоти, на ниппадесадхаммо саппадесадхаммасса, тасма̄ еттха ‘‘бхавапаччайа̄пи упа̄да̄на’’нти на вуттам̣; хет̣т̣ха̄ ва̄ десана̄йа паччхиннатта̄ евам̣ на вуттам̣. йасма̄ ча на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣ аттхи, сал̣а̄йатанапаччайа̄ екачиттаккхан̣е на̄марӯпам̣ наттхи, йасса сал̣а̄йатанам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайо бхавеййа, тасма̄ чатуттхава̄ре ‘‘чхат̣т̣ха̄йатанапаччайа̄пи на̄марӯпа’’нти йам̣ лаббхати тадева гахитанти еса ан̃н̃аман̃н̃ачатукке висесо.
авиджджа̄мӯлаканайама̄тика̄.
сан̇кха̄ра̄димӯлаканайама̄тика̄
247. ида̄ни сан̇кха̄рапаччайа̄ авиджджа̄ти сан̇кха̄рамӯлаканайо а̄раддхо. таттха̄пи йатха̄ авиджджа̄мӯлаке евам̣ чатта̄ри чатукка̄ни сол̣аса ча ва̄ра̄ ведитабба̄. пат̣хамачатукке пана пат̣хамава̄рамева дассетва̄ десана̄ сам̣кхитта̄. йатха̄ четтха евам̣ вин̃н̃а̄н̣амӯлака̄дӣсупи. таттха саббесвева тесу сан̇кха̄рамӯлака̄дӣсу ат̣т̣хасу найесу ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ авиджджа̄’’тиа̄дина̄ найена сахаджа̄та̄дипаччайавасена авиджджа̄йа сан̇кха̄ра̄дипаччайатам̣ дассетва̄ пуна ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ найена екачиттаккхан̣епи паччайа̄ка̄рачаккасса паватти дассита̄.
касма̄ пана бхавамӯлака̄ джа̄тиджара̄маран̣амӯлака̄ ва̄ найа̄ на вутта̄? ким̣ бхавапаччайа̄ авиджджа̄ на хотӣти? но на хоти. ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ авиджджа̄’’ти евама̄дӣсу пана вуччама̄несу на кочи бхавапарийа̄панно дхаммо авиджджа̄йа паччайо на вутто. тасма̄ апуббасса ан̃н̃асса авиджджа̄паччайасса ваттаббасса абха̄вато бхавамӯлако найо на вутто. бхаваггахан̣ена ча авиджджа̄пи сан̇гахам̣ гаччхати. тасма̄ ‘‘бхавапаччайа̄ авиджджа̄’’ти вуччама̄не ‘‘авиджджа̄паччайа̄ авиджджа̄’’типи вуттам̣ сийа̄. на ча екачиттаккхан̣е авиджджа̄ авиджджа̄йа паччайо на̄ма хоти. таттха паччхиннатта̄ва джа̄тиджара̄маран̣амӯлака̄пи найа̄ на гахита̄. апича бхаве джа̄тиджара̄маран̣а̄нипи антогадха̄ни. на чета̄ни екачиттаккхан̣е авиджджа̄йа паччайа̄ хонтӣти бхавамӯлака̄ джа̄тиджара̄маран̣амӯлака̄ ва̄ найа̄ на вутта̄ти.
ма̄тика̄ван̣н̣ана̄.
акусаланиддесаван̣н̣ана̄
248-249. ида̄ни йатха̄ хет̣т̣ха̄ читтуппа̄дакан̣д̣е кусалаттикам̣ а̄дим̣ катва̄ никкхиттама̄тика̄йа пат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ кусалам̣ бха̄джитам̣, татха̄ идха ма̄тика̄йа аниккхиттатта̄ пат̣хамам̣ кусалам̣ ана̄маситва̄ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ро’’ти акусаладхаммавасена ма̄тика̄йа никкхиттатта̄ никкхепапат̣ипа̄т̣ийа̄ва авиджджа̄дӣни пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄ни бха̄джетва̄ дассетум̣ катаме дхамма̄ акусала̄тиа̄дима̄ха. тассаттхо хет̣т̣ха̄ читтуппа̄дакан̣д̣е (дха. са. ат̣т̣ха. 365) вуттанайенева ведитаббо. йасма̄ пана екачиттаккхан̣е тан̣ха̄йа ча ка̄мупа̄да̄насса ча самбхаво наттхи, тасма̄ йам̣ еттха тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣ лаббхати, тадева дассетум̣ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатантиа̄ди вуттам̣.
бхаваниддесе ча йасма̄ упа̄да̄нам̣ сан̇кха̄раккхандхе сан̇гахам̣ гаччхати, тасма̄ ‘‘т̣хапетва̄ упа̄да̄нам̣ ведана̄ккхандхо сан̃н̃а̄ккхандхо сан̇кха̄раккхандхо вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти вуттам̣. еван̃хи вуччама̄не упа̄да̄насса упа̄да̄напаччайаттам̣ а̄паджджеййа. на ча тадева тасса паччайо хоти. джа̄тиа̄диниддесесу йасма̄ ете арӯпадхамма̄нам̣ джа̄тиа̄дайо, тасма̄ ‘‘кхан̣д̣иччам̣, па̄личчам̣, валиттачата̄, чути, чаваната̄’’ти на вуттам̣.
250. евам̣ пат̣хамава̄рам̣ нит̣т̣хапетва̄ пуна дутийава̄ре йасмим̣ самайе пат̣хамава̄рена паччайа̄ка̄ро дассито, тасмим̣йева самайе апаренапи найена паччайа̄ка̄рам̣ дассетум̣ висум̣ самайававаттха̄нава̄рам̣ аватва̄ тасмим̣ самайе авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ротиа̄дина̄ва найена десана̄ ката̄. таттха т̣хапетва̄ пхассанти идам̣ йасма̄ пхассопи на̄мапарийа̄панно, тасма̄ пхассасса на̄мато нӣхаран̣аттхам̣ вуттам̣.
252. татийава̄ре йасса читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайо, тасмим̣ паваттама̄не йасма̄ тенупаттхаддха̄нам̣ чаккха̄йатана̄дӣнам̣ упачитаттам̣ пан̃н̃а̄йати, тасма̄ чаккха̄йатанасса упачайотиа̄ди вуттам̣. йасма̄ ча каммаджарӯпассапи тасмим̣ самайе ваттама̄насса вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччха̄джа̄тапаччайена паччайо хоти, тасма̄пи евам̣ вуттам̣. таттха кин̃ча̄пи каммаджам̣ читтасамут̣т̣ха̄нанти двева сантатийо гахита̄, итара̄пи пана две сантатийо гахетабба̄. та̄сампи хи вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайо хотийева.
254. чатуттхава̄ре пана йасма̄ екачиттаккхан̣епи маха̄бхӯтарӯпапаччайа̄ чаккха̄йатана̄дӣни, хадайарӯпапаччайа̄ чхат̣т̣ха̄йатанам̣, на̄мапаччайа̄ ча паччха̄джа̄тасахаджа̄та̄дивасена йатха̄нурӯпам̣ сабба̄нипи паваттанти, тасма̄ таттха катамам̣ на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣? чаккха̄йатанантиа̄ди вуттам̣.
256. дутийачатукке саббам̣ утта̄намева.
264. татийачатукке йасса сампайуттапаччайабха̄во на хоти, йасса ча хоти, там̣ висум̣ висум̣ дассетум̣ идам̣ вуччати вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асампайуттам̣ на̄мантиа̄ди вуттам̣.
272. чатуттхачатукке пхассапаччайа̄ на̄маниддесе кин̃ча̄пи ‘‘т̣хапетва̄ пхассам̣ ведана̄ккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо – идам̣ вуччати пхассапаччайа̄ на̄ма’’нти на вуттам̣, татха̄пи анантара̄тӣтападаниддесе ‘‘т̣хапетва̄ пхассам̣ ведана̄ккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти вуттатта̄ авуттампи там̣ вуттамева хоти. йадева хи на̄мам̣ пхассасса паччайо, пхассопи тассева паччайоти.
йатха̄ ча̄йам̣ чатучатукко сол̣асава̄раппабхедо авиджджа̄мӯлако пат̣хаманайо етасмим̣ пат̣хама̄кусалачитте пака̄сито, евам̣ сан̇кха̄рамӯлака̄дайо ат̣т̣ха найа̄пи ведитабба̄. па̄л̣и пана сам̣кхитта̄. евамева тасмим̣ пат̣хама̄кусалачиттейева нава найа̄, чхаттим̣са чатукка̄ни, чатучатта̄лӣса̄дхикан̃ча ва̄расатам̣ хотӣти ведитаббам̣.
280. ида̄ни имина̄ва найена сеса̄кусалачиттесупи паччайа̄ка̄рам̣ дассетум̣ катаме дхамма̄ акусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йасма̄ дит̣т̣хивиппайуттесу тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣ наттхи, тасма̄ упа̄да̄нат̣т̣ха̄не упа̄да̄нам̣ вийа дал̣ханипа̄тина̄ адхимоккхена падам̣ пӯритам̣. доманассасахагатесу ча йасма̄ ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄пи наттхи, тасма̄ тан̣ха̄т̣т̣ха̄не тан̣ха̄ вийа балавакилесена пат̣игхена падам̣ пӯритам̣. упа̄да̄нат̣т̣ха̄не адхимоккхенева. вичикиччха̄сампайутте пана йасма̄ саннит̣т̣ха̄на̄бха̄вато адхимоккхопи наттхи, тасма̄ тан̣ха̄т̣т̣ха̄не балавакилесабхӯта̄йа вичикиччха̄йа падам̣ пӯритам̣. упа̄да̄нат̣т̣ха̄нам̣ парихӣнамева. уддхаччасампайутте пана йасма̄ адхимоккхо аттхи, тасма̄ тан̣ха̄т̣т̣ха̄не балавакилесена уддхаччена падам̣ пӯритам̣. упа̄да̄нат̣т̣ха̄не адхимоккхенева. саббаттхева ча висесаматтам̣ дассетва̄ па̄л̣и сам̣кхитта̄. йо ча̄йам̣ висесо дассито, таттха кевалам̣ адхимоккханиддесова апуббо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ а̄гатамева.
адхимоккханиддесе пана адхимуччанавасена адхимоккхо. адхимуччати ва̄ тена а̄рамман̣е читтам̣ ниббичикиччхата̄йа саннит̣т̣ха̄нам̣ гаччхатӣти адхимоккхо. адхимуччана̄ка̄ро адхимуччана̄. тасса читтасса, тасмим̣ ва̄ а̄рамман̣е адхимуттатта̄ти тададхимуттата̄. саббачиттесу ча пат̣хамачитте вуттанайенева найачатуккава̄раппабхедо ведитаббо. кевалан̃хи вичикиччха̄сампайутте упа̄да̄намӯлакасса найасса абха̄ва̄ ат̣т̣ха найа̄, дваттим̣са чатукка̄ни, ат̣т̣хавӣса̄дхикан̃ча ва̄расатам̣ хотӣти.
акусаланиддесаван̣н̣ана̄.
кусаланиддесаван̣н̣ана̄
292. ида̄ни имина̄ва найена кусалачитта̄дӣсупи паччайа̄ка̄рам̣ дассетум̣ катаме дхамма̄ кусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. йатха̄ пана акусале пат̣хамам̣ ма̄тикам̣ никкхипитва̄ паччха̄ ниддесо като, на татха̄ идха. касма̄? аппана̄ва̄ре на̄наттасамбхавато. локийакусала̄дӣсу хи тесам̣ дхамма̄нам̣ дуккхасаччапарийа̄паннатта̄ ‘‘еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса̄’’ти аппана̄ хоти, локуттаракусала̄дӣсу ‘‘еваметесам̣ дхамма̄на’’нти. тасма̄ еттха са̄дха̄ран̣ато ма̄тикам̣ т̣хапетум̣ на сакка̄ти па̄т̣ийеккам̣ тесам̣ тесам̣ кусала̄дӣнам̣ ма̄тикам̣ уддиситва̄ва ниддесо катоти.
таттха йасма̄ екачиттаккхан̣е кусаласан̇кха̄рена саддхим̣ авиджджа̄ наттхи, тасма̄ там̣ аватва̄, авиджджа̄ вийа акусала̄нам̣, кусала̄нам̣ мӯлато кусаламӯлам̣, тан̣хупа̄да̄на̄нан̃ча абха̄вато тан̣ха̄т̣т̣ха̄не тан̣ха̄ вийа а̄рамман̣е аджджхога̄л̣хо паса̄до, упа̄да̄нат̣т̣ха̄не упа̄да̄нам̣ вийа дал̣ханипа̄тӣ на̄ма адхимоккхо вутто. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббанти.
кусаланиддесаван̣н̣ана̄.
абйа̄катаниддесаван̣н̣ана̄
306. абйа̄катам̣ хет̣т̣ха̄ читтуппа̄дакан̣д̣е а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ва вибхаттам̣. саббава̄ресу ча авиджджа̄мӯлака̄ найа̄ парихӣна̄. касма̄? авиджджа̄т̣т̣ха̄не т̣хапетаббасса абха̄вато. кусалачиттесу хи авиджджа̄т̣т̣ха̄не т̣хапетаббам̣ кусаламӯлам̣ аттхи, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу наттхи. сахетукесу пана кин̃ча̄пи аттхи, евам̣ сантепи идха паччхиннатта̄ таттха на гахитам̣. пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте сотапатита̄ва хутва̄ десана̄ ката̄ти ведитабба̄.
висесато панеттха чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу тан̣ха̄т̣т̣ха̄нам̣ упа̄да̄нат̣т̣ха̄нан̃ча парихӣнам̣. касма̄? тан̣ха̄т̣т̣ха̄на̄рахасса балавадхаммасса абха̄ва̄ адхимоккхарахитатта̄ ча. сеса̄хетукесу тан̣ха̄т̣т̣ха̄намева парихӣнам̣. сахетукесу паса̄дасаббха̄вато тан̣ха̄т̣т̣ха̄не паса̄дена падам̣ пӯритам̣. еваметтха кусала̄кусалавипа̄кесу чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ана̄мачхат̣т̣ха̄йатанапхассаведана̄мӯлака̄ чха чха, сеса̄хетукесу адхимоккхамӯлакена саддхим̣ сатта сатта, сахетукесу паса̄дамӯлакена саддхим̣ ат̣т̣ха ат̣т̣ха найа̄ ведитабба̄.
таттха чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи чатуннампи чатукка̄нам̣ а̄дива̄рова вутто. дутийава̄ро паччайависесат̣т̣хена лаббхама̄нопи на вутто. татийачатуттхава̄ра̄ асамбхаватойева. рӯпамиссака̄ хи те, на ча чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти. йатха̄ ча пат̣хамачатукке две ва̄ра̄ лаббханти, евам̣ сесачатуккесупи. тасма̄ пат̣хамачатукке дутийава̄ро, сесачатуккесу ча две две ва̄ра̄ авутта̄пи вутта̄ва хонтӣти ведитабба̄. сеса̄хетука̄бйа̄кате саббачатуккесу саббепи ва̄ра̄ лаббханти. идха паччхиннатта̄ пана парато на гахита̄. сотапатита̄ва хутва̄ десана̄ ката̄ти. сесасахетукавипа̄кесупи есева найо ан̃н̃атра арӯпа̄вачаравипа̄ка̄. арӯпа̄вачаравипа̄касмин̃хи ва̄радвайамева лаббхатӣти.
абйа̄катаниддесаван̣н̣ана̄.
авиджджа̄мӯлакакусаланиддесаван̣н̣ана̄
334. ида̄ни апарена парийа̄йена екачиттаккхан̣е паччайа̄ка̄рам̣ дассетум̣ пуна катаме дхамма̄ кусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха авиджджа̄паччайа̄ти упаниссайапаччайатам̣ сандха̄йа вуттам̣. тенева ниддесава̄ре ‘‘таттха катама̄ авиджджа̄’’ти авибхаджитва̄ ‘‘таттха катамо авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ро’’ти вибхаттам̣. кусалачетана̄сан̇кха̄то хи сан̇кха̄ройева тасмим̣ самайе читтена сахаджа̄то хоти, на авиджджа̄.
таттха локийакусаласса хет̣т̣ха̄ суттантабха̄джанӣйе вуттанайенева авиджджа̄ паччайо хоти. йасма̄ пана аппахӣна̄виджджо авиджджа̄йа паха̄наттхам̣ локуттарам̣ бха̄вети, тасма̄ тасса̄пи саматиккамавасена паччайо хоти. авиджджа̄ватойева хи кусала̄йӯханам̣ хоти, на итарасса. таттха тебхӯмакакусале саммохавасенапи саматиккамабха̄вана̄васенапи а̄йӯханам̣ лаббхати; локуттаре самуччхедабха̄вана̄васена̄ти. сесам̣ вуттанайамева.
айам̣ пана висесо – йатха̄ хет̣т̣ха̄ екекакусале чатуннам̣ чатукка̄нам̣ васена нава сол̣асака̄ ладдха̄, татха̄ идха на лаббханти. касма̄? авиджджа̄йа авигатасампайуттаан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄бха̄вато. упаниссайавасена панеттха пат̣хамачатуккамева лаббхати. тампи пат̣хамава̄рамева дассетва̄ сам̣кхиттам̣. нӣхаритва̄ пана дассетаббанти.
авиджджа̄мӯлакакусаланиддесаван̣н̣ана̄.
кусаламӯлакавипа̄каниддесаван̣н̣ана̄
343. ида̄ни абйа̄катесупи апаренева найена паччайа̄ка̄рам̣ дассетум̣ катаме дхамма̄ абйа̄ката̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха кусаламӯлапаччайа̄ти идампи упаниссайапаччайатам̣ сандха̄йа вуттам̣. кусалавипа̄касса хи кусаламӯлам̣, акусалавипа̄касса ча акусаламӯлам̣ упаниссайапаччайо хоти; на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайе пана ваттаббамева наттхи. тасма̄ еса упаниссайапаччайена чева на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайена ча паччайо хоти. тенева ниддесава̄ре ‘‘таттха катамам̣ кусаламӯла’’нти авибхаджитва̄ ‘‘таттха катамо кусаламӯлапаччайа̄ сан̇кха̄ро’’ти вибхаттам̣. акусалавипа̄кепи есева найо.
авиджджа̄мӯлакакусаланиддесе вийа ча имасмимпи випа̄каниддесе пат̣хамам̣ паччайачатуккамева лаббхати. тампи пат̣хамава̄рам̣ дассетва̄ сам̣кхиттам̣. тасма̄ екекасмим̣ випа̄качитте екамекассева чатуккасса васена кусаламӯламӯлаке акусаламӯламӯлаке ча найе ва̄раппабхедо ведитаббо. кирийа̄дхамма̄нам̣ пана йасма̄ нева авиджджа̄ на кусала̄кусаламӯла̄ни упаниссайапаччайатам̣ лабханти, тасма̄ кирийавасена паччайа̄ка̄ро на вуттоти.
евамеса –
акусалакусала̄бйа̄ката-дхаммесу анекабхедато ватва̄;
кусала̄кусала̄нам̣ пана, випа̄ке ча упаниссайавасена.
пуна екадха̄ва вутто, ва̄диппаварена паччайа̄ка̄ро;
дхаммаппаччайабхеде, н̃а̄н̣асса пабхедаджананаттхам̣.
парийаттисаваначинтана-пат̣ипаттиккамавиваджджита̄нан̃ча;
йасма̄ н̃а̄н̣апабхедо, на када̄чипи хоти етасмим̣.
парийаттисаваначинтана-пат̣ипаттиккамато сада̄ дхӣро;
таттха кайира̄ на хан̃н̃ам̣, каран̣ӣйатарам̣ тато аттхӣти.
айам̣ пана паччайа̄ка̄ро суттантаабхидхаммабха̄джанӣйавасена двепариват̣т̣амева нӣхаритва̄ бха̄джетва̄ дассито хоти.
абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.
саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа
пат̣иччасамуппа̄давибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.