7. сатипат̣т̣ха̄навибхан̇го
1. суттантабха̄джанӣйам̣ уддесава̄раван̣н̣ана̄
355. ида̄ни таданантаре сатипат̣т̣ха̄навибхан̇ге чатта̄роти ган̣анапариччхедо. тена на тато хет̣т̣ха̄ на уддханти сатипат̣т̣ха̄напариччхедам̣ дӣпети. сатипат̣т̣ха̄на̄ти тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ – сатигочаропи, тидха̄ пат̣ипаннесу са̄вакесу саттхуно пат̣идха̄нунайавӣтиваттата̄пи, сатипи. ‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха…пе… ко ча, бхиккхаве, ка̄йасса самудайо? а̄ха̄расамудайа̄ ка̄йасса самудайо’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.408) хи сатигочаро сатипат̣т̣ха̄нанти вуччати. татха̄ ‘‘ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати. сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча̄’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 3.35). тассаттхо – патит̣т̣ха̄ти асминти пат̣т̣ха̄нам̣. ка̄ патит̣т̣ха̄ти? сати. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣, падха̄нам̣ т̣ха̄нанти ва̄ пат̣т̣ха̄нам̣; сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ хаттхит̣т̣ха̄наассат̣т̣ха̄на̄дӣни вийа.
‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ йадарийо севати, йадарийо севама̄но саттха̄ ган̣ам̣ ануса̄ситумарахатӣ’’ти (ма. ни. 3.304, 311) еттха тидха̄ пат̣ипаннесу са̄вакесу саттхуно пат̣игха̄нунайавӣтиваттата̄ сатипат̣т̣ха̄нанти вутта̄. тассаттхо – пат̣т̣хапетаббато пат̣т̣ха̄нам̣, паваттайитаббатоти аттхо. кена пат̣т̣хапетаббатоти? сатийа̄; сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯрентӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.147) пана сатийева сатипат̣т̣ха̄нанти вуччати. тассаттхо – патит̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄нам̣, упат̣т̣ха̄ти оккандитва̄ паккхандитва̄ паваттатӣти аттхо; сатийева пат̣т̣ха̄нат̣т̣хена сатипат̣т̣ха̄нам̣; атхава̄ саран̣ат̣т̣хена сати, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣. ити сати ча са̄ пат̣т̣ха̄нан̃ча̄типи сатипат̣т̣ха̄нам̣. идамидха адхиппетам̣. йади евам̣, касма̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ти бахувачанам̣ катанти? сатийа̄ бахутта̄; а̄рамман̣абхедена хи бахука̄ та̄ сатийоти.
касма̄ пана бхагавата̄ чатта̄рова сатипат̣т̣ха̄на̄ вутта̄, анӯна̄ анадхика̄ти? венеййахитатта̄. тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичаритасаматхайа̄никавипассана̄йа̄никесу хи мандатиккхавасена двидха̄ паваттесу мандасса тан̣ха̄чаритасса ол̣а̄рикам̣ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго, тиккхасса сукхумам̣ ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣. дит̣т̣хичаритассапи мандасса на̄типпабхедагатам̣ читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго, тиккхасса атиппабхедагатам̣ дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣. саматхайа̄никасса ча мандасса акиччхена адхигантаббанимиттам̣ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ висуддхимагго, тиккхасса ол̣а̄рика̄рамман̣е асан̣т̣хаханато дутийам̣. випассана̄йа̄никасса̄пи мандасса на̄типпабхедагата̄рамман̣ам̣ татийам̣, тиккхасса атиппабхедагата̄рамман̣ам̣ чатуттхам̣. ити чатта̄рова вутта̄, анӯна̄ анадхика̄ти.
субхасукханиччааттабха̄вавипалла̄саппаха̄наттхам̣ ва̄. ка̄йо хи асубхо. таттха субхавипалла̄савипаллаттха̄ сатта̄. тесам̣ таттха асубхабха̄вадассанена тасса випалла̄сасса паха̄наттхам̣ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. сукхам̣, ниччам̣, атта̄ти гахитесупи ча ведана̄дӣсу ведана̄ дуккха̄, читтам̣ аниччам̣, дхамма̄ анатта̄. етесу ча сукханиччааттабха̄вавипалла̄савипаллаттха̄ сатта̄. тесам̣ таттха дуккха̄дибха̄вадассанена тесам̣ випалла̄са̄нам̣ паха̄наттхам̣ сеса̄ни тӣн̣и вутта̄нӣти. евам̣ субхасукханиччааттабха̄вавипалла̄саппаха̄наттхам̣ ва̄ чатта̄рова вутта̄ анӯна̄ анадхика̄ти ведитабба̄. на кевалан̃ча випалла̄сапаха̄наттхамева, атха кхо чатурогхайога̄савагантхаупа̄да̄наагатиппаха̄наттхампи чатуббидха̄ха̄рапарин̃н̃аттхан̃ча чатта̄рова вутта̄ти ведитабба̄. айам̣ та̄ва пакаран̣анайо.
ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘саран̣авасена чева екаттасамосаран̣авасена ча екамева сатипат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣авасена чатта̄роти етадева вуттам̣. йатха̄ хи чатудва̄ре нагаре па̄чӣнато а̄гаччханта̄ па̄чӣнадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ па̄чӣнадва̄рена нагарамева пависанти, даккхин̣ато, паччхимато, уттарато а̄гаччханта̄ уттарадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ уттарадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ сампадамидам̣ ведитаббам̣. нагарам̣ вийа хи нибба̄намаха̄нагарам̣, два̄рам̣ вийа ат̣т̣хан̇гико локуттарамагго. па̄чӣнадиса̄дайо вийа ка̄йа̄дайо.
йатха̄ па̄чӣнато а̄гаччханта̄ па̄чӣнадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ па̄чӣнадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ ка̄йа̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ чуддасавидхена ка̄йа̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ ка̄йа̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. йатха̄ даккхин̣ато а̄гаччханта̄ даккхин̣адиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ даккхин̣адва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ ведана̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ нававидхена ведана̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ ведана̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. йатха̄ паччхимато а̄гаччханта̄ паччхимадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ паччхимадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ читта̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ сол̣асавидхена читта̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ читта̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осаранти. йатха̄ уттарато а̄гаччханта̄ уттарадиса̄йа ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ уттарадва̄рена нагарамева пависанти, евам̣ дхамма̄нупассана̄мукхена а̄гаччханта̄ пан̃чавидхена дхамма̄нупассанам̣ бха̄ветва̄ дхамма̄нупассана̄бха̄вана̄нубха̄ваниббаттена арийамаггена екам̣ нибба̄намева осарантӣти. евам̣ саран̣авасена чева екаттасамосаран̣авасена ча екамева сатипат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣авасена чатта̄роти вутта̄ти ведитабба̄.
идха бхиккхӯти еттха кин̃ча̄пи бхагавата̄ девалоке нисӣдитва̄ айам̣ сатипат̣т̣ха̄навибхан̇го катхито, екабхиккхупи таттха бхагавато сантике нисиннако на̄ма наттхи. евам̣ сантепи йасма̄ име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бхиккхӯ бха̄венти, бхиккхугочара̄ хи ете, тасма̄ идха бхиккхӯти а̄лапати. ким̣ панете сатипат̣т̣ха̄не бхиккхӯйева бха̄венти, на бхиккхунӣа̄дайоти? бхиккхунӣа̄дайопи бха̄венти. бхиккхӯ пана аггапариса̄. ити аггапарисатта̄ идха бхиккхӯти а̄лапати. пат̣ипаттийа̄ ва̄ бхиккхубха̄вадассанато евама̄ха. йо хи имам̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджати, со бхиккху на̄ма хоти. пат̣ипаннако хи дево ва̄ хоту мануссо ва̄, бхиккхӯти сан̇кхам̣ гаччхатийева. йатха̄ха –
‘‘алан̇като чепи саман̃чареййа,
санто данто нийато брахмача̄рӣ;
саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣,
со бра̄хман̣о со саман̣о са бхиккхӯ’’ти. (дха. па. 142);
ка̄йа̄нупассана̄уддесаван̣н̣ана̄
аджджхаттанти нийакаджджхаттам̣ адхиппетам̣. тасма̄ аджджхаттам̣ ка̄йети аттано ка̄йети аттхо. таттха ка̄йети рӯпака̄йе. рӯпака̄йо хи идха ан̇гапаччан̇га̄нам̣ кеса̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ самӯхат̣т̣хена, хаттхика̄йаассака̄йаратхака̄йа̄дайо вийа, ка̄йоти адхиппето. йатха̄ ча самӯхат̣т̣хена евам̣ куччхита̄нам̣ а̄йат̣т̣хена. куччхита̄нан̃хи парамаджегуччха̄нам̣ со а̄йотипи ка̄йо. а̄йоти уппаттидесо. татра̄йам̣ вачанаттхо – а̄йанти татоти а̄йо. ке а̄йанти? куччхита̄ кеса̄дайо. ити куччхита̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ а̄йоти ка̄йо.
ка̄йа̄нупассӣти ка̄йам̣ анупассанасӣло, ка̄йам̣ ва̄ анупассама̄но ка̄йети ча ватва̄пи пуна ка̄йа̄нупассӣти дутийам̣ ка̄йаггахан̣ам̣ асаммиссато ваваттха̄нагханавиниббхога̄дидассанаттхам̣ катанти ведитаббам̣. тена на ка̄йе ведана̄нупассӣ читтадхамма̄нупассӣ ва̄; атха кхо ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ йева̄ти ка̄йасан̇кха̄те ваттхусмим̣ ка̄йа̄нупассана̄ка̄рассева дассанена асаммиссато ваваттха̄нам̣ дасситам̣ хоти. татха̄ на ка̄йе ан̇гапаччан̇гавинимуттаекадхамма̄нупассӣ, на̄пи кесалома̄дивинимуттаиттхипуриса̄нупассӣ. йопи четтха кесалома̄дико бхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄то ка̄йо, таттха̄пи на бхӯтупа̄да̄йавинимуттаекадхамма̄нупассӣ; атха кхо ратхасамбха̄ра̄нупассако вийа ан̇гапаччан̇гасамӯха̄нупассӣ, нагара̄вайава̄нупассако вийа кесалома̄дисамӯха̄нупассӣ, кадаликкхандхапаттават̣т̣ивинибхун̃джако вийа риттамут̣т̣хивинивет̣хако вийа ча бхӯтупа̄да̄йасамӯха̄нупассӣйева̄ти на̄наппака̄рато самӯхавасена ка̄йасан̇кха̄тасса ваттхуно дассанена гханавиниббхого дассито хоти. на хеттха йатха̄вуттасамӯхавинимутто ка̄йо ва̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи дхаммо диссати. йатха̄вуттадхаммасамӯхаматтейева пана татха̄ татха̄ сатта̄ миччха̄бхинивесам̣ каронти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘йам̣ пассати на там̣ дит̣т̣хам̣, йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ на пассати;
апассам̣ баджджхате мӯл̣хо, баджджхама̄но на муччатӣ’’ти.
гханавиниббхога̄дидассанаттханти вуттам̣. а̄дисаддена четтха айампи аттхо ведитаббо – айан̃хи етасмим̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣйева, на ан̃н̃адхамма̄нупассӣ. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄ анудакабхӯта̄йапи марӣчийа̄ удака̄нупассино хонти, на евам̣ аниччадуккха̄наттаасубхабхӯтейева имасмим̣ ка̄йе ниччасукхааттасубхабха̄ва̄нупассӣ; атха кхо ка̄йа̄нупассӣ аниччадуккха̄наттаасубха̄ка̄расамӯха̄нупассӣйева̄ти вуттам̣ хоти. атха ва̄ йва̄йам̣ маха̄сатипат̣т̣ха̄не ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху аран̃н̃агато ва̄…пе… со сатова ассасатӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.374; ма. ни. 1.107) найена асса̄сапасса̄са̄дичун̣н̣акаджа̄таат̣т̣хикапарийоса̄но ка̄йо вутто, йо ча ‘‘идхекаччо патхавӣка̄йам̣ аниччато анупассати, татха̄ а̄пока̄йам̣, теджока̄йам̣, ва̄йока̄йам̣, кесака̄йам̣, ломака̄йам̣, чхавика̄йам̣, чаммака̄йам̣, мам̣сака̄йам̣, рудхирака̄йам̣, нха̄рука̄йам̣, ат̣т̣хика̄йам̣, ат̣т̣химин̃джака̄йа’’нти пат̣исамбхида̄йам̣ ка̄йо вутто, тасса саббасса имасмим̣йева ка̄йе анупассанато ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти евампи аттхо дат̣т̣хаббо.
атха ва̄ ка̄йе аханти ва̄ маманти ва̄ евам̣ гахетаббасса кассачи ананупассанато, тасса тассева пана кесалома̄дикасса на̄на̄дхаммасамӯхасса анупассанато ка̄йе кеса̄дидхаммасамӯхасан̇кха̄те ка̄йа̄нупассӣти еваматтхо дат̣т̣хаббо. апича ‘‘имасмим̣ ка̄йе аниччато анупассати, но ниччато’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.35) ануккамена пат̣исамбхида̄йам̣ а̄гатанайасса саббассева аниччалаккхан̣а̄дино а̄ка̄расамӯхасан̇кха̄тасса ка̄йасса анупассанатопи ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти евампи аттхо дат̣т̣хаббо.
татха̄ хи айам̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄пат̣ипадам̣ пат̣ипанно бхиккху имам̣ ка̄йам̣ аничча̄нупассана̄дӣнам̣ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена аниччато анупассати но ниччато, дуккхато анупассати но сукхато, анаттато анупассати но аттато, ниббиндати но нандати, вираджджати но раджджати, ниродхети но самудети, пат̣иниссаджджати но а̄дийати. со там̣ аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати, дуккхато анупассанто сукхасан̃н̃ам̣ паджахати, анаттато анупассанто аттасан̃н̃ам̣ паджахати, ниббинданто нандим̣ паджахати, вираджджанто ра̄гам̣ паджахати, ниродхенто самудайам̣ паджахати, пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахатӣти (пат̣и. ма. 3.35) ведитаббо.
вихаратӣти чатӯсу ирийа̄патхавиха̄ресу ан̃н̃атаравиха̄расама̄йогапаридӣпанаметам̣, екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ апарена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апатама̄нам̣ аттабха̄вам̣ харати паваттетӣти аттхо.
бахиддха̄ ка̄йети парасса ка̄йе. аджджхаттабахиддха̄ ка̄йети ка̄лена аттано ка̄йе, ка̄лена парасса ка̄йе. пат̣хаманайена хи аттано ка̄йе ка̄йапариггахо вутто, дутийанайена парасса ка̄йе, татийанайена ка̄лена аттано ка̄лена парасса ка̄йе. аджджхаттабахиддха̄ пана гхат̣ита̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи. пагун̣акаммат̣т̣ха̄насса пана апара̄парам̣ сан̃чаран̣ака̄ло еттха катхито. а̄та̄пӣти ка̄йапаригга̄хакавӣрийасама̄йогапаридӣпанаметам̣. со хи йасма̄ тасмим̣ самайе йам̣ там̣ вӣрийам̣ тӣсу бхавесу килеса̄нам̣ а̄та̄панато а̄та̄поти вуччати, тена саманна̄гато хоти, тасма̄ а̄та̄пӣти вуччати.
сампаджа̄ноти ка̄йапаригга̄хакена сампаджан̃н̃асан̇кха̄тена н̃а̄н̣ена саманна̄гато. сатима̄ти ка̄йапаригга̄хика̄йа сатийа̄ саманна̄гато. айам̣ пана йасма̄ сатийа̄ а̄рамман̣ам̣ париггахетва̄ пан̃н̃а̄йа анупассати, на хи сативирахитасса анупассана̄ на̄ма аттхи, тенева̄ха – ‘‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 5.234), тасма̄ еттха ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’ти етта̄вата̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄накаммат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣ хоти. атха ва̄ йасма̄ ана̄та̄пино антосан̇кхепо антара̄йакаро хоти, асампаджа̄но упа̄йапариггахе анупа̄йапариваджджане ча саммуйхати, мут̣т̣хассатӣ упа̄йа̄паричча̄ге анупа̄йа̄париггахе ча асаматтхова хоти, тенасса там̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ на сампаджджати; тасма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ а̄нубха̄вена там̣ сампаджджати тесам̣ дассанаттхам̣ ‘‘а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄’’ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.
ити ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ сампайоган̇ган̃ча дассетва̄ ида̄ни паха̄нан̇гам̣ дассетум̣ винеййа локе абхиджджха̄доманассанти вуттам̣. таттха винеййа̄ти тадан̇гавинайена ва̄ виккхамбханавинайена ва̄ винайитва̄. локети еттха йва̄йам̣ аджджхатта̄дибхедо ка̄йо париггахито свева идха локо на̄ма. тасмим̣ локе абхиджджха̄доманассам̣ винайитва̄ти аттхо. йасма̄ панеттха абхиджджха̄гахан̣ена ка̄маччхандо, доманассаггахан̣ена бйа̄па̄до сан̇гахам̣ гаччхати, тасма̄ нӣваран̣апарийа̄паннабалавадхаммадвайадассанена нӣваран̣аппаха̄нам̣ вуттам̣ хотӣти ведитаббам̣.
висесена четтха абхиджджха̄винайена ка̄йасампаттимӯлакасса ануродхасса, доманассавинайена ка̄йавипаттимӯлакасса виродхасса, абхиджджха̄винайена ча ка̄йе абхиратийа̄, доманассавинайена ка̄йабха̄вана̄йа анабхиратийа̄, абхиджджха̄винайена ка̄йе абхӯта̄нам̣ субхасукхабха̄ва̄дӣнам̣ паккхепасса, доманассавинайена ка̄йе бхӯта̄нам̣ асубха̄сукхабха̄ва̄дӣнам̣ апанайанасса ча паха̄нам̣ вуттам̣. тена йога̄вачарасса йога̄нубха̄во йогасаматтхата̄ ча дӣпита̄ хоти. йога̄нубха̄во хи еса йадидам̣ ануродхавиродхавиппамутто, аратиратисахо, абхӯтапаккхепабхӯта̄панайанавирахито ча хоти. ануродхавиродхавиппамутто чеса аратиратисахо абхӯтам̣ апаккхипанто бхӯтан̃ча анапаненто йогасаматтхо хотӣти.
апаро найо – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’ти еттха анупассана̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. вихаратӣти еттха вуттавиха̄рена каммат̣т̣ха̄никасса ка̄йапарихаран̣ам̣. а̄та̄пӣтиа̄дӣсу а̄та̄пена саммаппадха̄нам̣, сатисампаджан̃н̃ена саббаттхикакаммат̣т̣ха̄нам̣, каммат̣т̣ха̄напарихаран̣ӯпа̄йо ва̄; сатийа̄ ва̄ ка̄йа̄нупассана̄васена пат̣иладдхасаматхо, сампаджан̃н̃ена випассана̄, абхиджджха̄доманассавинайена бха̄вана̄пхалам̣ вуттанти ведитаббам̣. айам̣ та̄ва ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нуддесасса аттхаван̣н̣ана̄.
ведана̄нупассана̄диуддесаван̣н̣ана̄
ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нуддеса̄дӣсупи аджджхатта̄дӣни вуттанайенева ведитабба̄ни. етесупи хи аттано ведана̄дӣсу, парасса ведана̄дӣсу, ка̄лена аттано ка̄лена парасса ведана̄дӣсӯти тивидхо париггахо вутто. ведана̄су ведана̄нупассӣтиа̄дӣсу ча ведана̄дӣнам̣ пунавачане пайоджанам̣ ка̄йа̄нупассана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ, читте читта̄нупассӣ, дхаммесу дхамма̄нупассӣти еттха пана ведана̄ти тиссо ведана̄. та̄ ча локийа̄ ева; читтампи локийам̣, татха̄ дхамма̄. тесам̣ вибха̄го ниддесава̄ре па̄кат̣о бхависсати. кевалам̣ панидха йатха̄ ведана̄ анупасситабба̄ татха̄ анупассанто ‘‘ведана̄су ведана̄нупассӣ’’ти ведитаббо. еса найо читтадхаммесу. катхан̃ча ведана̄ анупасситабба̄ти? сукха̄ та̄ва ведана̄ дуккхато, дуккха̄ саллато, адуккхамасукха̄ аниччато. йатха̄ха –
‘‘йо сукхам̣ дуккхато адда, дуккхамаддаккхи саллато;
адуккхамасукхам̣ сантам̣, аддаккхи нам̣ аниччато;
са ве саммадасо бхиккху, упасанто чариссатӣ’’ти. (сам̣. ни. 4.253);
сабба̄ ева чета̄ дуккха̄типи анупасситабба̄. вуттан̃четам̣ – ‘‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣ там̣ дуккхасминти вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 4.259). сукхадуккхатопи ча анупасситабба̄, йатха̄ха – ‘‘сукха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ т̣хитисукха̄, випарин̣а̄мадуккха̄’’ти (ма. ни. 1.465) саббам̣ виттха̄ретаббам̣. апича аничча̄дисатта̄нупассана̄васенапи (пат̣и. ма. 3.35) анупасситабба̄. сесам̣ ниддесава̄рейева па̄кат̣ам̣ бхависсати.
читтадхаммесупи читтам̣ та̄ва а̄рамман̣а̄дхипатисахаджа̄табхӯмикаммавипа̄какирийа̄дина̄наттабхеда̄нам̣ аничча̄динупассана̄нам̣ ниддесава̄ре а̄гатасара̄га̄дибхеда̄нан̃ча васена анупасситаббам̣. дхамма̄ салаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣а̄нам̣ сун̃н̃ата̄дхаммасса аничча̄дисатта̄нупассана̄нам̣ ниддесава̄ре а̄гатасанта̄санта̄дибхеда̄нан̃ча васена анупасситабба̄. сесам̣ вуттанайамева. ка̄ман̃четтха йасса ка̄йасан̇кха̄те локе абхиджджха̄доманассам̣ пахӣнам̣, тасса ведана̄дилокесупи там̣ пахӣнамева. на̄на̄пуггалавасена пана на̄на̄читтаккхан̣икасатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄васена ча саббаттха вуттам̣. йато ва̄ екаттха пахӣнам̣, сесесупи пахӣнам̣ хоти. теневасса таттха паха̄надассанаттхампи евам̣ вуттанти ведитаббанти.
уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ка̄йа̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
356. ида̄ни сеййатха̄пи на̄ма чхеко вилӣвака̄рако тхӯлакилан̃джасан̣хакилан̃джачан̇кот̣акапел̣а̄пут̣а̄дӣни упакаран̣а̄ни каттука̄мо екам̣ маха̄вел̣ум̣ лабхитва̄ чатудха̄ чхиндитва̄ тато екекам̣ вел̣укхан̣д̣ам̣ гахетва̄ пха̄летва̄ там̣ там̣ упакаран̣ам̣ кареййа, йатха̄ ва̄ пана чхеко суван̣н̣ака̄ро на̄на̄вихитам̣ пил̣андханавикатим̣ каттука̄мо супарисуддхам̣ суван̣н̣агхат̣икам̣ лабхитва̄ чатудха̄ бхиндитва̄ тато екекам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ гахетва̄ там̣ там̣ пил̣андханам̣ кареййа, евамева бхагава̄ сатипат̣т̣ха̄надесана̄йа сатта̄нам̣ анекаппака̄рам̣ висеса̄дхигамам̣ каттука̄мо екамева самма̄сатим̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ – идха бхиккху аджджхаттам̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ найена а̄рамман̣авасена чатудха̄ бхиндитва̄ тато екекам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вибхаджанто катхан̃ча бхиккху аджджхаттам̣ ка̄йетиа̄дина̄ найена ниддесава̄рам̣ ваттума̄раддхо.
таттха катхан̃ча̄тиа̄ди виттха̄ретум̣ катхетукамйата̄пуччха̄. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – кена ча а̄ка̄рена кена пака̄рена бхиккху аджджхаттам̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣти? сесапуччха̄ва̄ресупи есева найо. идха бхиккхӯти имасмим̣ са̄сане бхиккху. айан̃хеттха идха-саддо аджджхатта̄дивасена саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттакасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпано ан̃н̃аса̄санасса татха̄бха̄вапат̣иседхано ча. вуттан̃хетам̣ – ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241). тена вуттам̣ ‘‘имасмим̣ са̄сане бхиккхӯ’’ти.
аджджхаттам̣ ка̄йанти аттано ка̄йам̣. уддхам̣ па̄датала̄ти па̄даталато упари. адхо кесаматтхака̄ти кесаггато хет̣т̣ха̄. тачапарийантанти тирийам̣ тачапариччхиннам̣. пӯрам̣ на̄наппака̄расса асучино паччавеккхатӣти на̄наппака̄ракеса̄диасучибхарито айам̣ ка̄йоти пассати. катхам̣? аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄…пе… муттанти. таттха аттхӣти сам̣виджджанти. имасминти йва̄йам̣ уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄ тирийам̣ тачапарийанто пӯро на̄наппака̄расса асучиноти вуччати тасмим̣. ка̄йети сарӣре. сарӣран̃хи асучисан̃чайато куччхита̄нам̣ кеса̄дӣнан̃чева чаккхурога̄дӣнан̃ча рогасата̄нам̣ а̄йабхӯтато ка̄йоти вуччати.
кеса̄ лома̄ти ете кеса̄дайо дваттим̣са̄ка̄ра̄. таттха аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄, аттхи имасмим̣ ка̄йе лома̄ти евам̣ самбандхо ведитаббо. имасмин̃хи па̄даталато пат̣т̣ха̄йа упари, кесаматтхака̄ пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, тачато пат̣т̣ха̄йа тирийантатоти еттаке бйа̄маматте кал̣еваре сабба̄ка̄ренапи вичинанто на кочи кин̃чи муттам̣ ва̄ ман̣им̣ ва̄ вел̣урийам̣ ва̄ агарум̣ ва̄ кун̇кумам̣ ва̄ каппӯрам̣ ва̄ ва̄сачун̣н̣а̄дим̣ ва̄ ан̣уматтампи сучибха̄вам̣ пассати, атха кхо парамадуггандхаджегуччхам̣ ассирӣкадассанам̣ на̄наппака̄рам̣ кесалома̄дибхедам̣ асучим̣йева пассати. тена вуттам̣ – аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄…пе… муттанти. айаметтха падасамбандхато ван̣н̣ана̄.
имам̣ пана каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветва̄ арахаттам̣ па̄пун̣итука̄мена кулапуттена а̄дитова чатуббидхам̣ сӣлам̣ содхетва̄ супарисуддхасӣле патит̣т̣хитена, йва̄йам̣ дасасу палибодхесу палибодхо аттхи там̣ упаччхиндитва̄, пат̣иккӯламанасика̄ракаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄, джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄, арахаттам̣ ана̄га̄мипхала̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣ паттасса саббантимена париччхедена са̄т̣т̣хакатха̄йа па̄л̣ийа̄ катапаричайасса тантиа̄чарийасса̄пи калйа̄н̣амиттасса сантике уггахетаббам̣. висуддхам̣ татха̄рӯпам̣ калйа̄н̣амиттам̣ екавиха̄ре алабхантена тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ уггахетаббам̣. таттха чатуббидхасӣлависодханан̃чева (висуддхи. 1.19) палибодхо (висуддхи. 1.41) ча палибодхупаччхедо ча а̄чарийасса сантикам̣ упасан̇каманавидха̄нан̃ча саббампи висуддхимагге виттха̄рато катхитам̣. тасма̄ там̣ таттха катхитанайенева ведитаббам̣.
а̄чарийена пана каммат̣т̣ха̄нам̣ катхентена тивидхена катхетаббам̣. еко бхиккху пакатийа̄ уггахитакаммат̣т̣ха̄но хоти. тасса екам̣ две нисаджджава̄ре саджджха̄йам̣ ка̄ретва̄ катхетаббам̣. еко сантике васитва̄ угган̣хитука̄мо хоти. тасса а̄гата̄гатавела̄йа катхетаббам̣. еко угган̣хитва̄ ан̃н̃аттха гантука̄мо хоти. тасса на̄типапан̃чам̣ на̄тисан̇кхепам̣ катва̄ ниджджат̣ам̣ нигган̣т̣хикам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббам̣. катхентена ким̣ а̄чиккхитаббанти? саттадха̄ уггахакосаллам̣ дасадха̄ ча манасика̄ракосаллам̣ а̄чиккхитаббам̣.
таттха вачаса̄ манаса̄ ван̣н̣ато сан̣т̣ха̄нато дисато ока̄сато париччхедатоти евам̣ саттадха̄ уггахакосаллам̣ а̄чиккхитаббам̣. имасмин̃хи пат̣иккӯламанасика̄ракаммат̣т̣ха̄не йопи типит̣ако хоти, тенапи манасика̄рака̄ле пат̣хамам̣ ва̄ча̄йа саджджха̄йо ка̄таббо. екаччасса хи саджджха̄йам̣ каронтассева каммат̣т̣ха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, малайава̄сӣмаха̄деваттхерасса сантике уггахитакаммат̣т̣ха̄на̄нам̣ двиннам̣ тхера̄нам̣ вийа. тхеро кира техи каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чито ‘чатта̄ро ма̄се имам̣ евам̣ саджджха̄йам̣ каротха̄’ти дваттиса̄ка̄рапа̄л̣им̣ ада̄си. те, кин̃ча̄пи тесам̣ две тайо ника̄йа̄ пагун̣а̄, падаккхин̣агга̄хита̄йа пана чатта̄ро ма̄се дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йанта̄ва сота̄панна̄ ахесум̣.
тасма̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхентена а̄чарийена антева̄сико ваттаббо – ‘пат̣хамам̣ та̄ва ва̄ча̄йа саджджха̄йам̣ карохӣ’ти. каронтена ча тачапан̃чака̄дӣни париччхиндитва̄ ануломапат̣иломавасена саджджха̄йо ка̄таббо. ‘‘кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄ тачо’’ти хи ватва̄ пуна пат̣иломато ‘‘тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄’’ти ваттаббам̣. таданантарам̣ ваккапан̃чаке ‘‘мам̣сам̣ нха̄ру ат̣т̣хи ат̣т̣химин̃джам̣ вакка’’нти ватва̄ пуна пат̣иломато ‘‘ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣ тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄’’ти ваттаббам̣. тато паппха̄сапан̃чаке ‘‘хадайам̣ йаканам̣ киломакам̣ пихакам̣ паппха̄са’’нти ватва̄ пуна пат̣иломато ‘‘паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣ ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣ тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄’’ти ваттаббам̣.
тато имам̣ тантим̣ ана̄рул̣хампи пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.4) а̄гатам̣ маттхалун̇гам̣ карӣса̄васа̄не тантим̣ а̄ропетва̄ имасмим̣ маттхалун̇гапан̃чаке ‘‘антам̣ антагун̣ам̣ ударийам̣ карӣсам̣ маттхалун̇га’’нти ватва̄ пуна пат̣иломато ‘‘маттхалун̇гам̣ карӣсам̣ ударийам̣ антагун̣ам̣ антам̣ паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣ ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣ тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄’’ти ваттаббам̣.
тато медачхакке ‘‘питтам̣ семхам̣ пуббо лохитам̣ седо медо’’ти ватва̄ пуна пат̣иломато ‘‘медо седо лохитам̣ пуббо семхам̣ питтам̣ маттхалун̇гам̣ карӣсам̣ ударийам̣ антагун̣ам̣ антам̣ паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣ ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣ тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄’’ти ваттаббам̣.
тато муттачхакке ‘‘ассу васа̄ кхел̣о син̇гха̄н̣ика̄ ласика̄ мутта’’нти ватва̄ пуна пат̣иломато ‘‘муттам̣ ласика̄ син̇гха̄н̣ика̄ кхел̣о васа̄ ассу медо седо лохитам̣ пуббо семхам̣ питтам̣ маттхалун̇гам̣ карӣсам̣ ударийам̣ антагун̣ам̣ антам̣ паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣ ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣ тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄’’ти евам̣ ка̄ласатампи ка̄ласахассампи ка̄ласатасахассампи ва̄ча̄йа саджджха̄йо ка̄таббо. вачаса̄ саджджха̄йена хи каммат̣т̣ха̄натанти пагун̣а̄ хоти; на ито чито ча читтам̣ видха̄вати; кот̣т̣ха̄са̄ па̄кат̣а̄ хонти, хаттхасан̇кхалика̄ вийа кха̄йанти, ватипа̄дапанти вийа ча кха̄йанти. йатха̄ ча пана вачаса̄, татхева манаса̄пи саджджха̄йо ка̄таббо. вачаса̄ саджджха̄йо хи манаса̄ саджджха̄йасса паччайо хоти. манаса̄ саджджха̄йо лаккхан̣апат̣иведхасса паччайо хоти. лаккхан̣апат̣иведхо маггапхалапат̣иведхасса паччайо хоти.
‘ван̣н̣ато’ти кеса̄дӣнам̣ ван̣н̣о ваваттхапетаббо. ‘сан̣т̣ха̄нато’ти тесам̣йева сан̣т̣ха̄нам̣ ваваттхапетаббам̣. ‘дисато’ти имасмим̣ сарӣре на̄бхито уддхам̣ упарима̄ диса̄, адхо хет̣т̣хима̄ диса̄. тасма̄ ‘‘айам̣ кот̣т̣ха̄со имисса̄ на̄ма диса̄йа̄’’ти диса̄ ваваттхапетабба̄. ‘ока̄сато’ти ‘‘айам̣ кот̣т̣ха̄со имасмим̣ на̄ма ока̄се патит̣т̣хито’’ти евам̣ тасса тасса ока̄со ваваттхапетаббо. ‘париччхедато’ти сабха̄гапариччхедо висабха̄гапариччхедоти две париччхеда̄. таттха ‘‘айам̣ кот̣т̣ха̄со хет̣т̣ха̄ ча упари ча тирийан̃ча имина̄ на̄ма париччхинно’’ти евам̣ сабха̄гапариччхедо ведитаббо. ‘‘кеса̄ на лома̄, лома̄пи на кеса̄’’ти евам̣ амиссӣкатавасена висабха̄гапариччхедо ведитаббо.
евам̣ саттадха̄ уггахакосаллам̣ а̄чиккхантена пана ‘‘идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ асукасмим̣ сутте пат̣иккӯлавасена катхитам̣, асукасмим̣ дха̄тувасена̄’’ти н̃атва̄ а̄чиккхитаббам̣. идан̃хи маха̄сатипат̣т̣ха̄не (дӣ. ни. 2.372; ма. ни. 1.105 а̄дайо) пат̣иккӯлавасенева катхитам̣, маха̄хаттхипадопама (ма. ни. 1.300 а̄дайо) -маха̄ра̄хулова̄да (ма. ни. 2.113 а̄дайо) -дха̄тувибхан̇гесу (ма. ни. 3.342 а̄дайо) дха̄тувасена катхитам̣. ка̄йагата̄сатисутте (ма. ни. 3.153 а̄дайо) пана йасса ван̣н̣ато упат̣т̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа чатта̄ри джха̄на̄ни вибхатта̄ни. таттха дха̄тувасена катхитам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ хоти, пат̣иккӯлавасена катхитам̣ саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣. тадетам̣ идха саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣ ависесато саббаса̄дха̄ран̣авасена катхитанти вадантийева̄ти.
евам̣ саттадха̄ уггахакосаллам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘анупуббато, на̄тисӣгхато, на̄тисан̣икато, виккхепапат̣иба̄ханато, пан̣н̣аттисаматиккаманато, анупуббамун̃чанато, аппана̄то, тайо ча суттанта̄’’ти евам̣ дасадха̄ манасика̄ракосаллам̣ а̄чиккхитаббам̣. таттха ‘анупуббато’ти идан̃хи саджджха̄йакаран̣ато пат̣т̣ха̄йа анупат̣ипа̄т̣ийа̄ манасика̄таббам̣, на екантарика̄йа. екантарика̄йа хи манасикаронто йатха̄ на̄ма акусало пурисо дваттим̣сападам̣ ниссен̣им̣ екантарика̄йа а̄роханто килантака̄йо патати, на а̄роханам̣ сампа̄дети; евамева бха̄вана̄сампаттивасена адхигантаббасса асса̄дасса анадхигама̄ килантачитто патати, на бха̄ванам̣ сампа̄дети.
анупуббато манасикаронтена̄пи ча ‘на̄тисӣгхато’ манасика̄таббам̣. атисӣгхато манасикарото хи йатха̄ на̄ма тийоджанам̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ оккаманависсаджджанам̣ асаллаккхетва̄ сӣгхена джавена саттаккхаттумпи гамана̄гаманам̣ карото пурисасса кин̃ча̄пи аддха̄нам̣ париккхайам̣ гаччхати, атха кхо пуччхитва̄ва гантаббам̣ хоти; евамева кевалам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ парийоса̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, авибхӯтам̣ пана хоти, на висесам̣ а̄вахати. тасма̄ на̄тисӣгхато манасика̄таббам̣.
йатха̄ ча на̄тисӣгхато евам̣ ‘на̄тисан̣икато’пи. атисан̣икато манасикарото хи йатха̄ на̄ма тадахева тийоджанам̣ маггам̣ гантука̄масса пурисасса антара̄магге руккхапаббатагахана̄дӣсу виламбама̄насса магго париккхайам̣ на гаччхати, двӣхатӣхена парийоса̄петаббо хоти; евамева каммат̣т̣ха̄нам̣ парийоса̄нам̣ на гаччхати, висеса̄дхигамасса паччайо на хоти.
‘виккхепапат̣иба̄ханато’ти каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е четасо виккхепо пат̣иба̄хитаббо. аппат̣иба̄хато хи йатха̄ на̄ма екападикам̣ папа̄тамаггам̣ пат̣ипаннасса пурисасса аккаманападам̣ асаллаккхетва̄ ито чито ча вилокайато падава̄ро вираджджхати, тато сатапорисе папа̄те патитаббам̣ хоти; евамева бахиддха̄ виккхепе сати каммат̣т̣ха̄нам̣ париха̄йати, паридхам̣сати. тасма̄ виккхепапат̣иба̄ханато манасика̄таббам̣.
‘пан̣н̣аттисаматиккаманато’ти йа̄ айам̣ ‘‘кеса̄ лома̄’’ти а̄дика̄ пан̣н̣атти там̣ атиккамитва̄ пат̣иккӯланти читтам̣ т̣хапетаббам̣. йатха̄ хи удакадуллабхака̄ле манусса̄ аран̃н̃е удапа̄нам̣ дисва̄ таттха та̄лапан̣н̣а̄дикам̣ кин̃чидева сан̃н̃а̄н̣ам̣ бандхитва̄ тена сан̃н̃а̄н̣ена а̄гантва̄ нха̄йанти чева пиванти ча, йада̄ пана тесам̣ абхин̣хасан̃ча̄рена а̄гата̄гатападам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тада̄ сан̃н̃а̄н̣ена киччам̣ на хоти, иччхитиччхитаккхан̣е гантва̄ нха̄йанти чева пиванти ча; евамева пуббабха̄ге ‘кеса̄ лома̄’ти пан̣н̣аттивасена манасикарото пат̣иккӯлабха̄во па̄кат̣о хоти. атха ‘кеса̄ лома̄’ти пан̣н̣аттим̣ саматиккамитва̄ пат̣иккӯлабха̄вейева читтам̣ т̣хапетаббам̣.
‘анупуббамун̃чанато’ти йо йо кот̣т̣ха̄со на упат̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ мун̃чантена анупуббамун̃чанато манасика̄таббам̣. а̄дикаммикасса хи ‘кеса̄’ти манасикарото манасика̄ро гантва̄ ‘мутта’нти имам̣ парийоса̄накот̣т̣ха̄самева а̄хачча тит̣т̣хати. ‘мутта’нти ча манасикарото манасика̄ро гантва̄ ‘кеса̄’ти имам̣ а̄дикот̣т̣ха̄самева а̄хачча тит̣т̣хати. атхасса манасикарото кечи кот̣т̣ха̄са̄ упат̣т̣хаханти, кечи на упат̣т̣хаханти. тена йе йе упат̣т̣хаханти тесу тесу та̄ва каммам̣ ка̄таббам̣, йа̄ва двӣсу упат̣т̣хитесу тесампи еко сут̣т̣хутарам̣ упат̣т̣хахати. евам̣ упат̣т̣хитам̣ пана тамева пунаппунам̣ манасикаронтена аппана̄ уппа̄детабба̄.
татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ хи дваттим̣сата̄лаке та̄лаване васантам̣ маккат̣ам̣ гахетука̄мо луддо а̄димхи т̣хитата̄ласса пан̣н̣ам̣ сарена виджджхитва̄ уккут̣т̣хим̣ кареййа; атха со маккат̣о пат̣ипа̄т̣ийа̄ тасмим̣ тасмим̣ та̄ле патитва̄ парийантата̄ламева гаччхеййа; таттхапи гантва̄ луддена татхева кате пуна тенева найена а̄дита̄лам̣ а̄гаччхеййа; со евам̣ пунаппунам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ гаччханто уккут̣т̣хуккут̣т̣хит̣т̣ха̄нейева ут̣т̣хахитва̄ пуна ануккамена екасмим̣ та̄ле нипатитва̄ тасса вемаджджхе макул̣ата̄лапан̣н̣асӯчим̣ дал̣хам̣ гахетва̄ виджджхийама̄нопи на ут̣т̣хахеййа, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – йатха̄ хи та̄лаване дваттим̣сата̄ла̄, евам̣ имасмим̣ ка̄йе дваттим̣са кот̣т̣ха̄са̄; маккат̣о вийа читтам̣; луддо вийа йога̄вачаро; маккат̣асса дваттим̣сата̄лаке та̄лаване нива̄со вийа йогино читтасса дваттим̣сакот̣т̣ха̄саке ка̄йе а̄рамман̣авасена анусам̣чаран̣ам̣; луддена а̄димхи т̣хитата̄ласса пан̣н̣ам̣ сарена виджджхитва̄ уккут̣т̣хийа̄ ката̄йа маккат̣асса тасмим̣ тасмим̣ та̄ле патитва̄ парийантата̄лагаманам̣ вийа йогино ‘кеса̄’ти манасика̄ре а̄раддхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ гантва̄ парийоса̄накот̣т̣ха̄се ева читтасса сан̣т̣ха̄нам̣; пуна пачча̄гаманепи есева найо; пунаппунам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ гаччхама̄насса маккат̣асса уккут̣т̣хуккут̣т̣хит̣т̣ха̄не ут̣т̣ха̄нам̣ вийа пунаппунам̣ манасикарото кесучи кесучи упат̣т̣хитесу анупат̣т̣хаханте виссаджджетва̄ упат̣т̣хитесу парикаммакаран̣ам̣; ануккамена екасмим̣ та̄ле нипатитва̄ тасса вемаджджхе макул̣ата̄лапан̣н̣асӯчим̣ дал̣хам̣ гахетва̄ виджджхийама̄насса̄пи анут̣т̣ха̄нам̣ вийа аваса̄не двӣсу упат̣т̣хитесу йо сут̣т̣хутарам̣ упат̣т̣ха̄ти тамева пунаппунам̣ манасикаритва̄ аппана̄йа уппа̄данам̣.
апара̄пи упама̄ – йатха̄ на̄ма пин̣д̣апа̄тико бхиккху дваттим̣сакулам̣ га̄мам̣ упанисса̄йа васанто пат̣хамагехе ева две бхиккха̄ лабхитва̄ парато екам̣ виссаджджеййа; пунадивасе тиссо лабхитва̄ парато две виссаджджеййа; татийадивасе а̄димхийева паттапӯрам̣ лабхитва̄ а̄санаса̄лам̣ гантва̄ парибхун̃джеййа, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. дваттим̣сакулага̄мо вийа хи дваттим̣са̄ка̄ро; пин̣д̣апа̄тико вийа йога̄вачаро; тасса там̣ га̄мам̣ упанисса̄йа ва̄со вийа йогино дваттим̣са̄ка̄ре парикаммакаран̣ам̣; пат̣хамагехе две бхиккха̄ лабхитва̄ парато екисса̄ виссаджджанам̣ вийа дутийадивасе тиссо лабхитва̄ парато двиннам̣ виссаджджанам̣ вийа ча манасикарото манасикарото анупат̣т̣хаханте анупат̣т̣хаханте виссаджджетва̄ упат̣т̣хитесу упат̣т̣хитесу йа̄ва кот̣т̣ха̄садвайе парикаммакаран̣ам̣; татийадивасе а̄димхийева паттапӯрам̣ лабхитва̄ а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ парибхого вийа двӣсу йо сут̣т̣хутарам̣ упат̣т̣хахати тамева пунаппунам̣ манасикаритва̄ аппана̄йа уппа̄данам̣.
‘аппана̄то’ти аппана̄кот̣т̣ха̄сато. кеса̄дӣсу екекасмим̣ кот̣т̣ха̄се аппана̄ хотӣти ведитабба̄ти айаметтха адхиппа̄йо.
‘тайо ча суттанта̄’ти адхичиттам̣, сӣтибха̄во, боджджхан̇гакосалланти име тайо суттанта̄ вӣрийасама̄дхийоджанаттхам̣ ведитабба̄ти айаметтха адхиппа̄йо. таттха –
‘‘адхичиттамануйуттена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ тӣн̣и нимитта̄ни ка̄лена ка̄лам̣ манасика̄табба̄ни…ка̄лена ка̄лам̣ сама̄дхинимиттам̣ манасика̄таббам̣, ка̄лена ка̄лам̣ паггаханимиттам̣ манасика̄таббам̣, ка̄лена ка̄лам̣ упеккха̄нимиттам̣ манасика̄таббам̣. саче, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху екантам̣ сама̄дхинимиттам̣йева манасикареййа, т̣ха̄нам̣ там̣ читтам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттеййа. саче, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху екантам̣ паггаханимиттам̣йева манасикареййа, т̣ха̄нам̣ там̣ читтам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттеййа. саче, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху екантам̣ упеккха̄нимиттам̣йева манасикареййа, т̣ха̄нам̣ там̣ читтам̣ на самма̄сама̄дхийеййа а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. йато ча кхо, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ сама̄дхинимиттам̣, паггаханимиттам̣, упеккха̄нимиттам̣ манасикароти, там̣ хоти читтам̣ муду ча камманийан̃ча пабхассаран̃ча, на ча пабхан̇гу, самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ уккам̣ бандхати, уккам̣ бандхитва̄ укка̄мукхам̣ а̄лимпети, укка̄мукхам̣ а̄лимпетва̄ сан̣д̣а̄сена джа̄тарӯпам̣ гахетва̄ укка̄мукхе паккхипеййа, укка̄мукхе паккхипитва̄ ка̄лена ка̄лам̣ абхидхамати, ка̄лена ка̄лам̣ удакена париппхосети, ка̄лена ка̄лам̣ аджджхупеккхати. саче, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ екантам̣ абхидхамеййа, т̣ха̄нам̣ там̣ джа̄тарӯпам̣ д̣ахеййа. саче, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ екантам̣ удакена париппхосеййа, т̣ха̄нам̣ там̣ джа̄тарӯпам̣ нибба̄йеййа. саче, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ екантам̣ аджджхупеккхеййа, т̣ха̄нам̣ там̣ джа̄тарӯпам̣ на самма̄ парипа̄кам̣ гаччхеййа.
‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ ка̄лена ка̄лам̣ абхидхамати, ка̄лена ка̄лам̣ удакена париппхосети, ка̄лена ка̄лам̣ аджджхупеккхати, там̣ хоти джа̄тарӯпам̣ муду ча камманийан̃ча пабхассаран̃ча, на ча пабхан̇гу, самма̄ упети камма̄йа; йасса̄ йасса̄ ча пил̣андханавикатийа̄ а̄кан̇кхати – йади пат̣т̣ика̄йа йади кун̣д̣ала̄йа йади гӣвеййака̄йа йади суван̣н̣ама̄ла̄йа, тан̃часса аттхам̣ анубхоти.
‘‘евамева кхо, бхиккхаве, адхичиттамануйуттена…пе… самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа; йасса йасса ча абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса дхаммасса читтам̣ абхининна̄мети абхин̃н̃а̄ саччхикирийа̄йа, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сатиа̄йатане’’ти (а. ни. 3.103) идам̣ суттам̣ адхичиттанти ведитаббам̣.
‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо ануттарам̣ сӣтибха̄вам̣ саччхика̄тум̣. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, бхиккху йасмим̣ самайе читтам̣ ниггахетаббам̣ тасмим̣ самайе читтам̣ нигган̣ха̄ти, йасмим̣ самайе читтам̣ паггахетаббам̣ тасмим̣ самайе читтам̣ пагган̣ха̄ти, йасмим̣ самайе читтам̣ сампахам̣ситаббам̣ тасмим̣ самайе читтам̣ сампахам̣сети, йасмим̣ самайе читтам̣ аджджхупеккхитаббам̣ тасмим̣ самайе читтам̣ аджджхупеккхати, пан̣ӣта̄дхимуттико ча хоти нибба̄на̄бхирато ча. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо ануттарам̣ сӣтибха̄вам̣ саччхика̄ту’’нти (а. ни. 6.85) идам̣ суттам̣ сӣтибха̄воти ведитаббам̣.
боджджхан̇гакосаллам̣ пана ‘‘евамева кхо, бхиккхаве, йасмим̣ самайе лӣнам̣ читтам̣ хоти, ака̄ло тасмим̣ самайе пассаддхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.234) сам̣йуттамаха̄вагге боджджхан̇гасам̣йутте а̄гатамева.
ити идам̣ саттавидхам̣ уггахакосаллам̣ суггахитам̣ катва̄ иман̃ча дасавидхам̣ манасика̄ракосаллам̣ сут̣т̣ху ваваттхапетва̄ тена йогина̄ убхайакосаллавасена каммат̣т̣ха̄нам̣ са̄дхукам̣ уггахетаббам̣. саче панасса а̄чарийена саддхим̣ екавиха̄рейева пха̄су хоти, евам̣ виттха̄рена акатха̄петва̄ каммат̣т̣ха̄намануйун̃джантена висесам̣ лабхитва̄ упарӯпари катха̄петаббам̣. ан̃н̃аттха васитука̄мена йатха̄вуттена видхина̄ виттха̄рато катха̄петва̄ пунаппунам̣ париваттетва̄ саббам̣ ган̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа ананурӯпам̣ сена̄санам̣ паха̄йа маха̄ва̄сата̄диат̣т̣ха̄расадосаваджджите анурӯпе виха̄ре вихарантена кхуддакапалибодхупаччхедам̣ катва̄ йо та̄ва ра̄гачарито хоти, тена йасма̄ ра̄го паха̄таббо, тасма̄ пат̣иккӯламанасика̄ре парикаммам̣ ка̄таббам̣.
каронтена пана кесесу та̄ва нимиттам̣ гахетаббам̣. катхам̣? екам̣ ва̄ две ва̄ кесе лун̃читва̄ хаттхатале т̣хапетва̄ ван̣н̣о та̄ва ваваттхапетаббо. чхиннат̣т̣ха̄непи кесе олокетум̣ ват̣т̣ати; удакапатте ва̄ йа̄гупатте ва̄ олокетумпи ват̣т̣атийева. ка̄л̣акака̄ле дисва̄ ка̄л̣ака̄ти манасика̄табба̄; сетака̄ле сета̄ти. миссакака̄ле пана уссадавасена манасика̄табба̄ хонти. йатха̄ ча кесесу, евам̣ сакалепи тачапан̃чаке дисва̄ва нимиттам̣ гахетаббам̣. евам̣ нимиттам̣ гахетва̄ саббакот̣т̣ха̄сесу ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедавасена ваваттхапетва̄ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандхаа̄сайока̄савасена пан̃чадха̄ пат̣иккӯлато ваваттхапетабба̄.
татра̄йам̣ саббакот̣т̣ха̄сесу анупуббакатха̄ – кеса̄ та̄ва пакативан̣н̣ена ка̄л̣ака̄ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣а̄, сан̣т̣ха̄нато дӣгхават̣т̣алика̄ тула̄дан̣д̣асан̣т̣ха̄на̄, дисато упаримадиса̄йа джа̄та̄, ока̄сато убхосу пассесу кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи, пурато нала̄т̣антена, паччхато галава̄т̣акена париччхинна̄. сӣсакат̣а̄хавет̣ханам̣ аллачаммам̣ кеса̄нам̣ ока̄со. париччхедато кеса̄ сӣсавет̣ханачамме вӣхаггаматтам̣ пависитва̄ патит̣т̣хитена хет̣т̣ха̄ аттано мӯлаталена, упари а̄ка̄сена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄. две кеса̄ екато наттхӣти айам̣ сабха̄гапариччхедо.
‘кеса̄ на лома̄, лома̄ на кеса̄’ти евам̣ авасесехи екатим̣сакот̣т̣ха̄сехи амиссӣката̄ кеса̄ на̄ма па̄т̣ийекко кот̣т̣ха̄соти айам̣ висабха̄гапариччхедо. идам̣ кеса̄нам̣ ван̣н̣а̄дито ваваттха̄панам̣.
идам̣ пана тесам̣ ван̣н̣а̄дивасена пан̃чадха̄ пат̣иккӯлато ваваттха̄панам̣ – кеса̄ ча на̄мете ван̣н̣атопи пат̣иккӯла̄, сан̣т̣ха̄натопи гандхатопи а̄сайатопи ока̄сатопи пат̣иккӯла̄. манун̃н̃епи хи йа̄гупатте ва̄ бхаттапатте ва̄ кесаван̣н̣ам̣ кин̃чи дисва̄ ‘кесамиссакамидам̣, харатха на’нти джигуччханти. евам̣ кеса̄ ван̣н̣ато пат̣иккӯла̄. раттим̣ бхун̃джанта̄пи кесасан̣т̣ха̄нам̣ аккава̄кам̣ ва̄ макачива̄кам̣ ва̄ чхупитва̄пи татхева джигуччханти. евам̣ сан̣т̣ха̄нато пат̣иккӯла̄.
теламаккханапуппхадхӯма̄дисан̇кха̄равирахита̄нан̃ча кеса̄нам̣ гандхо парамаджегуччхо хоти, тато джегуччхатаро аггимхи паккхитта̄нам̣. кеса̄ хи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато аппат̣иккӯла̄пи сийум̣, гандхена пана пат̣иккӯла̄йева. йатха̄ хи дахарасса кума̄расса ваччам̣ ван̣н̣ато хал̣иддиван̣н̣ам̣, сан̣т̣ха̄натопи халиддипин̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣; сан̇кха̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣итан̃ча уддхума̄такака̄л̣асунакхасарӣрам̣ ван̣н̣ато та̄лапаккаван̣н̣ам̣, сан̣т̣ха̄нато ват̣т̣етва̄ виссат̣т̣хамудин̇гасан̣т̣ха̄нам̣, да̄т̣ха̄писса суманамакул̣асадиса̄ти убхайампи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато сийа̄ аппат̣иккӯлам̣, гандхена пана пат̣иккӯламева; евам̣ кеса̄пи сийум̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато аппат̣иккӯла̄, гандхена пана пат̣иккӯла̄ ева̄ти.
йатха̄ пана асучит̣т̣ха̄не га̄маниссандена джа̄та̄ни сӯпеййапан̣н̣а̄ни на̄гарикаманусса̄нам̣ джегуччха̄ни хонти апарибхога̄ни, евам̣ кеса̄пи пуббалохитамуттакарӣсапиттасемха̄диниссандена джа̄татта̄ атиджегуччха̄ти идам̣ несам̣ ‘а̄сайато’ па̄т̣икулйам̣. име ча кеса̄ на̄ма гӯтхара̄симхи ут̣т̣хитакан̣н̣икам̣ вийа екаттим̣сакот̣т̣ха̄сара̄симхи джа̄та̄. те суса̄насан̇ка̄рат̣т̣ха̄на̄дӣсу джа̄таса̄кам̣ вийа, парикха̄дӣсу джа̄такамалакувалайа̄дипуппхам̣ вийа ча асучит̣т̣ха̄не джа̄татта̄ парамаджегуччха̄ти идам̣ тесам̣ ‘ока̄сато’ па̄т̣иккӯлйам̣.
йатха̄ ча кеса̄нам̣, евам̣ саббакот̣т̣ха̄са̄нам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандха̄сайока̄савасена пан̃чадха̄ пат̣иккӯлата̄ ваваттхапетабба̄. ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедавасена пана саббепи висум̣ висум̣ ваваттхапетабба̄.
таттха лома̄ та̄ва пакативан̣н̣ато на кеса̄ вийа асамбхиннака̄л̣ака̄, ка̄л̣апин̇гала̄ пана хонти; сан̣т̣ха̄нато онатаггата̄ламӯласан̣т̣ха̄на̄; дисато двӣсу диса̄су джа̄та̄; ока̄сато т̣хапетва̄ кеса̄нам̣ патит̣т̣хитока̄сан̃ча хаттхапа̄датала̄ни ча йебхуййена авасесасарӣравет̣ханачамме джа̄та̄; париччхедато сарӣравет̣ханачамме ликкха̄маттам̣ пависитва̄ патит̣т̣хитена хет̣т̣ха̄ аттано мӯлаталена, упари а̄ка̄сена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄. две лома̄ екато наттхи. айам̣ тесам̣ сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисойева.
накха̄ти вӣсатийа̄ накхапат̣т̣а̄нам̣ на̄мам̣. те саббепи ван̣н̣ато сета̄; сан̣т̣ха̄нато маччхасакаликасан̣т̣ха̄на̄; дисато па̄данакха̄ хет̣т̣химадиса̄йа джа̄та̄, хаттханакха̄ упаримадиса̄йа̄ти двӣсу диса̄су джа̄та̄; ока̄сато ан̇гулӣнам̣ аггапит̣т̣хесу патит̣т̣хита̄; париччхедато двӣсу диса̄су ан̇гуликот̣имам̣сехи, анто ан̇гулипит̣т̣химам̣сена, бахи чева агге ча а̄ка̄сена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄. две накха̄ екато наттхи. айам̣ несам̣ сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисойева.
данта̄ти парипун̣н̣адантасса дваттим̣са дантат̣т̣хика̄ни. тепи ван̣н̣ато сета̄; сан̣т̣ха̄нато анекасан̣т̣ха̄на̄. тесан̃хи хет̣т̣хима̄йа та̄ва дантапа̄л̣ийа̄ маджджхе чатта̄ро данта̄ маттика̄пин̣д̣е пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитаала̄бубӣджасан̣т̣ха̄на̄. тесам̣ убхосу пассесу екеко екамӯлако екакот̣ико малликамакул̣асан̣т̣ха̄но. тато екеко двимӯлако двикот̣ико йа̄накаупаттхамбханикасан̣т̣ха̄но. тато две две тимӯла̄ тикот̣ика̄. тато две две чатумӯла̄ чатукот̣ика̄ти. упаримапа̄л̣ийа̄пи есева найо. дисато упаримадиса̄йа джа̄та̄. ока̄сато двӣсу ханукат̣т̣хикесу патит̣т̣хита̄. париччхедато хет̣т̣ха̄ ханукат̣т̣хике патит̣т̣хитена аттано мӯлаталена, упари а̄ка̄сена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄. две данта̄ екато наттхи. айам̣ несам̣ сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисойева.
тачоти сакаласарӣрам̣ вет̣хетва̄ т̣хитачаммам̣. тасса упари ка̄л̣аса̄мапӣта̄диван̣н̣а̄ чхави на̄ма, йа̄ сакаласарӣратопи сан̇кад̣д̣хийама̄на̄ бадарат̣т̣химатта̄ хоти. тачо пана ван̣н̣ато сетойева. со часса сетабха̄во аггиджа̄ла̄бхигха̄тапахаран̣апаха̄ра̄дӣхи виддхам̣сита̄йа чхавийа̄ па̄кат̣о хоти. сан̣т̣ха̄нато сарӣрасан̣т̣ха̄нова хоти. айаметтха сан̇кхепо.
виттха̄рато пана па̄дан̇гулиттачо косака̄ракакосасан̣т̣ха̄но. пит̣т̣хипа̄даттачо пут̣абандхаупа̄ханасан̣т̣ха̄но. джан̇гхаттачо бхаттапут̣аката̄лапан̣н̣асан̣т̣ха̄но. ӯруттачо тан̣д̣улабхаритадӣгхаттхавикасан̣т̣ха̄но. а̄нисадаттачо удакапӯритапат̣апарисса̄ванасан̣т̣ха̄но. пит̣т̣хиттачо пхалаконаддхачаммасан̣т̣ха̄но. куччхиттачо вӣн̣а̄дон̣иконаддхачаммасан̣т̣ха̄но. ураттачо йебхуййена чатурассасан̣т̣ха̄но. убхайаба̄хуттачо тӯн̣ӣронаддхачаммасан̣т̣ха̄но. пит̣т̣хихаттхаттачо кхуракосакасан̣т̣ха̄но, пхан̣акаттхавикасан̣т̣ха̄но ва̄. хаттхан̇гулиттачо кун̃чика̄косакасан̣т̣ха̄но. гӣваттачо галакан̃чукасан̣т̣ха̄но. мукхаттачо чхидда̄ваччхиддо кӣт̣акула̄вакасан̣т̣ха̄но. сӣсаттачо паттаттхавикасан̣т̣ха̄ноти.
тачапаригган̣хакена ча йога̄вачарена уттарот̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа упари мукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ пат̣хамам̣ та̄ва мукхам̣ парийонандхитва̄ т̣хитачаммам̣ ваваттхапетаббам̣. тато нала̄т̣ат̣т̣хичаммам̣. тато тхавика̄йа паккхиттапаттасса ча тхавика̄йа ча антарена хаттхамива сӣсат̣т̣хикасса ча сӣсачаммасса ча антарена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ ат̣т̣хикена саддхим̣ чаммасса ека̄баддхабха̄вам̣ вийоджентена сӣсачаммам̣ ваваттхапетаббам̣. тато кхандхачаммам̣. тато ануломена пат̣иломена ча даккхин̣ахаттхачаммам̣. атха тенева найена ва̄махаттхачаммам̣. тато пит̣т̣хичаммам̣. там̣ там̣ ваваттхапетва̄ ануломена ча пат̣иломена ча даккхин̣апа̄дачаммам̣. атха тенева найена ва̄мапа̄дачаммам̣. тато ануккаменева ваттхиударахадайагӣвачамма̄ни ваваттхапетабба̄ни. атха гӣва̄чамма̄нантарам̣ хет̣т̣химаханучаммам̣ ваваттхапетва̄ адхарот̣т̣хапарийоса̄нам̣ па̄петва̄ нит̣т̣хапетаббам̣. евам̣ ол̣а̄рикол̣а̄рикам̣ паригган̣хантасса сукхумампи па̄кат̣ам̣ хоти.
дисато двӣсу диса̄су джа̄то. ока̄сато сакаласарӣрам̣ парийонандхитва̄ т̣хито. париччхедато хет̣т̣ха̄ патит̣т̣хитаталена, упари а̄ка̄сена париччхинно. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисойева.
мам̣санти нава мам̣сапесисата̄ни. там̣ саббампи ван̣н̣ато раттам̣ ким̣сукапуппхасадисам̣; сан̣т̣ха̄нато джан̇гхапин̣д̣икамам̣сам̣ та̄лапан̣н̣апут̣абхаттасан̣т̣ха̄нам̣, ӯрумам̣сам̣ нисадапотакасан̣т̣ха̄нам̣, а̄нисадамам̣сам̣ уддханакот̣исан̣т̣ха̄нам̣, пит̣т̣химам̣сам̣ та̄лагул̣апат̣аласан̣т̣ха̄нам̣, пха̄сукадвайамам̣сам̣ поттхалика̄йа куччхийам̣ тануматтика̄лепанасан̣т̣ха̄нам̣, тханамам̣сам̣ ват̣т̣етва̄ аваккхиттаматтика̄пин̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣, ба̄худвайамам̣сам̣ дигун̣ам̣ катва̄ т̣хапитаниччаммамаха̄мӯсикасан̣т̣ха̄нам̣. евам̣ ол̣а̄рикол̣а̄рикам̣ мам̣сам̣ паригган̣хантасса сукхумампи па̄кат̣ам̣ хоти. дисато двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато са̄дхика̄ни тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни анулимпетва̄ т̣хитам̣. париччхедато хет̣т̣ха̄ ат̣т̣хисан̇гха̄те патит̣т̣хитаталена, упари тачена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
‘нха̄рӯ’ти нава нха̄русата̄ни. ван̣н̣ато саббепи нха̄рӯ сета̄; сан̣т̣ха̄нато на̄на̄сан̣т̣ха̄на̄. етесу хи гӣва̄йа упарибха̄гато пат̣т̣ха̄йа пан̃ча маха̄нха̄рӯ сарӣрам̣ винаддхама̄на̄ хадайасса пуримапассена отин̣н̣а̄, пан̃ча паччхимапассена, пан̃ча даккхин̣апассена, пан̃ча ва̄мапассена, даккхин̣ахаттхам̣ винаддхама̄на̄пи хаттхасса пуримапассена пан̃ча, паччхимапассена пан̃ча, татха̄ ва̄махаттхам̣ винаддхама̄на̄пи. даккхин̣апа̄дам̣ винаддхама̄на̄пи па̄дасса пуримапассена пан̃ча, паччхимапассена пан̃ча, татха̄ ва̄мапа̄дам̣ винаддхама̄на̄пӣти. евам̣ сарӣрадха̄рака̄ на̄ма сат̣т̣хи маха̄нха̄рӯ ка̄йам̣ винаддхама̄на̄ отин̣н̣а̄, йе кан̣д̣ара̄типи вуччанти. те саббепи кандаламакул̣асан̣т̣ха̄на̄.
ан̃н̃е пана там̣ там̣ падесам̣ аджджхоттхаритва̄ т̣хита̄ тато сукхуматара̄ суттараджджукасан̣т̣ха̄на̄. ан̃н̃е тато сукхуматара̄ пӯтилата̄сан̣т̣ха̄на̄. ан̃н̃е тато сукхуматара̄ маха̄вӣн̣а̄тантисан̣т̣ха̄на̄. ан̃н̃е тхӯласуттакасан̣т̣ха̄на̄. хаттхапа̄дапит̣т̣хийам̣ нха̄рӯ сакун̣апа̄дасан̣т̣ха̄на̄. сӣсанха̄рӯ да̄рака̄нам̣ сӣсаджа̄лакасан̣т̣ха̄на̄. пит̣т̣хинха̄рӯ а̄тапе паса̄ритаалладжа̄ласан̣т̣ха̄на̄. авасеса̄ там̣там̣ан̇гапаччан̇га̄нугата̄ нха̄рӯ сарӣре пат̣имуккаджа̄лакан̃чукасан̣т̣ха̄на̄. дисато двӣсу диса̄су джа̄та̄. ока̄сато сакаласарӣре ат̣т̣хӣни а̄бандхитва̄ т̣хита̄. париччхедато хет̣т̣ха̄ тин̣н̣ам̣ ат̣т̣хисата̄нам̣ упари патит̣т̣хитаталехи, упари мам̣сачамма̄ни а̄хачча т̣хитападесехи, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄. айам̣ несам̣ сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисойева.
ат̣т̣хӣти т̣хапетва̄ дваттим̣са дантат̣т̣хӣни авасеса̄ни чатусат̣т̣хи хаттхат̣т̣хӣни, чатусат̣т̣хи па̄дат̣т̣хӣни, чатусат̣т̣хи мам̣саниссита̄ни мудуат̣т̣хӣни, две пан̣хикат̣т̣хӣни, екекасмим̣ па̄де две гоппхакат̣т̣хӣни, две джан̇гхат̣т̣хӣни, две джан̣н̣укат̣т̣хӣни, две ӯрут̣т̣хӣни, две кат̣ит̣т̣хӣни, ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣акат̣т̣хӣни, чатувӣсати пха̄сукат̣т̣хӣни, чуддаса урат̣т̣хӣни, екам̣ хадайат̣т̣хи, две аккхакат̣т̣хӣни, две кот̣т̣хат̣т̣хӣни, две ба̄хат̣т̣хӣни, две две аггаба̄хат̣т̣хӣни, сатта гӣват̣т̣хӣни, две ханукат̣т̣хӣни, екам̣ на̄сикат̣т̣хи, две аккхит̣т̣хӣни, две кан̣н̣ат̣т̣хӣни, екам̣ нала̄т̣ат̣т̣хи, екам̣ муддхат̣т̣хи, нава сӣсакапа̄лат̣т̣хӣнӣти евам̣ тиматта̄ни ат̣т̣хисата̄ни.
та̄ни сабба̄нипи ван̣н̣ато сета̄ни, сан̣т̣ха̄нато на̄на̄сан̣т̣ха̄на̄ни. таттха хи аггапа̄дан̇гулит̣т̣хӣни катакабӣджасан̣т̣ха̄на̄ни. таданантара̄ни маджджхапаббат̣т̣хӣни панасат̣т̣хисан̣т̣ха̄на̄ни. мӯлапаббат̣т̣хӣни пан̣авасан̣т̣ха̄на̄ни. пит̣т̣хипа̄дат̣т̣хӣни кот̣т̣хитакандалакандара̄сисан̣т̣ха̄на̄ни. пан̣хикат̣т̣хи екат̣т̣хита̄лапхалабӣджасан̣т̣ха̄нам̣. гоппхакат̣т̣хӣни бандхакӣл̣а̄гол̣акасан̣т̣ха̄на̄ни. джан̇гхат̣т̣хӣнам̣ гоппхакат̣т̣хӣсу патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ анапанӣтатачасиндикал̣ӣрасан̣т̣ха̄нам̣. кхуддакаджан̇гхат̣т̣хикам̣ дханукадан̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣, махантам̣ мила̄тасаппапит̣т̣хисан̣т̣ха̄нам̣. джан̣н̣укат̣т̣хи екато париккхӣн̣апхен̣акасан̣т̣ха̄нам̣.
таттха джан̇гхат̣т̣хикасса патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атикхин̣аггагосин̇гасан̣т̣ха̄нам̣. ӯрут̣т̣хи дуттаччхитава̄сипхарасудан̣д̣акасан̣т̣ха̄нам̣. тасса кат̣ит̣т̣химхи патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ кӣл̣а̄гол̣акасан̣т̣ха̄нам̣. тена кат̣ит̣т̣хино патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ аггаччхиннамаха̄пунна̄гапхаласан̣т̣ха̄нам̣. кат̣ит̣т̣хӣни двепи ека̄баддха̄ни хутва̄ кумбхака̄ракауддханасан̣т̣ха̄на̄ни, па̄т̣ийеккам̣ камма̄ракӯт̣айоттакасан̣т̣ха̄на̄ни. кот̣ийам̣ т̣хитаа̄нисадат̣т̣хи адхомукхам̣ катва̄ гахитасаппапхан̣асан̣т̣ха̄нам̣ саттасу т̣ха̄несу чхидда̄вачхиддам̣. пит̣т̣хикан̣т̣акат̣т̣хӣни аббхантарато упарӯпари т̣хапитасӣсакапат̣т̣авет̣хакасан̣т̣ха̄на̄ни, ба̄хирато ват̣т̣ана̄вал̣исан̣т̣ха̄на̄ни. тесам̣ антарантара̄ какачадантасадиса̄ две тайо кан̣т̣ака̄ хонти. чатувӣсатийа̄ пха̄сукат̣т̣хӣсу апарипун̣н̣а̄ни апарипун̣н̣а̄ситасан̣т̣ха̄на̄ни, парипун̣н̣а̄ни парипун̣н̣а̄ситасан̣т̣ха̄на̄ни. сабба̄нипи ода̄такуккут̣асса паса̄ритапаккхасан̣т̣ха̄на̄ни.
чуддаса урат̣т̣хӣни джин̣н̣асандама̄никапан̃джарасан̣т̣ха̄на̄ни. хадайат̣т̣хи даббипхан̣асан̣т̣ха̄нам̣. аккхакат̣т̣хӣни кхуддакалохава̄сидан̣д̣асан̣т̣ха̄на̄ни. кот̣т̣хат̣т̣хӣни екато париккхӣн̣асӣхал̣акуда̄ласан̣т̣ха̄на̄ни. ба̄хут̣т̣хӣни а̄да̄садан̣д̣акасан̣т̣ха̄на̄ни. аггаба̄хут̣т̣хӣни йамаката̄лакандасан̣т̣ха̄на̄ни. ман̣ибандхат̣т̣хӣни екато аллӣйа̄петва̄ т̣хапитасӣсакапат̣т̣авет̣хакасан̣т̣ха̄на̄ни. пит̣т̣хихаттхат̣т̣хӣни кот̣т̣итакандалакандара̄сисан̣т̣ха̄на̄ни. хаттхан̇гулӣсу мӯлапаббат̣т̣хӣни пан̣авасан̣т̣ха̄на̄ни; маджджхапаббат̣т̣хӣни апарипун̣н̣апанасат̣т̣хисан̣т̣ха̄на̄ни; аггапаббат̣т̣хӣни катакабӣджасан̣т̣ха̄на̄ни. сатта гӣват̣т̣хӣни дан̣д̣ена виджджхитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитавам̣сакал̣ӣрачаккаликасан̣т̣ха̄на̄ни. хет̣т̣химаханукат̣т̣хи камма̄ра̄нам̣ айокӯт̣айоттакасан̣т̣ха̄нам̣, упаримам̣ авалекханасаттхакасан̣т̣ха̄нам̣.
аккхикӯпана̄са̄кӯпат̣т̣хӣни апанӣтамин̃джатарун̣ата̄лат̣т̣хисан̣т̣ха̄на̄ни. нала̄т̣ат̣т̣хи адхомукхат̣хапитасан̇кхатха̄лакакапа̄ласан̣т̣ха̄нам̣. кан̣н̣ачӯл̣икат̣т̣хӣни нха̄питакхуракосакасан̣т̣ха̄на̄ни. нала̄т̣акан̣н̣ачӯл̣ика̄нам̣ упари пат̣т̣абандханока̄се ат̣т̣хи сан̇кут̣итагхат̣апун̣н̣апат̣алакхан̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣. муддхат̣т̣хи мукхаччхиннаван̇кана̄л̣икерасан̣т̣ха̄нам̣. сӣсат̣т̣хӣни сиббетва̄ т̣хапитаджаджджарала̄букат̣а̄хасан̣т̣ха̄на̄ни.
дисато двӣсу диса̄су джа̄та̄ни. ока̄сато ависесена сакаласарӣре т̣хита̄ни. висесена панеттха сӣсат̣т̣хӣни гӣват̣т̣хӣсу патит̣т̣хита̄ни, гӣват̣т̣хӣни пит̣т̣хикан̣т̣акат̣т̣хӣсу, пит̣т̣хикан̣т̣акат̣т̣хӣни кат̣ит̣т̣хӣсу, кат̣ит̣т̣хӣни ӯрут̣т̣хӣсу, ӯрут̣т̣хӣни джан̣н̣укат̣т̣хӣсу, джан̣н̣укат̣т̣хӣни джан̇гхат̣т̣хӣсу, джан̇гхат̣т̣хӣни гоппхакат̣т̣хӣсу, гоппхакат̣т̣хӣни пит̣т̣хипа̄дат̣т̣хӣсу патит̣т̣хита̄ни. париччхедато анто ат̣т̣химин̃джена, упари мам̣сена, агге мӯле ча ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄ни. айам̣ несам̣ сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
ат̣т̣химин̃джанти тесам̣ тесам̣ ат̣т̣хӣнам̣ аббхантарагатам̣ мин̃джам̣. там̣ ван̣н̣ато сетам̣. сан̣т̣ха̄нато махантамаханта̄нам̣ ат̣т̣хӣнам̣ аббхантарагатам̣ вел̣уна̄л̣ийам̣ паккхиттаседитамаха̄веттаггасан̣т̣ха̄нам̣, кхудда̄нукхуддака̄нам̣ аббхантарагатам̣ вел̣уйат̣т̣хипаббесу паккхиттаседитатануветтаггасан̣т̣ха̄нам̣. дисато двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато ат̣т̣хӣнам̣ аббхантаре патит̣т̣хитам̣. париччхедато ат̣т̣хӣнам̣ аббхантараталехи париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
вакканти екабандхана̄ две мам̣сапин̣д̣а̄. там̣ ван̣н̣ато мандараттам̣ па̄л̣ибхаддакат̣т̣хиван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато да̄рака̄нам̣ йамакакӣл̣а̄гол̣акасан̣т̣ха̄нам̣, екаван̣т̣апат̣ибаддхаамбапхаладвайасан̣т̣ха̄нам̣ ва̄. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато галава̄т̣ака̄ никкхантена екамӯлена тхокам̣ гантва̄ двидха̄ бхиннена тхӯланха̄руна̄ винибаддхам̣ хутва̄ хадайамам̣сам̣ париккхипитва̄ т̣хитам̣. париччхедато ваккам̣ ваккабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
хадайанти хадайамам̣сам̣. там̣ ван̣н̣ато раттам̣ падумапаттапит̣т̣хиван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато ба̄хирапатта̄ни апанетва̄ адхомукхат̣хапитападумамакул̣асан̣т̣ха̄нам̣. бахи мат̣т̣хам̣; анто коса̄такӣпхаласса аббхантарасадисам̣. пан̃н̃аванта̄нам̣ тхокам̣ викаситам̣, мандапан̃н̃а̄нам̣ макул̣итамева. анто часса пунна̄гат̣т̣хипатит̣т̣ха̄наматто а̄ва̄т̣ако хоти, йаттха ад̣д̣хапасатаматтам̣ лохитам̣ сан̣т̣ха̄ти; йам̣ нисса̄йа манодха̄ту мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча ваттанти. там̣ панетам̣ ра̄гачаритасса раттам̣ хоти, досачаритасса ка̄л̣акам̣, мохачаритасса мам̣садхованудакасадисам̣, витаккачаритасса кулаттхайӯсаван̣н̣ам̣, саддха̄чаритасса кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣ам̣, пан̃н̃а̄чаритасса аччхам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣ пан̣д̣арам̣ парисуддхам̣ ниддхотаджа̄тиман̣и вийа джутимантам̣ кха̄йати. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато сарӣраббхантаре двиннам̣ тхана̄нам̣ маджджхе патит̣т̣хитам̣. париччхедато хадайам̣ хадайабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
йакананти йамакамам̣сапат̣алам̣. там̣ ван̣н̣ато раттапан̣д̣укадха̄тукам̣, на̄тираттакумудасса паттапит̣т̣хиван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато мӯле екам̣, агге йамакам̣ ковил̣а̄рапаттасан̣т̣ха̄нам̣. тан̃ча дандха̄нам̣ екамева хоти махантам̣, пан̃н̃аванта̄нам̣ две ва̄ тӣн̣и ва̄ кхуддака̄ни. дисато упаримадиса̄йа джа̄там̣. ока̄сато двиннам̣ тхана̄нам̣ аббхантаре даккхин̣апассам̣ нисса̄йа т̣хитам̣. париччхедато йаканам̣ йаканабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
киломаканти пат̣иччханна̄пат̣иччханнабхедато дувидхам̣ парийонаханамам̣сам̣. там̣ дувидхампи ван̣н̣ато сетам̣, дукӯлапилотикаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато аттано ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато пат̣иччханнакиломакам̣ упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. итарам̣ двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато пат̣иччханнакиломакам̣ хадайан̃ча ваккан̃ча пат̣иччха̄детва̄ т̣хитам̣. апат̣иччханнакиломакам̣ сакаласарӣре чаммасса хет̣т̣хато мам̣сам̣ парийонаддхитва̄ т̣хитам̣. париччхедато хет̣т̣ха̄ мам̣сена, упари чаммена, тирийам̣ киломакабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
пихаканти ударадживха̄мам̣сам̣. там̣ ван̣н̣ато нӣлам̣ ниггун̣д̣икапуппхаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато саттан̇гулаппама̄н̣ам̣ абандханам̣ ка̄л̣аваччхакадживха̄сан̣т̣ха̄нам̣. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато хадайасса ва̄мапассе ударапат̣аласса маттхакапассам̣ нисса̄йа т̣хитам̣, йасмим̣ пахаран̣аппаха̄рена бахи никкханте сатта̄нам̣ джӣвитаккхайо хоти. париччхедато пихакабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
паппха̄санти дваттим̣самам̣сакхан̣д̣аппабхедам̣ паппха̄самам̣сам̣. там̣ ван̣н̣ато раттам̣ на̄типаккаудумбарапхалаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато висамаччхиннабахалапӯвакхан̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣. аббхантаре аситапӣта̄нам̣ абха̄ве уггатена каммаджатеджусмана̄ аббха̄хататта̄ сан̇кха̄дитапала̄лапин̣д̣амива нирасам̣ нироджам̣. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато сарӣраббхантаре двиннам̣ тхана̄намантаре хадайан̃ча йаканан̃ча пат̣иччха̄детва̄ оламбантам̣ т̣хитам̣. париччхедато пхаппха̄сабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
антанти пурисасса дваттим̣са хаттха̄, иттхийа̄ ат̣т̣хавӣсатихаттха̄ екавӣсатийа̄ т̣ха̄несу обхагга̄ антават̣т̣и. тадетам̣ ван̣н̣ато сетам̣ саккхарасудха̄ван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато лохитадон̣ийам̣ а̄бхуджитва̄ т̣хапитасӣсаччхиннасаппасан̣т̣ха̄нам̣. дисато двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато упари галава̄т̣аке хет̣т̣ха̄ ча карӣсамагге винибандхатта̄ галава̄т̣акакарӣсамаггапарийанте сарӣраббхантаре т̣хитам̣. париччхедато антабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
антагун̣анти антабхогат̣т̣ха̄несу бандханам̣. там̣ ван̣н̣ато сетам̣ дакасӣталикамӯлаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато дакасӣталикамӯласан̣т̣ха̄намева. дисато двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато куда̄л̣апхарасукамма̄дӣни каронта̄нам̣ йанта̄кад̣д̣ханака̄ле йантасуттамива, йантапхалака̄ни антабхоге екато агал̣анте а̄бандхитва̄ па̄дапун̃чханараджджуман̣д̣алакасса антара̄ там̣ сиббетва̄ т̣хитараджджука̄ вийа екавӣсатийа̄ т̣ха̄несу антабхога̄нам̣ антара̄ т̣хитам̣. париччхедато антагун̣абха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
ударийанти ударе бхавам̣ аситапитакха̄йитаса̄йитам̣. там̣ ван̣н̣ато аджджхохат̣а̄ха̄раван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато парисса̄ване ситхилабандхатан̣д̣уласан̣т̣ха̄нам̣. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато ударе т̣хитам̣. ударам̣ на̄ма убхато ниппӣл̣ийама̄насса алласа̄т̣акасса маджджхе сан̃джа̄тапхот̣акасадисам̣ антапат̣алам̣; бахи мат̣т̣хам̣, анто мам̣сакасамбукапаливет̣ханакилит̣т̣хапа̄ва̄ракапуппхакасадисам̣, кутхитапанасатачасса аббхантарасадисантипи ваттум̣ ват̣т̣ати; йаттха таккот̣ака̄, ган̣д̣уппа̄дака̄, та̄лахӣрака̄, сӯчимукхака̄, пат̣атантасуттака̄ иччевама̄дидваттим̣сакулаппабхеда̄ кимайо а̄кулабйа̄кула̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄рино хутва̄ нивасанти; йе па̄набходжана̄димхи авиджджама̄не уллан̇гхитва̄ вираванта̄ хадайамам̣сам̣ абхихананти, па̄набходжана̄диаджджхохаран̣авела̄йа ча уддхам̣мукха̄ хутва̄ пат̣хамаджджхохат̣е две тайо а̄лопе туритатурита̄ вилумпанти; йам̣ тесам̣ кимӣнам̣ сӯтигхарам̣, ваччакут̣и, гила̄наса̄ла̄, суса̄нан̃ча хоти.
йаттха сеййатха̄пи на̄ма чан̣д̣а̄лага̄мадва̄ре чанданика̄йа нида̄гхасамайе тхӯлапхуситаке деве вассанте удакена вуйхама̄нам̣ муттакарӣсачаммаат̣т̣хинха̄рукхан̣д̣акхел̣асин̇гха̄н̣икалохитаппабхути на̄на̄кун̣ападжа̄там̣ нипатитва̄ каддамодака̄лул̣итам̣ двӣхатӣхаччайена сан̃джа̄такимикулам̣ сӯрийа̄тапавегасанта̄пакутхитам̣ упари пхен̣апуббулаке мун̃чантам̣ абхинӣлаван̣н̣ам̣ парамадуггандхаджегуччхам̣ нева упагантум̣ на дат̣т̣хум̣ арахарӯпатам̣ а̄паджджитва̄ тит̣т̣хати, пагева гха̄йитум̣ ва̄ са̄йитум̣ ва̄; евамева на̄наппака̄рапа̄набходжана̄дидантамусаласан̃чун̣н̣итам̣ дживха̄хаттхапариваттитакхел̣ала̄ла̄палибуддхам̣ тан̇кхан̣авигатаван̣н̣агандхараса̄дисампадам̣ тантава̄йакхалисува̄наваматхусадисам̣ нипатитва̄ питтасемхава̄тапаливет̣хитам̣ хутва̄ удараггисанта̄павегакутхитам̣ кимикула̄кулам̣ упарӯпари пхен̣апуббулака̄ни мун̃чантам̣ парамакасамбудуггандхаджегуччхабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ тит̣т̣хати; йам̣ сутва̄пи па̄набходжана̄дӣсу аманун̃н̃ата̄ сан̣т̣ха̄ти, пагева пан̃н̃а̄чаккхуна̄ авалокетва̄, йаттха ча патитам̣ па̄набходжана̄ди пан̃чадха̄ вибха̄гам̣ гаччхати – екам̣ бха̄гам̣ па̄н̣ака̄ кха̄данти, екам̣ бха̄гам̣ ударагги джха̄пети, еко бха̄го муттам̣ хоти, еко карӣсам̣, еко расабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ сон̣итамам̣са̄дӣни упабрӯхайати. париччхедато ударапат̣алена чева ударийабха̄гена ча париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
карӣсанти ваччам̣. там̣ ван̣н̣ато йебхуййена аджджхохат̣а̄ха̄раван̣н̣амева хоти. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато хет̣т̣хима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато пакка̄сайе т̣хитам̣. пакка̄сайо на̄ма хет̣т̣ха̄ на̄бхипит̣т̣хикан̣т̣акамӯла̄намантаре анта̄васа̄не уббедхена ат̣т̣хан̇гуламатто вел̣уна̄л̣икасадисо, йаттха сеййатха̄пи на̄ма упарӯпари бхӯмибха̄ге патитам̣ вассодакам̣ огал̣итва̄ хет̣т̣ха̄ бхӯмибха̄гам̣ пӯретва̄ тит̣т̣хати; евамева йам̣ кин̃чи а̄ма̄сайе патитам̣ па̄набходжана̄дикам̣ удараггина̄ пхен̣уддехакам̣ паккам̣ паккам̣ нисада̄йа писитамива сан̣хабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ антабилена огал̣итва̄ огал̣итва̄ маддитва̄ вел̣упаббе паккхипама̄напан̣д̣уматтика̄ вийа санничитам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. париччхедато пакка̄сайапат̣алена чева карӣсабха̄гена ча париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
маттхалун̇ганти сӣсакат̣а̄хаббхантаре т̣хитамин̃джара̄си. там̣ ван̣н̣ато сетам̣ ахиччхаттакапин̣д̣икаван̣н̣ам̣, дадхибха̄вам̣ асампаттадут̣т̣хакхӣраван̣н̣антипи ваттум̣ ват̣т̣ати. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато сӣсакат̣а̄хаббхантаре чатта̄ро сиббинимагге нисса̄йа самодха̄нетва̄ т̣хапита̄ чатта̄ро пит̣т̣хапин̣д̣а̄ вийа самохитам̣ тит̣т̣хати. париччхедато сӣсакат̣а̄хасса аббхантараталехи чева маттхалун̇габха̄гена ча париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
питтанти две питта̄ни – баддхапиттан̃ча абаддхапиттан̃ча. таттха баддхапиттам̣ ван̣н̣ато бахаламадхукателаван̣н̣ам̣, абаддхапиттам̣ мила̄таа̄кулитапуппхаван̣н̣ам̣. там̣ сан̣т̣ха̄нато убхайампи ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато баддхапиттам̣ упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣, итарам̣ двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато абаддхапиттам̣ т̣хапетва̄ кесаломадантанакха̄нам̣ мам̣савинимуттат̣т̣ха̄нан̃чева тхаддхасуккхачамман̃ча удакамива телабиндум̣ авасесасарӣрам̣ бйа̄петва̄ т̣хитам̣, йамхи купите аккхӣни пӣтака̄ни хонти бхаманти, гаттам̣ кампати кан̣д̣уйати. баддхапиттам̣ хадайапаппха̄са̄намантаре йаканамам̣сам̣ нисса̄йа патит̣т̣хите маха̄коса̄такӣкосакасадисе питтакосаке т̣хитам̣, йамхи купите сатта̄ умматтака̄ хонти, випаллаттхачитта̄ хироттаппам̣ чхад̣д̣етва̄ акаттаббам̣ каронти, абха̄ситаббам̣ бха̄санти, ачинтетаббам̣ чинтенти. париччхедато питтабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
семханти сарӣраббхантаре екапаттапӯраппама̄н̣ам̣ семхам̣. там̣ ван̣н̣ато сетам̣ на̄габалапан̣н̣арасаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато ударапат̣але т̣хитам̣, йам̣ па̄набходжана̄дӣни аджджхохаран̣ака̄ле сеййатха̄пи на̄ма удаке сева̄лапан̣акам̣ кат̣т̣хе ва̄ капа̄ле ва̄ патанте чхиджджитва̄ двидха̄ хутва̄ пуна аджджхоттхаритва̄ тит̣т̣хати, евамева па̄набходжана̄димхи нипатанте чхиджджитва̄ двидха̄ хутва̄ пуна аджджхоттхаритва̄ тит̣т̣хати; йамхи ча мандӣбхӯте паккаган̣д̣о вийа пӯтикуккут̣ан̣д̣амива ча ударам̣ парамаджегуччхам̣ кун̣апагандхам̣ хоти; тато уггатена ча гандхена уддекопи мукхампи дуггандхам̣ пӯтикун̣апасадисам̣ хоти; со ча пурисо ‘апехи, дуггандхам̣ ва̄йасӣ’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати; йан̃ча вад̣д̣хитва̄ бахалаттама̄паннам̣ пидха̄напхалакамива ваччакут̣ийа̄ ударапат̣аласса аббхантарейева кун̣апагандхам̣ саннируджджхитва̄ тит̣т̣хати. париччхедато семхабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
пубботи пӯтилохитавасена паваттапуббо. со ван̣н̣ато пан̣д̣упала̄саван̣н̣о, матакасарӣре пана пӯтибахала̄ча̄маван̣н̣о хоти. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄но. дисато двӣсу диса̄су джа̄то. ока̄сато пана пуббасса ока̄со на̄ма нибаддхо наттхи йаттха со санничито тит̣т̣хеййа; йатра йатра пана кха̄н̣укан̣т̣акаппахаран̣аггиджа̄ла̄дӣхи абхихате сарӣраппадесе лохитам̣ сан̣т̣хахитва̄ паччати, ган̣д̣апил̣ака̄дайо ва̄ уппаджджанти, татра татрева тит̣т̣хати. париччхедато пуббабха̄гена париччхинно. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
лохитанти две лохита̄ни – санничиталохитан̃ча сам̣саран̣алохитан̃ча. таттха санничиталохитам̣ ван̣н̣ато нипаккабахалала̄кха̄расаван̣н̣ам̣, сам̣саран̣алохитам̣ аччхала̄кха̄расаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато убхайампи ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато санничиталохитам̣ упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣, итарам̣ двӣсу диса̄су джа̄там̣. ока̄сато сам̣саран̣алохитам̣, т̣хапетва̄ кесаломадантанакха̄нам̣ мам̣савиниммуттат̣т̣ха̄нан̃чева тхаддхасуккхачамман̃ча, дхаманиджа̄ла̄нуса̄рена саббам̣ упа̄диннакасарӣрам̣ пхаритва̄ т̣хитам̣; санничиталохитам̣ йаканат̣т̣ха̄насса хет̣т̣ха̄бха̄гам̣ пӯретва̄ екапаттапӯраматтам̣ хадайаваккапаппха̄са̄нам̣ упари тхокам̣ тхокам̣ паггхарантам̣ ваккахадайайаканапаппха̄се темайама̄нам̣ т̣хитам̣. тасмин̃хи ваккахадайа̄дӣни атементе сатта̄ пипа̄сита̄ хонти. париччхедато лохитабха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
седоти ломакӯпа̄дӣхи паггхаран̣акаа̄подха̄ту. со ван̣н̣ато виппасаннатилателаван̣н̣о. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄но. дисато двӣсу диса̄су джа̄то. ока̄сато седассока̄со на̄ма нибаддхо наттхи, йаттха со лохитам̣ вийа сада̄ тит̣т̣хеййа; йада̄ пана аггисанта̄пасӯрийасанта̄паутувика̄ра̄дӣхи сарӣрам̣ сантаппати тада̄ удакато аббул̣хаматтависамаччхиннабхисамӯл̣а̄лакумудана̄л̣акала̄по вийа саббакесаломакӯпавиварехи паггхарати. тасма̄ тасса сан̣т̣ха̄нампи кесаломакӯпавивара̄нам̣йева васена ведитаббам̣. седапаригган̣хакена ча йогина̄ кесаломакӯпавиваре пӯретва̄ т̣хитавасенева седо манасика̄таббо. париччхедато седабха̄гена париччхинно. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
медоти тхинасинехо. со ван̣н̣ато пха̄литахалиддиван̣н̣о. сан̣т̣ха̄нато тхӯласарӣрасса та̄ва чаммамам̣сантаре т̣хапитахалиддиван̣н̣адукӯлапилотикасан̣т̣ха̄но хоти, кисасарӣрасса джан̇гхамам̣сам̣ ӯрумам̣сам̣ пит̣т̣хикан̣т̣аканисситам̣ пит̣т̣хамам̣сам̣ ударават̣т̣имам̣санти ета̄ни нисса̄йа дигун̣ам̣ тигун̣ам̣ катва̄ т̣хапитахалиддиван̣н̣адукӯлапилотикасан̣т̣ха̄но. дисато двӣсу диса̄су джа̄то. ока̄сато тхӯласса сакаласарӣрам̣ пхаритва̄, кисасса джан̇гхамам̣са̄дӣни нисса̄йа т̣хито, йам̣ синехасан̇кхам̣ гатампи парамаджегуччхатта̄ нева муддхани телаттха̄йа, на на̄са̄тела̄дӣнам̣ аттха̄йа ган̣ханти. париччхедато хет̣т̣ха̄ мам̣сена, упари чаммена, тирийам̣ медабха̄гена париччхинно. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
ассӯти аккхӣхи пагдхаран̣акаа̄подха̄ту. там̣ ван̣н̣ато виппасаннатилателаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄нам̣. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато аккхикӯпакесу т̣хитам̣. на четам̣ питтакосаке питтамива аккхикӯпакесу сада̄ санничитам̣ тит̣т̣хати; йада̄ пана сатта̄ соманассаджа̄та̄ маха̄хаситам̣ хасанти, доманассаджа̄та̄ роданти паридеванти татха̄рӯпам̣ висабха̄га̄ха̄рам̣ а̄харанти, йада̄ ча несам̣ аккхӣни дхӯмараджапам̣сука̄дӣхи абхихан̃н̃анти, тада̄ етехи соманассадоманассависабха̄га̄ха̄раутӯхи самут̣т̣хахитва̄ аккхикӯпаке пӯретва̄ тит̣т̣хати ва̄ паггхарати ва̄. ассупаригган̣хакена пана йогина̄ аккхикӯпаке пӯретва̄ т̣хитавасенева паригган̣хитаббам̣. париччхедато ассубха̄гена париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
васа̄ти вилӣнаснехо. са̄ ван̣н̣ато на̄л̣икерателаван̣н̣а̄, а̄ча̄ме а̄ситтателаван̣н̣а̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати. сан̣т̣ха̄нато нха̄нака̄ле пасаннаудакасса упари париббхамантасинехабиндувисат̣асан̣т̣ха̄на̄. дисато двӣсу диса̄су джа̄та̄. ока̄сато йебхуййена хаттхаталахаттхапит̣т̣хипа̄даталапа̄дапит̣т̣хина̄са̄пут̣анала̄т̣аам̣сакӯт̣есу т̣хита̄. на чеса̄ етесу ока̄сесу сада̄ вилӣна̄ва хутва̄ тит̣т̣хати; йада̄ пана аггисанта̄пасӯрийасанта̄паутувисабха̄гадха̄тувисабха̄гехи те падеса̄ усма̄ джа̄та̄ хонти, тада̄ таттха нха̄нака̄ле пасаннаудакӯпари синехабиндувисат̣о вийа ито чито ча сам̣сарати. париччхедато васа̄бха̄гена париччхинна̄. айамасса̄ сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
кхел̣оти антомукхе пхен̣амисса̄ а̄подха̄ту. со ван̣н̣ато сето пхен̣аван̣н̣о. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄но, пхен̣асан̣т̣ха̄натотипи ваттум̣ ват̣т̣ати. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄то. ока̄сато убхохи каполапассехи оруйха дживха̄йа т̣хито. на чеса еттха сада̄ санничито хутва̄ тит̣т̣хати. йада̄ пана сатта̄ татха̄рӯпам̣ а̄ха̄рам̣ пассанти ва̄ саранти ва̄ ун̣хатиттакат̣укалон̣амбила̄нам̣ ва̄ кин̃чи мукхе т̣хапенти, йада̄ ва̄ несам̣ хадайам̣ а̄кила̄йати, кисмин̃чидева ва̄ джигуччха̄ уппаджджати, тада̄ кхел̣о уппаджджитва̄ убхохи каполапассехи оруйха дживха̄йа сан̣т̣ха̄ти. аггадживха̄йа чеса тануко хоти, мӯладживха̄йа бахало; мукхе паккхиттан̃ча путхукам̣ ва̄ тан̣д̣улам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи кха̄данӣйам̣, надӣпул̣ине кхатакӯпакасалилам̣ вийа, париккхайам̣ агаччхантова теметум̣ саматтхо хоти. париччхедато кхел̣абха̄гена париччхинно. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
син̇гха̄н̣ика̄ти маттхалун̇гато паггхаран̣акаасучи. са̄ ван̣н̣ато тарун̣ата̄лат̣т̣химин̃джаван̣н̣а̄. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄на̄. дисато упарима̄йа диса̄йа джа̄та̄. ока̄сато на̄са̄пут̣е пӯретва̄ т̣хита̄. на чеса̄ еттха сада̄ санничита̄ хутва̄ тит̣т̣хати; атха кхо йатха̄ на̄ма пурисо падуминӣпаттена дадхим̣ бандхитва̄ хет̣т̣ха̄ кан̣т̣акена виджджхеййа, атха тена чхиддена дадхиматтху гал̣итва̄ бахи патеййа, евамева йада̄ сатта̄ роданти ва̄ висабха̄га̄ха̄раутувасена ва̄ сан̃джа̄тадха̄туккхобха̄ хонти, тада̄ антосӣсато пӯтисемхабха̄вам̣ а̄паннам̣ маттхалун̇гам̣ гал̣итва̄ та̄луматтхакавиварена отаритва̄ на̄са̄пут̣е пӯретва̄ тит̣т̣хати ва̄ паггхарати ва̄. син̇гха̄н̣ика̄ паригган̣хакена пана йогина̄ на̄са̄пут̣е пӯретва̄ т̣хитавасенева паригган̣хитабба̄. париччхедато син̇гха̄н̣ика̄бха̄гена париччхинна̄. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
ласика̄ти сарӣрасандхӣнам̣ аббхантаре пиччхилакун̣апам̣. са̄ ван̣н̣ато кан̣ика̄раниййа̄саван̣н̣а̄. сан̣т̣ха̄нато ока̄сасан̣т̣ха̄на̄. дисато двӣсу диса̄су джа̄та̄. ока̄сато ат̣т̣хисандхӣнам̣ аббхан̃джанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ асӣтисатасандхӣнам̣ аббхантаре т̣хита̄. йасса чеса̄ манда̄ хоти, тасса ут̣т̣хахантасса нисӣдантасса абхиккамантасса пат̣иккамантасса саммин̃джантасса паса̄рентасса ат̣т̣хика̄ни кат̣акат̣а̄йанти, аччхара̄саддам̣ каронто вийа вичарати, екайоджанадвийоджанаматтампи аддха̄нам̣ гатасса ва̄йодха̄ту куппати, гатта̄ни дуккханти. йасса пана бахука̄ хоти тасса ут̣т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу на ат̣т̣хӣни кат̣акат̣а̄йанти, дӣгхампи аддха̄нам̣ гатасса на ва̄йодха̄ту куппати, на гатта̄ни дуккханти. париччхедато ласика̄бха̄гена париччхинна̄. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
муттанти ван̣н̣ато ма̄сакха̄родакаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато адхомукхат̣хапитаудакакумбхантарагатаудакасан̣т̣ха̄нам̣. дисато хет̣т̣хима̄йа диса̄йа джа̄там̣. ока̄сато ваттхисса аббхантаре т̣хитам̣. ваттхи на̄ма ваттхипут̣о вуччати, йаттха сеййатха̄пи на̄ма чанданика̄йа паккхитте амукхе раван̣агхат̣е чанданикарасо пависати, на часса пависанамагго пан̃н̃а̄йати; евамева сарӣрато муттам̣ пависати, на часса пависанамагго пан̃н̃а̄йати, никкхаманамагго пана па̄кат̣о хоти; йамхи ча муттасса бхарите ‘пасса̄вам̣ карома̄’ти сатта̄нам̣ а̄йӯханам̣ хоти. париччхедато ваттхиаббхантарена чева муттабха̄гена ча париччхиннам̣. айамасса сабха̄гапариччхедо. висабха̄гапариччхедо пана кесасадисова.
еван̃хи кеса̄дике кот̣т̣ха̄се ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедавасена ваваттхапетва̄ анупуббато на̄тисӣгхато на̄тисан̣икатотиа̄дина̄ найена ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандха̄сайока̄савасена пан̃чадха̄ ‘пат̣иккӯла̄ пат̣иккӯла̄’ти манасикарото пан̣н̣аттисаматиккамавасена, сеййатха̄пи чаккхумато пурисасса дваттим̣саван̣н̣а̄нам̣ кусума̄нам̣ екасуттаган̣т̣хитам̣ ма̄лам̣ олокентасса саббапуппха̄ни апубба̄парийамива па̄кат̣а̄ни хонти, евамева ‘‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄’’ти имам̣ ка̄йам̣ олокентасса саббе те дхамма̄ апубба̄парийамива па̄кат̣а̄ хонти. тена вуттам̣ манасика̄ракосаллакатха̄йам̣ ‘‘а̄дикаммикасса хи ‘кеса̄’ти манасикарото манасика̄ро гантва̄ ‘мутта’нти имам̣ парийоса̄накот̣т̣ха̄самева а̄хачча тит̣т̣хатӣ’’ти.
саче пана бахиддха̄пи манасика̄рам̣ упасам̣харати, атхасса евам̣ саббакот̣т̣ха̄сесу па̄кат̣ӣбхӯтесу а̄хин̣д̣анта̄ мануссатираччха̄на̄дайо сатта̄ка̄рам̣ виджахитва̄ кот̣т̣ха̄сара̄сивасенева упат̣т̣хаханти; техи ча аджджхохарийама̄нам̣ па̄набходжана̄ди кот̣т̣ха̄сара̄симхи паккхипийама̄намива упат̣т̣ха̄ти. атхасса анупуббамун̃чана̄дивасена ‘пат̣икӯла̄ пат̣икӯла̄’ти пунаппунам̣ манасикарото ануккамена аппана̄ уппаджджати.
таттха кеса̄дӣнам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедавасена упат̣т̣ха̄нам̣ уггаханимиттам̣, сабба̄ка̄рато пат̣икӯлавасена упат̣т̣ха̄нам̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣. там̣ пунаппунам̣ а̄ваджджентасса манасикаронтасса такка̄хатам̣ витакка̄хатам̣ каронтасса чатта̄ро кхандха̄ пат̣икӯла̄рамман̣а̄ хонти, пат̣хамаджджха̄навасена аппана̄ паваттати. пуббабха̄ге парикаммаупача̄рачитта̄ни савитаккасавича̄ра̄ни саппӣтика̄ни соманассасахагата̄ни пат̣икӯланимитта̄рамман̣а̄ни; аппана̄пи савитаккасавича̄ра̄ саппӣтика̄ соманассасахагата̄ва. бхӯмантарена пана махаггата̄ рӯпа̄вачара̄ хонти. пат̣иккӯлепи ча етасмим̣ а̄рамман̣е а̄нисам̣садасса̄вита̄йа соманассам̣ уппаджджати, екатта̄рамман̣абаленева ва̄ там̣ уппаджджати. дутийаджджха̄на̄дӣни панеттха на ниббаттанти. касма̄? ол̣а̄рикатта̄. идан̃хи а̄рамман̣ам̣ ол̣а̄рикам̣. витаккабаленеветтха читтекаггата̄ джа̄йати, на витаккасаматиккамена̄ти. айам̣ та̄ва саматхавасена каммат̣т̣ха̄накатха̄.
ависесато пана са̄дха̄ран̣авасена евам̣ ведитаббам̣ – идан̃хи каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветука̄мена каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄ саджджха̄йака̄ле ева кеса̄дӣнам̣ ван̣н̣анимиттасан̣т̣ха̄нанимиттадиса̄нимиттаока̄санимиттапариччхеданимитта̄ни ва̄ча̄йа потхетва̄ потхетва̄ екекакот̣т̣ха̄се ‘айам̣ етам̣сариккхако’ти тивидхена саджджха̄йо ка̄таббо. катхам̣? тачапан̃чаке та̄ва хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ануломато пан̃ча̄хам̣, пат̣иломато пан̃ча̄хам̣, ануломапат̣иломато пан̃ча̄ханти аддхама̄сам̣ саджджха̄йо ка̄таббо. тато а̄чарийасса сантикам̣ гантва̄ ваккапан̃чакам̣ угган̣хитва̄ татхева аддхама̄сам̣ саджджха̄йо ка̄таббо. тато те дасапи кот̣т̣ха̄се екато катва̄ аддхама̄сам̣. пуна паппха̄сапан̃чака̄дӣсупи екекам̣ угган̣хитва̄ аддхама̄сам̣. тато те пан̃чадасапи кот̣т̣ха̄се аддхама̄сам̣. маттхалун̇гапан̃чакам̣ аддхама̄сам̣. тато тевӣсати кот̣т̣ха̄се аддхама̄сам̣. медачхаккам̣ аддхама̄сам̣. тато те чхаббӣсатипи кот̣т̣ха̄се екато катва̄ аддхама̄сам̣. муттачхаккам̣ аддхама̄сам̣. тато саббепи дваттим̣са кот̣т̣ха̄се екато катва̄ аддхама̄санти евам̣ чха ма̄се саджджха̄йо ка̄таббо.
таттха – упаниссайасампаннасса саппан̃н̃асса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хантассева кот̣т̣ха̄са̄ упат̣т̣хаханти, екаччасса на упат̣т̣хаханти. тена ‘на упат̣т̣хахантӣ’ти вӣрийам̣ на виссаджджетаббам̣. йаттака̄ кот̣т̣ха̄са̄ упат̣т̣хаханти таттаке гахетва̄ саджджха̄йо ка̄таббо. евам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхентена пана нева пан̃н̃авато на мандапан̃н̃асса васена катхетаббам̣, маджджхимапан̃н̃асса васена катхетаббам̣. маджджхимапан̃н̃асса хи васена а̄чарийа̄ чхахи ма̄сехи париччхиндитва̄ тантим̣ т̣хапайим̣су. йасса пана етта̄вата̄пи кот̣т̣ха̄са̄ па̄кат̣а̄ на хонти, тена тато парампи саджджха̄йо ка̄таббо ева; но ча кхо апариччхиндитва̄, чха чха ма̄се париччхиндитва̄ва ка̄таббо.
саджджха̄йам̣ каронтена ван̣н̣о на паччавеккхитаббо, на лаккхан̣ам̣ манасика̄таббам̣, кот̣т̣ха̄савасенева саджджха̄йо ка̄таббо. а̄чарийена̄пи ‘ван̣н̣авасена саджджха̄йам̣ карохӣ’ти нийаметва̄ на катхетаббам̣. нийаметва̄ катхите ко досоти? сампаттийампи випаттисан̃н̃а̄а̄паджджанам̣. саче хи а̄чарийена ‘ван̣н̣авасена саджджха̄йам̣ карохӣ’ти вутте имасса бхиккхуно татха̄ каронтасса каммат̣т̣ха̄нам̣ ван̣н̣ато на упат̣т̣ха̄ти, пат̣икӯлавасена ва̄ дха̄тувасена ва̄ упат̣т̣ха̄ти, атхеса ‘на идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ вилаккхан̣а’нти сан̃н̃ӣ хоти, а̄чарийена катхитамева каппетва̄ ган̣ха̄ти. ‘пат̣икӯлавасена саджджха̄йам̣ карохӣ’ти вуттепи саче тасса татха̄ каронтасса пат̣иккӯлато на упат̣т̣ха̄ти, ван̣н̣авасена ва̄ дха̄тувасена ва̄ упат̣т̣ха̄ти, атхеса ‘найидам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ вилаккхан̣а’нти сан̃н̃ӣ хоти, а̄чарийена катхитамева каппетва̄ ган̣ха̄ти. ‘дха̄тувасена там̣ саджджха̄йам̣ карохӣ’ти вуттепи саче тасса татха̄ каронтасса дха̄туто на упат̣т̣ха̄ти, ван̣н̣авасена ва̄ пат̣икӯлавасена ва̄ упат̣т̣ха̄ти, атхеса ‘найидам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ вилаккхан̣а’нти сан̃н̃ӣ хоти, а̄чарийена катхитамева каппетва̄ ган̣ха̄ти. айам̣ а̄чарийена нийаметва̄ катхите досо.
кинти пана ваттаббо хотӣти? ‘кот̣т̣ха̄савасена саджджха̄йам̣ карохӣ’ти ваттаббо. катхам̣? ‘кесакот̣т̣ха̄со ломакот̣т̣ха̄соти саджджха̄йам̣ карохӣ’ти ваттаббо. саче панасса евам̣ кот̣т̣ха̄савасена саджджха̄йам̣ каронтасса ван̣н̣ато упат̣т̣ха̄ти, атха̄нена ова̄да̄чарийасса а̄чиккхитаббам̣ – ‘ахам̣ дваттим̣са̄ка̄рам̣ кот̣т̣ха̄савасена саджджха̄йам̣ кароми; майхам̣ пана ван̣н̣ато упат̣т̣ха̄тӣ’ти. а̄чарийена ‘каммат̣т̣ха̄нам̣ вийа акаммат̣т̣ха̄нам̣, вилаккхан̣ам̣ ета’нти на висам̣ва̄детаббам̣. ‘са̄дху, саппуриса, пуббе тайа̄ ван̣н̣акасин̣е парикаммам̣ катапуббам̣ бхависсати. етадева каммат̣т̣ха̄нам̣ туйхам̣ саппа̄йам̣. ван̣н̣авасенева саджджха̄йам̣ карохӣ’ти ваттаббо. тенапи ван̣н̣авасенева саджджха̄йо ка̄таббо.
со евам̣ каронто аджджхаттам̣ нӣлакам̣ пӣтакам̣ лохитакам̣ ода̄таканти чатта̄ри ван̣н̣акасин̣а̄ни лабхати. катхам̣? тасса хи кесаломапиттесу чева аккхӣнан̃ча ка̄л̣акат̣т̣ха̄не ван̣н̣ам̣ ‘нӣлам̣ нӣла’нти манасикаронтасса чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни уппаджджанти; джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. медасмим̣ пана аккхӣнан̃ча пӣтакат̣т̣ха̄не ван̣н̣ам̣ ‘пӣтакам̣ пӣтака’нти манасикаронтасса чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни уппаджджанти; джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. мам̣салохитесу пана аккхӣнан̃ча раттат̣т̣ха̄не ван̣н̣ам̣ ‘лохитакам̣ лохитака’нти манасикаронтасса чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни уппаджджанти; джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. накхадантачаммаат̣т̣хӣсу пана аккхӣнан̃ча пан̣д̣арат̣т̣ха̄не ван̣н̣ам̣ ‘ода̄там̣ ода̄та’нти манасикаронтасса чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни уппаджджанти, джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. идам̣ ван̣н̣авасена абхинивит̣т̣хасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ нигаманам̣.
апарасса кот̣т̣ха̄савасена саджджха̄йам̣ каронтасса пат̣икӯлато упат̣т̣ха̄ти. атха̄нена ова̄да̄чарийасса а̄чиккхитаббам̣. а̄чарийена ‘каммат̣т̣ха̄нам̣ вийа акаммат̣т̣ха̄нам̣, вилаккхан̣ам̣ ета’нти на висам̣ва̄детаббам̣. ‘са̄дху, саппуриса, пуббе тайа̄ пат̣икӯламанасика̄ре його като бхависсати. етадева каммат̣т̣ха̄нам̣ туйхам̣ саппа̄йам̣. пат̣икӯлавасенева саджджха̄йам̣ карохӣ’ти ваттаббо. тенапи пат̣икӯлавасена саджджха̄йо ка̄таббо. тасса кеса̄ на̄ма ‘аджан̃н̃а̄ дуггандха̄ джегуччха̄ пат̣икӯла̄’ти евам̣ пат̣икӯлавасена саджджха̄йам̣ каронтасса пат̣икӯла̄рамман̣е пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттати. со джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. идам̣ пат̣икӯлавасена абхинивит̣т̣хасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ нигаманам̣.
апарасса кот̣т̣ха̄савасена саджджха̄йам̣ каронтасса дха̄туто упат̣т̣ха̄ти. дха̄туто упат̣т̣хахантам̣ кӣдисам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти? кеса̄ та̄ва ваммикаматтхаке джа̄такунтхатин̣ака̄ни вийа хутва̄ упат̣т̣хаханти. лома̄ пура̄н̣ага̄мат̣т̣ха̄не джа̄тадаббатин̣ака̄ни вийа. накха̄ дан̣д̣акесу т̣хапитамадхукапхалат̣т̣хикосака̄ вийа. данта̄ маттика̄пин̣д̣е павесетва̄ т̣хапитаала̄бубӣджа̄ни вийа. тачо вӣн̣а̄паббаке парийонаддхааллагочаммам̣ вийа, мам̣сам̣ бхиттийам̣ анулиттаматтика̄ вийа. нха̄ру даббасамбха̄рабаддхаваллӣ вийа. ат̣т̣хи усса̄петва̄ т̣хапитабхиттидаббасамбха̄ро вийа. ат̣т̣химин̃джам̣ маха̄вел̣умхи паккхиттаседитаветтаггам̣ вийа. ваккам̣, хадайам̣, йаканам̣, киломакам̣, пихакам̣, паппха̄санти име чха кот̣т̣ха̄са̄ сӯнака̄рагхарам̣ вийа хутва̄ упат̣т̣хаханти. дваттим̣сахаттхам̣ антам̣ лохитадон̣ийам̣ сам̣веллитва̄ т̣хапитагхарасаппо вийа. антагун̣ам̣ па̄дапун̃чханаке сиббитараджджука̄ вийа. ударийам̣ парисса̄ване ситхилабандхатан̣д̣улам̣ вийа. карӣсам̣ вен̣упаббе паккхиттапан̣д̣уматтика̄ вийа. маттхалун̇гам̣ омаддитва̄ т̣хапита̄ чатта̄ро тан̣д̣улапит̣т̣хапин̣д̣а̄ вийа. два̄дасавидха̄ а̄подха̄ту пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитесу два̄дасасу удакасара̄вакесу пӯритаудакам̣ вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄ти.
атха̄нена ова̄да̄чарийасса а̄чиккхитаббам̣. а̄чарийена ‘каммат̣т̣ха̄нам̣ вийа акаммат̣т̣ха̄нам̣, вилаккхан̣ам̣ ета’нти на висам̣ва̄детаббам̣. ‘са̄дху, саппуриса, пуббе тайа̄ дха̄туманасика̄ре його като бхависсати. етадева каммат̣т̣ха̄нам̣ туйхам̣ саппа̄йам̣. дха̄тувасенева саджджха̄йам̣ карохӣ’ти ваттаббо. тенапи дха̄тувасена саджджха̄йо ка̄таббо.
татридам̣ манасика̄рамукхенева саджджха̄йавидха̄нам̣ – идха бхиккху ‘кеса̄ сӣсам̣ парийонаддхитва̄ т̣хитачамме джа̄та̄. те на джа̄нанти ‘майам̣ сӣсам̣ парийонаддхитва̄ т̣хитачамме джа̄та̄’ти; сӣсам̣ парийонаддхитва̄ т̣хитачаммампи на джа̄на̄ти ‘кеса̄ майи джа̄та̄’ти; ачетана̄ ете абйа̄ката̄ сун̃н̃а̄ тхаддха̄ паттхинна̄ патхавӣдха̄ту еса̄’ти манасикароти. ‘лома̄ сарӣрам̣ парийонаханачамме джа̄та̄. те на джа̄нанти ‘майам̣ сарӣрам̣ парийонаханачамме джа̄та̄’ти. сарӣрам̣ парийонаханачаммампи на джа̄на̄ти ‘лома̄ майи джа̄та̄’ти етепи ачетана̄. накха̄ ан̇гулӣнам̣ аггесу джа̄та̄. те на джа̄нанти ‘майам̣ ан̇гулӣнам̣ аггесу джа̄та̄’ти. ан̇гулӣнам̣ агга̄нипи на джа̄нанти ‘накха̄ амхесу джа̄та̄’ти. етепи ачетана̄. данта̄ ханукат̣т̣хике джа̄та̄. те на джа̄нанти ‘майам̣ ханукат̣т̣хике джа̄та̄’ти. ханукат̣т̣хикампи на джа̄на̄ти ‘данта̄ майи джа̄та̄’ти. етепи ачетана̄. тачо на джа̄на̄ти ‘сарӣрам̣ майа̄ парийонаддха’нти. сарӣрампи на джа̄на̄ти ‘ахам̣ тачена парийонаддха’нти. айампи ачетано. мам̣сам̣ на джа̄на̄ти ‘майа̄ сарӣрам̣ анулитта’нти. сарӣрампи на джа̄на̄ти ‘ахам̣ мам̣сена анулитта’нти. идампи ачетанам̣. нха̄ру на джа̄на̄ти ‘ахам̣ ат̣т̣хипун̃джам̣ а̄бандхитва̄ т̣хита’нти. ат̣т̣хипун̃джопи на джа̄на̄ти ‘нха̄руджа̄лена̄хам̣ а̄баддхо’ти. идампи ачетанам̣.
сӣсат̣т̣хи на джа̄на̄ти ‘ахам̣ гӣват̣т̣хике патит̣т̣хита’нти. гӣват̣т̣хикампи на джа̄на̄ти ‘майи сӣсат̣т̣хикам̣ патит̣т̣хита’нти. гӣват̣т̣хи на джа̄на̄ти ‘ахам̣ пит̣т̣хикан̣т̣аке т̣хита’нти. пит̣т̣хикан̣т̣ат̣т̣хикопи кат̣ит̣т̣хикам̣ ӯрут̣т̣хикам̣ джан̇гхат̣т̣хикам̣ гоппхакат̣т̣хикам̣ на джа̄на̄ти ‘ахам̣ пан̣хикат̣т̣хике патит̣т̣хита’нти. пан̣хикат̣т̣хикампи на джа̄на̄ти ‘ахам̣ гоппхакат̣т̣хикам̣ уккхипитва̄ т̣хитанти…пе… гӣват̣т̣хикам̣ на джа̄на̄ти ‘ахам̣ сӣсат̣т̣хикам̣ уккхипитва̄ т̣хита’нти.
пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣хӣни т̣хита̄ни кот̣ийа̄,
анекасандхийамито на кехичи;
баддхо наха̄рӯхи джара̄йа чодито,
ачетано кат̣т̣хакалин̇гарӯпамо.
‘идампи ачетанам̣. ат̣т̣химин̃джам̣; ваккам̣…пе… маттхалун̇гам̣ ачетанам̣ абйа̄катам̣ сун̃н̃ам̣ тхаддхам̣ паттхиннам̣ патхавӣдха̄тӯ’ти манасикароти. ‘питтам̣ семхам̣…пе… муттам̣ ачетанам̣ абйа̄катам̣ сун̃н̃ам̣ йӯсагатам̣ а̄подха̄тӯ’ти манасикароти.
име две маха̄бхӯте паригган̣хантасса ударе уссада̄ теджодха̄ту па̄кат̣а̄ хоти, на̄са̄йа уссада̄ ва̄йодха̄ту па̄кат̣а̄ хоти. име чатта̄ро маха̄бхӯте паригган̣хантасса упа̄да̄рӯпам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. маха̄бхӯтам̣ на̄ма упа̄да̄рӯпена париччхиннам̣, упа̄да̄рӯпам̣ маха̄бхӯтена. йатха̄ а̄тапо на̄ма чха̄йа̄йа париччхинно, чха̄йа̄ а̄тапена; евамева маха̄бхӯтам̣ упа̄да̄рӯпена париччхиннам̣, упа̄да̄рӯпам̣ маха̄бхӯтена. атхасса евам̣ ‘‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни тевӣсати упа̄да̄рӯпа̄ни рӯпаккхандхо’’ти рӯпаккхандхам̣ паригган̣хантасса а̄йатанадва̄равасена арӯпино кхандха̄ па̄кат̣а̄ хонти. ити рӯпа̄рӯпапариггахо пан̃чаккхандха̄ хонти, пан̃чаккхандха̄ два̄даса̄йатана̄ни хонти, два̄даса̄йатана̄ни ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо хонтӣти кхандха̄йатанадха̄тувасена йамаката̄лакандхам̣ пха̄ленто вийа две кот̣т̣ха̄се катва̄ на̄марӯпам̣ ваваттхапети.
со ‘‘идам̣ на̄марӯпам̣ на ахету на аппаччайа̄ ниббаттам̣, сахету саппаччайа̄ ниббаттам̣. ко панасса хету? ко пана паччайо’’ти упапариккханто ‘‘авиджджа̄паччайа̄ тан̣ха̄паччайа̄ каммапаччайа̄ а̄ха̄рапаччайа̄ ча̄’’ти тасса паччайам̣ ваваттхапетва̄ ‘‘атӣтепи паччайа̄ чева паччайасамуппаннадхамма̄ ча ана̄гатепи етарахипи паччайа̄ чева паччайасамуппаннадхамма̄ ча, тато уддхам̣ сатто ва̄ пуггало ва̄ наттхи, суддхасан̇кха̄рапун̃джо ева̄’’ти – евам̣ тӣсу аддха̄су кан̇кхам̣ витарати. айам̣ пана випассана̄сан̇кха̄расаллаккхан̣а̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ на̄ма.
евам̣ сан̇кха̄ре саллаккхетва̄ т̣хитасса пана бхиккхусса дасабаласса са̄сане мӯлам̣ отин̣н̣ам̣ на̄ма хоти, патит̣т̣ха̄ ладдха̄ на̄ма, чӯл̣асота̄панно на̄ма хоти нийатагатико. татха̄рӯпам̣ пана утусаппа̄йам̣, пуггаласаппа̄йам̣, бходжанасаппа̄йам̣, дхаммасаван̣асаппа̄йам̣ лабхитва̄ ека̄сане екапаллан̇каварагато тӣн̣и лаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ сан̇кха̄ре саммасанто арахаттам̣ ган̣ха̄тӣти идам̣ дха̄тувасена абхинивит̣т̣хасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ нигаманам̣.
йасса пана нева ван̣н̣ато упат̣т̣ха̄ти на пат̣икӯлато на сун̃н̃ато тена ‘на ме упат̣т̣ха̄тӣ’ти на каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ нисӣдитаббам̣, кот̣т̣ха̄саманасика̄рейева пана його ка̄таббо. пора̄н̣акаттхера̄ кира ‘кот̣т̣ха̄саманасика̄рова пама̄н̣а’нти а̄хам̣су. иччасса пунаппунам̣ кот̣т̣ха̄савасена саджджха̄йам̣ каронтасса кот̣т̣ха̄са̄ пагун̣а̄ хонти. када̄ пана пагун̣а̄ на̄ма хонтӣти? йада̄ ‘кеса̄’ти а̄ваджджитаматте манасика̄ро гантва̄ ‘маттхалун̇га’нти антимакот̣т̣ха̄се патит̣т̣ха̄ти, ‘маттхалун̇га’нти а̄ваджджитаматте манасика̄ро а̄гантва̄ ‘кеса̄’ти а̄дикот̣т̣ха̄се патит̣т̣ха̄ти.
атхасса йатха̄ на̄ма чаккхумато пурисасса дваттим̣саван̣н̣а̄нам̣ пуппха̄нам̣ екасуттагантхитам̣ ма̄лам̣ олокентасса пат̣ипа̄т̣ийа̄ ва̄ пана никха̄те дваттим̣саватипа̄де пат̣иккамитва̄ олокентасса пат̣ипа̄т̣ийа̄ва дваттим̣саван̣н̣а̄ни пуппха̄ни ватипа̄да̄ ва̄ па̄кат̣а̄ хонти, евамева дваттим̣са кот̣т̣ха̄са̄ упат̣т̣хаханти, вичаранта̄ тираччха̄нагата̄пи манусса̄пи сатта̄ти на упат̣т̣хаханти, кот̣т̣ха̄са̄ти упат̣т̣хаханти, кха̄данӣйабходжанӣйам̣ кот̣т̣ха̄сантаре паккхиппама̄нам̣ вийа хоти.
кот̣т̣ха̄са̄нам̣ пагун̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа тӣсу мукхесу екена мукхена вимуччиссати. каммат̣т̣ха̄нам̣ ван̣н̣ато ва̄ пат̣икӯлато ва̄ сун̃н̃ато ва̄ упат̣т̣ха̄ти. йатха̄ на̄ма пӯве пачитука̄ма̄ иттхӣ маддитва̄ т̣хапитапит̣т̣хато йам̣ йам̣ иччхати там̣ там̣ пачати, йатха̄ ва̄ пана саме бхӯмиппадесе т̣хапитам̣ удакапӯрам̣ кумбхам̣ йато йато а̄виджджханти тато татова удакам̣ никкхамати; евамева кот̣т̣ха̄са̄нам̣ пагун̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа тӣсу мукхесу екена мукхена вимуччиссати. а̄кан̇кхама̄насса ван̣н̣ато, а̄кан̇кхама̄насса пат̣икӯлато, а̄кан̇кхама̄насса сун̃н̃ато каммат̣т̣ха̄нам̣ упат̣т̣хахиссатийева. айам̣ еттако уггахасандхи на̄ма. имасмим̣ уггахасандхисмим̣ т̣хатва̄ арахаттам̣ патта̄ бхиккху ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄.
йасса пана уггахасандхисмим̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ на упат̣т̣ха̄ти, тена каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄, саче йаттха а̄чарийо васати, со а̄ва̄со саппа̄йо хоти, иччетам̣ кусалам̣; но че, саппа̄йат̣т̣ха̄не васитаббам̣. васантена ат̣т̣ха̄раса виха̄радосе (висуддхи. 1.52) ваджджетва̄ пан̃чан̇гасаманна̄гате сена̄сане васитаббам̣, сайампи пан̃чан̇гасаманна̄гатена бхавитаббам̣. тато паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣иккантена раттит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ ва̄ пависитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасика̄таббам̣.
катхам̣? а̄дито та̄ва хет̣т̣ха̄ вуттанайенева анупуббато манасика̄таббам̣, на екантарика̄. анупуббато манасикаронто хи дваттим̣сападам̣ ниссен̣им̣ падапат̣ипа̄т̣ийа̄ аккаманто па̄са̄дам̣ а̄руйха па̄са̄да̄нисам̣сам̣ анубхаванакапурисо вийа ‘кеса̄ лома̄’ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто каммат̣т̣ха̄нато ча на париха̄йати, па̄са̄да̄нисам̣сасадисе ча нава локуттарадхамме анубхавати. анупуббато манасикаронтена̄пи ча на̄тисӣгхато на̄тисан̣икато манасика̄таббам̣. атисӣгхато манасикаронтасса хи кин̃ча̄пи каммат̣т̣ха̄нам̣ пагун̣ам̣ хоти, авибхӯтам̣ пана хоти. таттха опаммам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
атисан̣икато манасикаронтасса каммат̣т̣ха̄нам̣ парийоса̄нам̣ на гаччхати, антара̄ва осаккитаббам̣ хоти. йатха̄ хи пурисо тийоджанам̣ маггам̣ са̄йам̣ каччхам̣ бандхитва̄ пат̣ипанно никкхантат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа сӣталаччха̄йам̣ дисва̄ виссамати, раман̣ӣйам̣ ва̄ликаталам̣ дисва̄ пит̣т̣хим̣ паса̄рети, ванапоккхаран̣им̣ дисва̄ па̄нӣйам̣ пивати нха̄йати, паббатам̣ дисва̄ а̄руйха паббатара̄ман̣еййакам̣ пассати, там̣ антара̄йева сӣхо ва̄ бйаггхо ва̄ дӣпи ва̄ ханати, чора̄ ва̄ пана вилуппанти чева хананти ча; евамева атисан̣икам̣ манасикаронтасса каммат̣т̣ха̄нам̣ парийоса̄нам̣ на гаччхати, антара̄ва осаккитаббам̣ хоти.
тасма̄ на̄тисӣгхам̣ на̄тисан̣икам̣ екадивасам̣ тим̣сава̄ре манасика̄таббам̣; па̄това даса ва̄ре, маджджханхике дасава̄ре, са̄йанхе даса ва̄ре саджджха̄йо ка̄таббо, но ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. йатха̄ хи па̄това ут̣т̣ха̄йа мукхам̣ но дховитум̣ на ват̣т̣ати, кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ но кха̄дитум̣ но бхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати; етам̣ пана ват̣т̣еййа; идамева екантена но ка̄тум̣ на ват̣т̣ати; каронто махантам̣ аттхам̣ гахетва̄ тит̣т̣хати. йатха̄ хи екасса пурисасса тӣн̣и кхетта̄ни; екам̣ кхеттам̣ ат̣т̣хакумбхам̣ дети, екам̣ сол̣аса, екам̣ дваттим̣са; тена тӣн̣ипи кхетта̄ни пат̣иджаггитум̣ асакконтена две чхад̣д̣етва̄ екам̣ дваттим̣сакумбхада̄йакамева пат̣иджаггитаббам̣; таттхева касанавапананидда̄на̄дӣни ка̄табба̄ни; тадевасса итаресу двӣсу ут̣т̣ха̄накада̄йам̣ дассати; евамева сесам̣ мукхадхована̄дикаммам̣ чхад̣д̣етва̄пи еттхева каммам̣ ка̄таббам̣, но ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. каронто махантам̣ аттхам̣ ган̣хитва̄ тит̣т̣хатӣти етта̄вата̄ маджджхима̄ пат̣ипада̄ на̄ма катхита̄.
евам̣ пат̣ипаннена̄пи виккхепо пат̣иба̄хитаббо. каммат̣т̣ха̄нан̃хи виссаджджетва̄ читте бахиддха̄ виккхепам̣ гаччханте каммат̣т̣ха̄нато париха̄йати, ват̣т̣абхайам̣ саматиккамитум̣ на саккоти. йатха̄ хи еко пурисо сахассуддха̄рам̣ са̄дхетва̄ вад̣д̣хим̣ лабхитва̄ аддха̄нам̣ пат̣ипанно антара̄магге кумбхӣламакарага̄хараккхасасамут̣т̣хита̄йа гамбхӣрагирикандара̄йа упари аттхатам̣ екападикам̣ дан̣д̣акасетум̣ а̄руйха гаччханто аккаманападам̣ виссаджджетва̄ ито чито ча олокенто парипатитва̄ кумбхӣла̄дибхаттам̣ хоти, евамева айампи каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ сачитте бахиддха̄ виккхепам̣ гаччханте каммат̣т̣ха̄нато париха̄йати, ват̣т̣абхайам̣ саматиккамитум̣ на саккоти.
татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – пурисасса сахассуддха̄рам̣ са̄дхетва̄ вад̣д̣хим̣ ладдхака̄ло вийа хи имасса бхиккхуно а̄чарийасантике каммат̣т̣ха̄насса уггахитака̄ло; антара̄ гамбхӣрагирикандара̄ вийа сам̣са̄ро; тасса кумбхӣла̄дӣхи дат̣т̣хака̄ло вийа ват̣т̣амӯлака̄ни маха̄дуккха̄ни; екападикадан̣д̣акасету вийа имасса бхиккхуно саджджха̄йавӣтхи; тасса пурисасса екападикам̣ дан̣д̣акасетум̣ а̄руйха аккаманападам̣ виссаджджетва̄ ито чито ча олокентасса парипатитва̄ кумбхӣла̄дӣнам̣ бхаттабха̄вам̣ а̄паннака̄ло вийа имасса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ бахиддха̄ виккхиттачиттасса каммат̣т̣ха̄нато париха̄йитва̄ ват̣т̣абхайам̣ саматиккамитум̣ асаматтхабха̄во ведитаббо.
тасма̄ кеса̄ манасика̄табба̄. кесе манасикаритва̄ читтуппа̄дасса бахиддха̄ виккхепам̣ пат̣иба̄хитва̄ суддхачиттенева ‘лома̄ накха̄ данта̄ тачо’ти манасика̄таббам̣. евам̣ манасикаронто каммат̣т̣ха̄нато на париха̄йати, ват̣т̣абхайам̣ саматиккамати. опаммам̣ панеттха тадева париваттетва̄ ведитаббам̣. сахассуддха̄рам̣ са̄дхетва̄ вад̣д̣хим̣ лабхитва̄ чхекасса пурисасса дан̣д̣акасетум̣ а̄руйха нива̄санапа̄рупанам̣ сам̣видха̄йа дха̄тупаттхаддхака̄йам̣ катва̄ соттхина̄ паратӣрагаманам̣ вийа чхекасса бхиккхуно кесе манасикаритва̄ читтуппа̄дасса бахиддха̄ виккхепам̣ пат̣иба̄хитва̄ суддхачиттенева ‘лома̄ накха̄ данта̄ тачо’ти манасикаронтасса каммат̣т̣ха̄нато апариха̄йитва̄ ват̣т̣абхайам̣ саматиккаманам̣ ведитаббам̣.
евам̣ бахиддха̄ виккхепам̣ пат̣иба̄хантена̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева пан̣н̣аттим̣ саматиккаманато манасика̄таббам̣. ‘кеса̄ лома̄’ти пан̣н̣аттим̣ виссаджджетва̄ ‘пат̣икӯлам̣ пат̣икӯла’нти сати т̣хапетабба̄. пат̣хамам̣йева пана пат̣икӯлато на упат̣т̣ха̄ти. йа̄ва на упат̣т̣ха̄ти та̄ва пан̣н̣атти на виссаджджетабба̄. йада̄ упат̣т̣ха̄ти тада̄ пан̣н̣аттим̣ виссаджджетва̄ ‘пат̣икӯла’нти манасика̄таббам̣. каронтена ча хет̣т̣ха̄ вуттанайенева пан̃чаха̄ка̄рехи пат̣икӯлато манасика̄табба̄. тачапан̃чакасмин̃хи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандха̄сайока̄савасенева пан̃чавидхампи па̄т̣икӯлйам̣ лаббхати. сесесупи йам̣ йам̣ лаббхати, тасса тасса васена манасика̄ро паваттетаббо.
таттха кеса̄дайо пан̃ча кот̣т̣ха̄са̄ субханимиттам̣ ра̄гат̣т̣ха̄нийам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣анти сан̇кхам̣ гата̄. йе кечи раджджанакасатта̄ на̄ма, саббе те имесу пан̃часу кот̣т̣ха̄сесу раджджанти. айам̣ пана бхиккху маха̄джанасса раджджанат̣т̣ха̄не ‘пат̣икӯла’нти аппанам̣ па̄пети. таттха аппана̄ппаттито пат̣т̣ха̄йа парато акиламантова аппанам̣ па̄пун̣а̄ти.
татридам̣ опаммам̣ – йатха̄ хи чхеко дхануггахо ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ га̄маварам̣ лабхитва̄ саннаддхапан̃ча̄вудхо таттха гаччханто антара̄магге дваттим̣са чоре дисва̄ тесу пан̃чачораджет̣т̣хаке гха̄теййа; тесам̣ гха̄титака̄лато пат̣т̣ха̄йа тесу две екамаггам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ на̄ма на хонти; евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. дхануггахасса ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ га̄маварам̣ ладдхака̄ло вийа хи имасса бхиккхуно а̄чарийасантике каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄ т̣хитака̄ло; дваттим̣са чора̄ вийа дваттим̣са кот̣т̣ха̄са̄; пан̃ча чораджет̣т̣хака̄ вийа кеса̄дайо пан̃ча; чораджет̣т̣хака̄нам̣ гха̄титака̄ло вийа имасса бхиккхуно саббасатта̄нам̣ раджджанат̣т̣ха̄не тачапан̃чаке ‘пат̣икӯла’нти аппана̄йа па̄питака̄ло; сесачора̄нам̣ па̄н̣иппаха̄ренева пала̄йитака̄ло вийа сесакот̣т̣ха̄сесу акиламантассева аппана̄ппатти ведитабба̄.
евам̣ пан̣н̣аттим̣ саматиккамантена ча анупуббамун̃чанато манасика̄ро паваттетаббо – кесе манасикаронтена манасикаронтенева кесесу са̄пеккхена хутва̄ ломесу сати песетабба̄. йа̄ва лома̄ на упат̣т̣хаханти та̄ва ‘кеса̄ кеса̄’ти манасика̄табба̄. йада̄ пана лома̄ упат̣т̣хаханти тада̄ кесе виссаджджетва̄ ломесу сати упат̣т̣хапетабба̄. евам̣ накха̄дӣсупи манасика̄ро паваттетаббо.