1. дуккхасаччаниддесаван̣н̣ана̄

джа̄тиниддесо

190. ида̄ни сан̇кхепато уддит̣т̣ха̄ни дуккха̄дӣни вибхаджитва̄ дассетум̣ айам̣ таттха катамам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ джа̄типи дуккха̄ти ниддесава̄ро а̄раддхо. таттха джа̄ти ведитабба̄, джа̄тийа̄ дуккхат̣т̣хо ведитаббо; джара̄, маран̣ам̣, соко, паридево, дуккхам̣, доманассам̣, упа̄йа̄со, аппийасампайого, пийавиппайого ведитаббо; аппийасампайогасса пийавиппайогасса дуккхат̣т̣хо ведитаббо; иччха̄ ведитабба̄, иччха̄йа дуккхат̣т̣хо ведитаббо; кхандха̄ ведитабба̄, кхандха̄нам̣ дуккхат̣т̣хо ведитаббо.

таттха дуккхасса арийасаччасса катханаттха̄йа айам̣ ма̄тика̄ – идан̃хи дуккхам̣ на̄ма анекам̣ на̄наппака̄рам̣, сеййатхидам̣ – дуккхадуккхам̣, випарин̣а̄мадуккхам̣, сан̇кха̄радуккхам̣, пат̣иччханнадуккхам̣, аппат̣иччханнадуккхам̣, парийа̄йадуккхам̣, ниппарийа̄йадуккханти.

таттха ка̄йикачетасика̄ дуккхаведана̄ сабха̄вато ча на̄мато ча дуккхатта̄ ‘дуккхадуккхам̣’ на̄ма. сукхаведана̄ випарин̣а̄мена дуккхуппаттихетуто ‘випарин̣а̄мадуккхам̣’ на̄ма. упеккха̄ведана̄ чева авасеса̄ ча тебхӯмака̄ сан̇кха̄ра̄ удайаббайапӣл̣итатта̄ ‘сан̇кха̄радуккхам̣’ на̄ма. татха̄ пӣл̣анам̣ пана маггапхала̄нампи аттхи. тасма̄ ете дхамма̄ дуккхасаччапарийа̄паннаттена сан̇кха̄радуккхам̣ на̄ма̄ти ведитабба̄. кан̣н̣асӯладантасӯлара̄гаджапарил̣а̄хадосаджапарил̣а̄ха̄ди ка̄йикачетасико а̄ба̄дхо пуччхитва̄ джа̄нитаббато упаккамасса ча апа̄кат̣абха̄вато ‘пат̣иччханнадуккхам̣’ на̄ма, апа̄кат̣адуккхантипи вуччати. дваттим̣сакаммака̄ран̣а̄дисамут̣т̣ха̄но а̄ба̄дхо апуччхитва̄ва джа̄нитаббато упаккамасса ча па̄кат̣абха̄вато ‘аппат̣иччханнадуккхам̣’ на̄ма, па̄кат̣адуккхантипи вуччати. т̣хапетва̄ дуккхадуккхам̣ сесам̣ дуккхасаччавибхан̇ге а̄гатам̣ джа̄тиа̄ди саббампи тасса тасса дуккхасса ваттхубха̄вато ‘парийа̄йадуккхам̣’ на̄ма. дуккхадуккхам̣ ‘ниппарийа̄йадуккхам̣’ на̄ма.

таттха парийа̄йадуккхам̣ ниппарийа̄йадуккханти имасмим̣ пададвайе т̣хатва̄ дуккхам̣ арийасаччам̣ катхетаббам̣. арийасаччан̃ча на̄метам̣ па̄л̣ийам̣ сан̇кхепатопи а̄гаччхати виттха̄ратопи. сан̇кхепато а̄гатат̣т̣ха̄не сан̇кхепенапи виттха̄ренапи катхетум̣ ват̣т̣ати. виттха̄рато а̄гатат̣т̣ха̄не пана виттха̄ренева катхетум̣ ват̣т̣ати, на сан̇кхепена. там̣ идам̣ имасмим̣ т̣ха̄не виттха̄рена а̄гатанти виттха̄ренева катхетаббам̣. тасма̄ йам̣ там̣ ниддесава̄ре ‘‘таттха катамам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣? джа̄типи дуккха̄’’тиа̄дӣни пада̄ни гахетва̄ ‘‘джа̄ти ведитабба̄, джа̄тийа̄ дуккхат̣т̣хо ведитаббо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джа̄тиа̄дӣни та̄ва ‘‘таттха катама̄ джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄тӣ’’ти имасса пана падабха̄джанӣйасса васена ведитабба̄ни.

191. татра̄йам̣ аттхаван̣н̣ана̄ – тесам̣ тесам̣ сатта̄нанти айам̣ сан̇кхепато анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо. йа̄ девадаттасса джа̄ти, йа̄ сомадаттасса джа̄тӣти еван̃хи дивасампи катхийама̄не нева сатта̄ парийа̄да̄нам̣ гаччханти, на саббам̣ апараттхадӣпанам̣ сиджджхати. имехи пана двӣхи падехи на кочи сатто апарийа̄динно хоти, на кин̃чи апараттхадӣпанам̣ на сиджджхати. тена вуттам̣ – ‘‘йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄на’’нти. тамхи тамхӣти айам̣ джа̄тигативасена анекесам̣ саттаника̄йа̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо. саттаника̄йети сатта̄нам̣ ника̄йе, саттагхат̣а̄йам̣ саттасамӯхети аттхо.

джа̄тӣти айам̣ джа̄тисаддо анекаттхо. татха̄ хеса ‘‘екампи джа̄тим̣, двепи джа̄тийо’’ти (па̄ра̄. 12; ма. ни. 2.257) еттха бхаве а̄гато. ‘‘аттхи виса̄кхе, ниган̣т̣ха̄ на̄ма саман̣аджа̄тика̄’’ти (а. ни. 3.71) еттха ника̄йе. ‘‘тирийа̄ на̄ма тин̣аджа̄ти на̄бхийа̄ уггантва̄ набхам̣ а̄хачча т̣хита̄ ахосӣ’’ти (а. ни. 5.196) еттха пан̃н̃аттийам̣. ‘‘джа̄ти двӣхи кхандхехи сан̇гахита̄’’ти (дха̄ту. 71) еттха сан̇кхаталаккхан̣е. ‘‘йам̣, бхиккхаве, ма̄тукуччхимхи пат̣хамам̣ читтам̣ уппаннам̣, пат̣хамам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ па̄тубхӯтам̣, тадупа̄да̄йа са̄васса джа̄тӣ’’ти (маха̄ва. 124) еттха пат̣исандхийам̣. ‘‘сампатиджа̄то, а̄нанда, бодхисатто’’ти (ма. ни. 3.207) еттха пасӯтийам̣. ‘‘анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена̄’’ти (дӣ. ни. 1.331) еттха куле. ‘‘йатохам̣, бхагини, арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то’’ти (ма. ни. 2.351) еттха арийасӣле. идха пана̄йам̣ савика̄ресу пат̣хама̄бхиниббаттаккхандхесу ваттати. тасма̄ джа̄йама̄накавасена джа̄тӣти идаметтха сабха̄вапаччаттам̣. сан̃джа̄йанавасена сан̃джа̄тӣти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣. оккаманавасена окканти. джа̄йанат̣т̣хена ва̄ джа̄ти, са̄ апарипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. сан̃джа̄йанат̣т̣хена сан̃джа̄ти, са̄ парипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. оккаманат̣т̣хена окканти, са̄ ан̣д̣аджаджала̄буджавасена йутта̄. те хи ан̣д̣акосан̃ча ваттхикосан̃ча оккаманти, оккаманта̄пи пависанта̄ вийа пат̣исандхим̣ ган̣ханти. абхиниббаттанат̣т̣хена абхиниббатти. са̄ сам̣седаджаопапа̄тикавасена йутта̄. те хи па̄кат̣а̄ ева хутва̄ ниббаттанти. айам̣ та̄ва саммутикатха̄.

ида̄ни параматтхакатха̄ хоти. кхандха̄ ева хи параматтхато па̄тубхаванти, на сатта̄. таттха ча кхандха̄нанти екавока̄рабхаве екасса, чатувока̄рабхаве чатуннам̣, пан̃чавока̄рабхаве пан̃чаннам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. па̄тубха̄воти уппатти. а̄йатана̄нанти еттха татра татра уппаджджама̄на̄йатанавасена сан̇гахо ведитаббо. пат̣ила̄бхоти сантатийам̣ па̄тубха̄войева; па̄тубхаванта̄нева хи та̄ни пат̣иладдха̄ни на̄ма хонти. айам̣ вуччати джа̄тӣти айам̣ джа̄ти на̄ма катхийати. са̄ панеса̄ таттха таттха бхаве пат̣хама̄бхиниббаттилаккхан̣а̄, нӣййа̄танараса̄, атӣтабхавато идха уммуджджанапаччупат̣т̣ха̄на̄, пхалавасена дуккхавичиттата̄паччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄.

ида̄ни ‘джа̄тийа̄ дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти айан̃хи джа̄ти сайам̣ на дуккха̄, дуккхуппаттийа̄ пана ваттхубха̄вена дуккха̄ти вутта̄. катарадуккхасса пана̄йам̣ ваттхӯти? йам̣ там̣ ба̄лапан̣д̣итасутта̄дӣсу (ма. ни. 3.246 а̄дайо) бхагавата̄пи упама̄васена пака̄ситам̣ а̄па̄йикам̣дуккхам̣, йан̃ча сугатийам̣ мануссалоке габбхоккантимӯлака̄дибхедам̣ дуккхам̣ уппаджджати, тасса саббасса̄пи еса̄ ваттху. татридам̣ габбхоккантимӯлака̄дибхедам̣ дуккхам̣ – айан̃хи сатто ма̄тукуччхимхи ниббаттама̄но на уппалападумапун̣д̣арӣка̄дӣсу ниббаттати. атха кхо хет̣т̣ха̄ а̄ма̄сайасса упари пакка̄сайасса ударапат̣алапит̣т̣хикан̣д̣ака̄нам̣ вемаджджхе парамасамба̄дхе тиббандхака̄ре на̄на̄кун̣апагандхапарибха̄вите асучипарамадуггандхапаванавичарите адхиматтаджегуччхе куччхиппадесе пӯтимаччхапӯтикумма̄сачанданика̄дӣсу кими вийа ниббаттати. со таттха ниббатто даса ма̄се ма̄тукуччхисамбхавена усмана̄ пут̣апа̄кам̣ вийа паччама̄но пит̣т̣хапин̣д̣и вийа седийама̄но самин̃джанапаса̄ран̣а̄дирахито адхиматтам̣ дуккхам̣ паччанубхотӣти. идам̣ та̄ва ‘габбхоккантимӯлакам̣’ дуккхам̣.

йам̣ пана со ма̄ту сахаса̄ упаккхаланагамананисӣданаут̣т̣ха̄напариваттана̄дӣсу сура̄дхуттахаттхагато ел̣ако вийа ахигун̣т̣хикахаттхагато саппапотако вийа ча а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханаодхунананиддхунана̄дина̄ упаккамена адхиматтам̣ дуккхаманубхавати, йан̃ча ма̄ту сӣтудакапа̄нака̄ле сӣтанаракӯпапанно вийа, ун̣хайа̄губхатта̄диаджджхохаран̣ака̄ле ан̇га̄равут̣т̣хисампарикин̣н̣о вийа, лон̣амбила̄диаджджхохаран̣ака̄ле кха̄ра̄пат̣иччхака̄дикаммака̄ран̣аппатто вийа тиббам̣ дуккхаманубхоти – идам̣ ‘габбхапарихаран̣амӯлакам̣’ дуккхам̣.

йам̣ панасса мӯл̣хагаббха̄йа ма̄туйа̄ митта̄маччасухаджджа̄дӣхипи адассана̄рахе дуккхуппаттит̣т̣ха̄не чхеданапха̄лана̄дӣхи дуккхам̣ уппаджджати – идам̣ ‘габбхавипаттимӯлакам̣’ дуккхам̣. йам̣ виджа̄йама̄на̄йа ма̄туйа̄ каммаджехи ва̄техи париваттетва̄ наракапапа̄там̣ вийа атибхайа̄накам̣ йонимаггам̣ пат̣ипа̄тийама̄насса парамасамба̄дхена йонимукхена та̄л̣аччхиггал̣ена вийа никкад̣д̣хийама̄насса маха̄на̄гасса наракасаттасса вийа ча сан̇гха̄т̣апаббатехи вичун̣н̣ийама̄насса дуккхам̣ уппаджджати – идам̣ ‘виджа̄йанамӯлакам̣’ дуккхам̣. йам̣ пана джа̄тасса тарун̣аван̣асадисасса сукума̄расарӣрасса хаттхаггахан̣анха̄панадхованачол̣апаримаджджана̄дика̄ле сӯчимукхакхурадха̄равиджджханапха̄ланасадисам̣ дуккхам̣ уппаджджати – идам̣ ма̄тукуччхито ‘бахи никкхаманамӯлакам̣’ дуккхам̣. йам̣ тато парам̣ паваттийам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ вадхантасса, ачелакавата̄дивасена а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйуттасса, кодхавасена абхун̃джантасса, уббандхантасса ча дуккхам̣ хоти – идам̣ ‘аттӯпаккамамӯлакам̣’ дуккхам̣.

йам̣ пана парато вадхабандхана̄дӣни анубхавантасса дуккхам̣ уппаджджати – идам̣ ‘парӯпаккамамӯлакам̣’ дуккханти. ити имасса саббасса̄пи дуккхасса айам̣ джа̄ти ваттхумева хотӣти. тенетам̣ вуччати –

джа̄йетха но че наракесу сатто,

таттхаггида̄ха̄дикамаппасайхам̣;

лабхетха дуккхам̣ ну кухим̣ патит̣т̣хам̣,

ичча̄ха дуккха̄ти мунӣдха джа̄ти.

дуккхам̣ тираччхесу каса̄патода-

дан̣д̣а̄бхигха̄та̄дибхавам̣ анекам̣;

йам̣ там̣ катхам̣ таттха бхавеййа джа̄тим̣,

вина̄ тахим̣ джа̄ти татопи дуккха̄.

петесу дуккхам̣ пана кхуппипа̄са̄-

ва̄та̄тапа̄диппабхавам̣ вичиттам̣;

йасма̄ аджа̄тасса на таттха аттхи,

тасма̄пи дуккхам̣ муни джа̄тима̄ха.

тиббандхака̄ре ча асайхасӣте,

локантаре йам̣ асуресу дуккхам̣;

на там̣ бхаве таттха на часса джа̄ти,

йато айам̣ джа̄ти татопи дуккха̄.

йан̃ча̄пи гӯтханараке вийа ма̄тугаббхе,

сатто васам̣ чирамато бахи никкхаманан̃ча;

паппоти дуккхаматигхорамидампи наттхи,

джа̄тим̣ вина̄ итипи джа̄тирайан̃хи дуккха̄.

ким̣ бха̄ситена бахуна̄ нану йам̣ кухин̃чи,

аттхӣдха кин̃чидапи дуккхамидам̣ када̄чи;

неваттхи джа̄тивирахе йадато махесӣ,

дуккха̄ти саббапат̣хамам̣ имама̄ха джа̄тинти.

джара̄ниддесо

192. джара̄ниддесе джара̄ти сабха̄вапаччаттам̣. джӣран̣ата̄ти а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччантиа̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄. паччхима̄ две пакатиниддеса̄. айан̃хи джара̄ти имина̄ падена сабха̄вато дӣпита̄, тенасса̄ идам̣ сабха̄вапаччаттам̣. джӣран̣ата̄ти имина̄ а̄ка̄рато, тенасса̄йам̣ а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччанти имина̄ ка̄ла̄тиккаме дантанакха̄нам̣ кхан̣д̣итабха̄вакаран̣акиччато. па̄личчанти имина̄ кесалома̄нам̣ палитабха̄вакаран̣акиччато. валиттачата̄ти имина̄ мам̣сам̣ мила̄петва̄ таче валиттабха̄вакаран̣акиччато дӣпита̄. тенасса̄ име кхан̣д̣иччанти а̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄. техи имесам̣ вика̄ра̄нам̣ дассанавасена па̄кат̣ӣбхӯта̄ти па̄кат̣аджара̄ дассита̄. йатхева хи удакасса ва̄ ва̄тасса ва̄ аггино ва̄ тин̣аруккха̄дӣнам̣ сам̣саггапалибхаггата̄йа ва̄ джха̄мата̄йа ва̄ гатамагго па̄кат̣о хоти, на ча со гатамагго та̄нева удака̄дӣни, евамева джара̄йа данта̄дӣсу кхан̣д̣ичча̄дивасена гатамагго па̄кат̣о, чаккхум̣ уммӣлетва̄пи гайхати. на ча кхан̣д̣ичча̄дӣнева джара̄; на хи джара̄ чаккхувин̃н̃еййа̄ хоти.

а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄коти имехи пана падехи ка̄ла̄тиккамейева абхибйатта̄йа а̄йуккхайачаккха̄дииндрийапарипа̄касан̇кха̄та̄йа пакатийа̄ дӣпита̄. тенассиме паччхима̄ две пакатиниддеса̄ти ведитабба̄. таттха йасма̄ джарам̣ паттасса а̄йу ха̄йати тасма̄ джара̄ ‘‘а̄йуно сам̣ха̄нӣ’’ти пхалӯпача̄рена вутта̄. йасма̄ дахарака̄ле суппасанна̄ни сукхумампи аттано висайам̣ сукхенева ган̣ханасаматтха̄ни чаккха̄дӣни индрийа̄ни джарам̣ паттасса парипакка̄ни а̄лул̣ита̄ни ависада̄ни ол̣а̄рикампи аттано висайам̣ гахетум̣ асаматтха̄ни хонти, тасма̄ ‘‘индрийа̄нам̣ парипа̄ко’’ти пхалӯпача̄ренева вутта̄.

са̄ панеса̄ евам̣ ниддит̣т̣ха̄ сабба̄пи джара̄ па̄кат̣а̄ пат̣иччханна̄ти дувидха̄ хоти. таттха данта̄дӣсу кхан̣д̣а̄дибха̄вадассанато рӯпадхаммесу джара̄ ‘па̄кат̣аджара̄’ на̄ма. арӯпадхаммесу пана джара̄ та̄дисасса вика̄расса адассанато ‘пат̣иччханнаджара̄’ на̄ма. таттха йва̄йам̣ кхан̣д̣а̄дибха̄во диссати, со та̄диса̄нам̣ данта̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ ван̣н̣ойева. там̣ чаккхуна̄ дисва̄ манодва̄рена чинтетва̄ ‘‘име данта̄ джара̄йа пахат̣а̄’’ти джарам̣ джа̄на̄ти, удакат̣т̣ха̄не баддха̄ни госин̇га̄дӣни олокетва̄ хет̣т̣ха̄ удакасса аттхибха̄вам̣ джа̄нанам̣ вийа. пуна авӣчи савӣчӣти евампи айам̣ джара̄ дувидха̄ хоти. таттха ман̣иканакараджатапава̄л̣ачандасӯрийа̄дӣнам̣ мандадасака̄дӣсу па̄н̣ӣнам̣ вийа ча пуппхапхалапаллава̄дӣсу апа̄н̣ӣнам̣ вийа ча антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ дуббин̃н̃еййатта̄ джара̄ ‘авӣчиджара̄’ на̄ма, нирантараджара̄ти аттхо. тато ан̃н̃есу пана йатха̄вуттесу антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ джара̄ ‘савӣчиджара̄’ на̄ма.

таттха савӣчиджара̄ упа̄динна̄нупа̄диннакавасена евам̣ дӣпетабба̄ – дахаракума̄рака̄нан̃хи пат̣хамамева кхӣраданта̄ на̄ма ут̣т̣хаханти, на те тхира̄. тесу пана патитесу пуна данта̄ ут̣т̣хаханти. те пат̣хамамева сета̄ хонти, джара̄ва̄тена пана пахат̣ака̄ле ка̄л̣ака̄ хонти. кеса̄ пана пат̣хамамева тамба̄пи хонти ка̄л̣ака̄пи сета̄пи. чхави пана салохитика̄ хоти. вад̣д̣ханта̄нам̣ вад̣д̣ханта̄нам̣ ода̄та̄нам̣ ода̄табха̄во, ка̄л̣ака̄нам̣ ка̄л̣акабха̄во пан̃н̃а̄йати, джара̄ва̄тена пана пахат̣ака̄ле вал̣им̣ ган̣ха̄ти. саббампи сассам̣ вапитака̄ле сетам̣ хоти, паччха̄ нӣлам̣, джара̄ва̄тена пана пахат̣ака̄ле пан̣д̣укам̣ хоти. амбан̇курена̄пи дӣпетум̣ ват̣т̣ати ева. айам̣ вуччати джара̄ти айам̣ джара̄ на̄ма катхийати. са̄ панеса̄ кхандхапарипа̄калаккхан̣а̄, маран̣ӯпанайанараса̄, йоббанавина̄сапаччупат̣т̣ха̄на̄.

‘джара̄йа дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана айампи сайам̣ на дуккха̄, дуккхасса пана ваттхубха̄вена дуккха̄ти вутта̄. катарасса дуккхасса? ка̄йадуккхасса чева доманассадуккхасса ча. джин̣н̣асса хи аттабха̄во джарасакат̣ам̣ вийа дуббало хоти, т̣ха̄тум̣ ва̄ гантум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ ва̄йамантасса балавам̣ ка̄йадуккхам̣ уппаджджати; путтада̄ре йатха̄пуре асаллаккхенте доманассам̣ уппаджджати. ити имесам̣ двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена дуккха̄ти ведитабба̄. апича –

ан̇га̄нам̣ ситхилабха̄ва̄, индрийа̄нам̣ вика̄рато;

йоббанасса вина̄сена, баласса упагха̄тато.

виппава̄са̄ сата̄дӣнам̣, путтада̄рехи аттано;

апаса̄данӣйато чева, бхӣййо ба̄латтапаттийа̄.

паппоти дуккхам̣ йам̣ маччо, ка̄йикам̣ ма̄насам̣ татха̄;

саббаметам̣ джара̄хету, йасма̄ тасма̄ джара̄ дукха̄ти.

маран̣аниддесо

193. маран̣аниддесе чаванакавасена чути; екачатупан̃чаккхандха̄йа чутийа̄ са̄ман̃н̃авачанаметам̣. чаваната̄ти бха̄вавачанена лаккхан̣анидассанам̣. бхедоти чутикхандха̄нам̣ бхан̇гуппаттипаридӣпанам̣. антарадха̄нанти гхат̣асса вийа бхиннасса бхинна̄нам̣ чутикхандха̄нам̣ йена кеначи парийа̄йена т̣ха̄на̄бха̄вапаридӣпанам̣. маччу маран̣анти маччусан̇кха̄там̣ маран̣ам̣. ка̄ло на̄ма антако, тасса кирийа̄ ка̄лакирийа̄. етта̄вата̄ саммутийа̄ маран̣ам̣ дӣпитам̣ хоти.

ида̄ни параматтхена дӣпетум̣ кхандха̄нам̣ бхедотиа̄дима̄ха. параматтхена хи кхандха̄йева бхиджджанти, на сатто на̄ма кочи марати. кхандхесу пана бхиджджама̄несу сатто марати бхиннесу матоти воха̄ро хоти. еттха ча чатупан̃чавока̄равасена кхандха̄нам̣ бхедо, екавока̄равасена кал̣еварасса никкхепо; чатувока̄равасена ва̄ кхандха̄нам̣ бхедо, сесадвайавасена кал̣еварасса никкхепо ведитаббо. касма̄? бхавадвайепи рӯпака̄йасан̇кха̄тасса кал̣еварасса самбхавато. йасма̄ ва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу кхандха̄ бхиджджантева, на кин̃чи никкхипати, тасма̄ тесам̣ васена кхандха̄нам̣ бхедо. манусса̄дӣсу кал̣еварасса никкхепо. еттха ча кал̣еварасса никкхепакаран̣ато маран̣ам̣ ‘‘кал̣еварасса никкхепо’’ти вуттам̣.

джӣвитиндрийасса упаччхедоти имина̄ индрийабаддхассева маран̣ам̣ на̄ма хоти, аниндрийабаддхасса маран̣ам̣ на̄ма наттхӣти дассети. ‘сассам̣ матам̣, руккхо мато’ти идам̣ пана воха̄раматтамева. аттхато пана еварӯпа̄ни вачана̄ни сасса̄дӣнам̣ кхайавайабха̄вамева дӣпенти. идам̣ вуччати маран̣анти идам̣ саббампи маран̣ам̣ на̄ма катхийати.

апичеттха кхан̣икамаран̣ам̣, саммутимаран̣ам̣, самуччхедамаран̣анти айампи бхедо ведитаббо. таттха ‘кхан̣икамаран̣ам̣’ на̄ма паватте рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ бхедо. ‘тиссо мато, пхуссо мато’ти идам̣ ‘саммутимаран̣ам̣’ на̄ма. кхӣн̣а̄савасса аппат̣исандхика̄ ка̄лакирийа̄ ‘самуччхедамаран̣ам̣’ на̄ма. имасмим̣ панаттхе саммутимаран̣ам̣ адхиппетам̣. джа̄тиккхайамаран̣ам̣, упаккамамаран̣ам̣, сарасамаран̣ам̣, а̄йуккхайамаран̣ам̣, пун̃н̃аккхайамаран̣антипи тассева на̄мам̣. тайидам̣ чутилаккхан̣ам̣, вийогарасам̣, виппава̄сапаччупат̣т̣ха̄нам̣.

‘маран̣асса дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана идампи сайам̣ на дуккхам̣, дуккхасса пана ваттхубха̄вена дуккханти вуттам̣. маран̣антика̄пи хи са̄рӣрика̄ ведана̄, пат̣ива̄те гахита̄ а̄диттатин̣укка̄ вийа, сарӣрам̣ нидаханти. нараканимитта̄дӣнам̣ упат̣т̣ха̄нака̄ле балавадоманассам̣ уппаджджати. ити имесам̣ двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена дуккханти ведитаббам̣. апи ча –

па̄пасса па̄пакамма̄ди, нимиттаманупассато;

бхаддасса̄пасахантасса, вийогам̣ пийаваттхукам̣.

мӣйама̄насса йам̣ дуккхам̣, ма̄насам̣ ависесато;

саббесан̃ча̄пи йам̣ сандхи-бандханаччхедана̄дикам̣.

витуджджама̄намамма̄нам̣, хоти дуккхам̣ сарӣраджам̣;

асайхамаппат̣ика̄рам̣, дуккхассетассидам̣ йато;

маран̣ам̣ ваттху тенетам̣, дуккхамиччева бха̄ситанти.

апича има̄ни джа̄тиджара̄маран̣а̄ни на̄ма имесам̣ сатта̄нам̣ вадхакапачча̄митта̄ вийа ота̄рам̣ гавесанта̄ни вичаранти. йатха̄ хи пурисасса тӣсу пачча̄миттесу ота̄ра̄пеккхесу вичарантесу еко вадеййа – ‘‘ахам̣ асукааран̃н̃асса на̄ма ван̣н̣ам̣ катхетва̄ етам̣ а̄да̄йа таттха гамисса̄ми, еттха майхам̣ дуккарам̣ наттхӣ’’ти. дутийо вадеййа ‘‘ахам̣ тава етам̣ гахетва̄ гатака̄ле потхетва̄ дуббалам̣ карисса̄ми, еттха майхам̣ дуккарам̣ наттхӣ’’ти. татийо вадеййа – ‘‘тайа̄ етасмим̣ потхетва̄ дуббале кате тин̣хена асина̄ сӣсаччхеданам̣ на̄ма майхам̣ бха̄ро хотӯ’’ти. те евам̣ ватва̄ татха̄ кареййум̣.

таттха пат̣хамапачча̄миттасса аран̃н̃асса ван̣н̣ам̣ катхетва̄ там̣ а̄да̄йа таттха гатака̄ло вийа сухаджджан̃а̄тиман̣д̣алато никкад̣д̣хитва̄ йаттха каттхачи ниббатта̄панам̣ на̄ма джа̄тийа̄ киччам̣. дутийасса потхетва̄ дуббалакаран̣ам̣ вийа ниббаттаккхандхесу нипатитва̄ пара̄дхӣнаман̃чапара̄йан̣абха̄вакаран̣ам̣ джара̄йа киччам̣. татийасса тин̣хена асина̄ сӣсаччхеданам̣ вийа джӣвитаккхайапа̄панам̣ маран̣асса киччанти ведитаббам̣.

апичеттха джа̄тидуккхам̣ са̄дӣнавамаха̄канта̄раппавесо вийа дат̣т̣хаббам̣. джара̄дуккхам̣ таттха аннапа̄нарахитасса дуббалйам̣ вийа дат̣т̣хаббам̣. маран̣адуккхам̣ дуббаласса ирийа̄патхапаваттане вихатапараккамасса ва̄л̣а̄дӣхи анайабйасана̄па̄данам̣ вийа дат̣т̣хаббанти.

соканиддесо

194. соканиддесе бйасатӣти бйасанам̣; хитасукхам̣ кхипати виддхам̣сетӣти аттхо. н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ н̃а̄тибйасанам̣; чорарогабхайа̄дӣхи н̃а̄тиккхайо н̃а̄тивина̄соти аттхо. тена н̃а̄тибйасанена пхут̣т̣хасса̄ти аджджхоттхат̣асса абхибхӯтасса саманна̄гатасса̄ти аттхо. сесесупи есева найо. айам̣ пана висесо – бхога̄нам̣ бйасанам̣ бхогабйасанам̣; ра̄джачора̄дивасена бхогаккхайо бхогавина̄соти аттхо. рогойева бйасанам̣ рогабйасанам̣; рого хи а̄рогйам̣ бйасати вина̄сетӣти бйасанам̣. сӣласса бйасанам̣ сӣлабйасанам̣; дуссӣлйассетам̣ на̄мам̣. самма̄дит̣т̣хим̣ вина̄сайама̄на̄ уппанна̄ дит̣т̣хийева бйасанам̣ дит̣т̣хибйасанам̣. еттха ча пурима̄ни две аниппханна̄ни, паччхима̄ни тӣн̣и ниппханна̄ни тилаккхан̣аббха̄хата̄ни. пурима̄ни ча тӣн̣и нева кусала̄ни на акусала̄ни. сӣладит̣т̣хибйасанадвайам̣ акусалам̣.

ан̃н̃атаран̃н̃атарена̄ти гахитесу ва̄ йена кеначи аггахитесу ва̄ митта̄маччабйасана̄дӣсу йена кеначи. саманна̄гатасса̄ти саманубандхасса апаримуччама̄насса. ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена̄ти йена кеначи сокадуккхасса уппаттихетуна̄. сокоти сочанакавасена соко; идам̣ техи ка̄ран̣ехи упаджджанакасокасса сабха̄вапаччаттам̣. сочана̄ти сочана̄каро. сочитаттанти сочитабха̄во. антосокоти аббхантаре соко. дутийападам̣ упасаггавасена вад̣д̣хитам̣. со хи аббхантаре суккха̄пенто вийа парисуккха̄пенто вийа уппаджджатӣти ‘‘антосоко антопарисоко’’ти вуччати.

четасо париджджха̄йана̄ти читтасса джха̄йана̄ка̄ро. соко хи уппаджджама̄но агги вийа читтам̣ джха̄пети паридахати, ‘‘читтам̣ ме джха̄мам̣, на ме кин̃чи пат̣ибха̄тӣ’’ти вада̄пети. дуккхито мано думмано, тасса бха̄во доманассам̣. анупавит̣т̣хат̣т̣хена сокова салланти сокасаллам̣. айам̣ вуччати сокоти айам̣ соко на̄ма катхийати. со пана̄йам̣ кин̃ча̄пи аттхато доманассаведана̄ва хоти, евам̣ сантепи антониджджха̄налаккхан̣о, четасо париниджджха̄йанарасо, анусочанапаччупат̣т̣ха̄но.

‘сокасса дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана айам̣ сабха̄вадуккхатта̄ чева дуккхасса ча ваттхубха̄вена дуккхоти вутто. катарадуккхасса̄ти? ка̄йикадуккхасса чева джаванаккхан̣е ча доманассадуккхасса. сокавегена хи хадайе маха̄ган̣д̣о ут̣т̣хахитва̄ парипаччитва̄ бхиджджати, мукхато ва̄ ка̄л̣алохитам̣ никкхамати, балавам̣ ка̄йадуккхам̣ уппаджджати. ‘‘еттака̄ ме н̃а̄тайо кхайам̣ гата̄, еттака̄ ме бхога̄’’ти чинтентасса ча балавам̣ доманассам̣ уппаджджати. ити имесам̣ двиннам̣ дуккха̄нам̣ ваттхубха̄венапеса дуккхоти ведитаббо. апича –

сатта̄нам̣ хадайам̣ соко, саллам̣ вийа витуджджати;

аггитаттова на̄ра̄чо, бхусан̃ча д̣ахате пуна.

сама̄вахати ча бйа̄дхи-джара̄маран̣абхеданам̣;

дуккхампи вивидхам̣ йасма̄, тасма̄ дуккхоти вуччатӣти.

паридеваниддесо

195. паридеваниддесе ‘майхам̣ дхӣта̄, майхам̣ путто’ти евам̣ а̄дисса а̄дисса деванти роданти етена̄ти а̄дево. там̣ там̣ ван̣н̣ам̣ парикиттетва̄ парикиттетва̄ деванти етена̄ти паридево. тато пара̄ни две две пада̄ни пуримадвайассева а̄ка̄рабха̄ваниддесавасена вутта̄ни. ва̄ча̄ти вачанам̣. пала̄поти туччхам̣ нираттхакавачанам̣. упад̣д̣хабхан̣итаан̃н̃абхан̣ита̄дивасена вирӯпо пала̄по виппала̄по. ла̄лаппоти пунаппунам̣ лапанам̣. ла̄лаппана̄ка̄ро ла̄лаппана̄. ла̄лаппитасса бха̄во ла̄лаппитаттам̣. айам̣ вуччати паридевоти айам̣ паридево на̄ма катхийати. со ла̄лаппаналаккхан̣о, гун̣адосапарикиттанарасо, самбхамапаччупат̣т̣ха̄но.

‘паридевасса дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана айампи сайам̣ на дуккхо, ка̄йадуккхадоманассадуккха̄нам̣ пана ваттхубха̄вена дуккхоти вутто. паридеванто хи аттано кхандхам̣ мут̣т̣хӣхи потхети, убхохи хаттхехи урам̣ пахарати пим̣сати, сӣсена бхиттийа̄ саддхим̣ йуджджхати. тенасса балавам̣ ка̄йадуккхам̣ уппаджджати. ‘еттака̄ ме н̃а̄тайо кхайам̣ вайам̣ аббхаттхам̣ гата̄’тиа̄дӣни чинтети. тенасса балавам̣ доманассам̣ уппаджджати. ити имесам̣ двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена дуккхоти ведитаббо. апича –

йам̣ сокасаллавихато паридевама̄но,

кан̣т̣хот̣т̣хата̄луталасосаджамаппасайхам̣;

бхиййодхиматтамадхигаччхатийева дуккхам̣,

дуккхоти тена бхагава̄ паридевама̄ха̄ти.

дуккхадоманассаниддесо

196-7. дуккхадоманассаниддеса̄ хет̣т̣ха̄ дхаммасан̇гахат̣т̣хакатха̄йам̣ ван̣н̣итатта̄ па̄кат̣а̄ ева. лаккхан̣а̄дӣни пана тесам̣ таттха вутта̄нева.

‘дуккхасса дуккхат̣т̣хо ведитаббо, доманассасса дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана убхайампетам̣ сайан̃ча дуккхатта̄ ка̄йикачетасикадуккха̄нан̃ча ваттхубха̄вена дуккханти вуттам̣. хаттхапа̄да̄нан̃хи кан̣н̣ана̄сика̄нан̃ча чхеданадуккхена дуккхитасса, ана̄тхаса̄ла̄йам̣ уччхит̣т̣хакапа̄лам̣ пурато катва̄ нипаннасса, ван̣амукхехи пул̣увакесу никкхамантесу балавам̣ ка̄йадуккхам̣ уппаджджати; на̄на̄ран̇гараттаваттхаманун̃н̃а̄лан̇ка̄рам̣ наккхаттам̣ кӣл̣антам̣ маха̄джанам̣ дисва̄ балавадоманассам̣ уппаджджати. евам̣ та̄ва дуккхасса двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄во ведитаббо. апича –

пӣл̣ети ка̄йикамидам̣, дуккхам̣ дуккхан̃ча ма̄насам̣ бхиййо;

джанайати йасма̄ тасма̄, дуккханти висесато вуттанти.

четодуккхасамаппита̄ пана кесе пакирийа ура̄ни патиписенти, а̄ват̣т̣анти, виват̣т̣анти, чхиннапапа̄там̣ папатанти, саттхам̣ а̄харанти, висам̣ кха̄данти, раджджуйа̄ уббандханти, аггим̣ пависанти. там̣ там̣ випарӣтам̣ ваттхум̣ татха̄ татха̄ виппат̣иса̄рино парид̣айхама̄начитта̄ чинтенти. евам̣ доманассасса убхиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄во ведитаббо. апича –

пӣл̣ети йато читтам̣, ка̄йасса ча пӣл̣анам̣ сама̄вахати;

дуккханти доманассампи, доманассам̣ тато ахӯти.

упа̄йа̄саниддесо

198. упа̄йа̄саниддесе а̄йа̄санат̣т̣хена а̄йа̄со; сам̣сӣданависӣдана̄ка̄раппаваттасса читтакиламатхассетам̣ на̄мам̣. балавам̣ а̄йа̄со упа̄йа̄со. а̄йа̄ситабха̄во а̄йа̄ситаттам̣. упа̄йа̄ситабха̄во упа̄йа̄ситаттам̣. айам̣ вуччати упа̄йа̄соти айам̣ упа̄йа̄со на̄ма катхийати. со панеса бйа̄саттилаккхан̣о, ниттхунанарасо, виса̄дапаччупат̣т̣ха̄но.

‘упа̄йа̄сасса дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана айампи сайам̣ на дуккхо, убхиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена дуккхоти вутто. купитена хи ран̃н̃а̄ иссарийам̣ аччхиндитва̄ хатапуттабха̄тика̄нам̣ а̄н̣аттавадха̄нам̣ бхайена ат̣авим̣ пависитва̄ нилӣна̄нам̣ маха̄виса̄даппатта̄нам̣ дуккхат̣т̣ха̄нена дуккхасеййа̄йа дуккханисаджджа̄йа балавам̣ ка̄йадуккхам̣ уппаджджати. ‘еттака̄ но н̃а̄така̄, еттака̄ бхога̄ нат̣т̣ха̄’ти чинтента̄нам̣ балавадоманассам̣ уппаджджати. ити имесам̣ двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена дуккхоти ведитабботи. апича –

читтасса паридахана̄, ка̄йасса виса̄дана̄ ча адхиматтам̣;

йам̣ дуккхамупа̄йа̄со, джанети дуккхо тато вутто.

еттха ча мандаггина̄ антобха̄джанейева тела̄дӣнам̣ па̄ко вийа соко. тиккхаггина̄ паччама̄насса бха̄джанато бахиниккхаманам̣ вийа паридево. бахиниккханта̄васесасса никкхамитумпи аппахонтасса антобха̄джанейева йа̄ва париккхайа̄ па̄ко вийа упа̄йа̄со дат̣т̣хаббо.

аппийасампайоганиддесо

199. аппийасампайоганиддесе йасса̄ти йе асса. анит̣т̣ха̄ти апарийесита̄. парийесита̄ ва̄ хонту апарийесита̄ ва̄, на̄мамеветам̣ амана̄па̄рамман̣а̄нам̣. манасмим̣ на каманти, на пависантӣти аканта̄. манасмим̣ на аппийанти, на ва̄ манам̣ вад̣д̣хентӣти амана̄па̄. рӯпа̄тиа̄ди тесам̣ сабха̄ванидассанам̣. анаттхам̣ ка̄менти иччхантӣти анаттхака̄ма̄. ахитам̣ ка̄менти иччхантӣти ахитака̄ма̄. апха̄сукам̣ дуккхавиха̄рам̣ ка̄менти иччхантӣти апха̄сукака̄ма̄. чатӯхи йогехи кхемам̣ ниббхайам̣ виват̣т̣ам̣ на иччханти, сабхайам̣ ват̣т̣амева несам̣ ка̄менти иччхантӣти а̄йогаккхемака̄ма̄.

апича саддха̄дӣнам̣ вуддхисан̇кха̄тасса аттхасса ака̄манато тесам̣йева ха̄нисан̇кха̄тасса анаттхасса ча ка̄манато анаттхака̄ма̄. саддха̄дӣнам̣йева упа̄йабхӯтасса хитасса ака̄манато саддха̄ха̄ниа̄дӣнам̣ упа̄йабхӯтасса ахитасса ча ка̄манато ахитака̄ма̄. пха̄сукавиха̄расса ака̄манато апха̄сукавиха̄расса ча ка̄манато апха̄сукака̄ма̄. йасса кассачи ниббхайасса ака̄манато бхайасса ча ка̄манато айогаккхемака̄ма̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо.

сан̇гатӣти гантва̄ сам̣його. сама̄гамоти а̄гатехи сам̣його. самодха̄нанти т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сахабха̄во. миссӣбха̄воти саббакичча̄нам̣ сахакаран̣ам̣. айам̣ саттавасена йоджана̄. сан̇кха̄равасена пана йам̣ лаббхати там̣ гахетаббам̣. айам̣ вуччатӣти айам̣ аппийасампайого на̄ма катхийати. со анит̣т̣хасамодха̄налаккхан̣о, читтавигха̄такаран̣арасо, анаттхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но.

со аттхато еко дхаммо на̄ма наттхи. кевалам̣ аппийасампайутта̄нам̣ дувидхасса̄пи дуккхасса ваттхубха̄вато дуккхоти вутто. анит̣т̣ха̄ни хи ваттхӯни самодха̄нагата̄ни виджджханачхеданапха̄лана̄дӣхи ка̄йикампи дуккхам̣ уппа̄денти, уббегаджананато ма̄насампи. тенетам̣ вуччати –

дисва̄ва аппийе дуккхам̣, пат̣хамам̣ хоти четаси;

тадупаккамасамбхӯта-матха ка̄йе йато идха.

тато дуккхадвайасса̄пи, ваттхуто со махесина̄;

дуккхо вуттоти вин̃н̃еййо, аппийехи сама̄гамоти.

пийавиппайоганиддесо

200. пийавиппайоганиддесо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо. ма̄та̄ ва̄тиа̄ди панеттха аттхака̄ме сарӯпена дассетум̣ вуттам̣. таттха мама̄йатӣти ма̄та̄. пийа̄йатӣти пита̄. бхаджатӣти бха̄та̄. татха̄ бхагинӣ. метта̄йантӣти митта̄, минантӣти ва̄ митта̄; саббагуйхесу анто паккхипантӣти аттхо. киччакаран̣ӣйесу сахабха̄ват̣т̣хена ама̄ хонтӣти амачча̄. айам̣ амха̄кам̣ аджджхаттикоти евам̣ джа̄нанти н̃а̄йантӣти ва̄ н̃а̄тӣ. лохитена самбандха̄ти са̄лохита̄. евамета̄ни пада̄ни аттхато ведитабба̄ни. айам̣ вуччатӣти айам̣ пийехи виппайого на̄ма катхийати. со ит̣т̣хаваттхувийогалаккхан̣о, сокуппа̄данарасо, бйасанапаччупат̣т̣ха̄но.

со аттхато еко дхаммо на̄ма наттхи. кевалам̣ пийавиппайутта̄нам̣ дувидхасса̄пи дуккхасса ваттхубха̄вато дуккхоти вутто. ит̣т̣ха̄ни хи ваттхӯни вийуджджама̄на̄ни сарӣрасса сосанамила̄пана̄дибха̄вена ка̄йикампи дуккхам̣ уппа̄денти, ‘йампи но ахоси, тампи но наттхӣ’ти анусоча̄панато ма̄насампи. тенетам̣ вуччати –

н̃а̄тидхана̄дивийога̄, сокасарасамаппита̄ витуджджанти;

ба̄ла̄ йато тато йам̣, дуккхоти мато пийавийоготи.

иччха̄ниддесо

201. иччха̄ниддесе джа̄тидхамма̄нанти джа̄тисабха̄ва̄нам̣ джа̄типакатика̄нам̣. иччха̄ уппаджджатӣти тан̣ха̄ уппаджджати. ахо вата̄ти паттхана̄. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббанти йам̣ етам̣ ‘‘ахо вата майам̣ на джа̄тидхамма̄ асса̄ма, на ча вата но джа̄ти а̄гаччхеййа̄’’ти евам̣ пахӣнасамудайесу са̄дхӯсу виджджама̄нам̣ аджа̄тидхамматтам̣, париниббутесу ча виджджама̄нам̣ джа̄тийа̄ ана̄гаманам̣ иччхитам̣, там̣ иччхантасса̄пи маггабха̄вана̄йа вина̄ апаттаббато аниччхантасса ча бха̄вана̄йа паттаббато на иччха̄йа паттаббам̣ на̄ма хоти. идампӣти етампи; упари сеса̄ни упа̄да̄йа пика̄ро. йампиччханти йенапи дхаммена алаббханеййам̣ ваттхум̣ иччханто на лабхати, там̣ алаббханеййаваттхуиччханам̣ дуккханти ведитаббам̣. джара̄дхамма̄нантиа̄дӣсупи есева найо. еваметтха алаббханеййаваттхӯсу иччха̄ва ‘‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккха’’нти вутта̄. са̄ алаббханеййаваттхуиччханалаккхан̣а̄, таппарийесанараса̄, тесам̣ аппаттипаччупат̣т̣ха̄на̄.

двиннам̣ пана дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вато дуккха̄ти вутта̄. екаччо хи ра̄джа̄ бхависсатӣти самбха̄вито хоти. со чхиннабхиннаган̣ена парива̄рито паббатависамам̣ ва̄ ванагаханам̣ ва̄ пависати. атха ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ балака̄йам̣ песети. со ра̄джапурисехи нихатапарива̄ро сайампи ладдхаппаха̄ро пала̄йама̄но руккхантарам̣ ва̄ па̄са̄н̣антарам̣ ва̄ пависати. тасмим̣ самайе маха̄мегхо ут̣т̣хахати, тиббандхака̄ра̄ ка̄л̣аваддалика̄ хоти. атха нам̣ самантато ка̄л̣акипиллика̄дайо па̄н̣а̄ парива̄ретва̄ ган̣ханти. тенасса балавака̄йадуккхам̣ уппаджджати. ‘мам̣ екам̣ нисса̄йа еттака̄ н̃а̄тӣ ча бхога̄ ча винат̣т̣ха̄’ти чинтентасса балавадоманассам̣ уппаджджати. ити айам̣ иччха̄ имесам̣ двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена дуккха̄ти ведитабба̄. апича –

там̣ там̣ паттхайама̄на̄нам̣, тасса тасса ала̄бхато;

йам̣ вигха̄тамайам̣ дуккхам̣, сатта̄нам̣ идха джа̄йати.

алаббханеййаваттхӯнам̣, паттхана̄ тасса ка̄ран̣ам̣;

йасма̄ тасма̄ джино дуккхам̣, иччхита̄ла̄бхамабравӣти.

упа̄да̄наккхандханиддесо

202. упа̄да̄наккхандханиддесе сам̣кхиттена̄ти десанам̣ сандха̄йа вуттам̣. дуккхан̃хи еттака̄ни дуккхасата̄нӣти ва̄ еттака̄ни дуккхасахасса̄нӣти ва̄ еттака̄ни дуккхасатасахасса̄нӣти ва̄ сам̣кхипитум̣ на сакка̄, десана̄ пана сакка̄, тасма̄ ‘‘дуккхам̣ на̄ма ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’ти десанам̣ сан̇кхипенто евама̄ха. сеййатхиданти нипа̄то; тасса те катамети чети аттхо. рӯпӯпа̄да̄наккхандхотиа̄дӣнам̣ аттхо кхандхавибхан̇ге ван̣н̣итойева.

‘кхандха̄нам̣ дуккхат̣т̣хо ведитаббо’ти еттха пана –

джа̄типпабхутикам̣ дуккхам̣, йам̣ вуттам̣ идха та̄дина̄;

авуттам̣ йан̃ча там̣ саббам̣, вина̄ ете на виджджати.

йасма̄ тасма̄ упа̄да̄на-ккхандха̄ сан̇кхепато име;

дуккха̄ти вутта̄ дуккханта-десакена махесина̄.

татха̄ хи индханамива па̄вако, лаккхамива пахаран̣а̄ни, горӯпамива д̣ам̣самакаса̄дайо, кхеттамива ла̄вака̄, га̄мам̣ вийа га̄магха̄така̄, упа̄да̄наккхандхапан̃чакамева джа̄тиа̄дайо на̄наппака̄рехи ба̄дхайама̄на̄, тин̣алата̄дӣни вийа бхӯмийам̣, пуппхапхалапаллава̄дӣни вийа руккхесу, упа̄да̄наккхандхесуйева ниббаттанти. упа̄да̄наккхандха̄нан̃ча а̄дидуккхам̣ джа̄ти, маджджхедуккхам̣ джара̄, парийоса̄надуккхам̣ маран̣ам̣. ма̄ран̣антикадуккха̄бхигха̄тена парид̣айхама̄надуккхам̣ соко, тадасаханато ла̄лаппанадуккхам̣ паридево. тато дха̄туккхобхасан̇кха̄таанит̣т̣хапхот̣т̣хаббасама̄йогато ка̄йасса а̄ба̄дханадуккхам̣ дуккхам̣. тена ба̄дхийама̄на̄нам̣ путхуджджана̄нам̣ таттха пат̣игхуппаттито четоба̄дханадуккхам̣ доманассам̣. сока̄дивуд̣д̣хийа̄ джанитависа̄да̄нам̣ ануттхунанадуккхам̣ упа̄йа̄со. маноратхавигха̄таппатта̄нам̣ иччха̄вигха̄тадуккхам̣ иччхита̄ла̄бхоти евам̣ на̄наппака̄рато упапариккхийама̄на̄ упа̄да̄наккхандха̄ва дуккха̄ти йадетам̣ екамекам̣ дассетва̄ вуччама̄нам̣ анекехи каппехи на сакка̄ асесато ваттум̣, там̣ саббампи дуккхам̣ екаджалабиндумхи сакаласамуддаджаларасам̣ вийа йесу кесучи пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу сан̇кхипитва̄ дассетум̣ ‘‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’ти бхагава̄ авоча̄ти.

дуккхасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.