1. суттантабха̄джанӣйам̣

1. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄

718. ида̄ни таданантаре пат̣исамбхида̄вибхан̇ге чатассоти ган̣анапариччхедо. пат̣исамбхида̄ти пабхеда̄. йасма̄ пана парато аттхе н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄тиа̄дима̄ха, тасма̄ на ан̃н̃асса кассачи пабхеда̄, н̃а̄н̣ассева пабхеда̄ти ведитабба̄. ити ‘‘чатассо пат̣исамбхида̄’’ти падена чатта̄ро н̃а̄н̣аппабхеда̄ти айаматтхо сан̇гахито. аттхапат̣исамбхида̄ти аттхе пат̣исамбхида̄; аттхаппабхедасса саллаккхан̣авибха̄вана̄ваваттха̄накаран̣асаматтхам̣ аттхе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣анти аттхо. сесападесупи есева найо. дхаммаппабхедасса хи саллаккхан̣авибха̄вана̄ваваттха̄накаран̣асаматтхам̣ дхамме пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄ на̄ма. нируттиппабхедасса саллаккхан̣авибха̄вана̄ваваттха̄накаран̣асаматтхам̣ нирутта̄бхила̄пе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ нируттипат̣исамбхида̄ на̄ма. пат̣ибха̄наппабхедасса саллаккхан̣авибха̄вана̄ваваттха̄накаран̣асаматтхам̣ пат̣ибха̄не пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄ на̄ма.

ида̄ни йатха̄никкхитта̄ пат̣исамбхида̄ бха̄джетва̄ дассенто аттхе н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄тиа̄дима̄ха. таттха аттхоти сан̇кхепато хетупхалам̣. тан̃хи хетувасена аран̣ӣйам̣ гантаббам̣ паттаббам̣, тасма̄ аттхоти вуччати. пабхедато пана йам̣кин̃чи паччайасамуппаннам̣, нибба̄нам̣, бха̄ситаттхо, випа̄ко, кирийа̄ти име пан̃ча дхамма̄ аттхоти ведитабба̄. там̣ аттхам̣ паччавеккхантасса тасмим̣ аттхе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄.

дхаммоти сан̇кхепато паччайо. со хи йасма̄ там̣ там̣ видахати паваттети чева па̄пети ча, тасма̄ дхаммоти вуччати. пабхедато пана йо кочи пхаланиббаттако хету, арийамагго, бха̄ситам̣, кусалам̣, акусаланти име пан̃ча дхамма̄ дхаммоти ведитабба̄. там̣ дхаммам̣ паччавеккхантасса тасмим̣ дхамме пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄.

татра дхамманирутта̄бхила̄пе н̃а̄н̣анти тасмим̣ аттхе ча дхамме ча йа̄ сабха̄ванирутти, тасса̄ абхила̄пе там̣ сабха̄ванируттим̣ саддам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паччавеккхантасса тасмим̣ сабха̄ванирутта̄бхила̄пе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ нируттипат̣исамбхида̄. евамайам̣ нируттипат̣исамбхида̄ садда̄рамман̣а̄ на̄ма джа̄та̄, на пан̃н̃аттиа̄рамман̣а̄. касма̄? йасма̄ саддам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ сабха̄ванирутти, айам̣ на сабха̄ванируттӣ’’ти джа̄нанти. пат̣исамбхида̄ппатто хи ‘‘пхассо’’ти вутте ‘‘айам̣ сабха̄ванируттӣ’’ти джа̄на̄ти, ‘‘пхасса̄’’ти ва̄ ‘‘пхасса’’нти ва̄ вутте пана ‘‘айам̣ на сабха̄ванируттӣ’’ти джа̄на̄ти. ведана̄дӣсупи есева найо. ан̃н̃ам̣ панеса на̄маа̄кхйа̄таупасаггабйан̃джанасаддам̣ джа̄на̄ти на джа̄на̄тӣти? йадаггена саддам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ сабха̄ванирутти, айам̣ на сабха̄ванируттӣ’’ти джа̄на̄ти, тадаггена тампи джа̄ниссатӣти. там̣ пана найидам̣ пат̣исамбхида̄киччанти пат̣иккхипитва̄ идам̣ ваттху катхитам̣ –

тиссадаттаттхеро кира бодхиман̣д̣е суван̣н̣асала̄кам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄расасу бха̄са̄су ‘катарабха̄са̄йа катхемӣ’ти пава̄реси. там̣ пана тена аттано уггахе т̣хатва̄ пава̄ритам̣, на пат̣исамбхида̄йа т̣хитена. со хи маха̄пан̃н̃ата̄йа там̣ там̣ бха̄сам̣ катха̄петва̄ катха̄петва̄ угган̣хи; тато уггахе т̣хатва̄ евам̣ пава̄реси.

бха̄сам̣ на̄ма сатта̄ угган̣хантӣти ватва̄ ча панеттха идам̣ катхитам̣. ма̄та̄питаро хи дахарака̄ле кума̄раке ман̃че ва̄ пӣт̣хе ва̄ нипаджджа̄петва̄ там̣ там̣ катхайама̄на̄ та̄ни та̄ни кичча̄ни каронти. да̄рака̄ тесам̣ там̣ там̣ бха̄сам̣ ваваттха̄пенти – имина̄ идам̣ вуттам̣, имина̄ идам̣ вуттанти. гаччханте гаччханте ка̄ле саббампи бха̄сам̣ джа̄нанти. ма̄та̄ дамил̣ӣ, пита̄ андхако. тесам̣ джа̄то да̄рако саче ма̄тукатхам̣ пат̣хамам̣ сун̣а̄ти, дамил̣абха̄сам̣ бха̄сиссати; саче питукатхам̣ пат̣хамам̣ сун̣а̄ти, андхакабха̄сам̣ бха̄сиссати. убхиннампи пана катхам̣ ассун̣анто ма̄гадхабха̄сам̣ бха̄сиссати.

йопи ага̄маке маха̄ран̃н̃е ниббатто, таттха ан̃н̃о катхенто на̄ма наттхи, сопи аттано дхаммата̄йа вачанам̣ самут̣т̣ха̄пенто ма̄гадхабха̄самева бха̄сиссати. нирайе, тираччха̄найонийам̣, петтивисайе, мануссалоке, девалокети саббаттха ма̄гадхабха̄са̄ва уссанна̄. таттха сеса̄ от̣т̣акира̄таандхакайонакадамил̣абха̄са̄дика̄ ат̣т̣ха̄раса бха̄са̄ париваттанти. айамевека̄ йатха̄бхуччабрахмавоха̄раарийавоха̄расан̇кха̄та̄ ма̄гадхабха̄са̄ на париваттати. самма̄сабуддхопи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ тантим̣ а̄ропенто ма̄гадхабха̄са̄йа ева а̄ропеси. касма̄? еван̃хи аттхам̣ а̄харитум̣ сукхам̣ хоти. ма̄гадхабха̄са̄йа хи тантим̣ а̄рул̣хасса буддхавачанасса пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ сотапатха̄гаманамева папан̃чо; соте пана сан̇гхат̣т̣итаматтейева найасатена найасахассена аттхо упат̣т̣ха̄ти. ан̃н̃а̄йа пана бха̄са̄йа тантим̣ а̄рул̣хам̣ потхетва̄ потхетва̄ уггахетаббам̣ хоти. бахумпи уггахетва̄ пана путхуджджанасса пат̣исамбхида̄ппатти на̄ма наттхи. арийаса̄вако но пат̣исамбхида̄ппато на̄ма наттхи.

н̃а̄н̣есу н̃а̄н̣анти саббаттхакан̃а̄н̣ам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ н̃а̄н̣ам̣ паччавеккхантасса пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄ти. има̄ пана чатассопи пат̣исамбхида̄ двӣсу т̣ха̄несу пабхедам̣ гаччханти, пан̃чахи ка̄ран̣ехи висада̄ хонтӣти ведитабба̄. катамесу двӣсу? секкхабхӯмийан̃ча асеккхабхӯмийан̃ча. таттха са̄рипуттаттхерасса маха̄моггалла̄наттхерасса маха̄кассапаттхерасса маха̄качча̄йанаттхерасса маха̄кот̣т̣хитаттхерасса̄ти асӣтийа̄пи маха̄тхера̄нам̣ пат̣исамбхида̄ асеккхабхӯмийам̣ пабхедам̣ гата̄. а̄нандаттхерасса читтасса гахапатино дхаммикасса упа̄сакасса упа̄лисса гахапатино кхуджджуттара̄йа упа̄сика̄йа̄ти евама̄дӣнам̣ пат̣исамбхида̄ секкхабхӯмийам̣ пабхедам̣ гата̄ти има̄су двӣсу бхӯмӣсу пабхедам̣ гаччханти.

катамехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонтӣти? адхигамена, парийаттийа̄, саванена, парипуччха̄йа, пуббайогена̄ти. таттха ‘адхигамо’ на̄ма арахаттам̣. тан̃хи паттасса пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. ‘парийатти’ на̄ма буддхавачанам̣. тан̃хи угган̣хантасса пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. ‘саванам̣’ на̄ма дхаммассаванам̣. саккаччан̃хи дхаммам̣ сун̣антасса пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. ‘парипуччха̄’ на̄ма ат̣т̣хакатха̄. уггахитапа̄л̣ийа̄ аттхам̣ катхентасса хи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. ‘пуббайого’ на̄ма пуббайога̄вачарата̄, атӣтабхаве харан̣апачча̄харан̣анайена париггахитакаммат̣т̣ха̄ната̄; пуббайога̄вачарасса хи пат̣исамбхида̄ висада̄ хонти. таттха арахаттаппаттийа̄ пунаббасукут̣умбикапуттасса тиссаттхерасса пат̣исамбхида̄ висада̄ ахесум̣. со кира тамбапан̣н̣идӣпе буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ паратӣрам̣ гантва̄ йонакадхаммараккхитаттхерасса сантике буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ а̄гаччханто на̄вам̣ абхируханатиттхе екасмим̣ паде уппаннакан̇кхо йоджанасатамаггам̣ ниваттитва̄ а̄чарийасса сантикам̣ гаччханто антара̄магге екасса кут̣умбикасса пан̃хам̣ катхеси. со пасӣдитва̄ сатасахассаггханикам̣ камбалам̣ ада̄си. сопи там̣ а̄харитва̄ а̄чарийасса ада̄си. тхеро ва̄сийа̄ кот̣т̣етва̄ нисӣданат̣т̣ха̄не парибхан̣д̣ам̣ ка̄реси. киматтха̄йа̄ти? паччхима̄йа джаната̄йа ануггахаттха̄йа̄ти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘амха̄кам̣ гатамаггам̣ а̄ваджджетва̄ ана̄гате сабрахмача̄рино пат̣ипаттим̣ пӯретаббам̣ ман̃н̃иссантӣ’’ти. тиссаттхеропи а̄чарийасса сантике кан̇кхам̣ чхиндитва̄ джамбуколапат̣т̣ане оруйха четийан̇ган̣ам̣ саммаджджанавела̄йа ва̄ликавиха̄рам̣ патва̄ саммаджджи. тасса саммаджджитат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ ‘идам̣ вӣтара̄гасса бхиккхуно саммат̣т̣хат̣т̣ха̄на’нти тхерасса вӣмам̣санаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхим̣су. тхеро пат̣исамбхида̄ппаттата̄йа пуччхитапуччхите пан̃хе катхесӣти.

парийаттийа̄ пана тиссадаттаттхерасса чева на̄гасенаттхерасса ча пат̣исамбхида̄ висада̄ ахесум̣. саккаччадхаммасаванена судхаммаса̄ман̣ерасса пат̣исамбхида̄ висада̄ ахесум̣. со кира талан̇гарава̄сӣ дхаммадиннаттхерасса бха̄гинеййо кхураггейева арахаттам̣ патто ма̄тулаттхерасса дхаммавиниччхайат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сун̣антойева тӣн̣и пит̣ака̄ни пагун̣а̄ни ака̄си. уггахитапа̄л̣ийа̄ аттхам̣ катхентасса пана тиссадаттаттхерасса ева пат̣исамбхида̄ висада̄ ахесум̣. гатапачча̄гатаваттам̣ пана пӯретва̄ йа̄ва ануломам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ уссукка̄петва̄ а̄гата̄нам̣ висадабха̄ваппаттапат̣исамбхида̄нам̣ пуббайога̄вачара̄нам̣ анто наттхи.

етесу пана ка̄ран̣есу парийатти, саванам̣, парипуччха̄ти има̄ни тӣн̣и пабхедассева балавака̄ран̣а̄ни. пуббайого адхигамасса балавапаччайо, пабхедасса хоти на хотӣти? хоти, на пана татха̄. парийаттисаванапарипуччха̄ хи пуббе хонту ва̄ ма̄ ва̄, пуббайогена пуббе чева етарахи ча сан̇кха̄расаммасанам̣ вина̄ пат̣исамбхида̄ на̄ма наттхи. име пана двепи екато хутва̄ пат̣исамбхида̄ упаттхамбхетва̄ висада̄ каронтӣти.

сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄.

2. саччава̄ра̄диван̣н̣ана̄

719. ида̄ни йе сан̇гахава̄ре пан̃ча аттха̄ ча дхамма̄ ча сан̇гахита̄, тесам̣ пабхедадассананайена пат̣исамбхида̄ вибхаджитум̣ пуна чатассотиа̄дина̄ найена пабхедава̄ро а̄раддхо. со саччава̄рахетува̄радхаммава̄рапаччайа̄ка̄рава̄рапарийаттива̄равасена пан̃чавидхо. таттха паччайасамуппаннасса дуккхасаччасса паччайена паттаббасса нибба̄насса ча аттхабха̄вам̣, пхаланиббаттакасса самудайасса нибба̄насампа̄пакасса арийамаггасса ча дхаммабха̄ван̃ча дассетум̣ ‘саччава̄ро’ вутто. йасса кассачи пана хетупхаланиббаттакасса хетуно дхаммабха̄вам̣, хетупхаласса ча аттхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘хетува̄ро’ вутто. таттха ча хетупхалаккамавасена уппат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ дхаммапат̣исамбхида̄ ниддит̣т̣ха̄. йе пана дхамма̄ тамха̄ тамха̄ рӯпа̄рӯпаппабхеда̄ хетуто джа̄та̄, тесам̣ аттхабха̄вам̣, тасса тасса ча рӯпа̄рӯпадхаммаппабхедасса хетуно дхаммабха̄вам̣ дассетум̣ ‘дхаммава̄ро’ вутто. джара̄маран̣а̄дӣнам̣ пана аттхабха̄вам̣, джара̄маран̣а̄дисамудайасан̇кха̄та̄нам̣ джа̄тиа̄дӣнан̃ча дхаммабха̄вам̣ дассетум̣ ‘паччайа̄ка̄рава̄ро’ вутто. тато парийаттисан̇кха̄тасса тасса тасса бха̄ситасса дхаммабха̄вам̣, бха̄ситасан̇кха̄тена паччайена паттаббасса бха̄ситаттхасса ча аттхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘парийаттива̄ро’ вутто.

таттха ча йасма̄ бха̄ситам̣ н̃атва̄ тассаттхо н̃а̄йати, тасма̄ бха̄ситабха̄ситаттхаккамена уппат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ дхаммапат̣исамбхида̄ ниддит̣т̣ха̄. парийаттидхаммасса ча пабхедадассанаттхам̣ ‘‘таттха катама̄ дхаммапат̣исамбхида̄’’ти пуччха̄пуббан̇гамо пат̣иниддесава̄ро вутто. таттха суттантиа̄дӣхи навахи ан̇гехи ниппадесато танти гахита̄. айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо, айам̣ имасса бха̄ситасса аттхоти имасмимпи т̣ха̄не бха̄ситавасена ниппадесато танти ева гахита̄ти.

суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄.