1. рӯпаккхандханиддесо
2. ида̄ни те рӯпаккхандха̄дайо вибхаджитва̄ дассетум̣ таттха катамо рӯпаккхандхотиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти тесу пан̃часу кхандхесу. катамоти катхетукамйата̄пуччха̄. рӯпаккхандхоти пуччхитадхамманидассанам̣. ида̄ни там̣ вибхаджанто йам̣ кин̃чи рӯпантиа̄дима̄ха. таттха йам̣ кин̃чӣти анавасесапарийа̄да̄нам̣. рӯпанти атиппасан̇ганийаманам̣. евам̣ пададвайена̄пи рӯпасса анавасесапариггахо като хоти.
таттха кенат̣т̣хена рӯпанти? руппанат̣т̣хена рӯпам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, рӯпам̣ вадетха? руппатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ рӯпанти вуччати. кена руппати? сӣтенапи руппати, ун̣хенапи руппати, джигхаччха̄йапи руппати, пипа̄са̄йапи руппати, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарисапасампхассенапи руппати. руппатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ рӯпанти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.79).
таттха кинти ка̄ран̣апуччха̄; кена ка̄ран̣ена рӯпам̣ вадетха, кена ка̄ран̣ена там̣ рӯпам̣ на̄ма̄ти аттхо. руппатӣти еттха итӣти ка̄ран̣уддесо. йасма̄ руппати тасма̄ рӯпанти вуччатӣти аттхо. руппатӣти куппати гхат̣т̣ӣйати пӣл̣ийати бхиджджатӣти аттхо. евам̣ имина̄ еттакена т̣ха̄нена руппанат̣т̣хена рӯпам̣ вуттам̣. руппаналаккхан̣ена рӯпантипи ваттум̣ ват̣т̣ати. руппаналаккхан̣ан̃хетам̣.
сӣтенапи руппатӣтиа̄дӣсу пана сӣтена та̄ва руппанам̣ локантариканирайе па̄кат̣ам̣. тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ан̃хи чаккава̄л̣а̄нам̣ антаре екеко локантариканирайо на̄ма хоти ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣о, йасса нева хет̣т̣ха̄ патхавӣ аттхи, на упари чандимасӯрийадӣпаман̣иа̄локо, ниччандхака̄ро. таттха ниббаттасатта̄нам̣ тига̄вуто аттабха̄во хоти. те ваггулийо вийа паббатапа̄де дӣгхапутхулехи накхехи лаггитва̄ авам̣сира̄ оламбанти. йада̄ сам̣саппанта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄сагата̄ хонти атха ‘бхаккхо но ладдхо’ти ман̃н̃ама̄на̄ таттха бйа̄ват̣а̄ випариваттитва̄ локасандха̄раке удаке патанти, сӣтава̄те пахарантепи паккамадхукапхала̄ни вийа чхиджджитва̄ удаке патанти. патитаматта̄ва аччантакха̄рена сӣтодакена чхинначамманха̄румам̣саат̣т̣хӣхи бхиджджама̄нехи таттателе патитапит̣т̣хапин̣д̣и вийа пат̣апат̣а̄йама̄на̄ вилӣйанти. евам̣ сӣтена руппанам̣ локантариканирайе па̄кат̣ам̣. махим̣сакарат̣т̣ха̄дӣсупи химапа̄тасӣталесу падесесу етам̣ па̄кат̣амева. таттха хи сатта̄ сӣтена бхинначчхиннасарӣра̄ джӣвитаккхайампи па̄пун̣анти.
ун̣хена руппанам̣ авӣчимаха̄нирайе па̄кат̣ам̣. таттха хи татта̄йа лохапатхавийа̄ нипаджджа̄петва̄ пан̃чавидхабандхана̄дикаран̣ака̄ле сатта̄ маха̄дуккхам̣ анубхаванти.
джигхаччха̄йа руппанам̣ петтивисайе чева дуббхиккхака̄ле ча па̄кат̣ам̣. петтивисайасмин̃хи сатта̄ две тӣн̣и буддхантара̄ни кин̃чидева а̄мисам̣ хаттхена гахетва̄ мукхе паккхипанта̄ на̄ма на хонти. антоударам̣ а̄диттасусираруккхо вийа хоти. дуббхиккхе кан̃джикаматтампи алабхитва̄ маран̣аппатта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ на̄ма наттхи.
пипа̄са̄йа руппанам̣ ка̄лакан̃джика̄дӣсу па̄кат̣ам̣. таттха хи сатта̄ две тӣн̣и буддхантара̄ни хадайатеманаматтам̣ ва̄ дживха̄теманаматтам̣ ва̄ удакабиндум̣ ладдхум̣ на сакконти. ‘па̄нӣйам̣ пивисса̄ма̄’ти надим̣ гата̄нампи надӣ ва̄лика̄талам̣ сампаджджати. маха̄самуддам̣ паккханта̄нампи маха̄самуддо пит̣т̣хипа̄са̄н̣о хоти. те суссанта̄ балавадуккхапӣл̣ита̄ вичаранти.
еко кира ка̄лакан̃джикаасуро пипа̄сам̣ адхива̄сетум̣ асакконто йоджанагамбхӣравиттха̄рам̣ маха̄ган̇гам̣ отари. тасса гатагатат̣т̣ха̄не удакам̣ чхиджджати, дхӯмо уггаччхати, татте пит̣т̣хипа̄са̄н̣е чан̇каманака̄ло вийа хоти. тасса удакасаддам̣ сутва̄ ито чито ча вичарантассева ратти вибха̄йи. атха нам̣ па̄това бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханта̄ тим̣саматта̄ пин̣д̣ача̄рикабхиккхӯ дисва̄ – ‘‘ко на̄ма твам̣, саппуриса̄’’ти пуччхим̣су. ‘‘петохамасми, бханте’’ти. ‘‘ким̣ парийесасӣ’’ти? ‘‘па̄нӣйам̣, бханте’’ти. ‘‘айам̣ ган̇га̄ парипун̣н̣а̄, ким̣ твам̣ на пассасӣ’’ти? ‘‘на упакаппати, бханте’’ти. ‘‘тена хи ган̇га̄пит̣т̣хе нипаджджа, мукхе те па̄нӣйам̣ а̄син̃чисса̄ма̄’’ти. со ва̄лика̄пул̣ине утта̄но нипаджджи. бхиккхӯ тим̣саматте патте нӣхаритва̄ удакам̣ а̄харитва̄ а̄харитва̄ тасса мукхе а̄син̃чим̣су. тесам̣ татха̄ каронта̄нам̣йева вела̄ упакат̣т̣ха̄ джа̄та̄. тато ‘‘бхиккха̄ча̄рака̄ло амха̄кам̣, саппуриса; каччи те асса̄даматта̄ ладдха̄’’ти а̄хам̣су. пето ‘‘саче ме, бханте, тим̣саматта̄нам̣ аййа̄нам̣ тим̣саматтехи паттехи а̄ситтаудакато ад̣д̣хапасатаматтампи парагалагатам̣, петаттабха̄вато моккхо ма̄ хотӯ’’ти а̄ха. евам̣ пипа̄са̄йа руппанам̣ петтивисайе па̄кат̣ам̣.
д̣ам̣са̄дӣхи руппанам̣ д̣ам̣самаккхика̄дисамбабахулесу падесесу па̄кат̣ам̣. еттха ча д̣ам̣са̄ти пин̇галамаккхика̄, макаса̄ти макаса̄ва ва̄та̄ти куччхива̄тапит̣т̣хива̄та̄дивасена ведитабба̄. сарӣрасмин̃хи ва̄тарого уппаджджитва̄ хаттхапа̄дапит̣т̣хиа̄дӣни бхиндати, ка̄н̣ам̣ кароти, кхуджджам̣ кароти, пӣт̣хасаппим̣ кароти. а̄тапоти сӯрийа̄тапо. тена руппанам̣ маруканта̄ра̄дӣсу па̄кат̣ам̣. ека̄ кира иттхӣ маруканта̄ре раттим̣ саттхато охӣна̄ дива̄ сӯрийе уггаччханте ва̄лика̄йа таппама̄на̄йа па̄де т̣хапетум̣ асакконтӣ сӣсато паччхим̣ ота̄ретва̄ акками. камена паччхийа̄ ун̣ха̄бхитатта̄йа т̣ха̄тум̣ асакконтӣ тасса̄ упари са̄т̣акам̣ т̣хапетва̄ акками. тасмимпи сантатте ан̇кена гахитам̣ путтакам̣ адхомукхам̣ нипаджджа̄петва̄ кандантам̣ кандантам̣ аккамитва̄ саддхим̣ тена тасмим̣йева т̣ха̄не ун̣ха̄бхитатта̄ ка̄ламака̄си.
сарӣсапа̄ти йе кечи дӣгхаджа̄тика̄ саранта̄ гаччханти. тесам̣ сампхассена руппанам̣ а̄сӣвисадат̣т̣ха̄дӣнам̣ васена ведитаббам̣.
ида̄ни ‘йам̣ кин̃чи рӯпа’нти падена сам̣гахитам̣ пан̃чавӣсатикот̣т̣ха̄сачханнавутикот̣т̣ха̄саппабхедам̣ саббампи рӯпам̣ атӣта̄дикот̣т̣ха̄сесу паккхипитва̄ дассетум̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннанти а̄ха. тато парам̣ тадева аджджхаттадука̄дӣсу чатӯсу дукесу паккхипитва̄ дассетум̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄тиа̄ди вуттам̣. тато парам̣ саббампетам̣ ека̄дасасу падесесу парийа̄дийитва̄ дасситам̣ рӯпам̣ екато пин̣д̣ам̣ катва̄ дассетум̣ тадекаджджхантиа̄ди вуттам̣.
таттха тадекаджджханти там̣ екаджджхам̣; абхисан̃н̃ӯхитва̄ти абхисам̣харитва̄; абхисан̇кхипитва̄ти сан̇кхепам̣ катва̄; идам̣ вуттам̣ хоти – саббампетам̣ вуттаппака̄рам̣ рӯпам̣ руппаналаккхан̣асан̇кха̄те екавидхабха̄ве пан̃н̃а̄йа ра̄сим̣ катва̄ рӯпаккхандхо на̄ма̄ти вуччатӣти. етена саббампи рӯпам̣ руппаналаккхан̣е ра̄сибха̄вӯпагаманена рӯпаккхандхоти дасситам̣ хоти. на хи рӯпато ан̃н̃о рӯпаккхандхо на̄ма аттхи. йатха̄ ча рӯпам̣, евам̣ ведана̄дайопи ведайиталаккхан̣а̄дӣсу ра̄сибха̄вӯпагаманена. на хи ведана̄дӣхи ан̃н̃е ведана̄ккхандха̄дайо на̄ма аттхи.
3. ида̄ни екекасмим̣ ока̄се паккхиттам̣ рӯпам̣ висум̣ висум̣ бха̄джетва̄ дассенто таттха катамам̣ рӯпам̣ атӣтантиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти ека̄дасасу ока̄сесу паккхипитва̄ т̣хапитама̄тика̄йа бхуммам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – атӣта̄на̄гатапаччуппаннантиа̄дина̄ найена т̣хапита̄йа ма̄тика̄йа йам̣ атӣтам̣ рӯпанти вуттам̣, там̣ катаманти? имина̄ упа̄йена саббапуччха̄су аттхо ведитаббо. атӣтам̣ нируддхантиа̄дӣни пада̄ни никкхепакан̣д̣асса атӣтаттикабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 1044) вутта̄нева. чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ти идам̣ атӣтанти вуттарӯпасса сабха̄вадассанам̣. йатха̄ четтха евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. имина̄ идам̣ дассети – атӣтарӯпампи бхӯта̄ни чева бхӯта̄ни упа̄да̄йа ниббаттарӯпан̃ча, ана̄гатампи…пе… дӯрасантикампи. на хи бхӯтехи чева бхӯта̄ни упа̄да̄йа паваттарӯпато ча ан̃н̃ам̣ рӯпам̣ на̄ма аттхӣти.
апаро найо – атӣтам̣сена сан̇гахитанти атӣтакот̣т̣ха̄сенева сан̇гахитам̣, еттхева ган̣анам̣ гатам̣. кинти? чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпанти. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. ана̄гатапаччуппаннаниддесапада̄нипи хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева.
идам̣ пана атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ на̄ма суттантапарийа̄йато абхидхамманиддесатоти дувидхам̣. там̣ суттантапарийа̄йе бхавена париччхиннам̣. пат̣исандхито хи пат̣т̣ха̄йа атӣтабхавесу ниббаттам̣ рӯпам̣, анантарабхаве ва̄ ниббаттам̣ хоту каппакот̣исатасахассаматтхаке ва̄, саббам̣ атӣтамева на̄ма. чутито пат̣т̣ха̄йа ана̄гатабхавесу ниббаттанакарӯпам̣, анантарабхаве ва̄ ниббаттам̣ хоту каппакот̣исатасахассаматтхаке ва̄, саббам̣ ана̄гатамева на̄ма. чутипат̣исандхианантаре паваттарӯпам̣ паччуппаннам̣ на̄ма. абхидхамманиддесе пана кхан̣ена париччхиннам̣. тайо хи рӯпасса кхан̣а̄ – уппа̄до, т̣хити, бхан̇готи. име тайо кхан̣е патва̄ нируддхам̣ рӯпам̣, саманантаранируддхам̣ ва̄ хоту атӣте каппакот̣исатасахассаматтхаке ва̄, саббам̣ атӣтамева на̄ма. тайо кхан̣е асампаттам̣ рӯпам̣, екачиттаккхан̣аматтена ва̄ асампаттам̣ хоту ана̄гате каппакот̣исатасахассаматтхаке ва̄, саббам̣ ана̄гатамева на̄ма. име тайо кхан̣е сампаттам̣ рӯпам̣ пана паччуппаннам̣ на̄ма. таттха кин̃ча̄пи идам̣ суттантабха̄джанӣйам̣, евам̣ сантепи абхидхамманиддесенева атӣта̄на̄гатапаччуппаннарӯпам̣ ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣.
апаро найо – идан̃хи рӯпам̣ аддха̄сантатисамайакхан̣авасена чатудха̄ атӣтам̣ на̄ма хоти. татха̄ ана̄гатапаччуппаннам̣. аддха̄васена та̄ва екасса екасмим̣ бхаве пат̣исандхито пуббе атӣтам̣, чутито уддхам̣ ана̄гатам̣, убхиннамантаре паччуппаннам̣. сантативасена сабха̄гаекаутусамут̣т̣ха̄нам̣ ека̄ха̄расамут̣т̣ха̄нан̃ча пубба̄парийавасена паваттама̄нампи паччуппаннам̣. тато пуббе висабха̄гаутуа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ атӣтам̣, паччха̄ ана̄гатам̣. читтаджам̣ екавӣтхиекаджаванаекасама̄паттисамут̣т̣ха̄нам̣ паччуппаннам̣. тато пуббе атӣтам̣, паччха̄ ана̄гатам̣. каммасамут̣т̣ха̄насса па̄т̣ийеккам̣ сантативасена атӣта̄дибхедо наттхи. тесан̃н̃ева пана утуа̄ха̄рачиттасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ упаттхамбхакавасена тасса атӣта̄дибхедо ведитаббо. самайавасена екамухуттапуббан̣хаса̄йанхараттидива̄дӣсу самайесу санта̄навасена паваттама̄нам̣ там̣ там̣ самайам̣ паччуппаннам̣ на̄ма. тато пуббе атӣтам̣, паччха̄ ана̄гатам̣. кхан̣авасена уппа̄да̄диккхан̣аттайапарийа̄паннам̣ паччуппаннам̣ на̄ма. тато пуббе атӣтам̣, паччха̄ ана̄гатам̣.
апича атиккахетупаччайакиччам̣ атӣтам̣. нит̣т̣хитахетукиччам̣ анит̣т̣хитапаччайакиччам̣ паччуппаннам̣. убхайакиччамасампаттам̣ ана̄гатам̣. сакиччаккхан̣е ва̄ паччуппаннам̣. тато пуббе атӣтам̣, паччха̄ ана̄гатам̣. еттха ча кхан̣а̄дикатха̄ва ниппарийа̄йа̄, сеса̄ сапарийа̄йа̄. та̄су ниппарийа̄йакатха̄ идха адхиппета̄. аджджхаттадукасса̄пи ниддесапада̄ни хет̣т̣ха̄ аджджхаттаттиканиддесе (дха. са. ат̣т̣ха. 1050) вуттаттха̄нева. ол̣а̄рика̄дӣни рӯпакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 674) вуттаттха̄нева.
6. хӣнадуканиддесе тесам̣ тесам̣ сатта̄нанти бахӯсу саттесу са̄мивачанам̣. апарасса̄пи апарасса̄пӣти хи вуччама̄не дивасампи каппасатасахассампи ваданто еттакамева вадеййа. ити саттха̄ двӣхева падехи анавасесе сатте парийа̄дийанто ‘тесам̣ тесам̣ сатта̄на’нти а̄ха. еттакена хи саббампи апарадӣпанам̣ сиддхам̣ хоти. ун̃н̃а̄танти аваматам̣. аван̃н̃а̄танти вамбхетва̄ н̃а̄там̣. рӯпантипи на видитам̣. хӣл̣итанти агахетаббат̣т̣хена кхиттам̣ чхад̣д̣итам̣, джигуччхитантипи ваданти. парибхӯтанти киметена̄ти ва̄ча̄йа парибхавитам̣. ачиттӣкатанти на гарукатам̣. хӣнанти ла̄макам̣. хӣнаматанти хӣнанти матам̣, ла̄макам̣ катва̄ н̃а̄там̣. хӣнасамматанти хӣнанти локе самматам̣, хӣнехи ва̄ самматам̣, гӯтхабхаккхехи гӯтхо вийа. анит̣т̣ханти аппийам̣, пат̣ила̄бхаттха̄йа ва̄ апарийеситам̣. сачепи нам̣ кочи парийесеййа, парийесату. етасса пана а̄рамман̣асса етадева на̄мам̣. акантанти ака̄митам̣, ниссирикам̣ ва̄. амана̄панти манасмим̣ на аппитам̣. та̄дисан̃хи а̄рамман̣ам̣ манасмим̣ на аппӣйати. атха ва̄ манам̣ аппа̄йати вад̣д̣хетӣти мана̄пам̣, на мана̄пам̣ амана̄пам̣.
апаро найо – анит̣т̣хам̣ сампаттивирахато. там̣ екантена каммасамут̣т̣ха̄несу акусалакаммасамут̣т̣ха̄нам̣. акантам̣ сукхасса ахетубха̄вато. амана̄пам̣ дуккхасса хетубха̄вато. рӯпа̄ садда̄ти идамасса сабха̄вадӣпанам̣. имасмин̃хи паде акусалакаммаджавасена анит̣т̣ха̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ вибхатта̄. кусалакаммаджам̣ пана анит̣т̣хам̣ на̄ма наттхи, саббам̣ ит̣т̣хамева.
пан̣ӣтападаниддесо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо. имасмим̣ пана паде кусалакаммаджавасена ит̣т̣ха̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ вибхатта̄. кусалакаммаджан̃хи анит̣т̣хам̣ на̄ма наттхи, саббам̣ ит̣т̣хамева. йатха̄ ча каммаджесу евам̣ утусамут̣т̣ха̄на̄дӣсупи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄ аттхи ева̄ти имасмим̣ дуке ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ пат̣ивибхаттанти ведитаббам̣. айам̣ та̄ва а̄чарийа̄нам̣ сама̄наттхакатха̄. витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха – ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ пат̣ивибхаттам̣ наттхи, тесам̣ тесам̣ ручивасена катхитам̣.
йатха̄ха –
‘‘мана̄папарийантам̣ кхва̄хам̣, маха̄ра̄джа, пан̃часу ка̄магун̣есу агганти вада̄ми. тева, маха̄ра̄джа, рӯпа̄ екаччасса мана̄па̄ хонти, екаччасса амана̄па̄ хонти. тева, маха̄ра̄джа, садда̄, гандха̄, раса̄, пхот̣т̣хабба̄ екаччасса мана̄па̄ хонти, екаччасса амана̄па̄ хонтӣ’’ти (сам̣. ни. 1.123).
евам̣ йасма̄ тейева рӯпа̄дайо еко асса̄дети абхинандати, таттха лобхам̣ уппа̄дети. еко куджджхати пат̣ихан̃н̃ати, таттха досам̣ уппа̄дети. екасса ит̣т̣ха̄ хонти канта̄ мана̄па̄, екасса анит̣т̣ха̄ аканта̄ амана̄па̄. еко чете ‘ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄’ти даккхин̣ато ган̣ха̄ти, еко ‘анит̣т̣ха̄ аканта̄ амана̄па̄’ти ва̄мато. тасма̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ пат̣ивибхаттам̣ на̄ма наттхи. паччантава̄сӣнан̃хи ган̣д̣уппа̄да̄пи ит̣т̣ха̄ хонти канта̄ мана̄па̄, маджджхимадесава̄сӣнам̣ атиджегуччха̄. тесан̃ча морамам̣са̄дӣни ит̣т̣ха̄ни хонти, итаресам̣ та̄ни атиджегуччха̄нӣти.
со ваттаббо – ‘‘ким̣ пана твам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ па̄т̣ийеккам̣ пат̣ивибхаттам̣ на̄ма наттхӣти вадесӣ’’ти? ‘‘а̄ма наттхӣ’’ти вада̄ми. пуна татхева йа̄вататийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ пан̃хо пуччхитаббо – ‘‘нибба̄нам̣ на̄ма ит̣т̣хам̣ уда̄ху анит̣т̣ха’’нти? джа̄нама̄но ‘‘ит̣т̣ха’’нти ваккхати. сачепи на вадеййа, ма̄ вадату. нибба̄нам̣ пана екантаит̣т̣хамева. ‘‘нану еко нибба̄насса ван̣н̣е катхийама̄не куджджхитва̄ – ‘твам̣ нибба̄насса ван̣н̣ам̣ катхеси, ким̣ таттха аннапа̄нама̄ла̄гандхавилепанасайаначчха̄данасамиддха̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ аттхӣ’ти ватва̄ ‘наттхӣ’ти вутте ‘алам̣ тава нибба̄нена̄’ти нибба̄насса ван̣н̣е катхийама̄не куджджхитва̄ убхо кан̣н̣е тхакетӣти ит̣т̣хетам̣. етасса пана васена тава ва̄де нибба̄нам̣ анит̣т̣хам̣ на̄ма хоти. на панетам̣ евам̣ гахетаббам̣. есо хи випарӣтасан̃н̃а̄йа катхети. сан̃н̃а̄випалла̄сена ча тадева а̄рамман̣ам̣ екасса ит̣т̣хам̣ хоти, екасса анит̣т̣хам̣’’.
ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ пана па̄т̣ийеккам̣ вибхаттам̣ аттхӣти. касса васена вибхаттанти? маджджхимакасаттасса. идан̃хи на атииссара̄нам̣ маха̄самматамаха̄судассанадхамма̄сока̄дӣнам̣ васена вибхаттам̣. тесан̃хи диббакаппампи а̄рамман̣ам̣ амана̄пам̣ упат̣т̣ха̄ти. на атидуггата̄нам̣ дуллабханнапа̄на̄нам̣ васена вибхаттам̣. тесан̃хи кан̣а̄джакабхаттаситтха̄нипи пӯтимам̣сарасопи атимадхуро аматасадисо ча хоти. маджджхимака̄нам̣ пана ган̣акамаха̄маттасет̣т̣хикут̣умбикава̄н̣иджа̄дӣнам̣ ка̄лена ит̣т̣хам̣ ка̄лена анит̣т̣хам̣ лабхама̄на̄нам̣ васена вибхаттам̣. еварӯпа̄ хи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ париччхиндитум̣ сакконтӣти.
типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро пана̄ха – ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ на̄ма випа̄кавасенева париччхиннам̣, на джаванавасена. джаванам̣ пана сан̃н̃а̄випалла̄савасена ит̣т̣хасмим̣йева раджджати, ит̣т̣хасмим̣йева дуссати; анит̣т̣хасмим̣йева раджджати, анит̣т̣хасмим̣йева дуссатӣ’’ти. випа̄кавасенева панетам̣ екантато париччхиджджати. на хи сакка̄ випа̄качиттам̣ ван̃четум̣. саче а̄рамман̣ам̣ ит̣т̣хам̣ хоти, кусалавипа̄кам̣ уппаджджати. саче анит̣т̣хам̣, акусалавипа̄кам̣ уппаджджати. кин̃ча̄пи хи миччха̄дит̣т̣хика̄ буддхам̣ ва̄ сан̇гхам̣ ва̄ маха̄четийа̄дӣни ва̄ ул̣а̄ра̄ни а̄рамман̣а̄ни дисва̄ аккхӣни пидаханти, доманассам̣ а̄паджджанти, дхаммасаддам̣ сутва̄ кан̣н̣е тхакенти, чаккхувин̃н̃а̄н̣асотавин̃н̃а̄н̣а̄ни пана несам̣ кусалавипа̄ка̄нева хонти.
кин̃ча̄пи гӯтхасӯкара̄дайо гӯтхагандхам̣ гха̄йитва̄ ‘кха̄дитум̣ лабхисса̄ма̄’ти соманассаджа̄та̄ хонти, гӯтхадассане пана тесам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тасса гандхагха̄йане гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, расаса̄йане дживха̄вин̃н̃а̄н̣ан̃ча акусалавипа̄камева хоти. бандхитва̄ варасайане сайа̄питасӯкаро ча кин̃ча̄пи виравати, сан̃н̃а̄випалла̄сена панасса джаванасмим̣йева доманассам̣ уппаджджати, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ кусалавипа̄камева. касма̄? а̄рамман̣асса ит̣т̣хата̄йа.
апича два̄равасена̄пи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄ ведитабба̄. сукхасампхассан̃хи гӯтхакалалам̣ чаккхудва̄рагха̄надва̄ресу анит̣т̣хам̣, ка̄йадва̄ре ит̣т̣хам̣ хоти. чаккаваттино ман̣иратанена потхийама̄насса, суван̣н̣асӯле утта̄ситасса ча ман̣иратанасуван̣н̣асӯла̄ни чаккхудва̄ре ит̣т̣ха̄ни хонти, ка̄йадва̄ре анит̣т̣ха̄ни. касма̄? маха̄дуккхасса уппа̄данато. евам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ екантато випа̄кенева париччхиджджатӣти ведитаббам̣.
там̣ там̣ ва̄ пана̄ти еттха на хет̣т̣химанайо олокетаббо. на хи бхагава̄ саммутимана̄пам̣ бхиндати, пуггаламана̄пам̣ пана бхиндати. тасма̄ там̣там̣ва̄панавасенева упа̄да̄йупа̄да̄йа хӣнаппан̣ӣтата̄ ведитабба̄. нерайика̄нан̃хи рӯпам̣ кот̣иппаттам̣ хӣнам̣ на̄ма; там̣ упа̄да̄йа тираччха̄несу на̄гасупан̣н̣а̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесам̣ рӯпам̣ хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа пета̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа джа̄напада̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа га̄мабходжака̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа джанападаса̄мика̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа падесара̄джӯнам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа чаккаваттиран̃н̃о рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тасса̄пи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа бхуммадева̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. тесампи хӣнам̣; там̣ упа̄да̄йа та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ рӯпам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма…пе… аканит̣т̣хадева̄нам̣ пана рӯпам̣ маттхакаппаттам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма.
7. дӯрадуканиддесе иттхиндрийа̄дӣни хет̣т̣ха̄ вибхатта̄нева. имасмим̣ пана дуке дуппариггахат̣т̣хена лаккхан̣адуппат̣ивиджджхата̄йа сукхумарӯпам̣ дӯрети катхитам̣. сукхапариггахат̣т̣хена лаккхан̣асуппат̣ивиджджхата̄йа ол̣а̄рикарӯпам̣ сантикети. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапарийоса̄не ча ниййа̄танат̣т̣ха̄непи ‘идам̣ вуччати рӯпам̣ дӯре’ти на нӣййа̄титам̣. касма̄? дувидхан̃хи дӯре на̄ма – лаккхан̣ато ча ока̄сато ча̄ти. таттха лаккхан̣ато дӯрети на катхитам̣, там̣ ока̄сато катхетаббам̣. тасма̄ дӯрети акатхитам̣. ол̣а̄рикарӯпам̣ ока̄сато дӯрети дассетум̣ аниййа̄тетва̄ва йам̣ ва̄ панан̃н̃ампӣтиа̄дима̄ха. сантикападаниддесепи есева найо. таттха ана̄саннети на а̄санне, анупакат̣т̣хети ниссат̣е, дӯрети дӯрамхи, асантикети на сантике. идам̣ вуччати рӯпам̣ дӯрети идам̣ пан̣н̣арасавидхам̣ сукхумарӯпам̣ лаккхан̣ато дӯре, дасавидхам̣ пана ол̣а̄рикарӯпам̣ йева̄панакавасена ока̄сато дӯрети вуччати. сантикападаниддесо утта̄наттхойева.
идам̣ вуччати рӯпам̣ сантикети идам̣ дасавидхам̣ ол̣а̄рикарӯпам̣ лаккхан̣ато сантике, пан̃чадасавидхам̣ пана сукхумарӯпам̣ йева̄панакавасена ока̄сато сантикети вуччати. киттакато пат̣т̣ха̄йа пана рӯпам̣ ока̄савасена сантике на̄ма? киттакато пат̣т̣ха̄йа дӯре на̄ма̄ти? пакатикатха̄йа катхента̄нам̣ два̄дасахаттхо саванӯпача̄ро на̄ма хоти. тасса орато рӯпам̣ сантике, парато дӯре. таттха сукхумарӯпам̣ дӯре хонтам̣ лаккхан̣атопи ока̄сатопи дӯре хоти; сантике хонтам̣ пана ока̄сатова сантике хоти, на лаккхан̣ато. ол̣а̄рикарӯпам̣ сантике хонтам̣ лаккхан̣атопи ока̄сатопи сантике хоти; дӯре хонтам̣ ока̄сатова дӯре хоти, на лаккхан̣ато.
там̣ там̣ ва̄ пана̄ти еттха на хет̣т̣химанайо олокетаббо. хет̣т̣ха̄ хи бхиндама̄но гато. идха пана на лаккхан̣ато дӯрам̣ бхиндати, ока̄сато дӯрамева бхиндати. упа̄да̄йупа̄да̄йа дӯрасантикан̃хи еттха дасситам̣. аттано хи рӯпам̣ сантике на̄ма; антокуччхигатасса̄пи парасса дӯре. антокуччхигатасса сантике; бахит̣хитасса дӯре. екаман̃че сайитасса сантике; бахипамукхе т̣хитасса дӯре. антопаривен̣е рӯпам̣ сантике; бахипаривен̣е дӯре. антосан̇гха̄ра̄ме рӯпам̣ сантике; бахисан̇гха̄ра̄ме дӯре. антосӣма̄йа рӯпам̣ сантике; бахисӣма̄йа дӯре. антога̄макхетте рӯпам̣ сантике; бахига̄маккхетте дӯре. антоджанападе рӯпам̣ сантике; бахиджанападе дӯре. антораджджасӣма̄йа рӯпам̣ сантике; бахираджджасӣма̄йа дӯре. антосамудде рӯпам̣ сантике; бахисамуддерӯпам̣ дӯре. анточаккава̄л̣е рӯпам̣ сантике; бахичаккава̄л̣е дӯрети.
айам̣ рӯпаккхандханиддесо.