7. анусайайамакам̣
париччхедапариччхиннуддесава̄раван̣н̣ана̄
1. ида̄ни тесан̃н̃ева мӯлайамаке десита̄нам̣ кусала̄дидхамма̄нам̣ лаббхама̄навасена екадесам̣ сан̇ган̣хитва̄ сан̇кха̄райамака̄нантарам̣ деситасса анусайайамакасса аттхаван̣н̣ана̄ хоти. таттха па̄л̣иваваттха̄нам̣ та̄ва ведитаббам̣ – имасмин̃хи анусайайамаке кхандхайамака̄дӣсу вийа десанам̣ акатва̄ ан̃н̃ена найена па̄л̣идесана̄ ката̄. катхам̣? пат̣хамам̣ та̄ва париччхедато, уддесато, уппаттит̣т̣ха̄натоти тӣха̄ка̄рехи анусайе гаха̄петум̣ париччхедава̄ро, париччхиннуддесава̄ро, уппаттит̣т̣ха̄нава̄роти, тайо ва̄ра̄ десита̄. тато саттаннам̣ маха̄ва̄ра̄нам̣ васена анусайе йоджетва̄ йамакадесана̄ ката̄. таттха сатта̄нусайа̄ти айам̣ ‘‘саттева, на тато уддхам̣, на хет̣т̣ха̄’’ти ган̣анапариччхедена париччхиндитва̄ анусайа̄нам̣ деситатта̄ париччхедава̄ро на̄ма. ка̄мара̄га̄нусайо…пе… авиджджа̄нусайоти айам̣ париччхедава̄рена париччхинна̄нам̣ на̄маматтам̣ уддиситва̄ ‘‘име на̄ма те’’ти деситатта̄ париччхиннуддесава̄ро на̄ма. каттха ка̄мара̄га̄нусайо анусети…пе… еттха авиджджа̄нусайо анусетӣти айам̣ ‘‘имесу на̄ма т̣ха̄несу име анусайа̄ анусенти’’ти евам̣ тесам̣йева уппаттит̣т̣ха̄насса деситатта̄ уппаттит̣т̣ха̄нава̄ро на̄ма.
йесам̣ пана саттаннам̣ маха̄ва̄ра̄нам̣ васена анусайе йоджетва̄ йамакадесана̄ ката̄, тесам̣ има̄ни на̄ма̄ни – анусайава̄ро, са̄нусайава̄ро, паджаханава̄ро, парин̃н̃а̄ва̄ро, пахӣнава̄ро, уппаджджанава̄ро дха̄тува̄роти. тесу пат̣хамо анусайава̄ро. со ануломапат̣иломанайавасена дувидхо хоти.
таттха ануломанайе ‘‘йасса анусети, йаттха анусети, йасса йаттха анусетӣ’’ти пуггалока̄сатадубхайавасена тайо антарава̄ра̄ хонти. тесу пат̣хаме пуггалава̄ре ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса пат̣игха̄нусайо анусети; йасса ва̄ пана пат̣игха̄нусайо анусети, тасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети; йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса ма̄на̄нусайо, дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо, бхавара̄га̄нусайо, авиджджа̄нусайо анусети. йасса ва̄ пана авиджджа̄нусайо анусети, тасса ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣ’’ти ка̄мара̄га̄нусайамӯлака̄ни чха йамака̄ни. пуна агахитаггахан̣авасена пат̣игха̄нусайамӯлака̄ни пан̃ча, ма̄на̄нусайамӯлака̄ни чатта̄ри, дит̣т̣ха̄нусайамӯлака̄ни тӣн̣и, вичикиччха̄нусайамӯлака̄ни две, бхавара̄га̄нусайамӯлакам̣ еканти евам̣ сабба̄нипи екамӯлака̄ни екавӣсати. пуна ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо ча пат̣игха̄нусайо ча анусентӣ’’ти евам̣ а̄гата̄ни дукамӯлака̄ни пан̃ча, тикамӯлака̄ни чатта̄ри, чатуккамӯлака̄ни тӣн̣и, пан̃чакамӯлака̄ни две, чхаккамӯлакам̣ еканти апара̄нипи паннараса хонти. та̄ни пуримехи екавӣсатийа̄ саддхим̣ чхаттим̣са̄ти пуггалава̄ре чхаттим̣са йамака̄ни. татха̄ ока̄сава̄ре, татха̄ пуггалока̄сава̄рети сабба̄нипи ануломанайе ат̣т̣хасатам̣ йамака̄ни. татха̄ пат̣иломанайети анусайава̄ре сол̣аса̄дхика̄ни две йамакасата̄ни, тато дигун̣а̄ пуччха̄, тато дигун̣а̄ аттха̄ ча ведитабба̄. йатха̄ четтха, евам̣ са̄нусайава̄ро, паджаханава̄ро, парин̃н̃а̄ва̄ро, пахӣнава̄ро, уппаджджанава̄роти имесампи пан̃чаннам̣ ва̄ра̄нам̣, екекасмим̣ йамакаган̣ана̄; йамакадигун̣а̄ пуччха̄, пуччха̄дигун̣а̄ ча аттха̄ ведитабба̄. айам̣ панеттха пуримесу тӣсу ва̄ресу висесо. ока̄сава̄ре ‘‘йаттха таттха̄’’ти аватва̄ йато татоти ниссаккавачанена десана̄ ката̄. сесам̣ та̄дисамева.
йо пана̄йам̣ саббапаччхимо дха̄тува̄ро на̄ма, со пуччха̄ва̄ро, виссаджджана̄ва̄роти двидха̄ т̣хито. тасса пуччха̄ва̄ре ка̄мадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса̄ти ватва̄ ‘‘ка̄мадха̄тум̣ ва̄ пана упападжджантасса ка̄мадха̄туйа̄ чутасса̄’’ти на вуттам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? аттхависеса̄бха̄вато. двепи хи ета̄ пуччха̄ екаттха̄йева, тасма̄ екекасма̄ йамака̄ екекамева пуччхам̣ пуччхитва̄ саббапуччха̄васа̄не пуччха̄нуккаменева ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса кассачи сатта анусайа̄ анусентӣ’’тиа̄дина̄ найена виссаджджанам̣ катам̣.
таттха ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса, рӯпадха̄тум̣, арӯпадха̄тум̣, нака̄мадха̄тум̣, нарӯпадха̄тум̣ наарӯпадха̄тум̣, упападжджантасса̄’’ти чха суддхикапуччха̄; ‘‘нака̄мадха̄тум̣, наарӯпадха̄тум̣, нарӯпадха̄тум̣; наарӯпадха̄тум̣, нака̄мадха̄тум̣, нарӯпадха̄тум̣, упападжджантасса̄’’ти тиссо миссака̄ пуччха̄ ча̄ти ка̄мадха̄тумӯлака̄ нава ануломапуччха̄ хонти. татха̄ рӯпадха̄тумӯлака̄ нава, арӯпадха̄тумӯлака̄ нава̄ти саттавӣсати ануломапуччха̄ хонти. татха̄ нака̄мадха̄тунарӯпадха̄тунаарӯпадха̄тумӯлака̄ саттавӣсати пат̣иломапуччха̄. пуна ‘‘нака̄мадха̄туйа̄, наарӯпадха̄туйа̄, нарӯпадха̄туйа̄, наарӯпадха̄туйа̄, нака̄мадха̄туйа̄, наарӯпадха̄туйа̄’’ти саттавӣсати дукамӯлака̄ пуччха̄ти сабба̄пи сампин̣д̣ита̄ ека̄сӣти пуччха̄ хонти. та̄сам̣ васенеттха виссаджджанам̣ катанти идам̣ дха̄тува̄ре па̄л̣иваваттха̄нам̣. евам̣ та̄ва сакалепи анусайайамаке па̄л̣иваваттха̄наметам̣ ведитаббам̣.
а̄дито пат̣т̣ха̄йа панеттха йам̣ йам̣ анутта̄нам̣, таттха таттха айам̣ виниччхайакатха̄ – анусайа̄ти кенат̣т̣хена анусайа̄? анусайанат̣т̣хена. ко еса анусайанат̣т̣хо на̄ма̄ти? аппахӣнат̣т̣хо. ете хи аппахӣнат̣т̣хена тасса тасса санта̄не анусенти на̄ма, тасма̄ анусайа̄ти вуччанти. анусентӣти анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣти аттхо. атха̄пи сийа̄ – анусайанат̣т̣хо на̄ма аппахӣна̄ка̄ро. аппахӣна̄ка̄ро ча уппаджджатӣти ваттум̣ на йуджджати, тасма̄ на анусайа̄ уппаджджантӣти. татридам̣ пат̣ивачанам̣ – аппахӣна̄ка̄ро анусайо, анусайоти пана аппахӣнат̣т̣хена тха̄магатакилесо вуччати. со читтасампайутто са̄рамман̣о саппаччайат̣т̣хена сахетуко еканта̄кусало атӣтопи хоти ана̄гатопи паччуппаннопи, тасма̄ уппаджджатӣти ваттум̣ йуджджати.
татридам̣ пама̄н̣ам̣ – абхидхамме та̄ва катха̄ваттхусмим̣ (катха̄. 554 а̄дайо) ‘‘анусайа̄ абйа̄ката̄, анусайа̄ ахетука̄, анусайа̄ читтавиппайутта̄’’ти саббе ва̄да̄ пат̣иседхита̄. пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 3.21) ‘‘паччуппанне килесе паджахатӣ’’ти пуччхам̣ катва̄ анусайа̄нам̣ паччуппаннабха̄васса аттхита̄йа ‘‘тха̄магата̄нусайам̣ паджахатӣ’’ти вуттам̣. дхаммасан̇гахе пана мохасса падабха̄джане ‘‘авиджджа̄нусайо авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нам̣ авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣, айам̣ тасмим̣ самайе мохо хотӣ’’ти (дха. са. 390) акусалачиттена саддхим̣ авиджджа̄нусайасса уппаннабха̄во вутто. имасмим̣йева анусайайамаке саттаннам̣ маха̄ва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ уппаджджанава̄ре ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати, тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тасма̄ ‘‘анусентӣти анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣ’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ имина̄ тантиппама̄н̣ена сувуттанти ведитаббам̣. йампи ‘‘читтасампайутто са̄рамман̣о’’тиа̄ди вуттам̣, тампи сувуттамева. анусайо хи на̄меса париниппханно читтасампайутто акусаладхаммоти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. ка̄мара̄га̄нусайотиа̄дӣсу ка̄мара̄го ча со аппахӣнат̣т̣хена анусайо ча̄ти ка̄мара̄га̄нусайо. сесападесупи есева найо.
париччхедапариччхиннуддесава̄раван̣н̣ана̄.
уппаттит̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄
2. ида̄ни тесам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣ пака̄сетум̣ каттха ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣтиа̄дима̄ха. таттха ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄сӯти ка̄ма̄вачарабхӯмийам̣ сукха̄йа ча упеккха̄йа ча̄ти двӣсу ведана̄су. еттха ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣти има̄су двӣсу ведана̄су уппаджджати. со панеса акусалаведана̄су сахаджа̄тавасена а̄рамман̣авасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи анусети. акусала̄йа сукха̄йа ведана̄йа чева упеккха̄йа ведана̄йа ча сахаджа̄топи хутва̄ уппаджджати. та̄ ведана̄ а̄рамман̣ам̣ катва̄пи уппаджджатӣти аттхо. авасеса̄ пана ка̄ма̄вачаракусалавипа̄какирийаведана̄ а̄рамман̣амева катва̄ уппаджджати. ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусайама̄но чеса та̄хи ведана̄хи сампайуттесу сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣есупи анусетийева. на хи сакка̄ ведана̄су анусайама̄нена там̣сампайуттехи сан̃н̃а̄дӣхи саддхим̣ асахаджа̄тена ва̄ бхавитум̣, там̣сампайутте ва̄ сан̃н̃а̄дайо а̄рамман̣ам̣ акатва̄ уппаджджитум̣. евам̣ сантепи пана йасма̄ има̄ две ведана̄ва са̄тасантасукхатта̄ асса̄дат̣т̣хена ка̄мара̄га̄нусайасса уппаттийа̄ сесасампайуттадхаммесу падха̄на̄, тасма̄ ‘‘двӣсу ведана̄су еттха ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣ’’ти вуттам̣, ол̣а̄рикавасена хи бодханеййе сукхам̣ бодхетунти.
нану чеса а̄рамман̣авасена анусайама̄но на кевалам̣ има̄су двӣсу ведана̄су чева ведана̄сампайуттадхаммесу ча анусети, ит̣т̣хесу пана рӯпа̄дӣсупи анусетийева. вуттампи четам̣ вибхан̇гаппакаран̣е (вибха. 816) ‘‘йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттха сатта̄нам̣ ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣ’’ти имасмимпи пакаран̣е анусайава̄расса пат̣иломанайе вуттам̣. ‘‘йаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети таттха дит̣т̣ха̄нусайо на̄нусетӣти дуккха̄йа ведана̄йа рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, но ча таттха дит̣т̣ха̄нусайо на̄нусети. апарийа̄панне еттха ка̄мара̄га̄нусайо ча на̄нусети, дит̣т̣ха̄нусайо ча на̄нусетӣ’’ти. еттха хи дуккхаведана̄йа чева рӯпадха̄туа̄дӣсу ча на̄нусетӣти вуттатта̄ сасампайуттадхаммам̣ дуккхаведанам̣ саока̄се рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамме нава ча, локуттарадхамме т̣хапетва̄ авасесесу рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббесу анусетӣти вуттам̣ хоти. там̣ идха касма̄ на вуттанти? анол̣а̄рикатта̄. хет̣т̣ха̄ вуттанайена хи ведана̄нан̃н̃ева ол̣а̄рикатта̄ имесам̣ пана анол̣а̄рикатта̄ етесу рӯпа̄дӣсу анусетӣти на вуттам̣, аттхато пана лаббхати. тасма̄ етесупи ка̄мара̄га̄нусайо анусетийева̄ти ведитаббо. на хи саттха̄ саббам̣ саббаттха катхети. бодханеййасатта̄нам̣ пана васена каттхачи йам̣ лаббхати, там̣ саббам̣ катхети, каттхачи на катхети. татха̄ хи анена каттхачи дит̣т̣ха̄нусайо анусетӣти пуччхитва̄ ‘‘саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесу еттха дит̣т̣ха̄нусайо анусетӣ’’ти йам̣ лаббхати там̣ саббам̣ катхитам̣. апарасмим̣ т̣ха̄не виссаджджантена ‘‘рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха вичикиччха̄нусайо ча ма̄на̄нусайо ча дит̣т̣ха̄нусайо ча анусенти, ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су еттха вичикиччха̄нусайо ча ка̄мара̄га̄нусайо ча ма̄на̄нусайо ча дит̣т̣ха̄нусайо ча анусенти, дуккха̄йа ведана̄йа еттха вичикиччха̄нусайо ча пат̣игха̄нусайо ча дит̣т̣ха̄нусайо ча авиджджа̄нусайо ча анусентӣ’’ти йам̣ лаббхати там̣ саббам̣ акатхетва̄ рӯпадха̄туарӯпадха̄тӯхи саддхим̣ тиссо ведана̄ва катхита̄. ведана̄сампайутта̄ пана арӯпадхамма̄, саббан̃ча рӯпам̣ на катхитам̣. кин̃ча̄пи на катхитам̣, дит̣т̣ха̄нусайо панеттха анусетийева. евамева кин̃ча̄пи идха рӯпа̄диит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ на катхитам̣, ка̄мара̄га̄нусайо панеттха анусетийева̄ти. евам̣ та̄ва ка̄мара̄га̄нусайасса анусайанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
пат̣игха̄нусайасса пана ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа̄’’ти вачанато две доманассаведана̄ ка̄йавин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ дуккхаведана̄ти тиссо ведана̄ анусайанат̣т̣ха̄нам̣. со панеса доманассаведана̄су сахаджа̄тавасена а̄рамман̣авасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи анусети. авасесадуккхаведана̄йа пана а̄рамман̣авасенева анусети. та̄су ведана̄су анусайама̄но чеса та̄хи сампайуттесу сан̃н̃а̄ккхандха̄дӣсупи анусетийева. йа̄йа хи ведана̄йа еса сахаджа̄то, там̣сампайуттехи сан̃н̃а̄дӣхипи сахаджа̄това. йа̄ ча ведана̄ а̄рамман̣ам̣ кароти, та̄хи сампайутте сан̃н̃а̄дайопи каротийева. евам̣ сантепи пана йасма̄ дуккхаведана̄ва аса̄тадуккхаведайитатта̄ нирасса̄дат̣т̣хена пат̣игха̄нусайасса уппаттийа̄ сесасампайуттадхаммесу адхика̄; тасма̄ ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа еттха пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти вуттам̣, ол̣а̄рикавасена хи бодханеййе сукхам̣ бодхетунти.
нану чеса а̄рамман̣авасена анусайама̄но на кевалам̣ дуккхаведана̄йа чева там̣сампайуттадхаммесу ча анусети, анит̣т̣хесу пана рӯпа̄дӣсупи анусетийева? вуттампи четам̣ вибхан̇гаппакаран̣е (вибха. 816) ‘‘йам̣ локе аппийарӯпам̣ аса̄тарӯпам̣, еттха сатта̄нам̣ пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти имасмимпи пакаран̣е анусайава̄расса пат̣иломанайе вуттам̣ – ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су еттха пат̣игха̄нусайо на̄нусети, но ча таттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети. рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ апарийа̄панне еттха пат̣игха̄нусайо ча на̄нусети, ка̄мара̄га̄нусайо ча на̄нусетӣ’’ти. еттха хи двӣсу ка̄ма̄вачараведана̄су чева рӯпадха̄туа̄дӣсу ча на̄нусетӣти вуттатта̄ сасампайуттадхамма̄ две ведана̄ саока̄се рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамме нава ча, локуттарадхамме т̣хапетва̄ авасесесу рӯпа̄дӣсу анусетӣти вуттам̣ хоти. там̣ идха касма̄ на вуттанти? анол̣а̄рикатта̄. хет̣т̣ха̄ вуттанайена хи дуккхаведана̄йа ева ол̣а̄рикатта̄ имесам̣ пана анол̣а̄рикатта̄ етесу рӯпа̄дӣсу анусетӣти на вуттам̣. аттхато пана лаббхати, тасма̄ етесупи пат̣игха̄нусайо анусетийева̄ти ведитаббо.
ким̣ пана итара̄ две ведана̄ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ ва̄ пат̣игхасса а̄рамман̣ам̣ на хонтӣти? но на хонти. парихӣнаджджха̄насса виппат̣иса̄равасена сасампайуттадхамма̄ та̄ ведана̄ а̄раббха доманассам̣ уппаджджати. ит̣т̣ха̄рамман̣асса ча пат̣иладдхасса випарин̣а̄мам̣ ва̄ аппат̣иладдхасса аппат̣ила̄бхам̣ ва̄ самануссаратопи доманассам̣ уппаджджати. доманассаматтамева пана там̣ хоти, на пат̣игха̄нусайо. пат̣игха̄нусайо хи анит̣т̣ха̄рамман̣е пат̣ихан̃н̃анавасена уппанно тха̄магато килесо, тасма̄ еттха доманассена саддхим̣ пат̣игхо уппаннопи аттано пат̣игхакиччам̣ акаран̣абха̄вена ева пат̣игха̄нусайо на хоти аббоха̄рикаттам̣ гаччхати. йатха̄ хи па̄н̣а̄типа̄тачетана̄йа саддхим̣ уппаннопи бйа̄па̄до манокаммам̣ на̄ма на хоти аббоха̄рикаттам̣ гаччхати, евам̣ пат̣игха̄нусайо на хоти, аббоха̄рикаттам̣ гаччхати. вуттампи четам̣ екаччам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ неккхаммаситампи ва̄ доманассам̣ сандха̄йа ‘‘йам̣ еварӯпам̣ доманассам̣ пат̣игхам̣ тена паджахати на таттха пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти (ма. ни. 1.465). евам̣ пат̣игха̄нусайасса анусайанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
ма̄на̄нусайасса пана ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄сӯ’’тиа̄дивачанато две ка̄ма̄вачараведана̄ рӯпа̄рӯпадха̄туйо ча̄ти идам̣ тивидхам̣ анусайанат̣т̣ха̄нам̣. тасса акусала̄су ведана̄су ка̄мара̄га̄нусайасса вийа сахаджа̄та̄нусайата̄ ведитабба̄. сасампайуттадхамма̄су пана сабба̄супи ка̄ма̄вачара̄су сукхаадуккхамасукхаведана̄су рӯпа̄рӯпадха̄тӯсу ча а̄рамман̣авасенева анусети. анусайава̄расса пана пат̣иломанайе ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа апарийа̄панне еттха ка̄мара̄га̄нусайо ча на̄нусети, ма̄на̄нусайо ча на̄нусетӣ’’ти вуттатта̄ т̣хапетва̄ дуккхаведанан̃чева нававидхам̣ локуттарадхамман̃ча сесарӯпа̄рӯпадхаммесупи айам̣ анусетийева̄ти. евам̣ ма̄на̄нусайасса анусайанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
дит̣т̣ха̄нусайавичикиччха̄нусайа̄ пана кевалам̣ локуттарадхаммесвева на̄нусенти. тебхӯмакесу пана саббесупи анусентийева. тена вуттам̣ – ‘‘саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесу еттха дит̣т̣ха̄нусайо анусети, еттха вичикиччха̄нусайо анусетӣ’’ти. таттха саббасакка̄йапарийа̄паннесӯти сам̣са̄рават̣т̣анисситат̣т̣хена сакка̄йапарийа̄паннесу саббадхаммесӯти аттхо. таттха панете пан̃часу читтуппа̄десу сахаджа̄та̄нусайанавасена анусенти. те ва̄ пана пан̃ча читтуппа̄де ан̃н̃е ва̄ тебхӯмакадхамме а̄раббха паваттика̄ле а̄рамман̣а̄нусайанавасена анусентӣти. евам̣ дит̣т̣ха̄нусайавичикиччха̄нусайа̄нам̣ анусайанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
бхавара̄га̄нусайо пана кин̃ча̄пи дит̣т̣хивиппайуттесу чатӯсу читтесу уппаджджанато сахаджа̄та̄нусайанавасена ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусетӣ’’ти ваттаббо бхавеййа. ка̄мадха̄туйам̣ панеса двӣхи ведана̄хи саддхим̣ уппаджджама̄нопи рӯпа̄рӯпа̄вачарадхаммамева пат̣илабхати. ка̄мадха̄туйа̄ парийа̄паннам̣ екадхаммампи а̄рамман̣ам̣ на кароти, тасма̄ а̄рамман̣а̄нусайанавасена нийамам̣ катва̄ ‘‘рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣ’’ти вуттам̣. апича ра̄го на̄меса ка̄мара̄габхавара̄гавасена дувидхо. таттха ка̄мара̄го ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусетӣти вутто. саче пана бхавара̄гопи ка̄мара̄го вийа евам̣ вуччеййа, ка̄мара̄гена саддхим̣ десана̄ сам̣кин̣н̣а̄ вийа бхавеййа̄ти ра̄гакилесам̣ двидха̄ бхиндитва̄ ка̄мара̄гато бхавара̄гасса висесадассанаттхампи евам̣ десана̄ ката̄ти. евам̣ бхавара̄га̄нусайасса анусайанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
авиджджа̄нусайо пана саббесупи тебхӯмакадхаммесу анусети. тена вуттам̣ ‘‘саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесу еттха авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти. тасса два̄дасасу читтуппа̄десу сахаджа̄та̄нусайата̄ ведитабба̄. а̄рамман̣акаран̣авасена пана на кин̃чи тебхӯмакадхаммам̣ а̄раббха на паваттатӣти. евам̣ авиджджа̄нусайасса анусайанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. айам̣ та̄ва париччхедава̄рапариччхиннуддесава̄рауппаттит̣т̣ха̄нава̄ресу виниччхайакатха̄.
уппаттит̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄.
маха̄ва̄ро
1. анусайава̄раван̣н̣ана̄
3. саттаннам̣ пана маха̄ва̄ра̄нам̣ пат̣хаме анусайава̄ре йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса пат̣игха̄нусайо анусетӣти еттха йадетам̣ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ивачанам̣ диннам̣, там̣ дуддиннам̣ вийа кха̄йати. касма̄? ка̄мара̄гапат̣игха̄нам̣ екаккхан̣е ануппаттито. йатха̄ хи ‘‘йасса мана̄йатанам̣ уппаджджати, тасса дхамма̄йатанам̣ уппаджджатӣти ‘а̄манта̄’, асса̄сапасса̄са̄нам̣ уппа̄даккхан̣е тесам̣ ка̄йасан̇кха̄ро ча уппаджджати, вачӣсан̇кха̄ро ча уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу мана̄йатанадхамма̄йатана̄ни ка̄йасан̇кха̄равачӣсан̇кха̄ра̄ ча екаккхан̣е уппаджджанти, на татха̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄. ка̄мара̄го хи ат̣т̣хасу лобхасахагатачиттуппа̄десу уппаджджати. пат̣игхо двӣсу доманассасахагатесӯти, наттхи несам̣ екаккхан̣е уппатти; тасма̄ еттха ‘но’ти пат̣иседхо каттаббо сийа̄. там̣ акатва̄ пана ‘а̄манта̄’ти пат̣ивачанасса диннатта̄ хет̣т̣ха̄йамакесу вийа еттха кхан̣апаччуппаннавасена ваттама̄навоха̄рам̣ аггахетва̄ ан̃н̃атха̄ гахетаббо.
катхам̣? аппахӣнавасена. аппахӣнатан̃хи сандха̄йа айам̣ ‘‘анусетӣ’’ти ваттама̄навоха̄ро вутто, на кхан̣апаччуппаннатам̣. йасма̄ ча аппахӣнатам̣ сандха̄йа вутто, тасма̄ ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти пуччха̄йа йасса ка̄мара̄га̄нусайо аппахӣно, на ануппаттидхамматам̣ а̄па̄дито, тасса пат̣игха̄нусайопи аппахӣноти еваматтхо дат̣т̣хаббо. йасма̄ ча тесу йассеко аппахӣно, тасса итаропи аппахӣнова хоти, тасма̄ ‘‘а̄манта̄’’ти вуттам̣. йади евам̣, йам̣ упари уппаджджанава̄ре ‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати, тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣ’ти пуччхитва̄ ‘а̄манта̄’ти вуттам̣; таттха катхам̣ аттхо гахетабботи? таттха̄пи аппахӣнавасенева уппаттипаччайе сати уппаттийа̄ анива̄ритавасена ва̄. йатха̄ хи читтакамма̄дӣни а̄рабхитва̄ апаринит̣т̣хитакамманта̄ читтака̄ра̄дайо тесам̣ камманта̄нам̣ акаран̣аккхан̣епи миттасухаджджа̄дӣхи дит̣т̣хадит̣т̣хат̣т̣ха̄не ‘‘имесу дивасесу ким̣ каротха̄’’ти вутта̄, ‘‘читтакаммам̣ карома, кат̣т̣хакаммам̣ карома̄’’ти ваданти. те кин̃ча̄пи тасмим̣ кхан̣е на каронти авиччхиннакаммантатта̄ пана катакхан̣ан̃ча каттаббакхан̣ан̃ча упа̄да̄йа каронтийева на̄ма хонти. евамева йамхи санта̄не анусайа̄ аппахӣна̄, йамхи ва̄ пана несам̣ санта̄не уппаттипаччайе сати уппатти анива̄рита̄, таттха ануппаджджанаккхан̣епи уппаннапуббан̃чева ка̄лантаре уппаджджанакан̃ча упа̄да̄йа йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати, тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатийева на̄ма̄ти еваматтхо ведитаббо. ито паресупи еварӯпесу виссаджджанесу есева найо. но ча тасса̄ти идам̣ ана̄га̄мисса ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ анавасесато пахӣнатта̄ вуттам̣. тин̣н̣ам̣ пуггала̄нанти путхуджджанасота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣. двиннам̣ пуггала̄нанти сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣. паратопи еварӯпесу т̣ха̄несу есева найо.
14. ока̄сава̄расса пат̣хамадутийапуччха̄су йасма̄ ка̄мара̄га̄нусайо ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусети, пат̣игха̄нусайо дуккхаведана̄йа; тасма̄ ‘но’ти пат̣иседхо като. татийапуччха̄йам̣ убхиннампи ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусайанато ‘а̄манта̄’ти пат̣ивачанам̣ диннам̣. рӯпадха̄туарӯпадха̄туйа̄ пана ма̄на̄нусайасса ка̄мара̄га̄нусайена саддхим̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣. тасма̄ но ча таттха ка̄мара̄га̄нусайоти вуттам̣. имина̄ найена саббесам̣ уппаттит̣т̣ха̄нава̄рам̣ олокетва̄ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
20. дукамӯлакапуччха̄йам̣ йасма̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄нусайа̄ на̄пи екасмим̣ т̣ха̄не уппаджджанти, на екам̣ дхаммам̣ а̄рамман̣ам̣ каронти, тасма̄ наттхӣти пат̣иккхепо като. айан̃хеттха адхиппа̄йо. йасмим̣ име две анусайа̄ анусайеййум̣, там̣ т̣ха̄намева наттхи. тасма̄ ‘‘каттха ма̄на̄нусайо анусетӣ’’ти айам̣ пуччха̄ апуччха̄йева̄ти. ан̃н̃есупи еварӯпесу есева найо.
27. пуггалока̄сава̄ре чатуннанти путхуджджанасота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣.
36. пат̣иломанайе йасса ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусетӣти айам̣ пуччха̄ ана̄га̄мим̣ гахетва̄ пуччхати.
56. двиннам̣ пуггала̄нам̣ саббаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусетӣти ана̄га̄миараханта̄нам̣. ка̄мадха̄туйа̄ тӣсу ведана̄сӯти ча ведана̄ггахан̣ена ведана̄сампайуттака̄нампи тесам̣ ваттха̄рамман̣а̄нампӣти саббесампи ка̄ма̄вачарадхамма̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. айам̣ анусайава̄ре виниччхайакатха̄.
анусайава̄раван̣н̣ана̄.
2. са̄нусайава̄раван̣н̣ана̄
66-131. са̄нусайава̄ре пана йо ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайоти йатха̄ екантарикаджара̄дирогена а̄ба̄дхико йа̄ва тамха̄ рога̄ на муччати, та̄ва тасса рогасса ануппаттиккхан̣епи сарогойева на̄ма хоти. евам̣ сасам̣килесасса ват̣т̣ага̄мисаттасса йа̄ва арийамаггена анусайа̄ самуггха̄там̣ на гаччханти, та̄ва тесам̣ анусайа̄нам̣ ануппаттиккхан̣епи са̄нусайойева на̄ма хоти. еварӯпам̣ са̄нусайатам̣ сандха̄йа ‘а̄манта̄’ти вуттам̣. сесаметтха анусайава̄расадисамева.
ока̄сава̄ре пана ‘‘рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха ма̄на̄нусайена са̄нусайо’’ти вутте та̄су дха̄тӯсу пуггаласса са̄нусайата̄ пан̃н̃а̄йеййа, анусайасса уппаттит̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йеййа. анусайасса ча уппаттит̣т̣ха̄надассанаттхам̣ айам̣ ва̄ро а̄раддхо, тасма̄ тато ма̄на̄нусайена са̄нусайоти вуттам̣. еван̃хи сати тато дха̄тудвайато уппаннена ма̄на̄нусайена са̄нусайоти анусайасса уппаттит̣т̣ха̄нам̣ дасситам̣ хоти. имасса пана пан̃хасса аттхе авутте а̄дипан̃хасса аттхо па̄кат̣о на хотӣти пат̣хамам̣ на вутто, тасма̄ со евам̣ ведитаббо. йато ка̄мара̄га̄нусайена̄ти йато уппаннена ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайо, ким̣ со тато уппаннена пат̣игха̄нусайенапи са̄нусайоти? йасма̄ панете две екасма̄ т̣ха̄на̄ нуппаджджанти; тасма̄ ‘‘но’’ти пат̣иседхо като. араха̄ саббаттха̄ти араха̄ саббадхаммесу уппаджджанакена кеначи анусайена нира̄нусайоти. имина̄ аттхавасена ниппадесат̣т̣ха̄несу бхуммавачанамева катанти. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхавиниччхайо ведитабботи.
са̄нусайава̄раван̣н̣ана̄.
3. паджаханава̄раван̣н̣ана̄
132-197. паджаханава̄ре паджахатӣти тена тена маггена паха̄напарин̃н̃а̄васена паджахати, а̄йатим̣ ануппаттидхамматам̣ а̄па̄дети. а̄манта̄ти ана̄га̄мӣмаггат̣т̣хам̣ сандха̄йа пат̣ивачанам̣. тадекат̣т̣хам̣ паджахатӣти паха̄некат̣т̣хатам̣ сандха̄йа вуттам̣. ноти арахаттамаггат̣т̣хам̣ сандха̄йа пат̣иседхо.
йато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти йато уппаджджанакам̣ ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти аттхо. ат̣т̣хамакоти арахаттапхалат̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа паччороханаган̣ана̄йа ган̣ийама̄но сота̄паттимаггат̣т̣хо ат̣т̣хамако на̄ма. даккхин̣еййаган̣ана̄йа хи араха̄ аггадаккхин̣еййатта̄ пат̣хамо, арахаттамаггат̣т̣хо дутийо, ана̄га̄мӣ татийо…пе… сота̄паттимаггат̣т̣хо ат̣т̣хамо. со идха ‘‘ат̣т̣хамако’’ти вутто. на̄масан̃н̃а̄йева ва̄ еса̄ тасса̄ти. ана̄га̄мимаггасаман̇гин̃ча ат̣т̣хамакан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ти саддхим̣ путхуджджанена секкха̄секкха̄. тесу хи путхуджджано паха̄напарин̃н̃а̄йа абха̄вена наппаджахати. сеса̄ тесам̣ анусайа̄нам̣ пахӣнатта̄. двиннам̣ маггасаман̇гӣнанти две маггасаман̇гино т̣хапетва̄ти аттхо. имина̄ найена саббаттха виниччхайо ведитабботи.
паджаханава̄раван̣н̣ана̄.
4. парин̃н̃а̄ва̄раван̣н̣ана̄
198-263. парин̃н̃а̄ва̄ре париджа̄на̄тӣти тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄на̄ти. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. айампи хи ва̄ро паджаханава̄ро вийа маггат̣т̣ха̄нан̃н̃ева васена виссаджджитоти.
парин̃н̃а̄ва̄раван̣н̣ана̄.
5. пахӣнава̄раван̣н̣ана̄
264-274. пахӣнава̄ре пхалат̣т̣хавасенева десана̄ а̄раддха̄. ана̄га̄мисса хи убхопете анусайа̄ пахӣна̄, тасма̄ ‘‘а̄манта̄’’ти вуттам̣.
275-296. ока̄сава̄ре йаттха ка̄мара̄га̄нусайо пахӣно таттха пат̣игха̄нусайо пахӣноти пуччхитва̄ на ваттаббо пахӣноти ва̄ аппахӣноти ва̄ти вуттам̣ там̣ касма̄ти? уппаттит̣т̣ха̄насса аса̄дха̄ран̣атта̄. ан̃н̃ам̣ хи ка̄мара̄га̄нусайасса уппаттит̣т̣ха̄нам̣, ан̃н̃ам̣ пат̣игха̄нусайасса. абха̄витамаггасса ча йаттха анусайо уппаджджати, магге бха̄вите таттхева со пахӣно на̄ма хоти. таттха йасма̄ нева ка̄мара̄га̄нусайат̣т̣ха̄не пат̣игха̄нусайо уппаджджати, на пат̣игха̄нусайат̣т̣ха̄не ка̄мара̄га̄нусайо, тасма̄ таттха со пахӣноти ва̄ аппахӣноти ва̄ на ваттаббо. со хи йасмим̣ аттано уппаттит̣т̣ха̄не ка̄мара̄га̄нусайо пахӣно, тасмим̣ аппахӣнатта̄ таттха пахӣноти на ваттаббо. йам̣ ка̄мара̄га̄нусайасса уппаттит̣т̣ха̄нам̣, тасмим̣ ат̣т̣хитатта̄ таттха аппахӣноти на ваттаббо.
йаттха ка̄мара̄га̄нусайо пахӣно, таттха ма̄на̄нусайо пахӣноти еттха пана са̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа а̄манта̄ти вуттам̣. ка̄мара̄га̄нусайо хи ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусети. ма̄на̄нусайо та̄су чева рӯпа̄рӯпадха̄тӯсу ча. со т̣хапетва̄ аса̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣ са̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄не тена саддхим̣ пахӣно на̄ма хоти. тасма̄ ‘а̄манта̄’ти вуттам̣. имина̄ найена саббасмимпи ока̄сава̄ре пахӣната̄ ча наваттаббата̄ ча ведитабба̄. ‘наттхӣ’ти а̄гатат̣т̣ха̄несу пана хет̣т̣ха̄ вуттасадисова виниччхайо. пуггалока̄сава̄ро, ока̄сава̄рагатикойева.
297-307. пат̣иломанайе йасса ка̄мара̄га̄нусайо аппахӣноти путхуджджанасота̄паннасакада̄га̄мивасена пуччхати. кин̃ча̄пи хи име две анусайа̄ путхуджджанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ана̄га̄мимаггат̣т̣ха̄ чханнам̣ пуггала̄нам̣ аппахӣна̄. идха пана парато ‘‘тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ двиннам̣ пуггала̄на’’нтиа̄дивачанато маггат̣т̣ха̄ анадхиппета̄, тасма̄ путхуджджанасота̄паннасакада̄га̄минова сандха̄йа ‘а̄манта̄’ти вуттам̣. двиннам̣ пуггала̄нанти сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣. имина̄ найена пуггалава̄ре виниччхайо ведитаббо.
308-329. ока̄сава̄рапуггалока̄сава̄ра̄ пана хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ти.
пахӣнава̄раван̣н̣ана̄.
6. уппаджджанава̄раван̣н̣ана̄
330. уппаджджанава̄ро анусайава̄расадисойева.
7. дха̄тупуччха̄ва̄раван̣н̣ана̄
332-340. дха̄тува̄расса пуччха̄ва̄ре та̄ва кати анусайа̄ анусентӣти кати анусайа̄ санта̄нам̣ анугата̄ хутва̄ сайанти. кати анусайа̄ на̄нусентӣти кати анусайа̄ санта̄нам̣ на анугата̄ хутва̄ сайанти. кати анусайа̄ бхан̇га̄ти кати анусайа̄ анусенти на̄нусентӣти евам̣ вибхаджитабба̄ти аттхо. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ хет̣т̣ха̄ па̄л̣иваваттха̄не вуттамева.
7. дха̄тувиссаджджана̄ва̄раван̣н̣ана̄
341-349. ниддесава̄ре панасса кассачи сатта анусайа̄ анусентӣти путхуджджанавасена вуттам̣. кассачи пан̃ча̄ти сота̄паннасакада̄га̄мивасена вуттам̣. тесан̃хи дит̣т̣ха̄нусайо ча вичикиччха̄нусайо ча пахӣна̄ти пан̃чева анусенти. таттха йатха̄ анусайава̄ре ‘‘анусентӣ’’ти падасса уппаджджантӣти аттхо гахито, евамидха на гахетаббо. касма̄? тасмим̣ кхан̣е ануппаджджанато. ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса хи випа̄качиттан̃чева каммасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃ча уппаджджати, акусалачиттам̣ наттхи. анусайа̄ ча акусалачиттаккхан̣е уппаджджанти, на випа̄качиттаккхан̣ети тасмим̣ кхан̣е ануппаджджанато татха̄ аттхо на гахетаббо. катхам̣ пана гахетабботи? йатха̄ лаббхати татха̄ гахетаббо. катхан̃ча лаббхати? аппахӣнат̣т̣хена. йатха̄ хи ра̄гадосамоха̄нам̣ аппахӣнатта̄. кусала̄бйа̄катачиттасаман̇гӣ пуггало ‘‘сара̄го садосо самохо’’ти вуччати, евам̣ маггабха̄вана̄йа аппахӣнатта̄ пат̣исандхиккхан̣епи тасса тасса пуггаласса те те анусайа̄ анусентӣти вуччанти. на кевалан̃ча вуччанти, аппахӣнатта̄ пана те анусентийева на̄ма̄ти ведитабба̄.
анусайа̄ бхан̇га̄ наттхӣти йасса хи йо анусети, со анусетийева; йо на̄нусети, со на̄нусетийева. айам̣ анусети ча на̄нусети ча, айам̣ сийа̄ анусети сийа̄ на̄нусетӣти, евам̣ вибхаджитаббо анусайо на̄ма наттхи. рӯпадха̄тум̣ упападжджантасса кассачи тайоти ана̄га̄мивасена вуттам̣. тасса хи ка̄мара̄гапат̣игхадит̣т̣хивичикиччха̄нусайа̄ чатта̄ропи анавасесато пахӣна̄. итаре тайова аппахӣна̄. тена вуттам̣ – ‘‘кассачи тайо анусайа̄ анусентӣ’’ти.
на ка̄мадха̄тунти ка̄мадха̄туйа̄ пат̣исиддхатта̄ сеса̄ две дха̄туйо упападжджантасса̄ти аттхо. сатте ва̄ти йасма̄ арийаса̄вакасса рӯпадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄туйам̣ упапатти на̄ма наттхи, путхуджджанассева хоти, тасма̄ саттева̄ти нийаметва̄ вуттам̣. ‘‘арӯпадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса саттева̄’’ти еттха̄пи есева найо. рӯпадха̄туйа̄ упапатти наттхӣти касма̄ наттхи? упапаттиниппха̄дакасса рӯпа̄вачараджджха̄насса абха̄ва̄. со хи саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ там̣ дха̄тум̣ упапанноти на̄сса таттха рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ аттхи. тадабха̄ва̄ рӯпадха̄туйам̣ упапатти наттхӣти ведитабба̄. арӯпадха̄туйа̄ чутасса на ка̄мадха̄тунти еттха арӯпадха̄туйева адхиппета̄. имина̄ найена саббависсаджджанесу аттхо ведитабботи.
дха̄тува̄раван̣н̣ана̄.
анусайайамакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.