нида̄накатха̄
йамакапа̄т̣ихӣра̄васа̄насмин̃хи бхагава̄ тидасапуре па̄риччхаттакамӯле пан̣д̣укамбаласила̄йам̣ вассам̣ упагантва̄ ма̄тарам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ девапариса̄йа абхидхаммакатхам̣ катхенто дхаммасан̇ган̣ӣвибхан̇гадха̄тукатха̄пуггалапан̃н̃аттиппакаран̣а̄ни десайитва̄ катха̄ваттхудесана̄йа ва̄ре сампатте ‘‘ана̄гате мама са̄вако маха̄пан̃н̃о моггалипуттатиссаттхеро на̄ма уппаннам̣ са̄санамалам̣ содхетва̄ татийасан̇гӣтим̣ каронто бхиккхусан̇гхасса маджджхе нисинно сакава̄де пан̃ча суттасата̄ни парава̄де пан̃ча̄ти суттасахассам̣ самодха̄нетва̄ имам̣ пакаран̣ам̣ бха̄джессатӣ’’ти тассока̄сам̣ каронто йа̄ чеса̄ пуггалава̄де та̄ва чатӯсу пан̃хесу двиннам̣ пан̃чака̄нам̣ васена ат̣т̣хамукха̄ ва̄дайутти, там̣ а̄дим̣ катва̄ саббакатха̄маггесу асампун̣н̣абха̄н̣ава̄раматта̄йа тантийа̄ ма̄тикам̣ т̣хапеси. атха̄васесам̣ абхидхаммакатхам̣ виттха̄ранайенева катхетва̄ вуттхавассо суван̣н̣араджатасопа̄намаджджхе ман̣имайена сопа̄нена девалокато сан̇кассанагаре оруйха саттахитам̣ сампа̄денто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи.
атхасса маха̄кассапаппамукхо васӣган̣о аджа̄тасаттура̄джа̄нам̣ саха̄йам̣ гахетва̄ дхаммавинайасарӣрам̣ сан̇гахам̣ а̄ропеси. тато вассасатасса аччайена ваджджипуттака̄ бхиккхӯ даса ваттхӯни дӣпайим̣су. та̄ни сутва̄ ка̄кан̣д̣акасса бра̄хман̣асса путто йасаттхеро сусуна̄гапуттам̣ ка̄ла̄сокам̣ на̄ма ра̄джа̄нам̣ саха̄йам̣ гахетва̄ два̄дасаннам̣ бхиккхусатасахасса̄нам̣ антаре саттатхерасата̄ни уччинитва̄ та̄ни дасаваттхӯни маддитва̄ дхаммавинайасарӣрам̣ сан̇гахам̣ а̄ропеси.
техи пана дхаммасан̇га̄хакаттхерехи ниггахита̄ дасасахасса̄ ваджджипуттака̄ бхиккхӯ паккхам̣ парийесама̄на̄ аттано анурӯпам̣ дуббалапаккхам̣ лабхитва̄ висум̣ маха̄сан̇гхика̄чарийакулам̣ на̄ма акам̣су. тато бхиджджитва̄ апара̄ни две а̄чарийакула̄ни джа̄та̄ни – гокулика̄ ча екабйоха̄рика̄ ча. гокуликаника̄йато бхиджджитва̄ апара̄ни две а̄чарийакула̄ни джа̄та̄ни – пан̣н̣аттива̄да̄ ча ба̄хулийа̄ ча. бахуссутика̄типи тесам̣йева на̄мам̣. тесам̣йева антаре четийава̄да̄ на̄ма апаре а̄чарийава̄да̄ уппанна̄. евам̣ маха̄сан̇гхика̄чарийакулато дутийе вассасате пан̃ча̄чарийакула̄ни уппанна̄ни. та̄ни маха̄сан̇гхикехи саддхим̣ чха хонти.
тасмим̣йева дутийе вассасате тхерава̄дато бхиджджитва̄ две а̄чарийава̄да̄ уппанна̄ – махиса̄сака̄ ча ваджджипуттака̄ ча. таттха ваджджипуттакава̄дато бхиджджитва̄ апаре чатта̄ро а̄чарийава̄да̄ уппанна̄ – дхаммуттарийа̄, бхадрайа̄ника̄, чханна̄га̄рика̄, самитийа̄ти. пуна тасмим̣йева дутийе вассасате махиса̄сакава̄дато бхиджджитва̄ саббаттхива̄да̄ дхаммагуттика̄ти две а̄чарийава̄да̄ уппанна̄. пуна саббаттхива̄дакулато бхиджджитва̄ кассапика̄ на̄ма джа̄та̄. кассапикесу бхиннесу апаре сан̇кантика̄ на̄ма джа̄та̄. сан̇кантикесу бхиннесу суттава̄да̄ на̄ма джа̄та̄ти тхерава̄дато бхиджджитва̄ име ека̄даса а̄чарийава̄да̄ уппанна̄. те тхерава̄дехи саддхим̣ два̄даса хонти. ити име ча два̄даса, маха̄сан̇гхика̄нан̃ча чха а̄чарийава̄да̄ти саббева ат̣т̣ха̄раса а̄чарийава̄да̄ дутийе вассасате уппанна̄. ат̣т̣ха̄раса ника̄йа̄типи, ат̣т̣ха̄раса̄чарийакула̄нӣтипи етесам̣йева на̄мам̣. етесу пана саттараса ва̄да̄ бхиннака̄, тхерава̄до асамбхиннакоти ведитаббо. вуттампи четам̣ дӣпавам̣се –
‘‘никкад̣д̣хита̄ па̄пабхиккхӯ, тхерехи ваджджипуттака̄;
ан̃н̃ам̣ паккхам̣ лабхитва̄на, адхаммава̄дӣ бахӯ джана̄.
‘‘дасасахасса̄ сама̄гантва̄, акам̣су дхаммасан̇гахам̣;
тасма̄йам̣ дхаммасан̇гӣти, маха̄сан̇гӣти вуччати.
‘‘маха̄сан̇гӣтика̄ бхиккхӯ, виломам̣ акам̣су са̄сане;
бхиндитва̄ мӯласан̇гахам̣, ан̃н̃ам̣ акам̣су сан̇гахам̣.
‘‘ан̃н̃атра сан̇гахита̄ суттам̣, ан̃н̃атра акарим̣су те;
аттхам̣ дхамман̃ча бхиндим̣су, винайе ника̄йесу ча пан̃часу.
‘‘парийа̄йадеситан̃ча̄пи, атхо ниппарийа̄йадеситам̣;
нӣтаттхан̃чева неййаттхам̣, аджа̄нитва̄на бхиккхаво.
‘‘ан̃н̃ам̣ сандха̄йа бхан̣итам̣, ан̃н̃ам̣ аттхам̣ т̣хапайим̣су те;
бйан̃джаначчха̄йа̄йа те бхиккхӯ, бахум̣ аттхам̣ вина̄сайум̣.
‘‘чхад̣д̣етва̄на екадесам̣, суттам̣ винайагамбхӣрам̣;
патирӯпам̣ суттам̣ винайам̣, тан̃ча ан̃н̃ам̣ карим̣су те.
‘‘парива̄рам̣ аттхуддха̄рам̣, абхидхаммам̣ чхаппакаран̣ам̣;
пат̣исамбхидан̃ча ниддесам̣, екадесан̃ча джа̄такам̣.
‘‘еттакам̣ виссаджджитва̄на, ан̃н̃а̄ни акарим̣су те;
на̄мам̣ лин̇гам̣ париккха̄рам̣, а̄каппакаран̣а̄ни ча.
‘‘пакатибха̄вам̣ джахитва̄, тан̃ча ан̃н̃ам̣ акам̣су те;
пуббан̇гама̄ бхиннава̄да̄, маха̄сан̇гӣтика̄рака̄.
‘‘тесан̃ча анука̄рена, бхиннава̄да̄ бахӯ аху;
тато апарака̄ламхи, тасмим̣ бхедо аджа̄йатха.
‘‘гокулика̄ екабйоха̄ри, двидха̄ бхиджджиттха бхиккхаво;
гокулика̄нам̣ две бхеда̄, апарака̄ламхи джа̄йатха.
‘‘бахуссутика̄ ча пан̃н̃атти, двидха̄ бхиджджиттха бхиккхаво;
четийа̄ ча пунава̄дӣ, маха̄сан̇гӣтибхедака̄.
‘‘пан̃чава̄да̄ име саббе, маха̄сан̇гӣтимӯлака̄;
аттхам̣ дхамман̃ча бхиндим̣су, екадесан̃ча сан̇гахам̣.
‘‘гантхан̃ча екадесан̃хи, чхад̣д̣етва̄ ан̃н̃ам̣ акам̣су те;
на̄мам̣ лин̇гам̣ париккха̄рам̣, а̄каппакаран̣а̄ни ча.
‘‘пакатибха̄вам̣ джахитва̄, тан̃ча ан̃н̃ам̣ акам̣су те;
висуддхаттхерава̄дамхи, пуна бхедо аджа̄йатха.
‘‘махиса̄сака̄ ваджджипуттака̄, двидха̄ бхиджджиттха бхиккхаво;
ваджджипуттакава̄дамхи, чатудха̄ бхедо аджа̄йатха.
‘‘дхаммуттарика̄ бхаддайа̄ника̄, чханна̄га̄рика̄ ча самити;
махиса̄сака̄нам̣ две бхеда̄, апарака̄ламхи аджа̄йатха.
‘‘саббаттхива̄да̄ дхаммагутта̄, двидха̄ бхиджджиттха бхиккхаво;
саббаттхива̄да̄нам̣ кассапика̄, сан̇кантикассапикена ча.
‘‘сан̇кантика̄нам̣ суттава̄дӣ, анупуббена бхиджджатха;
име ека̄даса ва̄да̄, самбхинна̄ тхерава̄дато.
‘‘аттхам̣ дхамман̃ча бхиндим̣су, екадесан̃ча сан̇гахам̣;
гантхан̃ча екадесан̃хи, чхад̣д̣етва̄ ан̃н̃ам̣ акам̣су те.
‘‘на̄мам̣ лин̇гам̣ париккха̄рам̣, а̄каппакаран̣а̄ни ча;
пакатибха̄вам̣ джахитва̄, тан̃ча ан̃н̃ам̣ акам̣су те.
‘‘саттараса бхиннава̄да̄, екава̄до абхиннако;
саббеват̣т̣ха̄раса хонти, бхиннава̄дена те саха.
‘‘нигродхова маха̄руккхо, тхера ва̄да̄намуттамо;
анӯнам̣ анадхикан̃ча, кевалам̣ джинаса̄санам̣.
‘‘сантака̄ вийа руккхамхи, ниббатта̄ ва̄дасесака̄;
пат̣хаме вассасате наттхи, дутийе вассасатантаре;
бхинна̄ саттараса ва̄да̄, уппанна̄ джинаса̄сане’’ти.
апара̄парам̣ пана хемаватика̄, ра̄джагирика̄, сиддхаттхика̄, пуббаселийа̄, апараселийа̄, ва̄джирийа̄ти ан̃н̃епи чха а̄чарийава̄да̄ уппанна̄. те идха анадхиппета̄. пуримака̄нам̣ пана ат̣т̣ха̄расаннам̣ а̄чарийава̄да̄нам̣ васена паваттама̄не са̄сане пат̣иладдхасаддхо асоко дхаммара̄джа̄ дивасе дивасе буддхапӯджа̄йа сатасахассам̣, дхаммапӯджа̄йа сатасахассам̣, сан̇гхапӯджа̄йа сатасахассам̣, аттано а̄чарийасса нигродхаттхерасса сатасахассам̣, чатӯсу два̄ресу бхесаджджаттха̄йа сатасахассанти пан̃часатасахасса̄ни париччаджанто са̄сане ул̣а̄рам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ паваттеси.
титтхийа̄ хатала̄бхасакка̄ра̄ антамасо гха̄саччха̄данаматтампи алабханта̄ ла̄бхасакка̄рам̣ паттхайама̄на̄ бхиккхӯсу паббаджитва̄ сака̄ни сака̄ни дит̣т̣хигата̄ни – ‘‘айам̣ дхаммо, айам̣ винайо, идам̣ саттхуса̄сана’’нти дӣпенти. паббаджджам̣ алабхама̄на̄пи сайамева кесе чхиндитва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ виха̄ресу вичаранта̄ упосатхакамма̄дикаран̣ака̄ле сан̇гхамаджджхам̣ пависанти. те бхиккхусан̇гхена дхаммена винайена саттхуса̄санена ниггайхама̄на̄пи дхаммавинайа̄нулома̄йа пат̣ипаттийа̄ асан̣т̣хаханта̄ анекарӯпам̣ са̄санасса аббудан̃ча малан̃ча кан̣т̣акан̃ча самут̣т̣ха̄пенти. кечи аггим̣ паричаранти, кечи пан̃ча̄тапе тапанти, кечи а̄диччам̣ анупариваттанти, кечи ‘‘дхамман̃ча винайан̃ча вобхиндисса̄ма̄’’ти татха̄ татха̄ пагган̣хим̣су. тада̄ бхиккхусан̇гхо на техи саддхим̣ упосатхам̣ ва̄ пава̄ран̣ам̣ ва̄ ака̄си. асока̄ра̄ме сатта васса̄ни упосатхо упаччхиджджи.
ра̄джа̄ ‘‘а̄н̣а̄йа ка̄ресса̄мӣ’’ти ва̄йамантопи ка̄ретум̣ на̄саккхи, ан̃н̃адаттху дуггахитага̄хина̄ ба̄лена амаччена анекесу бхиккхӯсу джӣвита̄ воропитесу виппат̣иса̄рӣ ахоси. со тан̃ча виппат̣иса̄рам̣ тан̃ча са̄сане уппаннам̣ аббудам̣ вӯпасаметука̄мо ‘‘ко ну кхо имасмим̣ аттхе пат̣ибало’’ти сан̇гхам̣ пуччхитва̄ ‘‘моггалипуттатиссаттхеро, маха̄ра̄джа̄’’ти сутва̄ сан̇гхасса вачанена ахоган̇га̄паббатато тхерам̣ паккоса̄петва̄ иддхипа̄т̣иха̄рийадассанена тхерасса а̄нубха̄ве ниббичикиччхо аттано куккуччам̣ пуччхитва̄ виппат̣иса̄рам̣ вӯпасамеси. тхеропи там̣ ра̄джуййа̄нейева васанто сатта диваса̄ни самайам̣ угган̣ха̄песи. со уггахитасамайо саттаме дивасе асока̄ра̄ме бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ париккхипа̄петва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рантаре нисинно екаладдхике екаладдхике бхиккхӯ екато екато ка̄ретва̄ екамекам̣ бхиккхусамӯхам̣ паккоса̄петва̄ пуччхи – ‘‘бханте, ким̣ва̄дӣ самма̄самбуддхо’’ти? тато сассатава̄дино – ‘‘сассатава̄дӣ’’ти а̄хам̣су. екаччасассатика̄, анта̄нантика̄, амара̄виккхепика̄, адхиччасамуппанника̄, сан̃н̃ӣва̄да̄, асан̃н̃ӣва̄да̄, невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, уччхедава̄да̄, дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ – ‘‘дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄дӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ пат̣хамамева самайасса уггахитатта̄ найиме бхиккхӯ ан̃н̃атиттхийа̄ имети н̃атва̄ тесам̣ сетака̄ни ваттха̄ни датва̄ уппабба̄джеси. те саббепи сат̣т̣хисахасса̄ ахесум̣.
атхан̃н̃е бхиккхӯ паккоса̄петва̄ пуччхи – ‘‘ким̣ва̄дӣ, бханте, самма̄самбуддхо’’ти? ‘‘вибхаджджава̄дӣ, маха̄ра̄джа̄’’ти. евам̣ вутте ра̄джа̄ тхерам̣ пуччхи – ‘‘вибхаджджава̄дӣ, бханте, самма̄самбуддхо’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. тато ра̄джа̄ ‘суддхам̣ да̄ни, бханте, са̄санам̣, кароту бхиккхусан̇гхо упосатха’нти а̄раккхам̣ датва̄ нагарам̣ па̄виси. самагго сан̇гхо саннипатитва̄ упосатхам̣ ака̄си. тасмим̣ саннипа̄те сат̣т̣хибхиккхусатасахасса̄ни ахесум̣. тасмим̣ сама̄гаме моггалипуттатиссаттхеро йа̄ни ча тада̄ уппанна̄ни ваттхӯни, йа̄ни ча а̄йатим̣ уппаджджиссанти, саббесампи тесам̣ пат̣иба̄ханаттхам̣ саттха̄ра̄ диннанайавасенева татха̄гатена т̣хапитама̄тикам̣ вибхаджанто сакава̄де пан̃ча суттасата̄ни парава̄де пан̃ча̄ти суттасахассам̣ а̄харитва̄ имам̣ параппава̄даматханам̣ а̄йатилаккхан̣ам̣ катха̄ваттхуппакаран̣ам̣ абха̄си.
тато сат̣т̣хисатасахассасан̇кхйесу бхиккхӯ уччинитва̄ типит̣акапарийаттидхара̄нам̣ пабхиннапат̣исамбхида̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сахассамекам̣ гахетва̄ йатха̄ маха̄кассапаттхеро ча йасаттхеро ча дхамман̃ча винайан̃ча сан̇га̄йим̣су; евамева сан̇га̄йанто са̄санамалам̣ висодхетва̄ татийасан̇гӣтим̣ ака̄си. таттха абхидхаммам̣ сан̇га̄йанто имам̣ йатха̄бха̄ситам̣ пакаран̣ам̣ сан̇гахам̣ а̄ропеси. тена вуттам̣ –
‘‘йам̣ пуггалакатха̄дӣнам̣, катха̄нам̣ ваттхубха̄вато;
катха̄ваттхуппакаран̣ам̣, сан̇кхепена адесайӣ.
‘‘ма̄тика̄т̣хапаненева, т̣хапитасса сура̄лайе;
тасса моггалипуттена, вибхаттасса махӣтале.
‘‘ида̄ни йасма̄ сампатто, аттхасам̣ван̣н̣ана̄ккамо;
тасма̄ нам̣ ван̣н̣айисса̄ми, там̣ сун̣а̄тха сама̄хита̄’’ти.
нида̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.