4. ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣о
тикааттхуддха̄раван̣н̣ана̄
1384. ида̄ни никкхепакан̣д̣а̄нантарам̣ т̣хапитасса ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣асса ван̣н̣ана̄ккамо ануппатто. касма̄ панетам̣ ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣ам̣ на̄ма джа̄танти? тепит̣акасса буддхавачанасса аттхам̣ уддхаритва̄ т̣хапитатта̄. тӣсупи хи пит̣акесу дхаммантарам̣ а̄гатам̣ ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣енева париччхиндитва̄ виниччхитам̣ сувиниччхитам̣ на̄ма хоти. сакале абхидхаммапит̣аке найамаггам̣ маха̄пакаран̣е пан̃худдха̄рам̣ ган̣анача̄рам̣ асаллаккхентена̄пи ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣атойева сама̄нетум̣ ват̣т̣ати.
куто пабхавам̣ пана етанти? са̄рипуттаттхераппабхавам̣. са̄рипуттаттхеро хи екасса аттано саддхивиха̄рикасса никкхепакан̣д̣е аттхуддха̄рам̣ саллаккхетум̣ асакконтасса ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣ам̣ катхетва̄ ада̄си. идам̣ пана маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пат̣иккхипитва̄ идам̣ вуттам̣ – абхидхаммо на̄ма на са̄вакависайо, на са̄вакагочаро; буддхависайо еса, буддхагочаро. дхаммасена̄пати пана саддхивиха̄рикена пуччхито там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ самма̄самбуддхасса катхеси. самма̄самбуддхо тасса бхиккхуно ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣ам̣ катхетва̄ ада̄си. катхам̣? бхагава̄ хи ‘катаме дхамма̄ кусала̄’ти пуччхи. ‘кусала̄ дхамма̄ на̄ма катаме’ти саллаккхесӣти аттхо. атхасса тун̣хӣбхӯтасса ‘нану йам̣ майа̄ катаме дхамма̄ кусала̄? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хотӣтиа̄дина̄ найена бхӯмибхедато кусалам̣ дасситам̣, саббампи там̣ чатӯсу бхӯмӣсу кусалам̣, име дхамма̄ кусала̄’ти имина̄ найена кан̣н̣икам̣ кан̣н̣икам̣ гхат̣ам̣ гхат̣ам̣ гоччхакам̣ гоччхакам̣ катва̄ аттхуддха̄равасена кусала̄дидхамме дассенто катхетва̄ ада̄си.
таттха чатӯсӯти ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачараапарийа̄панна̄су. кусаланти пхасса̄дибхедам̣ кусалам̣. име дхамма̄ кусала̄ти име саббепи та̄су та̄су бхӯмӣсу вутта̄ пхасса̄дайо дхамма̄ кусала̄ на̄ма.
1385. акусала̄нам̣ пана бхӯмивасена бхеда̄бха̄вато два̄даса акусалачиттуппа̄да̄ти а̄ха. таттха уппаджджатӣти уппа̄до. читтамева уппа̄до читтуппа̄до. десана̄сӣсамева четам̣. йатха̄ пана ‘ра̄джа̄ а̄гато’ти вутте амачча̄дӣнампи а̄гаманам̣ вуттамева хоти, евам̣ ‘читтуппа̄да̄’ти вутте техи сампайуттадхамма̄пи вутта̄ва хонтӣти. саббаттха читтуппа̄даггахан̣ена сасампайуттадхаммам̣ читтам̣ гахитанти ведитаббам̣. ито парам̣ чатӯсу бхӯмӣсу випа̄котиа̄дӣнам̣ саббесампи тикадукабха̄джанӣйапада̄нам̣ аттхо, ведана̄ттика̄дӣсу ча сукха̄дӣнам̣ наваттаббата̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева па̄л̣ийаттхам̣ вӣмам̣ситва̄ ведитабба̄. висесаматтамева пана ваккха̄ма.
1420. таттха паритта̄рамман̣аттике та̄ва саббо ка̄ма̄вачарасса випа̄коти еттха двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни чаккхупаса̄да̄дайо нисса̄йа нийаменева ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дибхеде рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббадхамме а̄раббха паваттантӣти паритта̄рамман̣а̄ни. кусала̄кусалавипа̄ка̄ пана две манодха̄туйо хадайаваттхум̣ нисса̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ анантара̄ нийамато рӯпа̄дӣнева а̄раббха паваттантӣти паритта̄рамман̣а̄. кусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту соманассасахагата̄ пан̃чадва̄ре сантӣран̣авасена чхасу два̄ресу тада̄рамман̣авасена̄ти нийамато рӯпа̄дӣни чха паритта̄рамман̣а̄нева а̄раббха паваттатӣти паритта̄рамман̣а̄. кусала̄кусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайам̣ пан̃чадва̄ре сантӣран̣авасена чхасу два̄ресу тада̄рамман̣авасена нийамато рӯпа̄дӣни чха паритта̄рамман̣а̄нева а̄раббха паваттати. пат̣исандхивасена паваттама̄нампи париттам̣ каммам̣ камманимиттам̣ гатинимиттам̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ кароти, паваттийам̣ бхаван̇гавасена, парийоса̄не чутивасена паваттама̄нампи тадева а̄рамман̣ам̣ каротӣти паритта̄рамман̣ам̣. ат̣т̣ха пана сахетукавипа̄качиттуппа̄да̄ еттха вуттанайенева тада̄рамман̣авасена пат̣исандхибхаван̇гачутивасена ча париттадхаммейева а̄раббха паваттанти. кирийаманодха̄ту пан̃чадва̄ре рӯпа̄дӣни а̄раббха паваттати. соманассасахагата̄хетукакирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту чхасу два̄ресу паччуппанне манодва̄ре атӣта̄на̄гатепи паритте рӯпа̄дидхаммейева а̄раббха кхӣн̣а̄сава̄нам̣ пахат̣т̣ха̄ка̄рам̣ курума̄на̄ паваттатӣти паритта̄рамман̣а̄. евамиме пан̃чавӣсати читтуппа̄да̄ екантенева паритта̄рамман̣а̄ти ведитабба̄.
1421. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанадхамма̄ аттано аттано хет̣т̣химам̣ сама̄паттим̣ а̄раббха паваттанато махаггата̄рамман̣а̄. ева маггапхаладхамма̄ нибба̄на̄рамман̣атта̄ аппама̄н̣а̄рамман̣а̄.
кусалато чатта̄ро кирийато чатта̄роти ат̣т̣ха н̃а̄н̣авиппайуттачиттуппа̄да̄ секкхапутхуджджанакхӣн̣а̄сава̄нам̣ асаккаччада̄напаччавеккхан̣адхаммасавана̄дӣсу ка̄ма̄вачарадхамме а̄раббха паваттика̄ле паритта̄рамман̣а̄. атипагун̣а̄нам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ паччавеккхан̣ака̄ле махаггата̄рамман̣а̄. касин̣анимитта̄дипан̃н̃аттипаччавеккхан̣ака̄ле наваттабба̄рамман̣а̄. акусалато чатта̄ро дит̣т̣хигатасампайуттачиттуппа̄да̄ пан̃чапан̣н̣а̄са̄йа ка̄ма̄вачарадхамма̄нам̣ ‘сатто сатто’ти пара̄масанаасса̄дана̄бхинанданака̄ле паритта̄рамман̣а̄. тенева̄ка̄рена саттавӣсати махаггатадхамме а̄раббха паваттика̄ле махаггата̄рамман̣а̄. пан̣н̣аттидхамме а̄раббха паваттанака̄ле сийа̄ наваттабба̄рамман̣а̄. дит̣т̣хивиппайутта̄нам̣ тейева дхамме а̄раббха кевалам̣ асса̄дана̄бхинанданавасена, паваттийам̣ пат̣игхасампайутта̄нам̣ доманассавасена, вичикиччха̄сампайуттачиттуппа̄дасса анит̣т̣хан̇гатавасена, уддхаччасахагатасса виккхепавасена авӯпасамавасена ча паваттийам̣ париттамахаггатанаваттабба̄рамман̣ата̄ ведитабба̄. етесу пана екадхаммопи аппама̄н̣е а̄раббха паваттитум̣ на саккоти, тасма̄ на аппама̄н̣а̄рамман̣а̄.
кусалато чатта̄ро кирийато чатта̄роти ат̣т̣ха н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄ секкхапутхуджджанакхӣн̣а̄сава̄нам̣ саккаччада̄напаччавеккхан̣адхаммасавана̄дӣсу йатха̄вуттаппака̄ре дхамме а̄раббха паваттика̄ле париттамахаггатанаваттабба̄рамман̣а̄ хонти. готрабхука̄ле локуттарадхамме паччавеккхан̣ака̄ле ча несам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣ата̄ ведитабба̄.
йам̣ панетам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ там̣ саббаттхапа̄дакачатуттхам̣ а̄ка̄сакасин̣ачатуттхам̣ а̄локакасин̣ачатуттхам̣ брахмавиха̄рачатуттхам̣ а̄на̄па̄начатуттхам̣ иддхивидхачатуттхам̣ диббасотачатуттхам̣ четопарийан̃а̄н̣ачатуттхам̣ йатха̄каммупаган̃а̄н̣ачатуттхам̣ диббачаккхун̃а̄н̣ачатуттхам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ачатуттхам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ачатуттханти кусалатопи кирийатопи два̄дасавидхам̣ хоти.
таттха ‘саббаттхапа̄дакачатуттхам̣’ на̄ма ат̣т̣хасу касин̣есу чатуттхаджджха̄нам̣. тан̃хи випассана̄йапи па̄дакам̣ хоти, абхин̃н̃а̄нампи, ниродхасса̄пи, ват̣т̣асса̄пи па̄дакам̣ хотийева̄ти саббаттхапа̄даканти вуттам̣. ‘а̄ка̄сакасин̣аа̄локакасин̣ачатуттха̄ни’ пана випассана̄йапи абхин̃н̃а̄нампи ват̣т̣асса̄пи па̄дака̄ни хонти, ниродхапа̄дака̄нева на хонти. ‘брахмавиха̄раа̄на̄па̄начатуттха̄ни’ випассана̄йа чева ват̣т̣асса ча па̄дака̄ни хонти, абхин̃н̃а̄нам̣ пана ниродхасса ча па̄дака̄ни на хонти. таттха дасавидхампи касин̣аджджха̄нам̣ касин̣апан̣н̣аттим̣ а̄раббха паваттатта̄, брахмавиха̄рачатуттхам̣ саттапан̣н̣аттим̣ а̄раббха паваттатта̄, а̄на̄па̄начатуттхам̣ нимиттам̣ а̄раббха паваттатта̄ паритта̄дивасена наваттаббадхамма̄рамман̣ато наваттабба̄рамман̣ам̣ на̄ма хоти.
‘иддхивидхачатуттхам̣’ париттамахаггата̄рамман̣ам̣ хоти. катхам̣? тан̃хи йада̄ ка̄йам̣ читтасаннисситам̣ катва̄ адиссама̄нена ка̄йена гантука̄мо читтавасена ка̄йам̣ парин̣а̄мети, махаггатачитте самодахати, сама̄ропети, тада̄ упайогаладдхам̣ а̄рамман̣ам̣ хотӣти катва̄ рӯпака̄йа̄рамман̣ато паритта̄рамман̣ам̣ хоти. йада̄ читтам̣ ка̄йасаннисситам̣ катва̄ диссама̄нена ка̄йена гантука̄мо ка̄йавасена читтам̣ парин̣а̄мети, па̄дакаджджха̄начиттам̣ рӯпака̄йе самодахати, сама̄ропети, тада̄ упайогаладдхам̣ а̄рамман̣ам̣ хотӣти катва̄ махаггатачитта̄рамман̣ато махаггата̄рамман̣ам̣ хоти.
‘диббасотачатуттхам̣’ саддам̣ а̄раббха паваттатта̄ екантапаритта̄рамман̣амева. ‘четопарийан̃а̄н̣ачатуттхам̣’ париттамахаггатааппама̄н̣а̄рамман̣ам̣ хоти. катхам̣? тан̃хи паресам̣ ка̄ма̄вачарачиттаджа̄нанака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарачиттаджа̄нанака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣, маггапхаладжа̄нанака̄ле аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣ хоти. еттха ча путхуджджано сота̄паннасса читтам̣ на джа̄на̄ти, сота̄панно ва̄ сакада̄га̄мисса̄ти евам̣ йа̄ва арахато нетаббам̣. араха̄ пана саббесам̣ читтам̣ джа̄на̄ти. ан̃н̃опи ча упаримо хет̣т̣химасса̄ти айам̣ висесо ведитаббо. ‘йатха̄каммупаган̃а̄н̣ачатуттхам̣’ ка̄ма̄вачаракаммаджа̄нанака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракаммаджа̄нанака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣.
‘диббачаккхун̃а̄н̣ачатуттхам̣’ рӯпа̄рамман̣атта̄ екантапаритта̄рамман̣амева. ‘пуббенива̄сан̃а̄н̣ачатуттхам̣’ париттамахаггатааппама̄н̣анаваттабба̄рамман̣ам̣ хоти. катхам̣? тан̃хи ка̄ма̄вачараккхандха̄нуссаран̣ака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачараккхандха̄нуссаран̣ака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣. атӣте аттана̄ ва̄ парехи ва̄ бха̄витамаггам̣ саччхикатапхалан̃ча ануссаран̣ака̄ле аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣. атӣте буддха̄ маггам̣ бха̄вайим̣су, пхалам̣ саччха̄кам̣су, нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йим̣сӯти чхиннават̣умака̄нуссаран̣авасена маггапхаланибба̄напаччавеккхан̣атопи аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣. атӣте ‘випассӣ на̄ма бхагава̄’ ахоси. тасса ‘бандхуматӣ на̄ма нагарам̣ ахоси, бандхума̄ на̄ма ра̄джа̄ пита̄, бандхуматӣ на̄ма ма̄та̄’тиа̄дина̄ найена на̄маготтапатхавӣнимитта̄диануссаран̣ака̄ле наваттабба̄рамман̣ам̣ хоти.
‘ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ачатуттхе’пи есева найо. тампи айам̣ ана̄гате ‘ка̄ма̄вачаре ниббаттиссатӣ’ти джа̄нанака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти. ‘рӯпа̄вачаре ва̄ арӯпа̄вачаре ва̄ ниббаттиссатӣ’ти джа̄нанака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣. ‘маггам̣ бха̄вессати пхалам̣ саччхикариссати’ ‘нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йиссатӣ’ти джа̄нанака̄ле аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣. ана̄гате ‘‘меттеййо на̄ма бхагава̄ уппаджджиссати, субрахма̄ на̄масса бра̄хман̣о пита̄ бхависсати, брахмаватӣ на̄ма бра̄хман̣ӣ ма̄та̄ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ найена на̄маготтаджа̄нанака̄ле наваттабба̄рамман̣ам̣ хоти.
арӯпа̄вачарачатуттхам̣ пана а̄сава̄нам̣ кхайачатуттхан̃ча па̄л̣ийам̣ а̄гатат̣т̣ха̄нейева катхесса̄ми. кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту упеккха̄сахагата̄ саббесампи етесам̣ кусала̄кусалакирийачитта̄нам̣ пуреча̄рика̄. тасса̄ тесу вуттанайенева а̄рамман̣абхедо ведитаббо. пан̃чадва̄ре пана вот̣т̣хаббанавасена паваттийам̣ екантапаритта̄рамман̣а̄ва хоти. рӯпа̄вачаратикачатуккаджджха̄на̄дӣни паритта̄дибха̄вена наваттаббадхаммам̣ а̄раббха паваттито наваттабба̄рамман̣а̄ни. еттха хи рӯпа̄вачара̄ни патхавӣкасин̣а̄дӣсу паваттанти, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ уггха̄т̣има̄ка̄се, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄пагамети.
1429. магга̄рамман̣аттике а̄димхи вутта̄ ат̣т̣ха н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄ секкха̄секкха̄нам̣ аттана̄ пат̣ивиддхамагга̄нам̣ паччавеккхан̣ака̄ле магга̄рамман̣а̄, маггена пана асахаджа̄татта̄ на маггахетука̄, аттана̄ пат̣ивиддхамаггам̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхан̣ака̄ле а̄рамман̣а̄дхипативасена магга̄дхипатино, ан̃н̃адхамма̄рамман̣ака̄ле на ваттабба̄ магга̄рамман̣а̄типи магга̄дхипатинотипи. чатта̄ро арийамагга̄ маггасан̇кха̄тасса маггасампайуттасса ва̄ хетуно аттхита̄йа екантато маггахетука̄ва. вӣрийам̣ пана вӣмам̣сам̣ ва̄ джет̣т̣хакам̣ катва̄ маггабха̄вана̄ка̄ле сахаджа̄та̄дхипатина̄ сийа̄ магга̄дхипатино, чхандачитта̄нам̣ ан̃н̃атараджет̣т̣хакака̄ле сийа̄ на ваттабба̄ магга̄дхипатиноти.
два̄дасавидхе рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не саббаттхапа̄дакачатуттха̄дӣни нава джха̄на̄ни нева магга̄рамман̣а̄ни на маггахетука̄ни на магга̄дхипатӣни. четопарийан̃а̄н̣апуббенива̄сан̃а̄н̣аана̄гатам̣сан̃а̄н̣ачатуттха̄ни пана арийа̄нам̣ маггачиттаджа̄нанака̄ле магга̄рамман̣а̄ни хонти, маггена пана асахаджа̄татта̄ на маггахетука̄ни, маггам̣ гарум̣ катва̄ аппаваттито на магга̄дхипатӣни. касма̄ панета̄ни на маггам̣ гарум̣ каронтӣти? аттано махаггатата̄йа. йатха̄ хи ра̄джа̄нам̣ саббо локо гарум̣ кароти, ма̄та̄питаро пана на каронти. на хи те ра̄джа̄нам̣ дисва̄ а̄сана̄ вут̣т̣хаханти, на ан̃джаликамма̄дӣни каронти, дахарака̄ле вохаританайенева вохаранти. евамета̄нипи аттано махаггатата̄йа на маггам̣ гарум̣ каронти.
кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тупи арийа̄нам̣ маггапаччавеккхан̣ака̄ле паччавеккхан̣апуреча̄рикатта̄ магга̄рамман̣а̄ хоти, маггена асахаджа̄татта̄ пана на маггахетука̄, маггам̣ гарум̣ катва̄ аппаваттито на магга̄дхипати. касма̄ гарум̣ на каротӣти? аттано ахетуката̄йа хӣната̄йа джал̣ата̄йа. йатха̄ хи ра̄джа̄нам̣ саббо локо гарум̣ кароти, аттано париджана̄ пана кхуджджава̄манакачет̣ака̄дайо аттано ан̃н̃а̄н̣ата̄йа пан̣д̣итаманусса̄ вийа на̄тигарум̣ каронти, евамева идампи читтам̣ аттано ахетуката̄йа хӣната̄йа джал̣ата̄йа маггам̣ гарум̣ на кароти.
н̃а̄н̣авиппайуттакусала̄дӣни н̃а̄н̣а̄бха̄вена чева локийадхамма̄рамман̣ата̄йа ча магга̄рамман̣а̄дибха̄вам̣ на лабханти, наваттабба̄рамман̣а̄нева хонтӣти ведитабба̄нӣти.
1432. атӣта̄рамман̣аттике вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанадхамма̄ хет̣т̣ха̄ атӣтасама̄паттим̣ а̄раббха паваттита̄ екантена атӣта̄рамман̣а̄ва.
1433. нийога̄ ана̄гата̄рамман̣а̄ наттхӣти нийамена па̄т̣ийеккам̣ читтам̣ ана̄гата̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи. нану ча ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ екантена ана̄гата̄рамман̣ам̣, четопарийан̃а̄н̣ампи ана̄гатам̣ а̄раббха паваттатӣти? но на паваттати. па̄т̣ийеккам̣ пана етам̣ екам̣ читтам̣ на̄ма наттхи. рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нена сан̇гахитатта̄ ан̃н̃ехи махаггатачиттехи миссакам̣ хоти. тена вуттам̣ ‘нийога̄ ана̄гата̄рамман̣а̄ наттхӣ’ти.
1434. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, тиссо манодха̄туйо ча паччуппаннесу рӯпа̄дӣсу паваттито паччуппанна̄рамман̣а̄ на̄ма. даса читтуппа̄да̄ти еттха ат̣т̣ха та̄ва сахетука̄ деваманусса̄нам̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄ле каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ а̄раббха паваттийам̣ атӣта̄рамман̣а̄. бхаван̇гачутика̄лесупи есева найо. гатинимиттам̣ пана а̄раббха пат̣исандхиггахан̣ака̄ле тато парам̣ бхаван̇гака̄ле ча паччуппанна̄рамман̣а̄. татха̄ пан̃чадва̄ре тада̄рамман̣авасена паваттийам̣. манодва̄ре пана атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄нам̣ джавана̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ паваттито атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄. ‘кусалавипа̄ка̄хетукаупеккха̄сахагатамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа’мпи есева найо. кевалан̃хи са̄ мануссесу джаччандха̄дӣнам̣ пат̣исандхи хоти. пан̃чадва̄ре ча сантӣран̣авасена̄пи паччуппанна̄рамман̣а̄ хотӣти айаметтха висесо. ‘соманассасахагата̄’ пана пан̃чадва̄ре сантӣран̣авасена тада̄рамман̣авасена ча паччуппанна̄рамман̣а̄ хоти. манодва̄ре тада̄рамман̣авасена сахетукавипа̄ка̄ вийа атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄ти ведитабба̄.
‘акусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту’ пана кусалавипа̄ка̄йа упеккха̄сахагата̄хетука̄йа сама̄нагатика̄ ева. кевалан̃хи са̄ а̄па̄йика̄нам̣ пат̣исандхибхаван̇гачутивасена паваттатӣти айаметтха висесо. ‘кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту’ соманассасахагата̄ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ пан̃чадва̄ре пахат̣т̣ха̄ка̄рам̣ курума̄на̄ паччуппанна̄рамман̣а̄ хоти. манодва̄ре атӣта̄дибхеде дхамме а̄раббха хаситуппа̄давасена паваттийам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄ хоти.
ка̄ма̄вачаракусалантиа̄дӣсу кусалато та̄ва чатта̄ро н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄. секкхапутхуджджана̄нам̣ атӣта̄дибхеда̄ни кхандхадха̄туа̄йатана̄ни саммасанта̄нам̣ паччавеккханта̄нам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄ хонти. пан̣н̣аттинибба̄напаччавеккхан̣е наваттабба̄рамман̣а̄. н̃а̄н̣авиппайуттесупи есева найо. кевалан̃хи техи маггапхаланибба̄напаччавеккхан̣а̄ наттхи. айамеветтха висесо.
акусалато чатта̄ро дит̣т̣хисампайуттачиттуппа̄да̄ атӣта̄дибхеда̄нам̣ кхандхадха̄туа̄йатана̄нам̣ асса̄дана̄бхинанданапара̄ма̄сака̄ле атӣта̄диа̄рамман̣а̄ хонти. пан̣н̣аттим̣ а̄раббха асса̄дентасса абхинандантасса ‘сатто сатто’ти пара̄маситва̄ ган̣хантасса наваттабба̄рамман̣а̄ хонти. дит̣т̣хивиппайуттесупи есева найо. кевалан̃хи техи пара̄ма̄саггахан̣ам̣ наттхи. две пат̣игхасампайуттачиттуппа̄да̄ атӣта̄дибхеде дхамме а̄раббха доманассита̄нам̣ атӣта̄диа̄рамман̣а̄, пан̣н̣аттим̣ а̄раббха доманассита̄нам̣ наваттабба̄рамман̣а̄. вичикиччхуддхаччасампайутта̄ тесу ева дхаммесу анит̣т̣хан̇гатабха̄вена чева уддхатабха̄вена ча паваттийам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннанаваттабба̄рамман̣а̄. кирийато ат̣т̣ха сахетукачиттуппа̄да̄ кусалачиттуппа̄дагатика̄ ева. кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту упеккха̄сахагата̄ пан̃чадва̄ре вот̣т̣хаббанавасена паваттийам̣ паччуппанна̄рамман̣а̄ва. манодва̄ре атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄нан̃чева пан̣н̣аттинибба̄на̄рамман̣а̄нан̃ча джавана̄нам̣ пуреча̄рикака̄ле атӣта̄на̄гатапаччуппаннанаваттабба̄рамман̣а̄.
йатха̄вуттаппабхеде рӯпа̄вачараджджха̄не саббаттхапа̄дакачатуттхам̣ а̄ка̄сакасин̣ачатуттхам̣ а̄локакасин̣ачатуттхам̣ брахмавиха̄рачатуттхам̣ а̄на̄па̄начатуттханти има̄ни пан̃ча наваттабба̄рамман̣а̄нева. ‘иддхивидхачатуттхам̣’ ка̄йавасена читтам̣ парин̣а̄ментасса атӣтапа̄дакаджджха̄начиттам̣ а̄раббха паваттанато атӣта̄рамман̣ам̣. маха̄дха̄тунидха̄не маха̄кассапаттхера̄дӣнам̣ вийа ана̄гатам̣ адхит̣т̣хаханта̄нам̣ ана̄гата̄рамман̣ам̣ хоти. маха̄кассапаттхеро кира маха̄дха̄тунидха̄нам̣ каронто ана̄гате ат̣т̣ха̄расавасса̄дхика̄ни две вассасата̄ни име гандха̄ ма̄ суссим̣су, пуппха̄ни ма̄ мила̄йим̣су, дӣпа̄ ма̄ нибба̄йим̣сӯти адхит̣т̣хахи. саббам̣ татхева ахоси. ассагуттаттхеро ваттанийасена̄сане бхиккхусан̇гхам̣ суккхабхаттам̣ бхун̃джама̄нам̣ дисва̄ ‘удакасон̣д̣и дивасе дивасе, пуребхаттам̣ дадхираса̄ хотӯ’ти адхит̣т̣хахи. пуребхаттам̣ гахитам̣ дадхирасам̣ хоти паччха̄бхатте па̄катикамева. ка̄йам̣ пана читтасаннисситам̣ катва̄ адиссама̄нена ка̄йена гаманака̄ле, ан̃н̃асса ва̄ па̄т̣иха̄рийасса каран̣ака̄ле, ка̄йам̣ а̄раббха паваттатта̄ паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти.
‘диббасотачатуттхам̣’ виджджама̄насаддамева а̄раббха паваттито паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти. четопарийан̃а̄н̣ачатуттхам̣ атӣте саттадивасаббхантаре ана̄гате саттадивасаббхантаре паресам̣ читтам̣ джа̄нантасса атӣта̄рамман̣ам̣ ана̄гата̄рамман̣ан̃ча хоти. саттадиваса̄тиккаме пана там̣ джа̄нитум̣ на саккоти. атӣта̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄нан̃хи еса висайо. на етасса паччуппаннаджа̄нанака̄ле пана паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти.
паччуппаннан̃ча на̄метам̣ тивидхам̣ – кхан̣апаччуппаннам̣ сантатипаччуппаннам̣ аддха̄паччуппаннан̃ча. таттха уппа̄дат̣т̣хитибхан̇гаппаттам̣ ‘кхан̣апаччуппаннам̣’. екадвисантатива̄рапарийа̄паннам̣ ‘сантатипаччуппаннам̣’. таттха андхака̄ре нисӣдитва̄ а̄локат̣т̣ха̄нам̣ гатасса на та̄ва а̄рамман̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти; йа̄ва пана там̣ па̄кат̣ам̣ хоти, еттхантаре екадвисантатива̄ра̄ ведитабба̄. а̄локат̣т̣ха̄не вичаритва̄ оваракам̣ павит̣т̣хасса̄пи на та̄ва сахаса̄ рӯпам̣ па̄кат̣ам̣ хоти; йа̄ва там̣ па̄кат̣ам̣ хоти, еттхантаре екадвисантатива̄ра̄ ведитабба̄. дӯре т̣хатва̄ пана раджака̄нам̣ хаттхавика̄рам̣ гхан̣д̣ибхерӣа̄диа̄кот̣анавика̄ран̃ча дисва̄пи на та̄ва саддам̣ сун̣а̄ти; йа̄ва пана там̣ сун̣а̄ти, етасмимпи антаре екадвисантатива̄ра̄ ведитабба̄. евам̣ та̄ва маджджхимабха̄н̣ака̄. сам̣йуттабха̄н̣ака̄ пана ‘рӯпасантати арӯпасантатӣ’ти две сантатийо ватва̄, ‘удакам̣ аккамитва̄ гатасса йа̄ва тӣре аккантаудакалекха̄ на виппасӣдати, аддха̄нато а̄гатасса йа̄ва ка̄йе усумабха̄во на вӯпасаммати, а̄тапа̄ а̄гантва̄ габбхам̣ павит̣т̣хасса йа̄ва андхака̄рабха̄во на вигаччхати, антогаббхе каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаритва̄ дива̄ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокентасса йа̄ва аккхӣнам̣ пханданабха̄во на вӯпасаммати, айам̣ рӯпасантати на̄ма; две тайо джаванава̄ра̄ арӯпасантати на̄ма̄’ти ватва̄ ‘тадубхайампи сантатипаччуппаннам̣ на̄ма̄’ти ваданти.
екабхавапариччхиннам̣ пана аддха̄паччуппаннам̣ на̄ма. йам̣ сандха̄йа бхаддекараттасутте ‘‘йо ча̄вусо, мано йе ча дхамма̄ убхайаметам̣ паччуппаннам̣. тасмим̣ че паччуппанне чхандара̄гапат̣ибаддхам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣, чхандара̄гапат̣ибаддхатта̄ вин̃н̃а̄н̣асса тадабхинандати, тадабхинанданто паччуппаннесу дхаммесу сам̣хӣратӣ’’ти (ма. ни. 3.284) вуттам̣. сантатипаччуппаннан̃четтха ат̣т̣хакатха̄су а̄гатам̣. аддха̄паччуппаннам̣ сутте.
таттха кечи ‘кхан̣апаччуппаннам̣ читтам̣ четопарийан̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣ хотӣ’ти ваданти. ким̣ка̄ран̣а̄? йасма̄ иддхимасса ча парасса ча екаккхан̣е читтам̣ уппаджджатӣти. идан̃ча несам̣ опаммам̣ – йатха̄ а̄ка̄се кхитте пуппхамут̣т̣химхи авассам̣ екам̣ пуппхам̣ екасса ван̣т̣ам̣ пат̣ивиджджхати ван̣т̣ена ван̣т̣ам̣ пат̣ивиджджхати, евам̣ парасса читтам̣ джа̄нисса̄мӣти ра̄сивасена маха̄джанасса читте а̄ваджджите авассам̣ екасса читтам̣ екена читтена уппа̄даккхан̣е ва̄ т̣хитиккхан̣е ва̄ бхан̇гаккхан̣е ва̄ пат̣ивиджджхатӣти. там̣ пана вассасатампи вассасахассампи а̄ваджджанто йена читтена а̄ваджджети, йена ча джа̄на̄ти тесам̣ двиннам̣ сахат̣т̣ха̄на̄бха̄вато а̄ваджджанаджавана̄нан̃ча анит̣т̣хе т̣ха̄не на̄на̄рамман̣абха̄ваппаттидосато айуттанти ат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхиттам̣. сантатипаччуппаннам̣ пана аддха̄паччуппаннан̃ча а̄рамман̣ам̣ хотӣти ведитаббам̣.
таттха йам̣ ваттама̄наджаванавӣтхито атӣта̄на̄гатавасена двитиджаванавӣтхипарима̄н̣ака̄ле парасса читтам̣, там̣ саббампи сантатипаччуппаннам̣ на̄ма. аддха̄паччуппаннам̣ пана джаванава̄рена дӣпетаббанти йам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ там̣ сувуттам̣. татра̄йам̣ дӣпана̄ – иддхима̄ парасса читтам̣ джа̄нитука̄мо а̄ваджджети. а̄ваджджанам̣ кхан̣апаччуппаннам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ тенева саха нируджджхати. тато чатта̄ри пан̃ча джавана̄ни йесам̣ паччхимам̣ иддхичиттам̣, сеса̄ни ка̄ма̄вачара̄ни. тесам̣ саббесампи тадева нируддхам̣ читтама̄рамман̣ам̣ хоти. на ча та̄ни на̄на̄рамман̣а̄ни хонти. аддха̄паччуппаннавасена паччуппанна̄рамман̣атта̄ ека̄рамман̣а̄ни. ека̄рамман̣аттепи ча иддхичиттамева парасса читтам̣ паджа̄на̄ти, на итара̄ни; йатха̄ чаккхудва̄ре чаккхувин̃н̃а̄н̣амева рӯпам̣ пассати, на итара̄нӣти. ити идам̣ сантатипаччуппаннасса чева аддха̄паччуппаннасса ча васена паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти. йасма̄ ва̄ сантатипаччуппаннампи аддха̄паччуппаннейева патати, тасма̄ аддха̄паччуппаннавасенетам̣ паччуппанна̄рамман̣анти ведитаббам̣.
‘пуббенива̄сан̃а̄н̣ачатуттхам̣’ на̄маготта̄нуссаран̣е нибба̄нанимиттапаччавеккхан̣е ча наваттабба̄рамман̣ам̣, сесака̄ле атӣта̄рамман̣амева. йатха̄каммупаган̃а̄н̣ачатуттхампи атӣта̄рамман̣амева. таттха кин̃ча̄пи пуббенива̄сачетопарийан̃а̄н̣а̄нипи атӣта̄рамман̣а̄ни хонти, атха кхо тесам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣асса атӣтаккхандха̄ кхандхапат̣ибаддхан̃ча кин̃чи ана̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи. тан̃хи атӣтаккхандхакхандхапат̣ибаддхесу дхаммесу саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асамагатикам̣ хоти. четопарийан̃а̄н̣асса ча саттадивасаббхантара̄тӣтам̣ читтамева а̄рамман̣ам̣. тан̃хи ан̃н̃ам̣ кхандхам̣ ва̄ кхандхапат̣ибаддхам̣ ва̄ на джа̄на̄ти, маггасампайуттачитта̄рамман̣атта̄ пана парийа̄йато магга̄рамман̣анти вуттам̣. йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса ча атӣтачетана̄маттамева̄рамман̣анти. айам̣ висесо ведитаббо. айаметтха ат̣т̣хакатха̄найо. йасма̄ пана ‘‘кусала̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса четопарийан̃а̄н̣асса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.404) пат̣т̣ха̄не вуттам̣, тасма̄ чатта̄ропи кхандха̄ четопарийан̃а̄н̣айатха̄каммупаган̃а̄н̣а̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ хонти. татра̄пи йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса кусала̄кусала̄ ева̄ти.
‘диббачаккхун̃а̄н̣ачатуттхам̣’ виджджама̄наван̣н̣а̄рамман̣атта̄ паччуппанна̄рамман̣амева. ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ачатуттхам̣ ана̄гата̄рамман̣амева. тан̃хи ана̄гатаккхандхакхандхапат̣ибаддхесу дхаммесу пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ вийа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асамагатикам̣ хоти. таттха кин̃ча̄пи четопарийан̃а̄н̣ампи ана̄гата̄рамман̣ам̣ хоти, там̣ пана саттадивасаббхантаре уппаджджанакачиттамева а̄рамман̣ам̣ кароти. идам̣ ана̄гате каппасатасахассе уппаджджанакачиттампи кхандхепи кхандхапат̣ибаддхампи. рӯпа̄вачаратикачатуккаджджха̄на̄дӣни атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу екадхаммампи а̄раббха аппаваттито екантанаваттабба̄рамман̣а̄нева̄ти ведитабба̄ни.
1435. аджджхаттаттике аниндрийабаддхарӯпан̃ча нибба̄нан̃ча бахиддха̄ти идам̣ йатха̄ индрийабаддхам̣ парапуггаласанта̄не бахиддха̄ти вуччама̄нампи тасса аттано санта̄напарийа̄паннатта̄ нийакаджджхаттам̣ хоти, евам̣ на кеначи парийа̄йена аджджхаттам̣ хотӣти нийакаджджхаттапарийа̄йасса абха̄вена бахиддха̄ти вуттам̣, на нийакаджджхаттаматтасса асамбхавато. нийакаджджхаттаматтасса пана асамбхаваматтам̣ сандха̄йа аджджхатта̄рамман̣аттике бахиддха̄рамман̣ата̄ вутта̄. аджджхаттадхамма̄пагамаматтатова а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄рамман̣асса аджджхаттабха̄вампи бахиддха̄бха̄вампи аджджхаттабахиддха̄бха̄вампи анануджа̄нитва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ на ваттаббам̣ аджджхатта̄рамман̣антипӣтиа̄ди вуттам̣.
таттха на кевалам̣ тадева наваттабба̄рамман̣ам̣, тасса пана а̄ваджджанампи, упача̄рачитта̄нипи, тасса̄рамман̣асса паччавеккхан̣ачитта̄нипи, тассева асса̄дана̄дивасена паватта̄ни акусалачитта̄нипи наваттабба̄рамман̣а̄нева̄ти. та̄ни пана тасмим̣ вутте вутта̄нева хонтӣти висум̣ на вутта̄ни. катхам̣ вутта̄нева хонтӣти? етан̃хи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, йан̃ча тасса пуреча̄рикам̣ а̄ваджджанаупача̄ра̄дивасена паваттам̣, тена саха ека̄рамман̣ам̣ бхавеййа. там̣ саббам̣ атӣта̄рамман̣аттике ‘ка̄ма̄вачаракусалам̣, акусалам̣, кирийато нава читтуппа̄да̄, рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄на’нти евам̣ вутта̄нам̣ етесам̣ читтуппа̄да̄нам̣ ‘сийа̄ на ваттабба̄ атӣта̄рамман̣а̄типӣ’тиа̄дина̄ найена наваттабба̄рамман̣абха̄васса анун̃н̃а̄татта̄, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса ча ‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, чатта̄ро магга̄ апарийа̄панна̄, чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, име дхамма̄ на ваттабба̄ атӣта̄рамман̣а̄типӣ’ти евам̣ екантена наваттабба̄рамман̣аттавачанато наваттабба̄рамман̣анти вуттам̣. ида̄ни там̣ аджджхатта̄рамман̣аттике екампи вуччама̄нам̣ йасма̄ хет̣т̣ха̄ тена саха ека̄рамман̣абха̄вампи сандха̄йа ка̄ма̄вачаракусала̄дӣнам̣ наваттабба̄рамман̣ата̄ вутта̄, тасма̄ идха̄пи тесам̣ наваттабба̄рамман̣абха̄вам̣ дӣпети. ко хи тена саха ека̄рамман̣а̄нам̣ наваттабба̄рамман̣абха̄ве антара̄йоти? евам̣ тасмим̣ вутте ‘вутта̄нева хонтӣ’ти ведитабба̄ни. сесаметтха аджджхатта̄рамман̣аттике па̄л̣ито утта̄намева.
а̄рамман̣авибха̄ге пана вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти имесам̣ та̄ва кусалавипа̄какирийавасена чханнам̣ читтуппа̄да̄нам̣ аттано санта̄насамбандхам̣ хет̣т̣химасама̄паттим̣ а̄раббха паваттито аджджхатта̄рамман̣ата̄ ведитабба̄. еттха ча кирийаа̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ кирийавин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанассева а̄рамман̣ам̣ хоти, на итарасса. касма̄? а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакирийасаман̇гино кусаласса ва̄ випа̄касса ва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасса абха̄вато. кусалам̣ пана кусалавипа̄какирийа̄нам̣ тин̣н̣ампи а̄рамман̣ам̣ хоти. касма̄? а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакусалам̣ ниббаттетва̄ т̣хитасса тато уддхам̣ тивидхассапи вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасса уппаттисамбхавато. випа̄кам̣ пана на кассачи а̄рамман̣ам̣ хоти. касма̄? випа̄като вут̣т̣хахитва̄ читтасса абхинӣха̄ра̄самбхавато. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса а̄рамман̣акаран̣епи есева найо. рӯпа̄вачараттикачатуккаджджха̄на̄дӣнам̣ саббесампи нийакаджджхаттато бахиддха̄бха̄вена бахиддха̄бхӯта̄ни патхавӣкасин̣а̄дӣни а̄раббха паваттито бахиддха̄рамман̣ата̄ ведитабба̄.
саббева ка̄ма̄вачара̄ кусала̄кусала̄бйа̄ката̄ дхамма̄, рӯпа̄вачарам̣ чатуттхам̣ джха̄нанти еттха кусалато та̄ва чатта̄ро н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄ аттано кхандха̄дӣни паччавеккхантасса аджджхатта̄рамман̣а̄. паресам̣ кхандха̄дипаччавеккхан̣е пан̣н̣аттинибба̄напаччавеккхан̣е ча бахиддха̄рамман̣а̄. тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. н̃а̄н̣авиппайуттесупи есева найо. кевалан̃хи тесам̣ нибба̄напаччавеккхан̣ам̣ наттхи. акусалато чатта̄ро дит̣т̣хисампайуттачиттуппа̄да̄ аттано кхандха̄дӣнам̣ асса̄дана̄бхинанданапара̄ма̄сагахан̣ака̄ле аджджхатта̄рамман̣а̄, парасса кхандха̄дӣсу чева аниндрийабаддхарӯпакасин̣а̄дӣсу ча татхева паваттика̄ле бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. дит̣т̣хивиппайуттесупи есева найо. кевалан̃хи тесам̣ пара̄ма̄сагахан̣ам̣ наттхи. двепи пат̣игхасампайутта̄ аттано кхандха̄дӣсу доманасситасса аджджхатта̄рамман̣а̄, парасса кхандха̄дӣсу чева аниндрийабаддхарӯпапан̣н̣аттӣсу ча бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. вичикиччхуддхаччасампайутта̄нампи вуттапака̄ресу дхаммесу вичикиччханапханданабха̄вавасена паваттийам̣ аджджхатта̄диа̄рамман̣ата̄ ведитабба̄.
двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, тиссо ча манодха̄туйоти, име тераса читтуппа̄да̄ аттано рӯпа̄дӣни а̄раббха паваттийам̣ аджджхатта̄рамман̣а̄, парасса рӯпа̄дӣсу паватта̄ бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. соманассасахагатаахетукавипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄ту пан̃чадва̄ре сантӣран̣атада̄рамман̣авасена аттано пан̃ча рӯпа̄дидхамме, манодва̄ре тада̄рамман̣авасенева ан̃н̃епи аджджхаттике ка̄ма̄вачарадхамме а̄раббха паваттийам̣ аджджхатта̄рамман̣а̄, паресам̣ дхаммесу паваттама̄на̄ бахиддха̄рамман̣а̄, убхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. упеккха̄сахагатавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайепи есева найо. кевалам̣ панета̄ сугатийам̣ дуггатийан̃ча пат̣исандхибхаван̇гачутивасена̄пи аджджхатта̄дибхедесу камма̄дӣсу паваттанти.
ат̣т̣ха маха̄випа̄качитта̄нипи та̄сам̣йева двиннам̣ сама̄нагатика̄ни. кевалам̣ панета̄ни сантӣран̣авасена на паваттанти. пат̣исандхибхаван̇гачутивасенева ета̄ни сугатийам̣йева паваттанти. соманассасахагата̄хетукакирийа̄ пан̃чадва̄ре аттано рӯпа̄дӣни а̄раббха пахат̣т̣ха̄ка̄ракаран̣авасена паваттийам̣ аджджхатта̄рамман̣а̄, парасса рӯпа̄дӣсу паватта̄ бахиддха̄рамман̣а̄. манодва̄ре татха̄гатасса джотипа̄лама̄н̣авамагхадевара̄джакан̣хата̄паса̄дика̄лесу аттана̄ катакирийам̣ паччавеккхантасса хаситуппа̄давасена паватта̄ аджджхатта̄рамман̣а̄.
маллика̄йа девийа̄ сантатимаха̄маттасса суманама̄ла̄ка̄расса̄ти евама̄дӣнам̣ кирийа̄каран̣ам̣ а̄раббха паваттика̄ле бахиддха̄рамман̣а̄. убхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. упеккха̄сахагатакирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту пан̃чадва̄ре вот̣т̣хаббанавасена манодва̄ре ча а̄ваджджанавасена паваттийам̣ аджджхатта̄диа̄рамман̣а̄. ат̣т̣ха маха̄кирийа̄ кусалачиттагатика̄ ева. кевалан̃хи та̄ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ уппаджджанти, кусала̄ни секкхапутхуджджана̄нанти еттакамеветтха на̄на̄каран̣ам̣.
вуттаппака̄ре рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не саббаттхапа̄дакачатуттха̄дӣни пан̃ча джха̄на̄ни имасмим̣ тике ока̄сам̣ лабханти. ета̄ни хи касин̣апан̣н̣аттинимитта̄рамман̣атта̄ бахиддха̄рамман̣а̄ни.
‘иддхивидхачатуттхам̣’ ка̄йавасена читтам̣, читтавасена ва̄ ка̄йам̣ парин̣а̄манака̄ле аттано кума̄ракаван̣н̣а̄динимма̄нака̄ле ча сака̄йачитта̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣ато аджджхатта̄рамман̣ам̣, бахиддха̄ хаттхиасса̄дидассанака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣, ка̄лена аджджхаттам̣ ка̄лена бахиддха̄, паваттийам̣ аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣.
‘диббасотачатуттхам̣’ аттано куччхисаддасаванака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣, паресам̣ саддасаванака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣, убхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣. ‘четопарийан̃а̄н̣ачатуттхам̣’ паресам̣ читта̄рамман̣ато бахиддха̄рамман̣амева. аттано читтаджа̄нане пана тена пайоджанам̣ наттхи. ‘пуббенива̄сачатуттхам̣’ аттано кхандха̄нуссаран̣ака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣, парасса кхандхе, анидрийабаддхарӯпам̣, тиссо ча пан̣н̣аттийо ануссаран̣ато бахиддха̄рамман̣ам̣, убхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣.
‘диббачаккхучатуттхам̣’ аттано куччхигата̄дирӯпадассанака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣, авасесарӯпадассанака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣, убхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣. ‘ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ачатуттхам̣’ аттано ана̄гатаккхандха̄нуссаран̣ака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣, парасса ана̄гатаккхандха̄нам̣ ва̄ аниндрийабаддхасса ва̄ рӯпасса ануссаран̣ака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣, убхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса наваттабба̄рамман̣ата̄йа ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
дукааттхуддха̄раван̣н̣ана̄
1441. хетугоччхаканиддесе тайо кусалахетӯтиа̄дина̄ найена хетӯ дассетва̄ пуна тейева уппаттит̣т̣ха̄нато дассетум̣ чатӯсу бхӯмӣсу кусалесу уппаджджантӣтиа̄ди вуттам̣. имина̄ упа̄йена сесагоччхакесупи десана̄найо ведитаббо.
1473. йаттха две тайо а̄сава̄ екато уппаджджантӣти еттха тивидхена а̄сава̄нам̣ екато уппатти ведитабба̄. таттха чатӯсу дит̣т̣хивиппайуттесу авиджджа̄савена, дит̣т̣хисампайуттесу дит̣т̣ха̄саваавиджджа̄савехи саддхинти ка̄ма̄саво дувидхена екато уппаджджати. бхава̄саво чатӯсу дит̣т̣хивиппайуттесу авиджджа̄савена саддхинти екадха̄ва екато уппаджджати. йатха̄ четтха евам̣ йаттха две тӣн̣и сам̣йоджана̄ни екато уппаджджантӣти еттха̄пи сам̣йоджана̄нам̣ уппатти екато дасадха̄ бхаве. таттха ка̄мара̄го чатудха̄ екато уппаджджати, пат̣игхо тидха̄, ма̄но екадха̄. татха̄ вичикиччха̄ чева бхавара̄го ча. катхам̣? ка̄мара̄го та̄ва ма̄насам̣йоджанаавиджджа̄сам̣йоджанехи чева, дит̣т̣хисам̣йоджанаавиджджа̄сам̣йоджанехи ча, сӣлаббатапара̄ма̄саавиджджа̄сам̣йоджанехи ча, авиджджа̄сам̣йоджанаматтенева ча саддхинти евам̣ чатудха̄ екато уппаджджати. пат̣игхо пана исса̄сам̣йоджанаавиджджа̄сам̣йоджанехи чева, маччхарийасам̣йоджанаавиджджа̄сам̣йоджанехи ча, авиджджа̄сам̣йоджанаматтенева ча саддхинти евам̣ тидха̄ екато уппаджджати. ма̄но бхавара̄га̄виджджа̄сам̣йоджанехи саддхим̣ екадха̄ва екато уппаджджати. татха̄ вичикиччха̄. са̄ хи авиджджа̄сам̣йоджанена саддхим̣ екадха̄ уппаджджати. бхавара̄гепи есева найоти. еваметтха две тӣн̣и сам̣йоджана̄ни екато уппаджджанти.
1511. йам̣ панетам̣ нӣваран̣агоччхаке йаттха две тӣн̣и нӣваран̣а̄ни екато уппаджджантӣти вуттам̣, таттха̄пи ат̣т̣хадха̄ нӣваран̣а̄нам̣ екато уппатти ведитабба̄. етесу хи ка̄маччхандо дувидха̄ екато уппаджджати, бйа̄па̄до чатудха̄, уддхаччам̣ екадха̄. татха̄ вичикиччха̄. катхам̣? ка̄маччхандо та̄ва асан̇кха̄рикачиттесу уддхаччанӣваран̣аавиджджа̄нӣваран̣ехи, сасан̇кха̄рикесу тхинамиддхауддхаччаавиджджа̄нӣваран̣ехи саддхим̣ дувидха̄ екато уппаджджати. йам̣ панетам̣ две тӣн̣ӣти вуттам̣, там̣ хет̣т̣химапариччхедавасена вуттам̣. тасма̄ чатуннампи екато уппаджджатӣти вачанам̣ йуджджати ева. бйа̄па̄до пана асан̇кха̄рикачитте уддхаччаавиджджа̄нӣваран̣ехи, сасан̇кха̄рике тхинамиддхауддхаччаавиджджа̄нӣваран̣ехи, асан̇кха̄рикейева уддхаччакуккуччаавиджджа̄нӣваран̣ехи, сасан̇кха̄рикейева тхинамиддхауддхаччакуккуччаавиджджа̄нӣваран̣ехи саддхинти чатудха̄ екато уппаджджати. уддхаччам̣ пана авиджджа̄нӣваран̣аматтена саддхим̣ екадха̄ва екато уппаджджати. вичикиччхуддхаччаавиджджа̄нӣваран̣ехи саддхим̣ екадха̄ва екато уппаджджати.
1577. йампидам̣ килесагоччхаке йаттха две тайо килеса̄ екато уппаджджантӣти вуттам̣, таттха ‘две килеса̄ ан̃н̃ехи, тайо ва̄ килеса̄ ан̃н̃ехи килесехи саддхим̣ уппаджджантӣ’ти еваматтхо ведитаббо. касма̄? двиннам̣ тин̣н̣ам̣йева ва̄ екато уппаттийа̄ асамбхавато.
таттха дасадха̄ килеса̄нам̣ екато уппатти хоти. еттха хи лобхо чхадха̄ екато уппаджджати. пат̣игхо двидха̄. татха̄ мохоти ведитаббо. катхам̣? лобхо та̄ва асан̇кха̄рике дит̣т̣хивиппайутте мохауддхаччаахирика̄ноттаппехи, сасан̇кха̄рике мохатхинауддхаччаахирика̄ноттаппехи, асан̇кха̄рикейева мохама̄нуддхачча̄хирика̄ноттаппехи, сасан̇кха̄рикейева мохама̄натхинауддхаччаахирика̄ноттаппехи, дит̣т̣хисампайутте пана асан̇кха̄рике мохауддхаччадит̣т̣хиахирика̄ноттаппехи, сасан̇кха̄рике мохадит̣т̣хитхинауддхаччаахирика̄ноттаппехи саддхинти чхадха̄ екато уппаджджати.
пат̣игхо пана асан̇кха̄рике мохауддхаччаахирика̄ноттаппехи, сасан̇кха̄рике мохатхинауддхаччаахирика̄ноттаппехи саддхинти евам̣ двидха̄ екато уппаджджати. мохо пана вичикиччха̄сампайутте вичикиччхуддхаччаахирика̄ноттаппехи, уддхаччасампайутте уддхаччаахирика̄ноттаппехи саддхинти евам̣ двидха̄ екато уппаджджати. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
ат̣т̣хаса̄линийа̄ дхаммасан̇гахаат̣т̣хакатха̄йа
ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нигаманакатха̄
етта̄вата̄ ча –
читтам̣ рӯпан̃ча никкхепам̣, аттхуддха̄рам̣ манорамам̣;
йам̣ локана̄тхо бха̄дженто, десеси дхаммасан̇ган̣им̣.
абхидхаммасса сан̇гайха, дхамме анавасесато;
т̣хита̄йа тасса̄ а̄раддха̄, йа̄ майа̄ аттхаван̣н̣ана̄.
ана̄кула̄наматтха̄нам̣, самбхава̄ ат̣т̣хаса̄линӣ;
ити на̄мена са̄ еса̄, саннит̣т̣ха̄намупа̄гата̄.
екӯначатта̄лӣса̄йа, па̄л̣ийа̄ бха̄н̣ава̄рато;
чират̣т̣хитаттхам̣ дхаммасса, нит̣т̣ха̄пентена там̣ майа̄.
йам̣ паттам̣ кусалам̣ тасса, а̄нубха̄вена па̄н̣ино;
саббе саддхаммара̄джасса, н̃атва̄ дхаммам̣ сукха̄вахам̣.
па̄пун̣анту висуддха̄йа, сукха̄йа пат̣ипаттийа̄;
асокаманупа̄йа̄сам̣, нибба̄насукхамуттамам̣.
чирам̣ тит̣т̣хату саддхаммо, дхамме хонту сага̄рава̄;
саббепи сатта̄ ка̄лена, самма̄ дево павассату.
йатха̄ раккхим̣су пора̄н̣а̄, сура̄джа̄но татхевимам̣;
ра̄джа̄ раккхату дхаммена, аттанова паджам̣ паджанти.
парамависуддхасаддха̄буддхивӣрийапат̣иман̣д̣итена сӣла̄ча̄раджджавамаддава̄дигун̣асамудайасамудитена сакасамайасамайантарагаханаджджхога̄хан̣асаматтхена пан̃н̃а̄веййаттийасаманна̄гатена типит̣акапарийаттиппабхеде са̄т̣т̣хакатхе саттхуса̄сане аппат̣ихатан̃а̄н̣аппабха̄вена маха̄веййа̄каран̣ена каран̣асампаттиджанитасукхавиниггатамадхурода̄равачанала̄ван̣н̣айуттена йуттамуттава̄дина̄ ва̄дӣварена маха̄кавина̄ пабхиннапат̣исамбхида̄парива̄ре чхал̣абхин̃н̃а̄диппабхедагун̣апат̣иман̣д̣ите уттаримануссадхамме суппатит̣т̣хитабуддхӣнам̣ тхеравам̣саппадӣпа̄нам̣ тхера̄нам̣ маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ вам̣са̄лан̇ка̄рабхӯтена випулависуддхабуддхина̄ буддхагхосоти гарӯхи гахитана̄мадхеййена тхерена ката̄ айам̣ ат̣т̣хаса̄линӣ на̄ма дхаммасан̇гахат̣т̣хакатха̄.
та̄ва тит̣т̣хату локасмим̣, локаниттхаран̣есинам̣;
дассентӣ кулапутта̄нам̣, найам̣ пан̃н̃а̄висуддхийа̄.
йа̄ва ‘буддхо’ти на̄мампи, суддхачиттасса та̄дино;
локамхи локаджет̣т̣хасса, паваттати махесиноти.
ат̣т̣хаса̄линӣ на̄ма
дхаммасан̇гаха-ат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.