10. вела̄масуттаван̣н̣ана̄

20. дасаме апи ну те, гахапати, куле да̄нам̣ дӣйатӣти найидам̣ бхагава̄ бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ сандха̄йа пуччхати. сет̣т̣хисса хи гхаре бхиккхусан̇гхасса ниччам̣ пан̣ӣтада̄нам̣ дӣйати, на там̣ саттха̄ на джа̄на̄ти. локийамаха̄джанасса пана диййама̄нада̄нам̣ аттхи, там̣ лӯкхам̣ хоти, сет̣т̣хисса читтам̣ на пӣн̣ети. там̣ пуччха̄мӣти пуччхати. кан̣а̄джаканти сакун̣д̣акабхаттам̣, сакун̣д̣акехипи кан̣икатан̣д̣улехева паккам̣. бил̣ан̇гадутийанти кан̃джийадутийам̣. асаккаччам̣ детӣти асаккаритва̄ дети. ачиттӣкатва̄ти ачиттӣка̄рена даккхин̣еййа ага̄равена дети. асахаттха̄ детӣти сахаттхена адатва̄ парахаттхена дети, а̄н̣аттиматтамева каротӣти аттхо. апавиддхам̣ детӣти на нирантарам̣ дети, сам̣ваччхарикам̣ сон̣д̣абали вийа хоти. ана̄гаманадит̣т̣хико детӣти на камман̃ча пхалан̃ча саддахитва̄ дети.

йаттха йаттха̄ти тӣсу куласампада̄су йасмим̣ йасмим̣ куле. на ул̣а̄ра̄йа бхаттабхога̄йа̄тиа̄дӣсу на̄наггарасасугандхаса̄либходжане упанӣте читтам̣ на намати, ‘‘харатхетам̣ рогавад̣д̣хана’’нти ватва̄ йена ва̄ тена ва̄ д̣а̄кена саддхим̣ сакун̣д̣акабхаттам̣ аматам̣ вийа сампийа̄йама̄но бхун̃джати. ка̄сика̄дӣсу вараваттхесу упанӣтесу ‘‘харатхета̄ни нива̄сентасса пат̣иччха̄детумпи на сакконти, гаттесупи на сан̣т̣хахантӣ’’ти ватва̄ на̄л̣икераса̄т̣акамӯлатачасадиса̄ни пана тхӯлаваттха̄ни ‘‘има̄ни нива̄сенто ниваттхабха̄вампи джа̄на̄ти, пат̣иччха̄детаббампи пат̣иччха̄дентӣ’’ти сампийа̄йама̄но нива̄сети. хаттхийа̄наассайа̄наратхайа̄насуван̣н̣асивика̄дӣсу упанӣтесу ‘‘харатхета̄ни чала̄чала̄ни, на сакка̄ еттха нисӣдиту’’нти ватва̄ джаджджараратхаке упанӣте ‘‘айам̣ ниччало, еттха сукхам̣ нисӣдиту’’нти там̣ са̄дийати. на ул̣а̄ресу пан̃часу ка̄магун̣есӯти алан̇катапат̣ийатта̄ рӯпаватийо иттхийо дисва̄ ‘‘йаккхинийо ман̃н̃е, ета̄ кха̄дитука̄ма̄, ким̣ ета̄хӣ’’ти йатха̄пха̄сукенева вӣтина̄мети. на суссӯсантӣти сотум̣ на иччханти, на саддахантӣти аттхо. на сотам̣ одахантӣти катхитасса саванаттхам̣ на сотапаса̄дам̣ одаханти. саккаччантиа̄дӣни вуттавипарийа̄йена ведитабба̄ни.

вела̄моти джа̄тиготтарӯпабхогасаддха̄пан̃н̃а̄дӣхи марийа̄давелам̣ атиккантехи ул̣а̄рехи гун̣ехи саманна̄гататта̄ евам̣ладдхана̄мо. со еварӯпам̣ да̄нам̣ ада̄си маха̄да̄нанти еттха айам̣ анупуббӣкатха̄ – со кира атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ пурохитагехе пат̣исандхим̣ ган̣хи, вела̄макума̄ротисса на̄мам̣ акам̣су. со сол̣асавассака̄ле ба̄ра̄н̣асира̄джакума̄рена саддхим̣ сиппуггахан̣аттхам̣ таккасилам̣ агама̄си. те убхопи диса̄па̄моккхасса а̄чарийасса сантике сиппам̣ пат̣т̣хапайим̣су. йатха̄ ча те, евам̣ ан̃н̃епи джамбудӣпе чатура̄сӣтисахассара̄джакума̄ра̄. бодхисатто аттана̄ гахитат̣т̣ха̄не пит̣т̣хиа̄чарийо хутва̄ чатура̄сӣти ра̄джакума̄расахасса̄ни сиккха̄пети, сайампи сол̣асавассехи гахетаббасиппам̣ тӣхи вассехи угган̣хи. а̄чарийо ‘‘вела̄макума̄расса сиппам̣ пагун̣а’’нти н̃атва̄, ‘‘та̄та̄, вела̄мо майа̄ н̃а̄там̣ саббам̣ джа̄на̄ти, тумхе саббепи самагга̄ гантва̄ етасса сантике сиппам̣ угган̣хатха̄’’ти чатура̄сӣти кума̄расахасса̄ни бодхисаттасса ниййа̄деси.

бодхисатто а̄чарийам̣ вандитва̄ чатура̄сӣти кума̄расахассапарива̄ро никкхамитва̄ екам̣ а̄саннанагарам̣ патва̄ нагараса̄микам̣ ра̄джакума̄рам̣ угган̣ха̄петва̄ тасса сиппе пагун̣е джа̄те там̣ таттхева ниваттеси. етенупа̄йена чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни гантва̄ чатура̄сӣтийа̄ ра̄джакума̄ра̄нам̣ сиппам̣ пагун̣ам̣ ка̄ретва̄ тасмим̣ тасмим̣ нагаре там̣ там̣ ниваттетва̄ ба̄ра̄н̣асира̄джакума̄рам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ пачча̄ган̃чхи. манусса̄ кума̄рам̣ парийоситасиппам̣ радждже абхисин̃чим̣су, вела̄масса пурохитат̣т̣ха̄нам̣ адам̣су. тепи чатура̄сӣтисахассара̄джакума̄ра̄ сакесу сакесу раджджесу абхисекам̣ патва̄ анусам̣ваччхарам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти. те ра̄джа̄нам̣ дисва̄ вела̄масса сантикам̣ гантва̄, ‘‘а̄чарийа, амхе раджджесу патит̣т̣хита̄, вадеййа̄тха йенаттхо’’ти ватва̄ гаччханти. тесам̣ гамана̄гаманака̄ле сакат̣асандама̄никага̄вигон̣акуккут̣асӯкара̄дайо ган̣ханта̄нам̣ джанападо ативийа упаддуто хоти, маха̄джано саннипатитва̄ ра̄джан̇ган̣е кандати.

ра̄джа̄ вела̄мам̣ паккоситва̄, ‘‘а̄чарийа, упаддуто джанападо, ра̄джа̄но гамана̄гаманака̄ле маха̄вилопам̣ каронти, манусса̄ сандха̄ретум̣ на сакконти, джанападапӣл̣а̄йа упасамам̣ екам̣ упа̄йам̣ каротха̄’’ти. са̄дху маха̄ра̄джа, упа̄йам̣ карисса̄ми, тумха̄кам̣ йаттакена джанападена аттхо, там̣ париччхиндитва̄ ган̣хатха̄ти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. вела̄мо чатура̄сӣтийа̄ ра̄джасахасса̄нам̣ джанападе вича̄ретва̄ чаккана̄бхийам̣ аре вийа ран̃н̃о джанападасмим̣ оропеси. тато пат̣т̣ха̄йа те ра̄джа̄но а̄гаччханта̄пи гаччханта̄пи аттано аттано джанападенева сан̃чаранти, амха̄кам̣ джанападоти вилопам̣ на каронти. ра̄джага̄равена ран̃н̃о джанападампи на пӣл̣енти. джанапада̄ саннисинна̄ ниссадда̄ нирава̄ ахесум̣. саббе ра̄джа̄но хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ ‘‘йена во, а̄чарийа, аттхо, там̣ амха̄кам̣ вадетха̄’’ти пава̄райим̣су.

вела̄мо сӣсам̣нха̄то аттано антонивесане саттаратанапарипӯра̄нам̣ габбха̄нам̣ два̄ра̄ни вивара̄петва̄ йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ т̣хапитам̣ дханам̣ олокетва̄ а̄йавайам̣ упадха̄ретва̄ ‘‘майа̄ сакаладжамбудӣпам̣ кхобхентена да̄нам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочетва̄ ган̇га̄тӣре два̄дасайоджаника̄ уддханапантийо ка̄ретва̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не саппимадхупха̄н̣итателатилатан̣д̣ула̄дӣнам̣ т̣хапанаттха̄йа маха̄кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘екекасмим̣ т̣ха̄не еттака̄ еттака̄ джана̄ сам̣видахатха, йам̣кин̃чи манусса̄нам̣ ладдхаббам̣ на̄ма аттхи, тато екасмимпи асати майхам̣ а̄рочеййа̄тха̄’’ти мануссе сам̣видха̄йа ‘‘асукадивасато пат̣т̣ха̄йа вела̄мабра̄хман̣асса да̄нам̣ бхун̃джантӯ’’ти нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ ‘‘да̄наггам̣ паринит̣т̣хита’’нти да̄найуттехи а̄рочите сахассаггханакам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ пан̃часатаггханакам̣ екам̣сам̣ катва̄ сабба̄лан̇ка̄рабхӯсито да̄навӣмам̣санаттха̄йа пхаликаван̣н̣асса удакасса суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ пӯретва̄ ‘‘имасмим̣ локе саче имам̣ да̄нам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпа̄ даккхин̣еййапуггала̄ аттхи, идам̣ удакам̣ никкхамитва̄ патхавим̣ ган̣ха̄ту. саче наттхи, евамева тит̣т̣хатӯ’’ти саччакирийам̣ катва̄ бхин̇га̄рам̣ адхомукхам̣ ака̄си. удакам̣ дхамакаран̣ена гахитам̣ вийа ахоси. бодхисатто ‘‘сун̃н̃о вата, бхо, джамбудӣпо, екапуггалопи даккхин̣ам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпо наттхӣ’’ти виппат̣иса̄рам̣ акатва̄ ‘‘саче да̄йакасса васена̄йам̣ даккхин̣а̄ висуджджхиссати, удакам̣ никкхамитва̄ патхавим̣ ган̣ха̄тӯ’’ти чинтеси. пхаликаван̣н̣асадисам̣ удакам̣ никкхамитва̄ патхавим̣ ган̣хи. ‘‘ида̄ни да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти да̄наггам̣ патва̄ да̄нам̣ олокетва̄ йа̄гувела̄йа йа̄гум̣, кхаджджакавела̄йа кхаджджакам̣, бходжанавела̄йа бходжанам̣ да̄песи. етенева нӣха̄рена дивасе дивасе да̄нам̣ дӣйати.

тасмим̣ кхо пана да̄нагге ‘‘идам̣ на̄ма аттхи, идам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ваттаббам̣ наттхи. ида̄ни там̣ да̄нам̣ еттакаматтенева на нит̣т̣хам̣ гамиссатӣти раттасуван̣н̣ам̣ нӣхара̄петва̄ суван̣н̣апа̄тийо ка̄ретва̄ чатура̄сӣтисуван̣н̣апа̄тисахасса̄дӣнам̣ аттха̄йа чатура̄сӣтира̄джасахасса̄нам̣ са̄санам̣ пахин̣и. ра̄джа̄но ‘‘чирассам̣ вата майам̣ а̄чарийена ануггахита̄’’ти саббам̣ сампа̄детва̄ песесум̣. да̄не диййама̄нейева сатта васса̄ни сатта ма̄са̄ атикканта̄. атха бра̄хман̣о ‘‘хиран̃н̃ам̣ бха̄джетва̄ да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти маханте ока̄се да̄нам̣ саджджа̄песи. саджджа̄петва̄ чатура̄сӣти суван̣н̣апа̄тисахасса̄ни а̄дим̣ катва̄ кот̣ито пат̣т̣ха̄йа ада̄си.

таттха рӯпийапӯра̄нӣти раджататат̣т̣ираджатапха̄лараджатама̄сакехи пӯра̄ни. па̄тийо пана кхуддика̄ти на саллаккхетабба̄, екакарӣсаппама̄н̣е бхӯмибха̄ге чатассова па̄тийо т̣хапайим̣су. па̄тимакул̣ам̣ наваратанам̣ хоти, мукхават̣т̣ито пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣харатанам̣, па̄тимукхават̣т̣ийа̄ чхайутто а̄джан̃н̃аратхо анупарийа̄йати, дадама̄но па̄тийа̄ ба̄хирантена ваггавагге пат̣игга̄хаке т̣хапетва̄ пат̣хамам̣ па̄тийа̄ паккхиттам̣ датва̄ паччха̄ сандхисандхито вийоджетва̄ па̄тинти евам̣ чатура̄сӣти па̄тисахасса̄ни ада̄си. рӯпийапа̄тиа̄дӣсупи есева найо. еттхапи ча суван̣н̣апӯра̄нӣти суван̣н̣атат̣т̣исуван̣н̣апха̄ласуван̣н̣ама̄сакехи пӯра̄ни. хиран̃н̃апӯра̄нӣти саттавидхаратанапӯра̄ни. сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄нӣти суван̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни. кам̣сӯпадха̄ран̣а̄нӣти раджатамайакхӣрапат̣иччхака̄ни. та̄сам̣ пана дхенӯнам̣ син̇га̄ни суван̣н̣акосакапарийонаддха̄ни ахесум̣, гӣва̄йа суманада̄мам̣ пил̣андхим̣су, чатӯсу па̄десу нупӯра̄ни, пит̣т̣хийам̣ варадукӯлам̣ па̄рутам̣, кан̣т̣хе суван̣н̣агхан̣т̣ам̣ бандхим̣су. ваттхакот̣исахасса̄нӣти локавоха̄рато вӣсативаттхайуга̄ни ека̄ кот̣и, идха пана даса са̄т̣ака̄ти вуттам̣. кхомасукхума̄нантиа̄димхи кхома̄дӣсу йам̣ йам̣ сукхумам̣, там̣ тадева ада̄си. йа̄ни панета̄ни иттхида̄нам̣ усабхада̄нам̣ маджджада̄нам̣ самаджджа̄да̄нанти ада̄насаммата̄ни, та̄нипи еса ‘‘вела̄масса да̄намукхе идам̣ на̄ма наттхӣ’’ти вачанапатхам̣ паччхиндитум̣ парива̄раттха̄йа ада̄си. наджджо ман̃н̃е виссандантӣти надийо вийа виссанданти.

имина̄ саттха̄ вела̄масса да̄нам̣ катхетва̄, ‘‘гахапати, етам̣ маха̄да̄нам̣ на̄н̃н̃о ада̄си, ахам̣ ада̄сим̣. еварӯпам̣ пана да̄нам̣ дадантопи ахам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпам̣ пуггалам̣ на̄латтхам̣, твам̣ ма̄дисе буддхе локасмим̣ дит̣т̣хама̄не да̄нам̣ дадама̄но касма̄ чинтесӣ’’ти сет̣т̣хисса десанам̣ вад̣д̣хенто сийа̄ кхо пана тетиа̄дима̄ха. нану ча йа̄ни тада̄ ахесум̣ рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄ни, та̄ни нируддха̄ни? касма̄ ‘‘ахам̣ тена самайена вела̄мо бра̄хман̣о’’ти а̄ха̄ти? павен̣ийа̄ авиччхиннатта̄. та̄ни хи рӯпа̄дӣни нируджджхама̄на̄ни имесам̣ паччайе датва̄ нируддха̄ни апара̄парам̣ авиччхиннам̣ павен̣им̣ гахетва̄ евама̄ха. на там̣ кочи даккхин̣ам̣ содхетӣти кочи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ ут̣т̣ха̄йа там̣ даккхин̣ам̣ содхетӣти ваттаббо на̄хоси. тан̃хи даккхин̣ам̣ содхенто уттамакот̣ийа̄ буддхо, хет̣т̣химакот̣ийа̄ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасадисо са̄вако содхеййа.

дит̣т̣хисампаннанти дассанасампаннам̣ сота̄паннам̣. идам̣ тато махаппхалатаранти идам̣ сота̄паннасса диннада̄нам̣ локийамаха̄джанасса саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни еттакам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ париччаджантена диннада̄нато махаппхалам̣.

йо ча сатам̣ дит̣т̣хисампанна̄нанти еттха екасса сакада̄га̄мисса васена екуттарасатам̣ сота̄панне катва̄ сота̄паннаган̣ана̄ ведитабба̄. имина̄ упа̄йена саббава̄ресу хет̣т̣ха̄ хет̣т̣ха̄ а̄гате анантарена сатагун̣ам̣ катва̄ пуггалаган̣ана̄ ведитабба̄.

буддхаппамукханти еттха самма̄самбуддхам̣ сан̇гхаттхерам̣ катва̄ нисинно сан̇гхо буддхаппамукхо сан̇гхоти ведитаббо. ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса̄ти еттха ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса катавиха̄ро на̄ма йаттха четийам̣ патит̣т̣хитам̣ хоти, дхаммассаванам̣ карӣйати, чатӯхи диса̄хи анудиса̄хи ча бхиккхӯ а̄гантва̄ аппат̣ипуччхитва̄йева па̄де дховитва̄ кун̃чика̄йа два̄рам̣ виваритва̄ сена̄санам̣ пат̣иджаггитва̄ васитва̄ йатха̄пха̄сукам̣ гаччханти. со антамасо чатуратанийа̄ пан̣н̣аса̄ла̄пи хоту, ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса катавиха̄ротвева вуччати.

саран̣ам̣ гаччхеййа̄ти еттха маггена̄гатам̣ аниваттанасаран̣ам̣ адхиппетам̣. апаре пана̄ху – атта̄нам̣ ниййа̄детва̄ диннатта̄ саран̣а̄гаманам̣ тато махаппхалатаранти вуттам̣. сиккха̄пада̄ни сама̄дийеййа̄ти пан̃ча сӣла̄ни ган̣хеййа. сӣлампи маггена а̄гатам̣ аниваттанасӣламева катхитам̣. апаре пана̄ху – саббасатта̄нам̣ абхайада̄насса диннатта̄ сӣлам̣ тато махаппхалатаранти вуттам̣. гандхоханаматтанти гандхаӯханаматтам̣, двӣхан̇гулӣхи ган̣д̣апин̣д̣ам̣ гахетва̄ упасин̇гханаматтам̣. апаре пана ‘‘гаддоханаматта’’нти па̄л̣им̣ ватва̄ га̄вийа̄ екава̄рам̣ тханаан̃чханаматтанти аттхам̣ ваданти. меттачиттанти саббасатта̄нам̣ хита̄нупхаран̣ачиттам̣. там̣ пана аппана̄васенева гахитам̣. аниччасан̃н̃анти маггасса анантарапаччайабха̄вена сикха̄паттабалававипассанам̣.

упама̄то пана има̄ни да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни евам̣ ведитабба̄ни – сачепи хи джамбудӣпам̣ бхериталасадисам̣ саматалам̣ катва̄ кот̣ито пат̣т̣ха̄йа паллан̇ке аттхаритва̄ арийапуггале нисӣда̄пеййа, таттха сота̄панна̄нам̣ даса пантийо ассу, сакада̄га̄мӣнам̣ пан̃ча, ана̄га̄мӣнам̣ ад̣д̣хатеййа̄, кхин̣а̄сава̄нам̣ дийад̣д̣ха̄, паччекабуддха̄нам̣ ека̄ панти бхавеййа, самма̄самбуддхо екакова. еттакасса джанасса диннада̄нато самма̄самбуддхасса диннамева махаппхалам̣. итарам̣ пана –

‘‘виха̄рада̄нам̣ пан̣ипа̄то, сиккха̄ метта̄йа бха̄вана̄;

кхайато саммасантасса, калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣’’.

тенева бхагава̄ паринибба̄насамайе ‘‘дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти ануттара̄ пӯджа̄’’ти а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

сӣхана̄давагго дутийо.

3. сатта̄ва̄савагго