.намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.

ан̇гуттараника̄йе

наваканипа̄та-ат̣т̣хакатха̄

1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣

1. самбодхивагго

1. самбодхисуттаван̣н̣ана̄

1. наваканипа̄тасса пат̣хаме самбодхипаккхика̄нанти чатумаггасан̇кха̄тасса самбодхисса паккхе бхава̄нам̣, упака̄рака̄нанти аттхо. па̄л̣ийам̣ а̄гате нава дхамме сандха̄йевам̣ пуччхати. ка̄ упаниса̄ти ко упаниссайапаччайо. абхисаллекхантӣти абхисаллекхика̄. саматхавипассана̄читтасса виваран̣е саппа̄йа̄ упака̄рака̄ти четовиваран̣асаппа̄йа̄. аппиччхатам̣ а̄раббха паватта̄ катха̄ аппиччхакатха̄. сесесупи есева найо.

асубха̄ бха̄ветабба̄ ра̄гасса паха̄на̄йа̄ти айаматтхо са̄лила̄йакопама̄йа вибха̄ветаббо – еко хи пурисо аситам̣ гахетва̄ кот̣ито пат̣т̣ха̄йа са̄ликкхетте са̄лийо ла̄йати. атхасса ватим̣ бхиндитва̄ га̄во пависим̣су. со аситам̣ т̣хапетва̄ йат̣т̣хим̣ а̄да̄йа тенева маггена га̄во нӣхаритва̄ ватим̣ па̄катикам̣ катва̄ пунапи аситам̣ а̄да̄йа са̄лийо ла̄йи. еттха са̄ликкхеттам̣ вийа буддхаса̄санам̣ дат̣т̣хаббам̣, са̄лила̄йако вийа йога̄вачаро, аситам̣ вийа пан̃н̃а̄, ла̄йанака̄ло вийа випассана̄йа каммакаран̣ака̄ло, йат̣т̣хи вийа асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣, вати вийа сам̣варо, ватим̣ бхиндитва̄ га̄вӣнам̣ пависанам̣ вийа сахаса̄ аппат̣исан̇кха̄йа пама̄дам̣ а̄раббха ра̄гасса уппаджджанам̣, аситам̣ т̣хапетва̄ йат̣т̣хим̣ а̄да̄йа павит̣т̣хамаггенева га̄во нӣхаритва̄ ватим̣ пат̣ипа̄катикам̣ катва̄ пуна кот̣ито пат̣т̣ха̄йа са̄лила̄йанам̣ вийа асубхакаммат̣т̣ха̄нена ра̄гам̣ виккхамбхетва̄ пуна випассана̄йа каммам̣ а̄рабханака̄ло. имаматтхам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘асубха̄ бха̄ветабба̄ ра̄гасса паха̄на̄йа̄’’ти.

таттха ра̄гасса̄ти пан̃чака̄магун̣икара̄гасса. метта̄ти метта̄каммат̣т̣ха̄нам̣. бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа̄ти вуттанайенева уппаннасса копасса паджаханаттха̄йа. а̄на̄па̄нассатӣти сол̣асаваттхука̄ а̄на̄па̄нассати. витаккупаччхеда̄йа̄ти вуттанайенева уппанна̄нам̣ витакка̄нам̣ упаччхеданаттха̄йа. асмима̄насамуггха̄та̄йа̄ти асмӣти уппаджджанакасса ма̄насса самуггха̄таттха̄йа. анаттасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄тӣти аниччалаккхан̣е дит̣т̣хе анатталаккхан̣ам̣ дит̣т̣хамева хоти. етесу хи тӣсу лаккхан̣есу екасмим̣ дит̣т̣хе итарадвайам̣ дит̣т̣хамева хоти. тена вуттам̣ – ‘‘аниччасан̃н̃ино, бхиккхаве, анаттасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄тӣ’’ти. дит̣т̣хева дхамме нибба̄нанти дит̣т̣хейева дхамме апаччайапаринибба̄нан̃ча па̄пун̣а̄тӣти имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.

2. ниссайасуттаван̣н̣ана̄

2. дутийе ниссайасампанноти патит̣т̣ха̄сампанно. саддханти окаппанасаддхам̣. вӣрийанти ка̄йикачетасикавӣрийам̣. йам̣са̄ти йам̣ асса. арийа̄йа пан̃н̃а̄йа̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа. сан̇кха̄йа̄ти джа̄нитва̄. екам̣ пат̣исеватӣти севитаббайуттакам̣ севати. адхива̄сетӣти адхива̄сетаббайуттакам̣ адхива̄сети. париваджджетӣти париваджджетаббайуттакам̣ париваджджети. винодетӣти нӣхаритаббайуттакам̣ нӣхарати. евам̣ кхо бхиккхӯти евам̣ кхо бхиккху уггахапарипуччха̄васена чева дхаммававаттха̄навасена ча пат̣исевитабба̄дӣни суппат̣ивиддха̄ни супаччаккха̄ни катва̄ пат̣исеванто адхива̄сенто паривадждженто виноденто ча бхиккху ниссайасампанно на̄ма хотӣти.

3. мегхийасуттаван̣н̣ана̄

3. татийе ча̄лика̄йанти евам̣на̄маке нагаре. там̣ кира чаламаггам̣ нисса̄йа кататта̄ олокента̄нам̣ чалама̄нам̣ вийа упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ ча̄лика̄ти сан̇кхам̣ гатам̣. ча̄лийапаббатети сопи паббато саббасетатта̄ ка̄л̣апаккхупосатхе олокента̄нам̣ чалама̄но вийа упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ ча̄лийапаббатоти вутто. таттха махантам̣ виха̄рам̣ ка̄райим̣су. ити бхагава̄ там̣ нагарам̣ нисса̄йа ча̄лика̄паббатамаха̄виха̄ре вихарати. джантуга̄манти евам̣на̄макам̣ апарампи тассева виха̄расса гочарага̄мам̣. джаттуга̄мантипи пат̣ханти. падха̄наттхикасса̄ти падха̄накаммикасса. падха̄на̄йа̄ти саман̣адхаммакаран̣аттха̄йа. а̄гамехи та̄ва̄ти саттха̄ тхерасса вачанам̣ сутва̄ упадха̄ренто ‘‘на та̄васса н̃а̄н̣ам̣ парипакка’’нти н̃атва̄ пат̣иба̄ханто евама̄ха. екакамхи та̄ва̄ти идам̣ панасса ‘‘евамайам̣ гантва̄пи камме аниппхаджджама̄не нира̄сан̇ко хутва̄ пемавасена пуна а̄гаччхиссатӣ’’ти читтамаддаваджананаттхам̣ а̄ха. наттхи кин̃чи уттари каран̣ӣйанти чатӯсу саччесу чатуннам̣ кичча̄нам̣ кататта̄ ан̃н̃ам̣ уттари каран̣ӣйам̣ на̄ма наттхи. катасса ва̄ пат̣ичайоти адхигатасса ва̄ пуна пат̣ичайопи наттхи. на хи бха̄витамагго пуна бха̄вӣйати, на пахӣнакилеса̄нам̣ пуна паха̄нам̣ аттхи. падха̄нанти кхо, мегхийа, вадама̄нам̣ кинти вадеййа̄ма̄ти ‘‘саман̣адхаммам̣ каромӣ’’ти там̣ вадама̄нам̣ майам̣ ан̃н̃ам̣ ким̣ на̄ма вадеййа̄ма.

дива̄виха̄рам̣ нисӣдӣти дива̄виха̄раттха̄йа нисӣди. нисӣданто ча йасмим̣ ман̇галасила̄пат̣т̣е пуббе анупат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни ра̄джа̄ хутва̄ уййа̄накӣл̣икам̣ кӣл̣анто тивидхана̄т̣акапарива̄ро нисӣди, тасмим̣йева нисӣди. атхасса нисиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа саман̣абха̄во джахито вийа ахоси, ра̄джавесам̣ гахетва̄ на̄т̣акаварапаривуто сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ маха̄рахе паллан̇ке нисинно вийа джа̄то. атхасса там̣ сампаттим̣ асса̄дайато ка̄мавитакко удапа̄ди. со тасмим̣йева кхан̣е маха̄йодхехи гахите две чоре а̄нетва̄ пурато т̣хапите вийа аддаса. тесу екасса вадхам̣ а̄н̣а̄панавасенасса бйа̄па̄давитакко уппаджджи, екасса бандханам̣ а̄н̣а̄панавасена вихим̣са̄витакко. евам̣ со лата̄джа̄лена руккхо вийа мадхумаккхика̄хи мадхугха̄тако вийа акусалавитаккехи париккхитто ахоси. там̣ сандха̄йа – атха кхо а̄йасмато мегхийасса̄тиа̄ди вуттам̣. анва̄сатта̄ти анубаддха̄ сампарива̄рита̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти евам̣ па̄павитаккехи сампарикин̣н̣о каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йам̣ ка̄тум̣ асакконто ‘‘идам̣ вата дисва̄ дӣгхадассӣ бхагава̄ пат̣иседхесӣ’’ти саллаккхетва̄ ‘‘идам̣ ка̄ран̣ам̣ дасабаласса а̄рочесса̄мӣ’’ти нисинна̄санато вут̣т̣ха̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

4. нандакасуттаван̣н̣ана̄

4. чатуттхе упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йанти бходжанаса̄ла̄йам̣. йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ти саттха̄ нандакаттхерена мадхурассарена а̄раддха̄йа дхаммадесана̄йа саддам̣ сутва̄, ‘‘а̄нанда, ко есо упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йа мадхурассарена дхаммам̣ десетӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘дхаммакатхиканандакаттхерасса аджджа, бханте, ва̄ро’’ти сутва̄ ‘‘атимадхурам̣ катва̄, а̄нанда, есо бхиккху дхаммам̣ катхети, майампи гантва̄ сун̣исса̄ма̄’’ти ватва̄ йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками. бахидва̄ракот̣т̣хаке ат̣т̣ха̄сӣти чхаббан̣н̣арасмийо чӣварагаббхе пат̣иччха̄детва̄ ан̃н̃а̄такавесена ат̣т̣ха̄си. катха̄парийоса̄нам̣ а̄гамайама̄ноти ‘‘идамавоча̄’’ти идам̣ катха̄васа̄нам̣ удиккхама̄но дхаммакатхам̣ сун̣анто ат̣т̣ха̄сийева. атха̄йасма̄ а̄нандо никкханте пат̣хаме йа̄ме саттху сан̃н̃ам̣ ада̄си – ‘‘пат̣хамайа̄мо атикканто, бханте, тхокам̣ виссаматха̄’’ти. саттха̄ таттхева ат̣т̣ха̄си. атха̄йасма̄ а̄нандо маджджхимайа̄мепи никкханте, ‘‘бханте, тумхе пакатийа̄ кхаттийасукхума̄ла̄, пуна буддхасукхума̄ла̄ти парамасукхума̄ла̄, маджджхимайа̄мопи атикканто, мухуттам̣ виссаматха̄’’ти а̄ха. саттха̄ таттхева ат̣т̣ха̄си. таттха т̣хитакассевасса арун̣аггам̣ пан̃н̃а̄йиттха. арун̣уггаманан̃ча тхерасса ‘‘идамавоча̄’’ти па̄петва̄ катха̄парийоса̄нан̃ча дасабаласса чхаббан̣н̣асарӣрасмивиссаджджанан̃ча екаппаха̄ренева ахоси. аггал̣ам̣ а̄кот̣есӣти агганакхена два̄ракава̄т̣ам̣ а̄кот̣еси.

са̄раджджама̄нарӯпоти хара̄йама̄но оттаппама̄но. доманассаса̄раджджам̣ панасса наттхи. еттакампи но наппат̣ибха̄сеййа̄ти пат̣исамбхида̄ппаттасса аппат̣ибха̄нам̣ на̄ма наттхи. еттакампи на катхеййанти дассети. са̄дху са̄дхӯти тхерасса дхаммадесанам̣ сампахам̣санто а̄ха. айан̃хеттха аттхо ‘‘сугахита̄ ча те дхаммадесана̄ сукатхита̄ ча̄’’ти. кулапутта̄нанти а̄ча̄ракулапутта̄нан̃чева джа̄тикулапутта̄нан̃ча. арийо ча тун̣хибха̄воти дутийаджджха̄насама̄паттим̣ сандха̄йевама̄ха. адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄йа̄ти сан̇кха̄рапариггахавипассана̄н̃а̄н̣асса. чатуппа̄дакоти ассагон̣агадрабха̄дико. идам̣ ватва̄ти имам̣ чатӯхан̇гехи саманна̄гатам̣ дхаммам̣ катхайитва̄. виха̄рам̣ па̄висӣти гандхакут̣им̣ павит̣т̣хо.

ка̄лена дхаммассаванети ка̄ле ка̄ле дхаммассаванасмим̣. дхаммаса̄каччха̄йа̄ти пан̃хакатха̄йа. гамбхӣрам̣ аттхападанти гамбхӣрам̣ гул̣хам̣ рахассам̣ аттхам̣. пан̃н̃а̄йа̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа. саммасанапат̣иведхапан̃н̃а̄пи уггахапарипуччха̄пан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева. патто ва̄ паджджати ва̄ти арахаттам̣ патто ва̄ па̄пун̣иссати ва̄ти евам̣ гун̣асамбха̄вана̄йа самбха̄вети. аппаттама̄наса̄ти аппаттаарахатта̄, арахаттам̣ ва̄ аппаттам̣ ма̄насам̣ етесантипи аппаттама̄наса̄. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ранти еттха дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро локийопи ват̣т̣ати локуттаропи.

5. баласуттаван̣н̣ана̄

5. пан̃чаме авиджджа̄косаджджаса̄ваджджаассаддхийесу акампанато пан̃н̃а̄бала̄дӣни дат̣т̣хабба̄ни. акусаласан̇кха̄та̄ти акусала̄ти н̃а̄та̄. еса найо саббаттха. на̄ламарийа̄ти арийабха̄вам̣ ка̄тум̣ асаматтха̄, арийа̄нам̣ ва̄ анануччхавика̄. водит̣т̣ха̄ти сут̣т̣ху дит̣т̣ха̄. вочарита̄ти манодва̄ре самуда̄ча̄раппатта̄. аттхикасса̄ти дхаммадесана̄йа аттхикасса. а̄джӣвика̄бхайанти джӣвитавуттибхайам̣. асилокабхайанти гараха̄бхайам̣. париса̄са̄раджджабхайанти парисам̣ патва̄ са̄раджджам̣ оккаманабхайам̣. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.

6. севана̄суттаван̣н̣ана̄

6. чхат̣т̣хе джӣвитапариккха̄ра̄ти джӣвитасамбха̄ра̄. самуда̄нетабба̄ти сама̄харитабба̄. касирена самуда̄гаччхантӣти дуккхена уппаджджанти. раттибха̄гам̣ ва̄ дивасабха̄гам̣ ва̄ти еттха раттибха̄ге н̃атва̄ раттибха̄гейева паккамитаббам̣, раттим̣ чан̣д̣ава̄л̣а̄дипарипантхе сати арун̣уггаманам̣ а̄гаметаббам̣. дивасабха̄ге н̃атва̄ дива̄ паккамитаббам̣, дива̄ парипантхе сати сӯрийаттхан̇гаманам̣ а̄гаметаббам̣. сан̇кха̄пӣти са̄ман̃н̃аттхасса бха̄вана̄па̄рипӯриа̄гаманам̣ джа̄нитва̄. со пуггалоти падасса пана ‘‘на̄нубандхитаббо’’ти имина̄ самбандхо. ана̄пуччха̄ти идха пана там̣ пуггалам̣ ана̄пуччха̄ паккамитаббанти аттхо. апи пануджджама̄нена̄ти апи никкад̣д̣хийама̄нена. еварӯпо хи пуггало сачепи да̄рукала̄пасатам̣ ва̄ удакагхат̣асатам̣ ва̄ ва̄лика̄гхат̣асатам̣ ва̄ дан̣д̣ам̣ а̄ропети, ма̄ идха васӣти никкад̣д̣ха̄пети ва̄, там̣ кхама̄петва̄пи йа̄ваджӣвам̣ со анубандхитаббова, на виджахитаббо.

7. сутава̄суттаван̣н̣ана̄

7. саттаме пан̃ча т̣ха̄на̄ни аджджха̄чаритунти пан̃ча ка̄ран̣а̄ни атиккамитум̣. па̄н̣анти антамасо кунтхакипилликам̣. адиннанти антамасо тин̣асала̄кампи парасантакам̣. тхеййасан̇кха̄танти тхеййачиттена. саннидхика̄ракам̣ ка̄ме парибхун̃джитунти саннидхим̣ катва̄ т̣хапетва̄ ваттхука̄макилесака̄ме парибхун̃джитум̣ абхаббо. акаппийам̣ ка̄магун̣ам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. буддхам̣ паччаккха̄тунти ‘‘на буддхо айа’’нти евам̣ пат̣иккхипитум̣. дхамма̄дӣсупи есева найо. евам̣ та̄ва ат̣т̣хакатха̄йа а̄гатам̣. па̄л̣ийам̣ пана имасмим̣ сутте агатигамана̄ни катхита̄ни.

8-10. саджджхасутта̄диван̣н̣ана̄

8-10. ат̣т̣хаме буддха̄дӣнам̣ паччаккха̄нам̣ катхитам̣. наваме путхуджджанена саддхим̣ гахитатта̄ ‘‘а̄хунеййа̄’’ти вуттам̣. дасаме готрабхӯти сота̄паттимаггасса анантарапаччайена сикха̄паттабалававипассана̄читтена саманна̄гато. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

самбодхавагго пат̣хамо.

2. сӣхана̄давагго

1. сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

11. дутийасса пат̣хаме йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти ‘‘саче саттха̄ ча̄рикам̣ паккамитука̄мо асса, имасмим̣ ка̄ле паккамеййа. ханда̄хам̣ ча̄рикам̣ гаманаттха̄йа саттха̄рам̣ а̄пуччха̄мӣ’’ти чинтетва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто упасан̇ками. а̄йасма̄ мам̣, бхантети со кира бхиккху тхерам̣ махата̄ бхиккхупарива̄рена гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘име бхиккхӯ татха̄гатам̣ паха̄йа са̄рипуттам̣ парива̄ретва̄ никкханта̄, гаманавиччхедамасса карисса̄мӣ’’ти ат̣т̣ха̄не копам̣ бандхитва̄ евама̄ха. таттха а̄саджджа̄ти гхат̣т̣етва̄. аппат̣иниссаджджа̄ти аккхама̄петва̄ аччайам̣ адесетва̄. кисмим̣ пана со ка̄ран̣е а̄гха̄там̣ бандхӣти? тхерасса кира дасабалам̣ вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа гаччхато чӣваракан̣н̣о тасса сарӣрам̣ пхуси, ва̄то пахарӣтипи ваданти. еттакена а̄гха̄там̣ бандхитва̄ тхерам̣ махата̄ парива̄рена гаччхантам̣ дисва̄ усӯйама̄но ‘‘гаманавиччхедамасса карисса̄мӣ’’ти евама̄ха. ехи твам̣ бхиккхӯти саттха̄ тасса бхиккхуно вачанам̣ сутва̄ ‘‘на там̣ бхиккху са̄рипутто пахарӣти вутте, ‘бханте, тумхе аттано аггаса̄вакассева паккхам̣ вахатха, на майха’нти майи манопадосам̣ катва̄ апа̄йе ниббаттеййа̄’’ти н̃атва̄ ‘‘са̄рипуттам̣ паккоса̄петва̄ имаматтхам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти екам̣ бхиккхум̣ а̄мантетва̄ евама̄ха. ава̄пуран̣ам̣ а̄да̄йа̄ти кун̃чикам̣ гахетва̄. сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣ памукхана̄дам̣ аппат̣иваттийана̄дам̣. евам̣ двӣхи маха̄тхерехи а̄рочито бхиккхусан̇гхо раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни паха̄йа саттху сантикам̣ агама̄си. кхӣйанадхамманти катха̄дхаммам̣.

гӯтхагатанти гӯтхамева. сесесупи есева найо. патхавӣсамена̄ти акуджджханат̣т̣хена патхавийа̄ сама̄нена. на хи патхавӣ ‘‘майи сучим̣ никкхипантӣ’’ти соманассам̣ кароти, на ‘‘асучим̣ никкхипантӣ’’ти доманассам̣. майхампи еварӯпам̣ читтанти дассети. випулена̄ти апариттена. махаггатена̄ти махантабха̄вам̣ гатена. аппама̄н̣ена̄ти вад̣д̣хитаппама̄н̣ена. аверена̄ти акусалаверапуггалаверарахитена. абйа̄паджджхена̄ти ниддуккхена вигатадоманассена. со идха̄ти со анупат̣т̣хитака̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄но бхиккху евам̣ кареййа, ма̄дисо катхам̣ еварӯпам̣ кариссати, бхантети пат̣хамам̣ сӣхана̄дам̣ нади. евам̣ саббаттха йоджана̄ ведитабба̄.

раджохаран̣анти раджасаммаджджаначол̣акам̣, па̄дапун̃чханти, тассева на̄мам̣. кал̣опихаттхоти паччхихаттхо уккхалихаттхо ва̄. нантакава̄сӣти антаччхиннапилотикавасано. сӯратоти сучисӣло сораччена саманна̄гато. судантоти сут̣т̣ху даматхам̣ упагато. сувинӣтоти сут̣т̣ху сиккхито. на кан̃чи хим̣сатӣти виса̄н̣а̄дӣсу ган̣хантампи пит̣т̣хим̣ паримаджджантампи на кан̃чи вихет̣хети. усабхачхиннависа̄н̣асамена̄ти усабхасса чхиннависа̄н̣асса читтасадисена.

ат̣т̣ӣйеййа̄ти ат̣т̣о пӣл̣ито бхавеййа. хара̄йеййа̄ти ладжджеййа. джигуччхеййа̄ти джигуччхам̣ а̄паджджеййа.

медакатха̄ликанти медакатха̄лика̄ вуччати сӯнака̄ракехи йӯсаниккхаманаттха̄йа таттха таттха катачхидда̄ тха̄лика̄. парихареййа̄ти мам̣сасса пӯретва̄ уккхипитва̄ гаччхеййа. чхидда̄вачхидданти париттамахантехи чхиддехи саманна̄гатам̣. уггхарантанти упаримукхехи чхиддехи никкхамама̄найӯсам̣. паггхарантанти адхомукхехи никкхамама̄найӯсам̣. евамасса сакаласарӣрам̣ йӯсамаккхитам̣ бхавеййа. чхидда̄вачхидданти навахи ван̣амукхехи париттамаханта чхиддам̣. еваметтха ат̣т̣хаманавамехи двӣхи ан̇гехи тхеро аттано сарӣре ниччхандара̄гатам̣ катхеси.

атха кхо со бхиккхӯти евам̣ тхерена навахи ка̄ран̣ехи сӣхана̄де надите атха со бхиккху. аччайоти апара̄дхо. мам̣ аччагама̄ти мам̣ атиккамма абхибхавитва̄ паватто. патигган̣хатӯти кхамату. а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄ти ана̄гате сам̣варан̣аттха̄йа, пуна еварӯпасса апара̄дхасса акаран̣аттха̄йа. таггха̄ти екам̣сена. йатха̄дхаммам̣ пат̣икаросӣти йатха̄ дхаммо т̣хито, татхева кароси, кхама̄песӣти вуттам̣ хоти. там̣ те майам̣ пат̣игган̣ха̄ма̄ти там̣ тава апара̄дхам̣ майам̣ кхама̄ма. вуддхихеса̄ бхиккху арийасса винайети еса̄ бхиккху арийасса винайе буддхасса бхагавато са̄сане вуд̣д̣хи на̄ма. катама̄? аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икаритва̄ а̄йатим̣ сам̣вара̄паджджана̄. десанам̣ пана пуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ каронто йо аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти, а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджатӣти а̄ха. пхалатӣти саче хи тхеро на кхамеййа, тасса бхиккхуно таттхева саттадха̄ муддха̄ пхалеййа. тасма̄ бхагава̄ евама̄ха. саче мам̣ соти саче мам̣ айам̣ бхиккху кхама̄хӣти евам̣ вадати. кхамату ча ме соти айампи ча̄йасма̄ майхам̣ кхаматӯти евам̣ тхеро тасса аччайам̣ пат̣игган̣хитва̄ сайампи там̣ саттху саммукхе кхама̄песӣти.

2. саупа̄дисесасуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе саупа̄дисесанти саупа̄да̄насесам̣. анупа̄дисесанти упа̄да̄насесарахитам̣ ниггахан̣ам̣. маттасо ка̄рӣти пама̄н̣ака̄рӣ на парипӯрака̄рӣ. на та̄ва̄йам̣, са̄рипутта, дхаммапарийа̄йо пат̣ибха̄сӣти аппат̣ибха̄нам̣ на̄ма бхагавато наттхи, на та̄ва̄хам̣ имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ катхесинти айам̣ панеттха аттхо. ма̄йимам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ пама̄дам̣ а̄харим̣сӯти ‘‘майам̣ кира чатӯхи апа̄йехи мутта̄’’ти упари арахаттаттха̄йа вӣрийам̣ акаронта̄ ма̄ пама̄дам̣ а̄паджджим̣су. пан̃ха̄дхиппа̄йена бха̄ситоти тайа̄ пуччхитапан̃хасса сабха̄вена катхитоти дассети. имесам̣ пана наваннам̣ пуггала̄нам̣ бхавесу чхандара̄гавиноданаттхам̣ етамева аттхуппаттим̣ катва̄ – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, аппаматтакопи гӯтхо дуггандхо хоти, евамева кхо кхва̄хам̣, бхиккхаве, аппаматтакампи бхавам̣ на ван̣н̣еми антамасо аччхара̄сан̇гха̄таматтампӣ’’ти имам̣ суттам̣ (а. ни. 1.321) абха̄си. на кевалан̃ча етесам̣йева наваннам̣ пуггала̄нам̣ гати нибаддха̄, йесам̣ пана кула̄нам̣ тӣн̣и саран̣а̄ни пан̃ча сӣла̄ни екам̣ сала̄кабхаттам̣ екам̣ паккхийабхаттам̣ екам̣ васса̄ва̄сикам̣ ека̄ поккхаран̣ӣ еко а̄ва̄со, еварӯпа̄ни нибаддхапун̃н̃а̄ни аттхи. тесампи гати нибаддха̄, сота̄паннасадиса̄нева та̄ни кула̄ни.

3. кот̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄

13. татийе дит̣т̣хадхаммаведанӣйанти имасмим̣ йеваттабха̄ве випаччанакакаммам̣. сампара̄йаведанӣйанти дутийе аттабха̄ве випаччанакакаммам̣. сукхаведанӣйанти сукхаведана̄джанакакаммам̣. дуккхаведанӣйанти дуккхаведана̄джанакакаммам̣. парипаккаведанӣйанти ладдхавипа̄кава̄рам̣. апарипаккаведанӣйанти аладдхавипа̄кава̄рам̣. бахуведанӣйанти бахувипа̄када̄йакам̣. аппаведанӣйанти на бахувипа̄када̄йакам̣. аведанӣйанти випа̄каведана̄йа ада̄йакам̣. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.

4. самиддхисуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе самиддхӣти аттабха̄васамиддхата̄йа евам̣ладдхана̄мо тхерасса саддхивиха̄рикаттхеро. кима̄рамман̣а̄ти ким̣паччайа̄. сан̇каппавитакка̄ти сан̇каппабхӯта̄ витакка̄. на̄марӯпа̄рамман̣а̄ти на̄марӯпапаччайа̄. имина̄ чатта̄ро арӯпаккхандха̄ бхӯтупа̄да̄йарӯпан̃ча витакка̄нам̣ паччайоти дассети. ква на̄наттам̣ гаччхантӣти касмим̣ т̣ха̄не на̄на̄сабха̄ватам̣ вематтам̣ гаччханти. дха̄тусӯти рӯпадха̄туа̄дӣсу. ан̃н̃ойева хи рӯпавитакко, ан̃н̃е саддавитакка̄дайоти. пхассасамудайа̄ти сампайуттапхассапаччайа̄. ведана̄самосаран̣а̄ти тиссо ведана̄ самосаран̣а̄. еттакена кусала̄кусаламиссака̄ катхита̄. сама̄дхиппамукха̄тиа̄дайо пана апачайапаккхика̄ти ведитабба̄. таттха пуббан̇гамат̣т̣хена джет̣т̣хакат̣т̣хена ва̄ сама̄дхи памукхам̣ етесанти сама̄дхиппамукха̄. джет̣т̣хакака̄ран̣ат̣т̣хена сати адхипатеййа̄ етесанти сата̄дхипатеййа̄. маггапан̃н̃а̄ уттара̄ етесанти пан̃н̃уттара̄. пхалавимуттим̣ патва̄ са̄раппатта̄ хонтӣти вимуттиса̄ра̄. а̄рамман̣авасена аматам̣ нибба̄нам̣ ога̄хитва̄ таттха патит̣т̣хита̄ти аматогадха̄. тена ча ма̄ ман̃н̃ӣти тена виссаджджанена ‘‘ахам̣ аггаса̄вакена пуччхите пан̃хе виссаджджеси’’нти ма̄ ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ ака̄си.

5-6. ган̣д̣асутта̄диван̣н̣ана̄

15-16. пан̃чаме тӣн̣и чатта̄ри васса̄ни вассаган̣а̄, анеке вассаган̣а̄ уппанна̄ асса̄ти анекавассаган̣ико. тассассӯти тасса бхавеййум̣. абхеданамукха̄нӣти на кеначи бхиндитва̄ ката̄ни, кевалам̣ каммасамут̣т̣хита̄нева ван̣амукха̄ни. джегуччхийам̣йева̄ти джигуччхитаббамева пат̣икӯламева. ча̄тумаха̄бхӯтикасса̄ти чатумаха̄бхӯтамайасса. оданакумма̄сӯпачайасса̄ти оданена чева кумма̄сена ча упачитасса вад̣д̣хитасса. аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммасса̄ти хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччадхаммасса, дуггандхавигха̄таттха̄йа танувилепанена уччха̄данадхаммасса, ан̇гапаччан̇га̄ба̄дхавиноданаттха̄йа кхуддакасамба̄ханена паримадданадхаммасса, дахарака̄ле ва̄ ӯрӯсу сайа̄петва̄ габбхава̄сена дуссан̣т̣хита̄нам̣ тесам̣ тесам̣ ан̇гапаччан̇га̄нам̣ сан̣т̣ха̄насампа̄данаттхам̣ ан̃чханапӣл̣ана̄дивасена паримадданадхаммасса, евам̣ парихаритасса̄пи ча бхеданавиддхам̣санадхаммасса, бхиджджанавикиран̣асабха̄вассева̄ти аттхо. еттха ча аниччападена чева бхеданавиддхам̣санападехи часса аттхан̇гамо катхито, сесехи самудайо. ниббиндатха̄ти уккан̣т̣хатха паджахатха имам̣ ка̄йанти дассети. евамимасмим̣ сутте балававипассана̄ катхита̄. чхат̣т̣хам̣ вуттанайамева. сан̃н̃а̄сӣсена панеттха н̃а̄н̣амева катхитам̣.

7-8. куласутта̄диван̣н̣ана̄

17-18. саттаме на мана̄пена паччут̣т̣хентӣти манавад̣д̣ханена манам̣ аллӣйана̄ка̄рена а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа паччуггаманам̣ на каронти. на мана̄пена абхива̄дентӣти на пан̃чапатит̣т̣хитена ванданти. асаккаччам̣ дентӣти ачиттӣка̄рена денти. но саккаччанти сахаттха̄ на денти. на упанисӣданти дхаммасавана̄йа̄ти ‘‘дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄’’ти на самӣпе нисӣданти. на суссӯсантӣти гхат̣апит̣т̣хе а̄ситтаудакам̣ вийа виват̣т̣етва̄ гаччхати. ат̣т̣хаме венеййаджджха̄сайавасена метта̄бха̄ванам̣ паккхипитва̄ наван̇гасаманна̄гатоти вуттам̣.

9. девата̄суттаван̣н̣ана̄

19. наваме виппат̣иса̄ринийоти виппат̣иса̄ритам̣ ман̇кубха̄вам̣ а̄паджджимха. хӣнам̣ ка̄йанти упаридевалокам̣ упа̄да̄йа хет̣т̣химо хӣноти вуччати. но ча кхо йатха̄сатти йатха̄балам̣ сам̣вибхаджимха̄ти аттано саттийа̄ ча баласса ча анурӯпена сӣлаванта̄нам̣ сам̣вибха̄гам̣ катва̄ на бхун̃джимха̄.

10. вела̄масуттаван̣н̣ана̄

20. дасаме апи ну те, гахапати, куле да̄нам̣ дӣйатӣти найидам̣ бхагава̄ бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ сандха̄йа пуччхати. сет̣т̣хисса хи гхаре бхиккхусан̇гхасса ниччам̣ пан̣ӣтада̄нам̣ дӣйати, на там̣ саттха̄ на джа̄на̄ти. локийамаха̄джанасса пана диййама̄нада̄нам̣ аттхи, там̣ лӯкхам̣ хоти, сет̣т̣хисса читтам̣ на пӣн̣ети. там̣ пуччха̄мӣти пуччхати. кан̣а̄джаканти сакун̣д̣акабхаттам̣, сакун̣д̣акехипи кан̣икатан̣д̣улехева паккам̣. бил̣ан̇гадутийанти кан̃джийадутийам̣. асаккаччам̣ детӣти асаккаритва̄ дети. ачиттӣкатва̄ти ачиттӣка̄рена даккхин̣еййа ага̄равена дети. асахаттха̄ детӣти сахаттхена адатва̄ парахаттхена дети, а̄н̣аттиматтамева каротӣти аттхо. апавиддхам̣ детӣти на нирантарам̣ дети, сам̣ваччхарикам̣ сон̣д̣абали вийа хоти. ана̄гаманадит̣т̣хико детӣти на камман̃ча пхалан̃ча саддахитва̄ дети.

йаттха йаттха̄ти тӣсу куласампада̄су йасмим̣ йасмим̣ куле. на ул̣а̄ра̄йа бхаттабхога̄йа̄тиа̄дӣсу на̄наггарасасугандхаса̄либходжане упанӣте читтам̣ на намати, ‘‘харатхетам̣ рогавад̣д̣хана’’нти ватва̄ йена ва̄ тена ва̄ д̣а̄кена саддхим̣ сакун̣д̣акабхаттам̣ аматам̣ вийа сампийа̄йама̄но бхун̃джати. ка̄сика̄дӣсу вараваттхесу упанӣтесу ‘‘харатхета̄ни нива̄сентасса пат̣иччха̄детумпи на сакконти, гаттесупи на сан̣т̣хахантӣ’’ти ватва̄ на̄л̣икераса̄т̣акамӯлатачасадиса̄ни пана тхӯлаваттха̄ни ‘‘има̄ни нива̄сенто ниваттхабха̄вампи джа̄на̄ти, пат̣иччха̄детаббампи пат̣иччха̄дентӣ’’ти сампийа̄йама̄но нива̄сети. хаттхийа̄наассайа̄наратхайа̄насуван̣н̣асивика̄дӣсу упанӣтесу ‘‘харатхета̄ни чала̄чала̄ни, на сакка̄ еттха нисӣдиту’’нти ватва̄ джаджджараратхаке упанӣте ‘‘айам̣ ниччало, еттха сукхам̣ нисӣдиту’’нти там̣ са̄дийати. на ул̣а̄ресу пан̃часу ка̄магун̣есӯти алан̇катапат̣ийатта̄ рӯпаватийо иттхийо дисва̄ ‘‘йаккхинийо ман̃н̃е, ета̄ кха̄дитука̄ма̄, ким̣ ета̄хӣ’’ти йатха̄пха̄сукенева вӣтина̄мети. на суссӯсантӣти сотум̣ на иччханти, на саддахантӣти аттхо. на сотам̣ одахантӣти катхитасса саванаттхам̣ на сотапаса̄дам̣ одаханти. саккаччантиа̄дӣни вуттавипарийа̄йена ведитабба̄ни.

вела̄моти джа̄тиготтарӯпабхогасаддха̄пан̃н̃а̄дӣхи марийа̄давелам̣ атиккантехи ул̣а̄рехи гун̣ехи саманна̄гататта̄ евам̣ладдхана̄мо. со еварӯпам̣ да̄нам̣ ада̄си маха̄да̄нанти еттха айам̣ анупуббӣкатха̄ – со кира атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ пурохитагехе пат̣исандхим̣ ган̣хи, вела̄макума̄ротисса на̄мам̣ акам̣су. со сол̣асавассака̄ле ба̄ра̄н̣асира̄джакума̄рена саддхим̣ сиппуггахан̣аттхам̣ таккасилам̣ агама̄си. те убхопи диса̄па̄моккхасса а̄чарийасса сантике сиппам̣ пат̣т̣хапайим̣су. йатха̄ ча те, евам̣ ан̃н̃епи джамбудӣпе чатура̄сӣтисахассара̄джакума̄ра̄. бодхисатто аттана̄ гахитат̣т̣ха̄не пит̣т̣хиа̄чарийо хутва̄ чатура̄сӣти ра̄джакума̄расахасса̄ни сиккха̄пети, сайампи сол̣асавассехи гахетаббасиппам̣ тӣхи вассехи угган̣хи. а̄чарийо ‘‘вела̄макума̄расса сиппам̣ пагун̣а’’нти н̃атва̄, ‘‘та̄та̄, вела̄мо майа̄ н̃а̄там̣ саббам̣ джа̄на̄ти, тумхе саббепи самагга̄ гантва̄ етасса сантике сиппам̣ угган̣хатха̄’’ти чатура̄сӣти кума̄расахасса̄ни бодхисаттасса ниййа̄деси.

бодхисатто а̄чарийам̣ вандитва̄ чатура̄сӣти кума̄расахассапарива̄ро никкхамитва̄ екам̣ а̄саннанагарам̣ патва̄ нагараса̄микам̣ ра̄джакума̄рам̣ угган̣ха̄петва̄ тасса сиппе пагун̣е джа̄те там̣ таттхева ниваттеси. етенупа̄йена чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни гантва̄ чатура̄сӣтийа̄ ра̄джакума̄ра̄нам̣ сиппам̣ пагун̣ам̣ ка̄ретва̄ тасмим̣ тасмим̣ нагаре там̣ там̣ ниваттетва̄ ба̄ра̄н̣асира̄джакума̄рам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ пачча̄ган̃чхи. манусса̄ кума̄рам̣ парийоситасиппам̣ радждже абхисин̃чим̣су, вела̄масса пурохитат̣т̣ха̄нам̣ адам̣су. тепи чатура̄сӣтисахассара̄джакума̄ра̄ сакесу сакесу раджджесу абхисекам̣ патва̄ анусам̣ваччхарам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти. те ра̄джа̄нам̣ дисва̄ вела̄масса сантикам̣ гантва̄, ‘‘а̄чарийа, амхе раджджесу патит̣т̣хита̄, вадеййа̄тха йенаттхо’’ти ватва̄ гаччханти. тесам̣ гамана̄гаманака̄ле сакат̣асандама̄никага̄вигон̣акуккут̣асӯкара̄дайо ган̣ханта̄нам̣ джанападо ативийа упаддуто хоти, маха̄джано саннипатитва̄ ра̄джан̇ган̣е кандати.

ра̄джа̄ вела̄мам̣ паккоситва̄, ‘‘а̄чарийа, упаддуто джанападо, ра̄джа̄но гамана̄гаманака̄ле маха̄вилопам̣ каронти, манусса̄ сандха̄ретум̣ на сакконти, джанападапӣл̣а̄йа упасамам̣ екам̣ упа̄йам̣ каротха̄’’ти. са̄дху маха̄ра̄джа, упа̄йам̣ карисса̄ми, тумха̄кам̣ йаттакена джанападена аттхо, там̣ париччхиндитва̄ ган̣хатха̄ти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. вела̄мо чатура̄сӣтийа̄ ра̄джасахасса̄нам̣ джанападе вича̄ретва̄ чаккана̄бхийам̣ аре вийа ран̃н̃о джанападасмим̣ оропеси. тато пат̣т̣ха̄йа те ра̄джа̄но а̄гаччханта̄пи гаччханта̄пи аттано аттано джанападенева сан̃чаранти, амха̄кам̣ джанападоти вилопам̣ на каронти. ра̄джага̄равена ран̃н̃о джанападампи на пӣл̣енти. джанапада̄ саннисинна̄ ниссадда̄ нирава̄ ахесум̣. саббе ра̄джа̄но хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ ‘‘йена во, а̄чарийа, аттхо, там̣ амха̄кам̣ вадетха̄’’ти пава̄райим̣су.

вела̄мо сӣсам̣нха̄то аттано антонивесане саттаратанапарипӯра̄нам̣ габбха̄нам̣ два̄ра̄ни вивара̄петва̄ йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ т̣хапитам̣ дханам̣ олокетва̄ а̄йавайам̣ упадха̄ретва̄ ‘‘майа̄ сакаладжамбудӣпам̣ кхобхентена да̄нам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочетва̄ ган̇га̄тӣре два̄дасайоджаника̄ уддханапантийо ка̄ретва̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не саппимадхупха̄н̣итателатилатан̣д̣ула̄дӣнам̣ т̣хапанаттха̄йа маха̄кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘екекасмим̣ т̣ха̄не еттака̄ еттака̄ джана̄ сам̣видахатха, йам̣кин̃чи манусса̄нам̣ ладдхаббам̣ на̄ма аттхи, тато екасмимпи асати майхам̣ а̄рочеййа̄тха̄’’ти мануссе сам̣видха̄йа ‘‘асукадивасато пат̣т̣ха̄йа вела̄мабра̄хман̣асса да̄нам̣ бхун̃джантӯ’’ти нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ ‘‘да̄наггам̣ паринит̣т̣хита’’нти да̄найуттехи а̄рочите сахассаггханакам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ пан̃часатаггханакам̣ екам̣сам̣ катва̄ сабба̄лан̇ка̄рабхӯсито да̄навӣмам̣санаттха̄йа пхаликаван̣н̣асса удакасса суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ пӯретва̄ ‘‘имасмим̣ локе саче имам̣ да̄нам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпа̄ даккхин̣еййапуггала̄ аттхи, идам̣ удакам̣ никкхамитва̄ патхавим̣ ган̣ха̄ту. саче наттхи, евамева тит̣т̣хатӯ’’ти саччакирийам̣ катва̄ бхин̇га̄рам̣ адхомукхам̣ ака̄си. удакам̣ дхамакаран̣ена гахитам̣ вийа ахоси. бодхисатто ‘‘сун̃н̃о вата, бхо, джамбудӣпо, екапуггалопи даккхин̣ам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпо наттхӣ’’ти виппат̣иса̄рам̣ акатва̄ ‘‘саче да̄йакасса васена̄йам̣ даккхин̣а̄ висуджджхиссати, удакам̣ никкхамитва̄ патхавим̣ ган̣ха̄тӯ’’ти чинтеси. пхаликаван̣н̣асадисам̣ удакам̣ никкхамитва̄ патхавим̣ ган̣хи. ‘‘ида̄ни да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти да̄наггам̣ патва̄ да̄нам̣ олокетва̄ йа̄гувела̄йа йа̄гум̣, кхаджджакавела̄йа кхаджджакам̣, бходжанавела̄йа бходжанам̣ да̄песи. етенева нӣха̄рена дивасе дивасе да̄нам̣ дӣйати.

тасмим̣ кхо пана да̄нагге ‘‘идам̣ на̄ма аттхи, идам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ваттаббам̣ наттхи. ида̄ни там̣ да̄нам̣ еттакаматтенева на нит̣т̣хам̣ гамиссатӣти раттасуван̣н̣ам̣ нӣхара̄петва̄ суван̣н̣апа̄тийо ка̄ретва̄ чатура̄сӣтисуван̣н̣апа̄тисахасса̄дӣнам̣ аттха̄йа чатура̄сӣтира̄джасахасса̄нам̣ са̄санам̣ пахин̣и. ра̄джа̄но ‘‘чирассам̣ вата майам̣ а̄чарийена ануггахита̄’’ти саббам̣ сампа̄детва̄ песесум̣. да̄не диййама̄нейева сатта васса̄ни сатта ма̄са̄ атикканта̄. атха бра̄хман̣о ‘‘хиран̃н̃ам̣ бха̄джетва̄ да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти маханте ока̄се да̄нам̣ саджджа̄песи. саджджа̄петва̄ чатура̄сӣти суван̣н̣апа̄тисахасса̄ни а̄дим̣ катва̄ кот̣ито пат̣т̣ха̄йа ада̄си.

таттха рӯпийапӯра̄нӣти раджататат̣т̣ираджатапха̄лараджатама̄сакехи пӯра̄ни. па̄тийо пана кхуддика̄ти на саллаккхетабба̄, екакарӣсаппама̄н̣е бхӯмибха̄ге чатассова па̄тийо т̣хапайим̣су. па̄тимакул̣ам̣ наваратанам̣ хоти, мукхават̣т̣ито пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣харатанам̣, па̄тимукхават̣т̣ийа̄ чхайутто а̄джан̃н̃аратхо анупарийа̄йати, дадама̄но па̄тийа̄ ба̄хирантена ваггавагге пат̣игга̄хаке т̣хапетва̄ пат̣хамам̣ па̄тийа̄ паккхиттам̣ датва̄ паччха̄ сандхисандхито вийоджетва̄ па̄тинти евам̣ чатура̄сӣти па̄тисахасса̄ни ада̄си. рӯпийапа̄тиа̄дӣсупи есева найо. еттхапи ча суван̣н̣апӯра̄нӣти суван̣н̣атат̣т̣исуван̣н̣апха̄ласуван̣н̣ама̄сакехи пӯра̄ни. хиран̃н̃апӯра̄нӣти саттавидхаратанапӯра̄ни. сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄нӣти суван̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни. кам̣сӯпадха̄ран̣а̄нӣти раджатамайакхӣрапат̣иччхака̄ни. та̄сам̣ пана дхенӯнам̣ син̇га̄ни суван̣н̣акосакапарийонаддха̄ни ахесум̣, гӣва̄йа суманада̄мам̣ пил̣андхим̣су, чатӯсу па̄десу нупӯра̄ни, пит̣т̣хийам̣ варадукӯлам̣ па̄рутам̣, кан̣т̣хе суван̣н̣агхан̣т̣ам̣ бандхим̣су. ваттхакот̣исахасса̄нӣти локавоха̄рато вӣсативаттхайуга̄ни ека̄ кот̣и, идха пана даса са̄т̣ака̄ти вуттам̣. кхомасукхума̄нантиа̄димхи кхома̄дӣсу йам̣ йам̣ сукхумам̣, там̣ тадева ада̄си. йа̄ни панета̄ни иттхида̄нам̣ усабхада̄нам̣ маджджада̄нам̣ самаджджа̄да̄нанти ада̄насаммата̄ни, та̄нипи еса ‘‘вела̄масса да̄намукхе идам̣ на̄ма наттхӣ’’ти вачанапатхам̣ паччхиндитум̣ парива̄раттха̄йа ада̄си. наджджо ман̃н̃е виссандантӣти надийо вийа виссанданти.

имина̄ саттха̄ вела̄масса да̄нам̣ катхетва̄, ‘‘гахапати, етам̣ маха̄да̄нам̣ на̄н̃н̃о ада̄си, ахам̣ ада̄сим̣. еварӯпам̣ пана да̄нам̣ дадантопи ахам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпам̣ пуггалам̣ на̄латтхам̣, твам̣ ма̄дисе буддхе локасмим̣ дит̣т̣хама̄не да̄нам̣ дадама̄но касма̄ чинтесӣ’’ти сет̣т̣хисса десанам̣ вад̣д̣хенто сийа̄ кхо пана тетиа̄дима̄ха. нану ча йа̄ни тада̄ ахесум̣ рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄ни, та̄ни нируддха̄ни? касма̄ ‘‘ахам̣ тена самайена вела̄мо бра̄хман̣о’’ти а̄ха̄ти? павен̣ийа̄ авиччхиннатта̄. та̄ни хи рӯпа̄дӣни нируджджхама̄на̄ни имесам̣ паччайе датва̄ нируддха̄ни апара̄парам̣ авиччхиннам̣ павен̣им̣ гахетва̄ евама̄ха. на там̣ кочи даккхин̣ам̣ содхетӣти кочи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ ут̣т̣ха̄йа там̣ даккхин̣ам̣ содхетӣти ваттаббо на̄хоси. тан̃хи даккхин̣ам̣ содхенто уттамакот̣ийа̄ буддхо, хет̣т̣химакот̣ийа̄ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасадисо са̄вако содхеййа.

дит̣т̣хисампаннанти дассанасампаннам̣ сота̄паннам̣. идам̣ тато махаппхалатаранти идам̣ сота̄паннасса диннада̄нам̣ локийамаха̄джанасса саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни еттакам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ париччаджантена диннада̄нато махаппхалам̣.

йо ча сатам̣ дит̣т̣хисампанна̄нанти еттха екасса сакада̄га̄мисса васена екуттарасатам̣ сота̄панне катва̄ сота̄паннаган̣ана̄ ведитабба̄. имина̄ упа̄йена саббава̄ресу хет̣т̣ха̄ хет̣т̣ха̄ а̄гате анантарена сатагун̣ам̣ катва̄ пуггалаган̣ана̄ ведитабба̄.

буддхаппамукханти еттха самма̄самбуддхам̣ сан̇гхаттхерам̣ катва̄ нисинно сан̇гхо буддхаппамукхо сан̇гхоти ведитаббо. ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса̄ти еттха ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса катавиха̄ро на̄ма йаттха четийам̣ патит̣т̣хитам̣ хоти, дхаммассаванам̣ карӣйати, чатӯхи диса̄хи анудиса̄хи ча бхиккхӯ а̄гантва̄ аппат̣ипуччхитва̄йева па̄де дховитва̄ кун̃чика̄йа два̄рам̣ виваритва̄ сена̄санам̣ пат̣иджаггитва̄ васитва̄ йатха̄пха̄сукам̣ гаччханти. со антамасо чатуратанийа̄ пан̣н̣аса̄ла̄пи хоту, ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса катавиха̄ротвева вуччати.

саран̣ам̣ гаччхеййа̄ти еттха маггена̄гатам̣ аниваттанасаран̣ам̣ адхиппетам̣. апаре пана̄ху – атта̄нам̣ ниййа̄детва̄ диннатта̄ саран̣а̄гаманам̣ тато махаппхалатаранти вуттам̣. сиккха̄пада̄ни сама̄дийеййа̄ти пан̃ча сӣла̄ни ган̣хеййа. сӣлампи маггена а̄гатам̣ аниваттанасӣламева катхитам̣. апаре пана̄ху – саббасатта̄нам̣ абхайада̄насса диннатта̄ сӣлам̣ тато махаппхалатаранти вуттам̣. гандхоханаматтанти гандхаӯханаматтам̣, двӣхан̇гулӣхи ган̣д̣апин̣д̣ам̣ гахетва̄ упасин̇гханаматтам̣. апаре пана ‘‘гаддоханаматта’’нти па̄л̣им̣ ватва̄ га̄вийа̄ екава̄рам̣ тханаан̃чханаматтанти аттхам̣ ваданти. меттачиттанти саббасатта̄нам̣ хита̄нупхаран̣ачиттам̣. там̣ пана аппана̄васенева гахитам̣. аниччасан̃н̃анти маггасса анантарапаччайабха̄вена сикха̄паттабалававипассанам̣.

упама̄то пана има̄ни да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни евам̣ ведитабба̄ни – сачепи хи джамбудӣпам̣ бхериталасадисам̣ саматалам̣ катва̄ кот̣ито пат̣т̣ха̄йа паллан̇ке аттхаритва̄ арийапуггале нисӣда̄пеййа, таттха сота̄панна̄нам̣ даса пантийо ассу, сакада̄га̄мӣнам̣ пан̃ча, ана̄га̄мӣнам̣ ад̣д̣хатеййа̄, кхин̣а̄сава̄нам̣ дийад̣д̣ха̄, паччекабуддха̄нам̣ ека̄ панти бхавеййа, самма̄самбуддхо екакова. еттакасса джанасса диннада̄нато самма̄самбуддхасса диннамева махаппхалам̣. итарам̣ пана –

‘‘виха̄рада̄нам̣ пан̣ипа̄то, сиккха̄ метта̄йа бха̄вана̄;

кхайато саммасантасса, калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣’’.

тенева бхагава̄ паринибба̄насамайе ‘‘дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти ануттара̄ пӯджа̄’’ти а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

сӣхана̄давагго дутийо.

3. сатта̄ва̄савагго

1. тит̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

21. татийасса пат̣хаме уттаракурука̄ти уттаракурува̄сино. адхигган̣хантӣти адхибхаванти, адхика̄ висит̣т̣ха̄ джет̣т̣хака̄ хонти. амама̄ти ниттан̣ха̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ниддуккха̄ти вуттам̣. апариггаха̄ти ‘‘идам̣ майха’’нти париггахарахита̄. нийата̄йука̄ти тесан̃хи нибаддхам̣ а̄йу вассасахассамева, гатипи нибаддха̄, тато чавитва̄ саггейева ниббаттанти. сатимантоти девата̄нан̃хи екантасукхита̄йа сати тхира̄ на хоти, нерайика̄нам̣ екантадуккхита̄йа. имесам̣ пана вокин̣н̣асукхадуккхатта̄ сати тхира̄ хоти. идха брахмачарийава̄соти джамбудӣпе буддхапаччекабуддха̄нам̣ уппаджджанато ат̣т̣хан̇гикамаггабрахмачарийава̄сопи идхева хоти.

2. ассакхал̣ун̇касуттаван̣н̣ана̄

22. дутийе джавасампанноти пададжавена сампанно. на ван̣н̣асампанноти на сарӣраван̣н̣ена сампанно. пурисакхал̣ун̇кесу джавасампанноти н̃а̄н̣аджавена сампанно. на ван̣н̣асампанноти на гун̣аван̣н̣ена сампанно. сесам̣ па̄л̣инайенева ведитаббам̣. йан̃хеттха ваттаббам̣ сийа̄, там̣ тиканипа̄таван̣н̣ана̄йам̣ вуттамева.

3. тан̣ха̄мӯлакасуттаван̣н̣ана̄

23. татийе тан̣хам̣ пат̣ичча̄ти две тан̣ха̄ есанатан̣ха̄ еситатан̣ха̄ ча. йа̄йа тан̣ха̄йа аджапатхасан̇купатха̄дӣни пат̣ипаджджитва̄ бхоге есати гавесати, айам̣ есанатан̣ха̄ на̄ма. йа̄ тесу еситесу гавеситесу пат̣иладдхесу тан̣ха̄, айам̣ еситатан̣ха̄ на̄ма. идха пана есанатан̣ха̄ дат̣т̣хабба̄. парийесана̄ти рӯпа̄диа̄рамман̣апарийесана̄. са̄ хи есанатан̣ха̄йа сати хоти. ла̄бхоти рӯпа̄диа̄рамман̣апат̣ила̄бхо. со хи парийесана̄йа сати хоти.

виниччхайо пана н̃а̄н̣атан̣ха̄дит̣т̣хивитаккавасена чатуббидхо. таттха ‘‘сукхавиниччхайам̣ джан̃н̃а̄, сукхавиниччхайам̣ н̃атва̄ аджджхаттам̣ сукхамануйун̃джеййа̄’’ти (ма. ни. 3.323) айам̣ н̃а̄н̣авиниччхайо. ‘‘виниччхайа̄ти две виниччхайа̄ тан̣ха̄виниччхайо ча дит̣т̣хивиниччхайо ча̄’’ти (маха̄ни. 102) евам̣ а̄гата̄ни ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄ни тан̣ха̄виниччхайо. два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо дит̣т̣хивиниччхайо. ‘‘чхандо кхо, дева̄наминда, витакканида̄но’’ти (дӣ. ни. 2.358) имасмим̣ пана сутте идха виниччхайоти вутто витаккойева а̄гато. ла̄бхам̣ лабхитва̄ хи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ сундара̄сундарам̣ витаккенева виниччхинанти ‘‘еттакам̣ ме рӯпа̄рамман̣аттха̄йа бхависсати, еттакам̣ саддха̄рамман̣аттха̄йа, еттакам̣ майхам̣ бхависсати, еттакам̣ парасса, еттакам̣ парибхун̃джисса̄ми, еттакам̣ нидахисса̄мӣ’’ти. тена вуттам̣ – ла̄бхам̣ пат̣ичча виниччхайоти.

чхандара̄готи евам̣ акусалавитаккена витакките ваттхусмим̣ дуббалара̄го ча балавара̄го ча уппаджджати. идан̃хи идха чхандоти дуббалара̄гасса̄дхивачанам̣. аджджхоса̄нанти ахам̣ маманти балавасаннит̣т̣ха̄нам̣. париггахоти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена париггахакаран̣ам̣. маччхарийанти парехи са̄дха̄ран̣абха̄васса асаханата̄. теневасса пора̄н̣а̄ евам̣ вачанаттхам̣ ваданти – ‘‘идам̣ аччхарийам̣ майхамева хоту, ма̄ ан̃н̃асса аччхарийам̣ хотӯти паваттатта̄ маччхарийанти вуччатӣ’’ти. а̄раккхоти два̄рапидаханаман̃джӯса̄гопана̄дивасена сут̣т̣ху раккханам̣. адхикаротӣти адхикаран̣ам̣, ка̄ран̣ассетам̣ на̄мам̣. а̄раккха̄дхикаран̣анти бха̄ванапум̣сакам̣, а̄раккха̄хетӯти аттхо. дан̣д̣а̄да̄на̄дӣсу параниседханаттхам̣ дан̣д̣асса а̄да̄нам̣ дан̣д̣а̄да̄нам̣. екато дха̄ра̄дино саттхасса а̄да̄нам̣ саттха̄да̄нам̣. калахоти ка̄йакалахопи ва̄ча̄калахопи. пуримо виггахо, паччхимо вива̄до (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.103). тувам̣туванти ага̄рававасена тувам̣тувам̣вачанам̣.

4. сатта̄ва̄сасуттаван̣н̣ана̄

24. чатуттхе сатта̄ва̄са̄ти сатта̄нам̣ а̄ва̄са̄, васанат̣т̣ха̄на̄нӣти аттхо. таттха суддха̄ва̄са̄пи сатта̄ва̄сова, асаббака̄ликатта̄ пана на гахита̄. суддха̄ва̄са̄ хи буддха̄нам̣ кхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄насадиса̄, асан̇кхеййакаппе буддхесу аниббаттесу там̣ т̣ха̄нам̣ сун̃н̃ам̣ хоти. ити асаббака̄ликатта̄ на гахита̄. сесаметтха вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу вуттанайенева ведитаббам̣.

5. пан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄

25. пан̃чаме йатоти йасмим̣ ка̄ле. супаричитам̣ хотӣти сут̣т̣ху упачитам̣ сувад̣д̣хитам̣ хоти. каллам̣ вачана̄йа̄ти йуттам̣ ваттум̣. вӣтара̄ганти вигатара̄гам̣. асара̄гадхамманти на сараджджанасабха̄вам̣. ана̄ваттидхамманти ана̄ваттанасабха̄вам̣ аниббатта̄рахам̣, аппат̣исандхикабха̄венева нируджджханасабха̄ванти аттхо. имасмим̣ сутте кхӣн̣а̄савова катхито.

6. сила̄йӯпасуттаван̣н̣ана̄

26. чхат̣т̣хе чандика̄путтоти ма̄ту на̄мавасена пан̃н̃а̄то чандика̄путтаттхеро. четаса̄ читтам̣ хотӣти читтава̄рапарийа̄йена читтава̄рапарийа̄йо чито вад̣д̣хито хоти. четаса̄ читтам̣ супаричитанти читтава̄рапарийа̄йена читтава̄рапарийа̄йо упарӯпари сучито сувад̣д̣хито хоти. невасса читтам̣ парийа̄дийантӣти та̄ни а̄рамман̣а̄ни тасса кхӣн̣а̄савасса читтуппа̄дам̣ гахетва̄ кхепетва̄ т̣ха̄тум̣ на сакконти. амиссӣкатанти та̄ни а̄рамман̣а̄ни аналлӣнатта̄ техи амиссӣкатам̣. а̄нен̃джаппаттанти анин̃джанабха̄вам̣ ниппханданабха̄вам̣ паттам̣.

сила̄йӯпоти сила̄тхамбхо. сол̣асакуккукоти дӣгхато сол̣асахаттхо. хет̣т̣ха̄неман̇гама̄ти а̄ва̄т̣асса хет̣т̣ха̄гата̄. упари немасса̄ти упари а̄ва̄т̣асса. суникха̄татта̄ти айамусалехи кот̣т̣етва̄ кот̣т̣етва̄ сут̣т̣ху никха̄татта̄. евамева кхоти еттха сила̄йӯпо вийа кхӣн̣а̄саво дат̣т̣хаббо, маха̄ва̄та̄ вийа чхасу два̄ресу уппаджджанака̄ килеса̄, чатӯхи диса̄хи а̄гантва̄ ва̄та̄нам̣ сила̄йӯпам̣ ча̄летум̣ асаматтхабха̄во вийа чхасу два̄ресу уппаджджанакакилеса̄нам̣ кхӣн̣а̄савасса читтам̣ ча̄летум̣ асаматтхабха̄во ведитаббо. имасмимпи сутте кхӣн̣а̄савова катхито.

7-8. верасуттадвайаван̣н̣ана̄

27-28. саттаме бхайам̣ верам̣ пасаватӣти читтутра̄сабхайан̃ча пуггалаверан̃ча пат̣илабхати. четасиканти читтанисситам̣. дуккханти ка̄йаваттхукам̣. доманассанти пат̣игхасампайуттадуккхам̣. имасмим̣ сутте сота̄паттимагго катхито. ат̣т̣хамам̣ бхиккхусан̇гхасса катхитам̣, имасмим̣ пана сота̄паннова катхитоти вуттам̣.

9. а̄гха̄таваттхусуттаван̣н̣ана̄

29. наваме а̄гха̄таваттхӯнӣти а̄гха̄така̄ран̣а̄ни. а̄гха̄там̣ бандхатӣти копам̣ бандхати уппа̄дети.

10-11. а̄гха̄тапат̣ивинайасутта̄диван̣н̣ана̄

30-31. дасаме а̄гха̄тапат̣ивинайа̄ти а̄гха̄тасса пат̣ивинайака̄ран̣а̄ни. там̣ кутеттха лаббха̄ти ‘‘там̣ анаттхачаран̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’ти етасмим̣ пуггале куто лаббха̄, кена ка̄ран̣ена сакка̄ ладдхум̣, ‘‘паро на̄ма парасса аттано читтаручийа̄ анаттхам̣ каротӣ’’ти евам̣ чинтетва̄ а̄гха̄там̣ пат̣ивинети. атха ва̄ сача̄хам̣ копам̣ кареййам̣, там̣ копакаран̣ам̣ еттха пуггале куто лаббха̄, кена ка̄ран̣ена ладдхаббанти аттхо. куто ла̄бха̄типи па̄т̣хо. сача̄хам̣ еттха копам̣ кареййам̣, тасмим̣ ме копакаран̣е куто ла̄бха̄ ла̄бха̄, на̄ма ке сийунти аттхо. имасмин̃ча аттхе танти нипа̄таматтамева хоти. ека̄дасаме анупуббаниродха̄ти анупат̣ипа̄т̣иниродха̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

сатта̄ва̄савагго татийо.

4. маха̄вагго

1-2. анупуббавиха̄расутта̄диван̣н̣ана̄

32-33. чатуттхасса пат̣хаме анупуббавиха̄ра̄ти анупат̣ипа̄т̣ийа̄ сама̄паджджитаббавиха̄ра̄. дутийе йаттха ка̄ма̄ нируджджхантӣти йасмим̣ т̣ха̄не ка̄ма̄ вӯпасамманти. ниродхетва̄ти аппат̣иватте катва̄. ниччха̄та̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хиччха̄та̄нам̣ абха̄вена ниччха̄та̄. ниббута̄ти аттапарита̄панакилеса̄нам̣ абха̄вена ниббута̄. тин̣н̣а̄ти ка̄мато тин̣н̣а̄. па̄рам̣гата̄ти ка̄ме па̄рам̣ гата̄. тадан̇гена̄ти тена джха̄нан̇гена. еттха ка̄ма̄ нируджджхантӣти еттха пат̣хамаджджха̄не ка̄ма̄ нируджджханти. те ча̄ти йе пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджанти, те ка̄ме ниродхетва̄ ниродхетва̄ вихаранти на̄ма. пан̃джаликоти паггахитаан̃джалико хутва̄. пайирупа̄сеййа̄ти упат̣т̣ха̄пеййа. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо.

3. нибба̄насукхасуттаван̣н̣ана̄

34. татийе уда̄йӣти ла̄л̣уда̄йиттхеро. етадева кхветтха̄ти етадева кхо еттха. ка̄масахагата̄ти ка̄маниссита̄. самуда̄чарантӣти манодва̄ре сан̃чаранти. а̄ба̄дха̄йа̄ти а̄ба̄дхана̄йа пӣл̣ана̄йа. парийа̄йена̄ти ка̄ран̣ена. евам̣ саббава̄ресу аттхо ведитаббо. имасмим̣ сутте аведайитасукхам̣ на̄ма катхитам̣.

4. га̄вӣупама̄суттаван̣н̣ана̄

35. чатуттхе паббатеййа̄ти паббатача̄ринӣ. на суппатит̣т̣хитам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ти йатха̄ суппатит̣т̣хита̄ хоти, евам̣ на патит̣т̣ха̄петва̄. там̣ нимиттанти там̣ пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄там̣ нимиттам̣. на сва̄дхит̣т̣хитам̣ адхит̣т̣ха̄тӣти йатха̄ сут̣т̣ху адхит̣т̣хитам̣ хоти, на евам̣ адхит̣т̣ха̄ти. анабхихим̣сама̄ноти апотхенто авихет̣хенто. муду читтам̣ хоти камман̃н̃анти йатха̄ випассана̄читтам̣ локуттарамаггаккхан̣е муду каммаккхамам̣ каммайоггам̣ хоти, евамасса абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄начиттам̣ муду хоти камман̃н̃ам̣. аппама̄н̣о сама̄дхӣти чатубрахмавиха̄расама̄дхипи маггапхаласама̄дхипи аппама̄н̣о сама̄дхи на̄ма, идха пана ‘‘аппама̄н̣ам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣а’’нти имина̄ парийа̄йена суппагун̣асама̄дхи аппама̄н̣асама̄дхӣти дат̣т̣хаббо. со аппама̄н̣ена сама̄дхина̄ субха̄витена̄ти имасмим̣ т̣ха̄не айам̣ бхиккху випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патто. ида̄ни кхӣн̣а̄савасса абхин̃н̃а̄пат̣ипа̄т̣им̣ дассенто йасса йасса ча̄тиа̄дима̄ха.

5. джха̄насуттаван̣н̣ана̄

36. пан̃чаме а̄сава̄нам̣ кхайанти арахаттам̣. йадева таттха хоти рӯпагатанти тасмим̣ пат̣хамаджджха̄наккхан̣е ваттхувасена ва̄ читтасамут̣т̣ха̄ника̄дивасена ва̄ йам̣ рӯпам̣ на̄ма паваттати. ведана̄гата̄дӣни сампайуттаведана̄дӣнам̣ васена ведитабба̄ни. те дхаммети те рӯпа̄дайо пан̃чаккхандхадхамме. аниччатотиа̄дӣсу хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена аниччато, пат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена дуккхато, руджджана̄ка̄рена рогато, антодуссанат̣т̣хена ган̣д̣ато, анупавит̣т̣хат̣т̣хена анукантанат̣т̣хена ча саллато, дуккхат̣т̣хена агхато, а̄ба̄дханат̣т̣хена а̄ба̄дхато, асакат̣т̣хена парато, палуджджанат̣т̣хена палокато, асса̄микат̣т̣хена сун̃н̃ато, авасаваттанат̣т̣хена анаттато. саманупассатӣти балававипассана̄пан̃н̃а̄йа пассати.

техи дхаммехӣти техи пан̃чаккхандхадхаммехи. пат̣ива̄петӣти нибба̄навасена ниваттети. амата̄йа дха̄туйа̄ти нибба̄надха̄туйа̄. читтам̣ упасам̣харатӣти н̃а̄н̣ена а̄нисам̣сам̣ дисва̄ ота̄рети. сантанти паччанӣкасантата̄йа сантам̣. пан̣ӣтанти атаппакам̣. со таттха т̣хито а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄тӣти со тасмим̣ пат̣хамаджджха̄не т̣хито там̣ балававипассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. апаро найо – со техи дхаммехӣти йасма̄ аниччатотиа̄дӣсу аниччато палокатоти двӣхи падехи аниччалаккхан̣ам̣ катхитам̣, дуккхатотиа̄дӣхи чхахи дуккхалаккхан̣ам̣, парато, сун̃н̃ато, анаттатоти тӣхи анатталаккхан̣ам̣. тасма̄ со техи евам̣ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ дит̣т̣хехи антосама̄паттийам̣ пан̃чаккхандхадхаммехи. читтам̣ пат̣ива̄петӣти читтам̣ пат̣исам̣харати мочети апанети. упасам̣харатӣти випассана̄читтам̣ та̄ва саванавасена тхутивасена парийаттивасена пан̃н̃аттивасена ча сантам̣ нибба̄нанти евам̣ асан̇кхата̄йа амата̄йа дха̄туйа̄ упасам̣харати. маггачиттам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасенева ‘‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣта’’нти на евам̣ вадати. имина̄ пана̄ка̄рена там̣ пат̣ивиджджханто таттха читтам̣ упасам̣харатӣти аттхо.

со таттха т̣хитоти тасса̄ тилаккхан̣а̄рамман̣а̄йа випассана̄йа т̣хито. а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄тӣти ануккамена чатта̄ро магге бха̄ветва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. тенева дхаммара̄гена̄ти саматхавипассана̄дхамме чхандара̄гена. дхамманандийа̄ти тассева вевачанам̣. саматхавипассана̄су хи саббасо чхандара̄гам̣ парийа̄да̄тум̣ сакконто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, асакконто ана̄га̄мӣ хоти.

тин̣апурисарӯпаке ва̄ти тин̣апоттхакарӯпе ва̄. дӯре кан̣д̣е па̄тетӣти дӯрепа̄тӣ. авира̄дхитам̣ виджджхатӣти аккхан̣аведхӣ. йадева таттха хоти ведана̄гатанти идха рӯпам̣ на гахитам̣. касма̄? саматиккантатта̄. айан̃хи хет̣т̣ха̄ рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ рӯпам̣ атиккамитва̄ арӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄панноти саматхавасена̄пи анена рӯпам̣ саматиккантам̣, хет̣т̣ха̄ рӯпам̣ саммаситва̄ там̣ атиккамма ида̄ни арӯпам̣ саммасатӣти випассана̄васена̄пи анена рӯпам̣ атиккантам̣. а̄руппе пана саббасопи рӯпам̣ наттхӣти там̣ сандха̄йапи рӯпам̣ на гахитам̣. атха невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ касма̄ на гахитанти? сукхуматта̄. тасмин̃хи чатта̄ропи арӯпаккхандха̄ сукхума̄ на саммасанӯпага̄. тенева̄ха – ‘‘ити кхо, бхиккхаве, йа̄вата̄ сан̃н̃а̄сама̄патти та̄вата̄ ан̃н̃а̄пат̣иведхо’’ти. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄вата̄ сачиттакасама̄патти на̄ма аттхи, та̄вата̄ ол̣а̄рике дхамме саммасато ан̃н̃а̄пат̣иведхо хоти, арахаттам̣ сампаджджати. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пана сукхуматта̄ сан̃н̃а̄сама̄паттӣти на вуччати. джха̄йӣхетети джха̄йӣхи джха̄на̄бхиратехи ета̄ни. вут̣т̣хахитва̄ти тато сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа. самаккха̄табба̄нӣти самма̄ аккха̄табба̄ни, ‘‘санта̄ни пан̣ӣта̄нӣ’’ти евам̣ кевалам̣ а̄чиккхитабба̄ни тхометабба̄ни ван̣н̣етабба̄нӣти.

6. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄

37. чхат̣т̣хе самба̄дхети пан̃чака̄магун̣асамба̄дхе. ока̄са̄дхигамоти ока̄сасса адхигамо. сатта̄нам̣ висуддхийа̄ти сатта̄нам̣ висуддхим̣ па̄панаттха̄йа. саматиккама̄йа̄ти саматиккаманаттха̄йа. аттхан̇гама̄йа̄ти аттхам̣ гаманаттха̄йа. н̃а̄йасса адхигама̄йа̄ти сахавипассанакасса маггасса адхигаманаттха̄йа. нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄ти апаччайанибба̄насса паччаккхакаран̣аттха̄йа. тадева на̄ма чаккхум̣ бхависсатӣти тан̃н̃ева паса̄дачаккху асамбхиннам̣ бхависсати. те рӯпа̄ти тадева рӯпа̄рамман̣ам̣ а̄па̄тхам̣ а̄гамиссати. тан̃ча̄йатанам̣ но пат̣исам̣ведиссатӣти тан̃ча рӯпа̄йатанам̣ на джа̄ниссати. сесесупи есева найо.

уда̄йӣти ка̄л̣уда̄йиттхеро. сан̃н̃ӣмева ну кхоти сачиттакойева ну кхо. мака̄ро падасандхиматтам̣. ким̣сан̃н̃ӣти катарасан̃н̃а̄йа сан̃н̃ӣ хутва̄. саббасо рӯпасан̃н̃а̄нанти идам̣ касма̄ ган̣хи, ким̣ пат̣хамаджджха̄на̄дисаман̇гино рӯпа̄дипат̣исам̣ведана̄ хотӣти? на хоти, йа̄ва пана касин̣арӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти, та̄ва рӯпам̣ саматиккантам̣ на̄ма на хоти. асаматиккантатта̄ паччайо бхавитум̣ саккхиссати. саматиккантатта̄ пана там̣ наттхи на̄ма хоти, наттхита̄йа паччайо бхавитум̣ на саккотӣти дассетум̣ идамева ган̣хи.

джат̣илава̄сика̄ти джат̣иланагарава̄синӣ. на ча̄бхинатотиа̄дӣсу ра̄гавасена на абхинато, досавасена на апанато. сасан̇кха̄рена саппайогена килесе нигган̣хитва̄ ва̄ретва̄ т̣хито, килеса̄нам̣ пана чхиннанте уппанноти на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато. вимуттатта̄ т̣хитоти килесехи вимуттатта̄йева т̣хито. т̣хитатта̄ сантуситоти т̣хитатта̄йева сантут̣т̣хо на̄ма джа̄то. сантуситатта̄ но паритассатӣти сантут̣т̣хатта̄йева парита̄сам̣ на̄паджджати. айам̣, бханте а̄нанда, сама̄дхи ким̣ пхалоти имина̄ айам̣ тхерӣ та̄лапхалан̃н̃ева гахетва̄ ‘‘идам̣ пхалам̣ ким̣ пхалам̣ на̄ма̄’’ти пуччхама̄на̄ вийа арахаттапхаласама̄дхим̣ гахетва̄ ‘‘айам̣, бханте а̄нанда, сама̄дхи ким̣ пхало вутто бхагавата̄’’ти пуччхати. ан̃н̃а̄пхало вуттоти ан̃н̃а̄ вуччати арахаттам̣, арахаттапхаласама̄дхи на̄месо вутто бхагавата̄ти аттхо. евам̣сан̃н̃ӣпӣти има̄йа арахаттапхаласан̃н̃а̄йа сан̃н̃ӣпи тада̄йатанам̣ но пат̣исам̣ведетӣти евам̣ имасмим̣ сутте арахаттапхаласама̄дхи катхитоти.

7. лока̄йатикасуттаван̣н̣ана̄

38. саттаме лока̄йатика̄ти лока̄йатава̄дака̄. сататанти сада̄. самитанти нирантарам̣. тит̣т̣хатетанти тит̣т̣хату етам̣, ма̄ етам̣ пат̣т̣хапетха, ко во етена аттхо. дхаммам̣ во бра̄хман̣а̄ десесса̄мӣти ахам̣ во чатусаччадхаммам̣ десесса̄ми.

дал̣хадхаммоти дал̣хадханум̣ гахетва̄ т̣хито. дхануггахоти исса̄со. дал̣хадхану на̄ма двисахассатха̄мам̣ вуччати. двисахассатха̄мам̣ на̄ма йасса а̄ропитасса джийа̄баддхо лохасӣса̄дӣнам̣ бха̄ро дан̣д̣е гахетва̄ йа̄ва кан̣д̣аппама̄н̣а̄ уккхиттасса патхавито муччати. сиккхитоти даса два̄даса васса̄ни а̄чарийакуле уггахитасиппо. катахаттхоти еко сиппамева угган̣ха̄ти, катахаттхо на хоти айам̣ пана катахаттхо чин̣н̣авасибха̄во. катӯпа̄саноти ра̄джакула̄дӣсу дасситасиппо. лахукена асанена̄ти анто сусирам̣ катва̄ тӯла̄дӣхи пӯретва̄ каталаккхапарикаммена саллахукакан̣д̣ена. евам̣ катан̃хи екаусабхага̄мӣ две усабха̄нипи гаччхати…пе… ат̣т̣хусабхага̄мӣ сол̣аса усабха̄нипи гаччхати. аппакасирена̄ти ниддуккхена. атипа̄теййа̄ти атиккамеййа. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ со дхануггахо там̣ видаттхичатуран̇гулам̣ чха̄йам̣ сӣгхамева атикка̄мети, евам̣ сакалачаккава̄л̣ам̣ сӣгхам̣ сӣгхам̣ атиккаманасаматтхена джавена саманна̄гато. сандха̄ваника̄йа̄ти падаса̄ дха̄ванена. евама̄хам̣сӯти евам̣ ваданти.

8. дева̄сурасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

39. ат̣т̣хаме самупабйӯл̣хо ахосӣти паччупат̣т̣хито ахоси. сан̇га̄меййа̄ма̄ти сан̇га̄мам̣ кареййа̄ма йуджджхеййа̄ма. апайим̣суйева̄ти пала̄йим̣суйева. уттарена̄бхимукха̄ти уттара̄мукха̄ хутва̄. абхийанте ва̄ти анубандхантийева. бхӣрутта̄нагатена̄ти бхӣрутта̄нам̣ бхайанива̄ран̣ам̣ патит̣т̣ха̄нам̣ гатена. акаран̣ӣйа̄ти йуддхена кин̃чи акаттабба̄. касма̄ пана несам̣ сан̇га̄мо хотӣти? асура̄ хи пуббе та̄ватим̣сава̄сино, те читтапа̄т̣алийа̄ пуппханака̄ле диббапа̄риччхаттакапуппхам̣ ануссаранти. тато уппаннакодха̄ ‘‘ган̣хатха деве’’ти саммукхасаммукхат̣т̣ха̄ненева синерум̣ абхируханти, дева̄пи никкхаманти. тесам̣ гопа̄лакада̄рака̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дан̣д̣акехи пахаран̣асадисам̣ йуддхам̣ хоти. сакко девара̄джа̄ хет̣т̣ха̄ пан̃часу т̣ха̄несу а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ упари девапурам̣ парива̄ретва̄ аттасадиса̄ ваджирахаттха̄ пат̣има̄ т̣хапа̄песи. асура̄ хет̣т̣ха̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни пат̣иба̄хитва̄ абхирул̣ха̄ индапат̣има̄йо дисва̄ ниваттитва̄ асурапурамева гаччханти.

даккхин̣ена̄бхимукха̄ти даккхин̣а̄мукха̄ хутва̄. ападам̣ вадхитва̄ти ниппадам̣ ниравасесам̣ вадхитва̄. адассанам̣ гатоти ма̄ропи ват̣т̣апа̄дакам̣ катва̄ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паннасса читтам̣ джа̄на̄ти, тадева випассана̄па̄дакам̣ катва̄ сама̄паннасса читтам̣ джа̄на̄ти. арӯпа̄вачарасама̄патти пана ват̣т̣апа̄да̄ ва̄ хоту випассана̄па̄да̄ ва̄, там̣ сама̄паннасса ма̄ро читтам̣ на джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘адассанам̣ гато па̄пимато’’ти.

9. на̄гасуттаван̣н̣ана̄

40. наваме а̄ран̃н̃акасса̄ти аран̃н̃ава̄сино. гочарапасутасса̄ти гочараггахан̣аттха̄йа гаччхантасса. хаттхикалабха̄ти маханта̄ маханта̄ на̄га̄. хаттхиччха̄па̄ти тарун̣апотака̄. обхаггобхагганти на̄метва̄ на̄метва̄ т̣хапитам̣. ога̄хам̣ отин̣н̣асса̄ти ога̄хитаббатта̄ ога̄ханти ладдхана̄мам̣ удакатиттхам̣ отин̣н̣асса. ога̄ха̄ уттин̣н̣асса̄ти удакатиттхато уттин̣н̣асса. вӯпакат̣т̣хоти вӯпакат̣т̣хо хутва̄. ида̄ни йасма̄ дасабаласса хаттхина̄гена киччам̣ наттхи, са̄сане пана там̣сариккхакам̣ пуггалам̣ дассетум̣ идама̄хат̣ам̣, тасма̄ там̣ пуггалам̣ дассенто евамева кхотиа̄дима̄ха.

10. тапуссасуттаван̣н̣ана̄

41. дасаме маллесӯти малларат̣т̣хе. идхева та̄ва твам̣, а̄нанда, хотӣти идха бхагава̄ ‘‘тапуссагахапатино идха т̣хитена а̄нандена саддхим̣ катха̄салла̄по бхависсати, татонида̄нам̣ ахам̣ махантам̣ дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄мӣ’’ти н̃атва̄ а̄ха. упасан̇камӣти со кира бхуттапа̄тара̄со ‘‘дасабаласса упат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣ’’ти никкхаманто дӯратова тхерам̣ дисва̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками. папа̄то вийа кха̄йати, йадидам̣ неккхамманти йамидам̣ паббаджджа̄сан̇кха̄там̣ неккхаммам̣, там̣ амха̄кам̣ маха̄папа̄то вийа ога̄хитва̄ упат̣т̣ха̄ти. неккхамме читтам̣ паккхандатӣти паббаджджа̄йа читтам̣ а̄рамман̣авасена паккхандати, тадева а̄рамман̣ам̣ катва̄ пасӣдати, тадева патит̣т̣ха̄ти, паччанӣкадхаммехи ча вимуччати. ‘етам̣ санта’нти пассатоти етам̣ неккхаммам̣ сантам̣ вигатадаратхапарил̣а̄ханти евам̣ пассанта̄нам̣ бхиккхӯнам̣. бахуна̄ джанена висабха̄готи тайидам̣ бахуна̄ маха̄джанена саддхим̣ бхиккхӯнам̣ висабха̄гам̣, асадисанти аттхо.

катха̄па̄бхатанти катха̄мӯлам̣. тасса майхам̣, а̄нанда, неккхамме читтам̣ на паккхандатӣти тасса евам̣ витаккентасса̄пи майхам̣ паббаджджа̄йа читтам̣ на отарати. ‘‘етам̣ санта’’нти пассатоти ‘‘са̄дху неккхамма’’нти паривитакканавасена ‘‘етам̣ неккхаммам̣ санта’’нти пассантассапи. ана̄севитоти на а̄севито на пхассито на саччхикато. адхигамма̄ти адхигантва̄ патва̄ саччхикатва̄. тама̄севеййанти там̣ а̄нисам̣сам̣ севеййам̣ бхаджеййам̣. йам̣ мети йена ка̄ран̣ена майхам̣. адхигамма̄ти адхигантва̄. сва̄сса ме хоти а̄ба̄дхоти со майхам̣ а̄ба̄дханат̣т̣хена а̄ба̄дхо хоти. авитакке читтам̣ на паккхандатӣти авитаккавича̄ре дутийаджджха̄не а̄рамман̣авасена читтам̣ на паккхандати. витаккесӯти витаккавича̄ресу. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

маха̄вагго чатуттхо.

5. са̄ман̃н̃авагго

1. самба̄дхасуттаван̣н̣ана̄

42. пан̃чамасса пат̣хаме уда̄йӣти ка̄л̣уда̄йиттхеро. авидва̄ти ан̃н̃а̄си. бхӯримедхасоти маха̄пан̃н̃о. йо джха̄намабуджджхӣти йо джха̄нам̣ абуджджхи. пат̣илӣнанисабхоти екӣбха̄вавасена пат̣илӣно чева уттамат̣т̣хена ча нисабхо. мунӣти буддхамуни. парийа̄йена̄ти екена ка̄ран̣ена. ка̄масамба̄дхасса хи абха̄ваматтенева пат̣хамаджджха̄нам̣ ока̄са̄дхигамо на̄ма, на саббатха̄ саббам̣. татра̄паттхи самба̄дхоти тасмимпи пат̣хамаджджха̄не самба̄дхо пат̣ипӣл̣анам̣ аттхийева. татра̄питтхӣтипи па̄т̣хо. кин̃ча таттха самба̄дхоти тасмим̣ пана джха̄не ким̣ самба̄дхо на̄ма. айаметтха самба̄дхоти айам̣ витаккавича̄ра̄нам̣ анируддхабха̄во самба̄дхо сам̣пӣл̣а̄ на̄ма. имина̄ упа̄йена саббава̄ресу аттхо ведитаббо. ниппарийа̄йена̄ти на екена ка̄ран̣ена, атха кхо а̄саваккхайо на̄ма саббасамба̄дха̄нам̣ пахӣнатта̄ саббена саббам̣ ока̄са̄дхигамо на̄ма̄ти.

2. ка̄йасаккхисуттаван̣н̣ана̄

43. дутийе йатха̄ йатха̄ ча тада̄йатананти йена йена ка̄ран̣ена йена йена̄ка̄рена там̣ пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄там̣ а̄йатанам̣ хоти. татха̄ татха̄ нам̣ ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣти тена тена ка̄ран̣ена тена тена̄ка̄рена там̣ сама̄паттим̣ сахаджа̄тана̄мака̄йена пхуситва̄ вихарати, сама̄паджджатӣти аттхо. ка̄йасаккхи вутто бхагавата̄ парийа̄йена̄ти йасма̄ тена на̄ма̄ка̄йена пат̣хамаджджха̄нам̣ саччхикатам̣, тасма̄ имина̄ парийа̄йена ка̄йасаккхи вутто. ниппарийа̄йена̄ти йаттакам̣ ка̄йена саччхика̄таббам̣, саббасса кататта̄ айам̣ ниппарийа̄йена ка̄йасаккхи на̄ма.

3. пан̃н̃а̄вимуттасуттаван̣н̣ана̄

44. татийе пан̃н̃а̄йа ча нам̣ паджа̄на̄тӣти там̣ пат̣хамаджджха̄навипассана̄пан̃н̃а̄йа джа̄на̄ти. идха̄пи парийа̄йаниппарийа̄йа̄ пуриманайенева ведитабба̄. йатха̄ ча идха, евам̣ ито паресупи.

4. убхатобха̄гавимуттасуттаван̣н̣ана̄

45. чатуттхам̣ убхайена ведитаббам̣. еттха ча убхатобха̄гавимуттоти убхатобха̄гехи саматхавипассана̄нам̣ паччанӣкакилесехи вимутто. парийоса̄не пана сама̄паттийа̄ рӯпака̄йато, арийамаггена на̄мака̄йато вимуттойева убхатобха̄гавимуттоти ведитаббо.

5-10. сандит̣т̣хикадхаммасутта̄диван̣н̣ана̄

46-51. пан̃чама̄дӣсу сандит̣т̣хикоти сайам̣ пасситаббако. нибба̄нанти килесанибба̄нам̣. паринибба̄нанти тассева вевачанам̣. тадан̇ганибба̄нанти пат̣хамаджджха̄на̄дина̄ тена тена ан̇гена нибба̄нам̣. дит̣т̣хадхамманибба̄нанти исмим̣йева аттабха̄ве нибба̄нам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

са̄ман̃н̃авагго пан̃чамо.

пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.

2. дутийапан̣н̣а̄сакаван̣н̣ана̄

52. ито паресу кхеманти нирупаддавам̣. кхемаппаттоти кхемабха̄вам̣ патто. сиккха̄дуббалйа̄нӣти сиккха̄йа дуббалабха̄вакаран̣а̄ни. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

маноратхапӯран̣ийа̄ ан̇гуттараника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

наваканипа̄тасса сам̣ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.