(7) 2. бхӯмича̄лавагго
1. иччха̄суттаван̣н̣ана̄
61. саттамасса пат̣хаме павивиттасса̄ти ка̄йавивекена вивиттасса. нира̄йаттавуттиноти каттхачи ана̄йаттавуттино випассана̄каммикасса. ла̄бха̄йа̄ти чатупаччайала̄бха̄йа. сочӣ ча паридевӣ ча̄ти сокӣ ча паридевӣ ча. сочичча паридевичча̄типи па̄т̣хо. чуто ча саддхамма̄ти там̣кхан̣ам̣йева випассана̄саддхамма̄ чуто. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
2. алам̣суттаван̣н̣ана̄
62. дутийе алам̣ аттано алам̣ паресанти аттано ча паресан̃ча хитапат̣ипаттийам̣ саматтхо парийатто ануччхавико. кхиппанисантӣти кхиппам̣ упадха̄рети, кхандхадха̄туа̄йатана̄дӣсу катхийама̄несу те дхамме кхиппам̣ джа̄на̄тӣти аттхо. имасмим̣ сутте саматхавипассана̄ катхита̄. пуггаладжджха̄сайена пана десана̄вила̄сена четам̣ маттхакато пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ отарантам̣ катхитанти.
3. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄
63. татийе евамева̄ти никка̄ран̣енева. йатха̄ ва̄ айам̣ йа̄чати, евамева. могхапуриса̄ти мӯл̣хапуриса̄ туччхапуриса̄. аджджхесантӣти йа̄чанти. анубандхитаббанти ирийа̄патха̄нугаманена анубандхитаббам̣ мам̣ на виджахитаббам̣ ман̃н̃анти. а̄джа̄нанаттхам̣ апаса̄денто евама̄ха. еса кира бхиккху ова̄де диннепи пама̄дамева ануйун̃джати, дхаммам̣ сутва̄ таттхева васати, саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на иччхати. тасма̄ бхагава̄ евам̣ апаса̄детва̄ пуна йасма̄ со арахаттасса упаниссайасампанно, тасма̄ там̣ оваданто тасма̄тиха те бхиккху евам̣ сиккхитаббантиа̄дима̄ха. таттха аджджхаттам̣ ме читтам̣ т̣хитам̣ бхависсати сусан̣т̣хитам̣, на ча уппанна̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассантӣти имина̄ та̄васса ова̄дена нийакаджджхаттавасена читтекаггата̄матто мӯласама̄дхи вутто.
тато ‘‘еттакенева сантут̣т̣хим̣ ана̄паджджитва̄ евам̣ со сама̄дхи вад̣д̣хетаббо’’ти дассетум̣ йато кхо те бхиккху аджджхаттам̣ читтам̣ т̣хитам̣ хоти сусан̣т̣хитам̣, на ча уппанна̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, тато те бхиккху евам̣ сиккхитаббам̣ ‘‘метта̄ ме четовимутти бха̄вита̄ бхависсати…пе… сусама̄раддха̄’’ти евамасса метта̄васена бха̄ванам̣ вад̣д̣хетва̄ пуна йато кхо те бхиккху айам̣ сама̄дхи евам̣ бха̄вито хоти бахулӣкато, тато твам̣ бхиккху имам̣ сама̄дхим̣ савитаккасавича̄рампи бха̄веййа̄сӣтиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – йада̄ те бхиккху айам̣ мӯласама̄дхи евам̣ метта̄васена бха̄вито хоти, тада̄ твам̣ та̄ватакенапи тут̣т̣хим̣ ана̄паджджитва̄ва имам̣ мӯласама̄дхим̣ ан̃н̃есупи а̄рамман̣есу чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни па̄пайама̄но ‘‘савитаккасавича̄рампӣ’’тиа̄дина̄ найена бха̄веййа̄сӣти.
евам̣ ватва̄ ча пана авасесабрахмавиха̄рапуббан̇гамамписса ан̃н̃есу а̄рамман̣есу чатуккапан̃чакаджджха̄набха̄ванам̣ кареййа̄сӣти дассенто йато кхо те бхиккху айам̣ сама̄дхи евам̣ бха̄вито хоти субха̄вито, тато те бхиккху евам̣ сиккхитаббам̣ ‘‘карун̣а̄ ме четовимуттӣ’’тиа̄дима̄ха. евам̣ метта̄пуббан̇гамам̣ чатуккапан̃чакаджджха̄набха̄ванам̣ дассетва̄ пуна ка̄йа̄нупассана̄дипуббан̇гамам̣ дассетум̣ йато кхо те бхиккху айам̣ сама̄дхи евам̣ бха̄вито хоти субха̄вито, тато те бхиккху евам̣ сиккхитаббам̣ ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ йато кхо те бхиккху айам̣ сама̄дхи евам̣ бха̄вито хоти субха̄вито, тато твам̣ бхиккху йена йенева гаггхасӣтиа̄дима̄ха. таттха гаггхасӣти гамиссаси. пха̄сум̣йева̄ти имина̄ арахаттам̣ дассети. арахаттаппатто хи саббирийа̄патхесу пха̄су вихарати на̄ма.
4. гайа̄сӣсасуттаван̣н̣ана̄
64. чатуттхе етадавоча̄ти аттано падха̄набхӯмийам̣ уппаннам̣ витаккам̣ бхиккхусан̇гхасса а̄рочетум̣ – ‘‘пубба̄хам̣, бхиккхаве’’тиа̄дивачанам̣ авоча. обха̄санти диббачаккхун̃а̄н̣обха̄сам̣. н̃а̄н̣адассананти диббачаккхубхӯтам̣ н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ дассанам̣. саннивуттхапуббанти екато васитапуббам̣. имасмим̣ пана сутте диббачаккхун̃а̄н̣ам̣, иддхивидхан̃а̄н̣ам̣, четопарийан̃а̄н̣ам̣, йатха̄каммупаган̃а̄н̣ам̣, ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣, паччуппаннам̣сан̃а̄н̣ам̣, атӣтам̣сан̃а̄н̣ам̣, пуббенива̄сан̃а̄н̣анти има̄ни та̄ва ат̣т̣ха н̃а̄н̣а̄ни па̄л̣ийам̣йева а̄гата̄ни, техи пана саддхим̣ випассана̄н̃а̄н̣а̄ни чатта̄ри магган̃а̄н̣а̄ни, чатта̄ри пхалан̃а̄н̣а̄ни, чатта̄ри паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни, чатта̄ри пат̣исамбхида̄н̃а̄н̣а̄ни чха аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄нӣти ета̄ни н̃а̄н̣а̄ни самодха̄нетва̄ катхентена евам̣ идам̣ суттам̣ катхитам̣ на̄ма хоти.
5. абхибха̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
65. пан̃чаме абхибха̄йатана̄нӣти абхибхаванака̄ран̣а̄ни. ким̣ абхибхаванти? паччанӣкадхаммепи а̄рамман̣а̄нипи. та̄ни хи пат̣ипаккхабха̄вена паччанӣкадхамме абхибхаванти, пуггаласса н̃а̄н̣уттарийата̄йа а̄рамман̣а̄ни. аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣтиа̄дӣсу пана аджджхаттарӯпе парикаммавасена аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ на̄ма хоти. аджджхаттан̃хи нӣлапарикаммам̣ каронто кесе ва̄ питте ва̄ аккхита̄рака̄йа ва̄ кароти. пӣтапарикаммам̣ каронто меде ва̄ чхавийа̄ ва̄ хаттхаталапа̄даталесу ва̄ аккхӣнам̣ пӣтат̣т̣ха̄не ва̄ кароти. лохитапарикаммам̣ каронто мам̣се ва̄ лохите ва̄ дживха̄йа ва̄ аккхӣнам̣ раттат̣т̣ха̄не ва̄ кароти. ода̄тапарикаммам̣ каронто ат̣т̣химхи ва̄ данте ва̄ накхе ва̄ аккхӣнам̣ сетат̣т̣ха̄не ва̄ кароти. там̣ пана сунӣлакам̣ супӣтакам̣ сулохитакам̣ суода̄там̣ на хоти, ависуддхамева хоти.
еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣти йассевам̣ парикаммам̣ аджджхаттам̣ уппаннам̣ хоти, нимиттам̣ пана бахиддха̄, со евам̣ аджджхаттам̣ парикаммасса бахиддха̄ ча аппана̄йа васена ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти вуччати. паритта̄нӣти авад̣д̣хита̄ни. суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣти суван̣н̣а̄ни ва̄ хонту дуббан̣н̣а̄ни ва̄, париттавасенева идам̣ абхибха̄йатанам̣ вуттанти ведитаббам̣. та̄ни абхибхуййа̄ти йатха̄ на̄ма сампаннаггахан̣ико кат̣аччхуматтам̣ бхаттам̣ лабхитва̄ ‘‘ким̣ еттха бхун̃джитаббам̣ аттхӣ’’ти сам̣кад̣д̣хитва̄ екакабал̣амева кароти, евамева н̃а̄н̣уттарико пуггало висадан̃а̄н̣о ‘‘киметтха париттаке а̄рамман̣е сама̄паджджитаббам̣ аттхи, на̄йам̣ мама бха̄ро’’ти та̄ни рӯпа̄ни абхибхавитва̄ сама̄паджджати, саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣти аттхо. джа̄на̄ми пасса̄мӣти имина̄ панасса а̄бхого катхито. со ча кхо сама̄паттито вут̣т̣хитасса, на антосама̄паттийам̣. евам̣сан̃н̃ӣ хотӣти а̄бхогасан̃н̃а̄йапи джха̄насан̃н̃а̄йапи евам̣сан̃н̃ӣ хоти. абхибхаванасан̃н̃а̄ хисса антосама̄паттийампи аттхи, а̄бхогасан̃н̃а̄ пана сама̄паттито вут̣т̣хитассева.
аппама̄н̣а̄нӣти вад̣д̣хитаппама̄н̣а̄ни, маханта̄нӣти аттхо. абхибхуййа̄ти еттха ча пана йатха̄ махаггхасо пурисо екам̣ бхаттавад̣д̣хитакам̣ лабхитва̄ ‘‘ан̃н̃а̄пи хоту, ан̃н̃а̄пи хоту, ким̣ еса̄ майхам̣ кариссатӣ’’ти на там̣ махантато пассати, евамева н̃а̄н̣уттаро пуггало висадан̃а̄н̣о ‘‘ким̣ еттха сама̄паджджитаббам̣, найидам̣ аппама̄н̣ам̣, на майхам̣ читтекаггата̄каран̣е бха̄ро аттхӣ’’ти абхибхавитва̄ сама̄паджджати, саха нимиттуппа̄даневеттха аппанам̣ па̄петӣти аттхо.
аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣти ала̄бхита̄йа ва̄ анаттхиката̄йа ва̄ аджджхаттарӯпе парикаммасан̃н̃а̄вирахито.
еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣти йасса парикаммампи нимиттампи бахиддха̄ уппаннам̣, со евам̣ бахиддха̄ парикаммасса чева аппана̄йа ча васена ‘‘аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти вуччати. сесаметтха чатуттха̄бхибха̄йатане ча вуттанайамева. имесу пана чатӯсу париттам̣ витаккачаритавасена а̄гатам̣, аппама̄н̣ам̣ мохачаритавасена, суван̣н̣ам̣ досачаритавасена, дуббан̣н̣ам̣ ра̄гачаритавасена. етесан̃хи ета̄ни саппа̄йа̄ни. са̄ ча несам̣ саппа̄йата̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.43) чарийаниддесе вутта̄.
пан̃чамаабхибха̄йатана̄дӣсу нӣла̄нӣти саббасан̇га̄хикавасена вуттам̣. нӣлаван̣н̣а̄нӣти ван̣н̣авасена. нӣланидассана̄нӣти нидассанавасена. апан̃н̃а̄йама̄навивара̄ни асамбхиннаван̣н̣а̄ни еканӣла̄нева хутва̄ диссантӣти вуттам̣ хоти. нӣланибха̄са̄нӣти идам̣ пана обха̄савасена вуттам̣, нӣлобха̄са̄ни нӣлаппабха̄йутта̄нӣти аттхо. етена несам̣ сувисуддхатам̣ дассети. висуддхаван̣н̣авасенева хи има̄ни абхибха̄йатана̄ни вутта̄ни. ‘‘нӣлакасин̣ам̣ угган̣ханто нӣласмим̣ нимиттам̣ ган̣ха̄ти пуппхасмим̣ ва̄ ваттхасмим̣ ва̄ ван̣н̣адха̄туйа̄ ва̄’’тиа̄дикам̣ панеттха касин̣акаран̣ан̃ча парикамман̃ча аппана̄видха̄нан̃ча саббам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.55) виттха̄рато вуттамева̄ти.
6. вимоккхасуттаван̣н̣ана̄
66. вимоккха̄ти кенат̣т̣хена вимоккха̄? адхимуччанат̣т̣хена. ко пана̄йам̣ адхимуччанат̣т̣хо на̄ма? паччанӣкадхаммехи ча сут̣т̣ху муччанат̣т̣хо, а̄рамман̣е ча абхиративасена сут̣т̣ху муччанат̣т̣хо, питуан̇ке виссат̣т̣хан̇гапаччан̇гасса да̄ракасса сайанам̣ вийа аниггахитабха̄вена нира̄сан̇ката̄йа а̄рамман̣е паваттӣти вуттам̣ хоти. айам̣ панаттхо паччхиме вимоккхе наттхи, пуримесу вимоккхесу аттхи.
рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣти еттха аджджхаттам̣ кеса̄дӣсу нӣлакасин̣а̄дивасена уппа̄дитам̣ рӯпаджджха̄нам̣ рӯпам̣, тадассаттхӣти рӯпӣ. бахиддха̄пи нӣлакасин̣а̄дӣни рӯпа̄ни джха̄начаккхуна̄ пассати. имина̄ аджджхаттабахиддхаваттхукесу касин̣есу уппа̄дитаджджха̄насса пуггаласса чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни дассита̄ни. аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣти аджджхаттам̣ на рӯпасан̃н̃ӣ, аттано кеса̄дӣсу ануппа̄дитарӯпа̄вачараджджха̄ноти аттхо. имина̄ бахиддха̄ парикаммам̣ катва̄ бахиддха̄ва уппа̄дитаджджха̄насса рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни дассита̄ни.
субхантева адхимутто хотӣти имина̄ сувисуддхесу нӣла̄дӣсу ван̣н̣акасин̣есу джха̄на̄ни дассита̄ни. таттха кин̃ча̄пи антоаппана̄йа ‘‘субха’’нти а̄бхого наттхи, йо пана сувисуддхам̣ субхам̣ касин̣ам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ вихарати, со йасма̄ ‘‘субханти адхимутто хотӣ’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати, тасма̄ евам̣ десана̄ ката̄. пат̣исамбхида̄магге пана –
‘‘катхам̣ субхантева адхимутто хотӣти вимоккхо? идха бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ …пе… вихарати. метта̄йа бха̄витатта̄ сатта̄ аппат̣икӯла̄ хонти. карун̣а̄сахагатена…пе… мудита̄сахагатена …пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣…пе… вихарати. упеккха̄йа бха̄витатта̄ сатта̄ аппат̣икӯла̄ хонти. евам̣ субхантева адхимутто хотӣти вимоккхо’’ти (пат̣и. ма. 1.212) вуттам̣.
саббасо рӯпасан̃н̃а̄нантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.276-277) вуттамева. айам̣ ат̣т̣хамо вимоккхоти айам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ саббасо виссат̣т̣хатта̄ вимуттатта̄ ат̣т̣хамо уттамо вимоккхо на̄ма.
7-8. анарийавоха̄расуттаван̣н̣ана̄
67-68. саттаме анарийавоха̄ра̄ти на арийакатха̄ садосакатха̄. йа̄хи четана̄хи те воха̄ре вохаранти, та̄сам̣ етам̣ на̄мам̣. ат̣т̣хаме вуттапат̣ипаккханайена аттхо ведитаббо.
9. париса̄суттаван̣н̣ана̄
69. наваме кхаттийапариса̄ти кхаттийа̄нам̣ париса̄нам̣ саннипа̄то сама̄гамо. еса найо саббаттха. анекасатам̣ кхаттийапарисанти бимбиса̄расама̄гама-н̃а̄тисама̄гама-личчхависама̄гама̄дисадисам̣, ан̃н̃есу чаккава̄л̣есупи лаббхатева. саллапитапуббанти а̄ла̄пасалла̄по катапуббо. са̄каччха̄ти дхаммаса̄каччха̄пи сама̄паджджитапубба̄. йа̄дисако тесам̣ ван̣н̣оти те ода̄та̄пи хонти ка̄л̣а̄пи ман̇гураччхавӣпи, саттха̄ суван̣н̣аван̣н̣о. идам̣ пана сан̣т̣ха̄нам̣ пат̣ичча катхитам̣. сан̣т̣ха̄нампи ча кевалам̣ тесам̣ пан̃н̃а̄йатийева. на пана бхагава̄ милаккхасадисо хоти, на̄пи а̄муттаман̣икун̣д̣ало, буддхавесенева нисӣдати. тепи аттано сама̄насан̣т̣ха̄намева пассанти. йа̄дисако тесам̣ сароти те чхиннассара̄пи хонти гаггассара̄пи ка̄кассара̄пи, саттха̄ брахмассарова. идам̣ пана бха̄сантарам̣ сандха̄йа катхитам̣. сачепи хи саттха̄ ра̄джа̄сане нисинно катхети, ‘‘аджджа ра̄джа̄ мадхурена катхетӣ’’ти несам̣ хоти. катхетва̄ пакканте пана бхагавати пуна ра̄джа̄нам̣ а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘ко ну кхо айа’’нти вӣмам̣са̄ уппаджджати. таттха ко ну кхо айанти ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не ида̄нева ма̄гадхабха̄са̄йа сӣхал̣абха̄са̄йа мадхурена а̄ка̄рена катхенто ко ну кхо айам̣ антарахито, ким̣ дево уда̄ху мануссо’’ти евам̣ вӣмам̣санта̄пи на джа̄нантӣти аттхо. киматтхам̣ паневам̣ аджа̄нанта̄нам̣ дхаммам̣ десетӣти? ва̄санаттха̄йа. евам̣ сутопи хи дхаммо ана̄гате паччайо хотӣти ана̄гатам̣ пат̣ичча десети. анекасатам̣ бра̄хман̣апарисантиа̄динам̣ сон̣адан̣д̣асама̄гама̄дивасена чева ан̃н̃ачаккава̄л̣авасена ча самбхаво ведитаббо.
10. бхӯмича̄ласуттаван̣н̣ана̄
70. дасаме нисӣдананти идха чаммакхан̣д̣ам̣ адхиппетам̣. уденам̣ четийанти уденайаккхасса васанат̣т̣ха̄не катавиха̄ро вуччати. готамака̄дӣсупи есева найо. бха̄вита̄ти вад̣д̣хита̄. бахулӣката̄ти пунаппунам̣ ката̄. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄нам̣ вийа ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄. анут̣т̣хита̄ти адхит̣т̣хита̄. паричита̄ти самантато чита̄ сувад̣д̣хита̄. сусама̄раддха̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄.
ити анийамена катхетва̄ пуна нийаметва̄ дассенто татха̄гатасса кхотиа̄дима̄ха. еттха каппанти а̄йукаппам̣. тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле йам̣ манусса̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, там̣ парипун̣н̣ам̣ каронто тит̣т̣хеййа. каппа̄васесам̣ ва̄ти ‘‘аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти вуттавассасатато атирекам̣ ва̄. маха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘буддха̄нам̣ ат̣т̣ха̄не гаджджитам̣ на̄ма наттхи, пунаппунам̣ сама̄паджджитва̄ маран̣антикаведанам̣ виккхамбхенто бхаддакаппамева тит̣т̣хеййа. касма̄ пана на т̣хитоти? упа̄диннакасарӣрам̣ на̄ма кхан̣д̣ичча̄дӣхи абхибхуййати, буддха̄ ча кхан̣д̣ичча̄дибха̄вам̣ аппатва̄ пан̃чаме а̄йукот̣т̣ха̄се бахуджанасса пийамана̄пака̄лейева паринибба̄йанти. буддха̄нубуддхесу ча маха̄са̄вакесу париниббутесу екакенева кха̄н̣укена вийа т̣ха̄таббам̣ хоти дахараса̄ман̣ерапарива̄рена ва̄, тато ‘ахо буддха̄нам̣ париса̄’ти хӣл̣етаббатам̣ а̄паджджеййа. тасма̄ на т̣хито’’ти. евам̣ вуттепи йо пана вуччати ‘‘а̄йукаппо’’ти, идамева ат̣т̣хакатха̄йа нийа̄митам̣.
йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачиттоти еттха танти нипа̄таматтам̣, йатха̄ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто аджджхоттхат̣ачитто ан̃н̃опи кочи путхуджджано пат̣ивиджджхитум̣ на саккун̣еййа, евамева на̄саккхи пат̣ивиджджхитунти аттхо. ма̄ро хи йасса саббена саббам̣ два̄даса випалла̄са̄ аппахӣна̄, тасса читтам̣ парийут̣т̣ха̄ти. тхерасса ча чатта̄ро випалла̄са̄ аппахӣна̄, тенасса ма̄ро читтам̣ парийут̣т̣ха̄си. со пана читтапарийут̣т̣ха̄нам̣ каронто ким̣ каротӣти? бхеравам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄ дассети, садда̄рамман̣ам̣ ва̄ са̄вети. тато сатта̄ там̣ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ сатим̣ виссаджджетва̄ виват̣амукха̄ хонти, тесам̣ мукхена хаттхам̣ павесетва̄ хадайам̣ маддати, тато висан̃н̃а̄ва хутва̄ тит̣т̣ханти. тхерасса панеса мукхе хаттхам̣ павесетум̣ ким̣ саккхиссати, бхерава̄рамман̣ам̣ пана дассеси. там̣ дисва̄ тхеро нимиттобха̄сам̣ наппат̣ивиджджхи. бхагава̄ джа̄нантойева киматтхам̣ йа̄ва татийам̣ а̄мантесӣти? парато ‘‘тит̣т̣хату, бханте бхагава̄’’ти йа̄чите ‘‘туйхеветам̣ дуккат̣ам̣, туйхеветам̣ апараддха’’нти доса̄ропанена со катанукаран̣аттхам̣.
ма̄ро па̄пима̄ти еттха сатте анаттхе нийодженто ма̄ретӣти ма̄ро. па̄пима̄ти тассева вевачанам̣. со хи па̄падхаммасаманна̄гататта̄ ‘‘па̄пима̄’’ти вуччати. кан̣хо, антако, намучи, паматтабандхӯтипи тассева на̄ма̄ни. бха̄сита̄ кхо панеса̄ти айан̃хи бхагавато самбодхипаттийа̄ ат̣т̣хаме сатта̄хе бодхиман̣д̣ейева а̄гантва̄ ‘‘бхагава̄ йадаттхам̣ тумхехи па̄рамийо пӯрита̄, со во аттхо ануппатто, пат̣ивиддхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, ким̣ те локавича̄ран̣ена̄’’ти ватва̄ йатха̄ аджджа, евамева ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте бхагава̄’’ти йа̄чи. бхагава̄ часса ‘‘на та̄ва̄ха’’нтиа̄дӣни ватва̄ пат̣иккхипи. там̣ сандха̄йа – ‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте’’тиа̄дима̄ха.
таттха вийатта̄ти маггавасена бйатта̄, татхева винӣта̄, татха̄ виса̄рада̄. бахуссута̄ти тепит̣акавасена баху сутам̣ етесанти бахуссута̄. тамева дхаммам̣ дха̄рентӣти дхаммадхара̄. атха ва̄ парийаттибахуссута̄ чева пат̣иведхабахуссута̄ ча. парийаттипат̣иведхадхамма̄нам̣йева дха̄ран̣ато дхаммадхара̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ти арийадхаммасса анудхаммабхӯтам̣ випассана̄дхаммам̣ пат̣ипанна̄. са̄мӣчиппат̣ипанна̄ти ануччхавикапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄. анудхаммача̄риноти анудхаммам̣ чаран̣асӣла̄. сакам̣ а̄чарийаканти аттано а̄чарийава̄дам̣. а̄чиккхиссантӣтиа̄дӣни сабба̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. сахадхаммена̄ти сахетукена сака̄ран̣ена вачанена. саппа̄т̣иха̄рийанти йа̄ва ниййа̄никам̣ катва̄ дхаммам̣ десессанти.
брахмачарийанти сиккха̄ттайасан̇гахитам̣ сакалам̣ са̄санабрахмачарийам̣. иддханти самиддхам̣ джха̄насса̄давасена. пхӣтанти вуддхипаттам̣ саббапа̄липхуллам̣ вийа абхин̃н̃а̄сампаттивасена. виттха̄риканти виттхатам̣ тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄ге патит̣т̣хитавасена. ба̄худжан̃н̃анти бахӯхи н̃а̄там̣ пат̣ивиддхам̣ маха̄джана̄бхисамайавасена. путхубхӯтанти сабба̄ка̄рена путхулабха̄ваппаттам̣. катхам̣? йа̄ва девамануссехи суппака̄ситанти, йаттака̄ вин̃н̃уджа̄тика̄ дева̄ чева манусса̄ ча аттхи, саббехи сут̣т̣ху пака̄ситанти аттхо. аппоссуккоти нира̄лайо. тван̃хи па̄пима ат̣т̣хамасатта̄хато пат̣т̣ха̄йа ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте бхагава̄, паринибба̄ту сугато’’ти вираванто а̄хин̣д̣иттха. аджджа да̄ни пат̣т̣ха̄йа вигатусса̄хо хохи, ма̄ майхам̣ паринибба̄наттхам̣ ва̄йа̄мам̣ карохӣти вадати.
сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджджӣти сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ а̄йусан̇кха̄рам̣ виссаджджи паджахи. таттха на бхагава̄ хаттхена лед̣д̣ум̣ вийа а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджи, тема̄саматтамева пана пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тато парам̣ на сама̄паджджисса̄мӣти читтам̣ уппа̄деси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘оссаджӣ’’ти. уссаджӣтипи па̄т̣хо. маха̄бхӯмича̄лоти маханто патхавӣкампо. тада̄ кира дасасахассӣ локадха̄ту кампиттха. бхим̣санакоти бхайаджанако. девадундубхийо ча пхалим̣сӯти девабхерийо пхалим̣су, дево суккхагаджджитам̣ гаджджи, ака̄лавиджджулата̄ ниччхарим̣су, кхан̣икавассам̣ вассӣти вуттам̣ хоти.
уда̄нам̣ уда̄несӣти касма̄ уда̄неси? кочи на̄ма вадеййа ‘‘бхагава̄ паччхато паччхато анубандхитва̄ ‘паринибба̄ту, бханте’ти упаддуто бхайена а̄йусан̇кха̄рам̣ виссаджджесӣ’’ти, тассока̄со ма̄ хоту, бхӣтасса хи уда̄нам̣ на̄ма наттхӣти пӣтивегависсат̣т̣хам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха саббесам̣ сон̣асин̇га̄ла̄дӣнампи паччаккхабха̄вато тулитам̣ париччхиннанти тулам̣. ким̣ там̣? ка̄ма̄вачаракаммам̣. на тулам̣, на ва̄ тулам̣ садисамасса ан̃н̃ам̣ локийам̣ каммам̣ аттхӣти атулам̣. ким̣ там̣? махаггатакаммам̣. атха ва̄ ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ тулам̣, арӯпа̄вачарам̣ атулам̣. аппавипа̄кам̣ ва̄ тулам̣, бахувипа̄кам̣ атулам̣. самбхаванти самбхавахетубхӯтам̣, ра̄сика̄ракам̣ пин̣д̣ака̄раканти аттхо. бхавасан̇кха̄ранти пунаббхавасан̇кха̄ран̣акам̣. авассаджӣти виссаджджеси. мунӣти буддхамуни. аджджхаттаратоти нийакаджджхаттарато. сама̄хитоти упача̄раппана̄сама̄дхивасена сама̄хито. абхинди кавачамива̄ти кавачам̣ вийа абхинди. аттасамбхаванти аттани сан̃джа̄там̣ килесам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – савипа̄кат̣т̣хена самбхавам̣, бхава̄бхисан̇кхаран̣ат̣т̣хена бхавасан̇кха̄ранти ча ладдхана̄мам̣ тула̄туласан̇кха̄там̣ локийакамман̃ча оссаджи, сан̇га̄масӣсе маха̄йодхо кавачам̣ вийа аттасамбхавам̣ килесан̃ча аджджхаттарато хутва̄ сама̄хито хутва̄ абхиндӣти.
атха ва̄ туланти туленто тӣренто. атулан̃ча самбхаванти нибба̄нан̃чева самбхаван̃ча. бхавасан̇кха̄ранти бхавага̄микаммам̣. авассаджи мунӣти ‘‘пан̃чаккхандха̄ аничча̄, пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ ниродхо нибба̄нам̣ ничча’’нтиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.37-38) найена тулайанто буддхамуни бхаве а̄дӣнавам̣, нибба̄не ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ там̣ кхандха̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ бхавасан̇кха̄рам̣ каммам̣ ‘‘каммаккхайа̄йа сам̣ваттатӣ’’ти (ма. ни. 2.81; а. ни. 4.232-233) евам̣ вуттена каммаккхайакарена арийамаггена авассаджи. катхам̣? аджджхаттарато сама̄хито, абхинди кавачамиваттасамбхавам̣. со хи випассана̄васена аджджхаттарато, саматхавасена сама̄хитоти евам̣ пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа саматхавипассана̄балена кавачамива аттабха̄вам̣ парийонандхитва̄ т̣хитам̣, аттани самбхаватта̄ ‘‘аттасамбхава’’нти ладдхана̄мам̣ саббакилесаджа̄лам̣ абхинди. килеса̄бха̄вена ча катам̣ каммам̣ аппат̣исандхикатта̄ авассат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти евам̣ килесаппаха̄нена каммам̣ паджахи. пахӣнакилесасса ча бхайам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ абхӣтова а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджджи, абхӣтабха̄ван̃а̄панаттхан̃ча уда̄нам̣ уда̄несӣти ведитаббо.
йам̣ маха̄ва̄та̄ти йена самайена йасмим̣ ва̄ самайе маха̄ва̄та̄. ва̄йантӣти упаккхепакава̄та̄ на̄ма ут̣т̣хаханти, те ва̄йанта̄ сат̣т̣хисахасса̄дхиканавайоджанасатасахассабахалам̣ удакасандха̄ракава̄там̣ упаччхинданти, тато а̄ка̄се удакам̣ бхассати, тасмим̣ бхассанте патхавӣ бхассати, пуна ва̄то аттано балена антодхаммакаран̣е вийа удакам̣ а̄бандхитва̄ ган̣ха̄ти, тато удакам̣ уггаччхати, тасмим̣ уггаччханте патхавӣ уггаччхати. евам̣ удакам̣ кампитам̣ патхавим̣ кампети. етан̃ча кампанам̣ йа̄ваджджака̄ла̄пи хотийева, бахубха̄вена пана огаччхануггаччханам̣ на пан̃н̃а̄йати.
махиддхика̄ маха̄нубха̄ва̄ти иджджханасса махантата̄йа махиддхика̄, анубхавитаббасса махантата̄йа маха̄нубха̄ва̄. паритта̄ти дуббала̄. аппама̄н̣а̄ти балава̄. со имам̣ патхавим̣ кампетӣти со иддхим̣ ниббаттетва̄ сам̣ведженто маха̄моггалла̄но вийа, вӣмам̣санто ва̄ маха̄на̄гаттхерасса бха̄гинеййо сан̇гхараккхитаса̄ман̣еро вийа патхавим̣ кампети. сан̇кампетӣти самантато кампети. сампакампетӣти тассева вевачанам̣. ити имесу ат̣т̣хасу патхавикампесу пат̣хамо дха̄тукопена, дутийо иддха̄нубха̄вена, татийачатуттха̄ пун̃н̃атеджена, пан̃чамо н̃а̄н̣атеджена, чхат̣т̣хо са̄дхука̄рада̄навасена, саттамо ка̄рун̃н̃асабха̄вена, ат̣т̣хамо а̄роданена. ма̄тукуччхим̣ оккаманте ча тато никкхаманте ча маха̄сатте тасса пун̃н̃атеджена патхавӣ акампиттха, абхисамбодхийам̣ н̃а̄н̣атеджа̄бхихата̄ хутва̄ акампиттха, дхаммачаккаппаваттане са̄дхука̄рабха̄васан̣т̣хита̄ са̄дхука̄рам̣ дадама̄на̄ акампиттха, а̄йусан̇кха̄раоссаджджане ка̄рун̃н̃асабха̄васан̣т̣хита̄ читтасан̇кхобхам̣ асахама̄на̄ акампиттха, паринибба̄не а̄роданавегатунна̄ хутва̄ акампиттха. айам̣ панаттхо патхавидевата̄йа васена ведитаббо. маха̄бхӯтапатхавийа̄ панетам̣ наттхи ачетанатта̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
бхӯмича̄лавагго саттамо.