(6) 1. готамӣвагго

1. готамӣсуттаван̣н̣ана̄

51. чхат̣т̣хасса пат̣хаме саккесу вихаратӣти пат̣хамагаманена гантва̄ вихарати. маха̄паджа̄патӣти путтападжа̄йа чева дхӣтупаджа̄йа ча махантатта̄ евам̣ладдхана̄ма̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти бхагава̄ капилапурам̣ гантва̄ пат̣хамамева нандам̣ пабба̄джеси, саттаме дивасе ра̄хулакума̄рам̣. чумбат̣акакалахе (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.331; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.37) пана убхайанагарава̄сикесу йуддхаттха̄йа никкхантесу саттха̄ гантва̄ те ра̄джа̄но сан̃н̃а̄петва̄ аттадан̣д̣асуттам̣ (су. ни. 941 а̄дайо; маха̄ни. 170 а̄дайо) катхеси. ра̄джа̄но пасӣдитва̄ ад̣д̣хатийасате ад̣д̣хатийасате кума̄ре адам̣су, та̄ни пан̃ча кума̄расата̄ни саттху сантике паббаджим̣су, атха несам̣ паджа̄патийо са̄санам̣ песетва̄ анабхиратим̣ уппа̄дайим̣су. саттха̄ тесам̣ анабхиратийа̄ уппаннабха̄вам̣ н̃атва̄ те пан̃часате дахарабхиккхӯ кун̣а̄ладахам̣ нетва̄ аттано кун̣а̄лака̄ле нисиннапуббе па̄са̄н̣атале нисӣдитва̄ кун̣а̄ладжа̄такакатха̄йа (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) тесам̣ анабхиратим̣ винодетва̄ саббепи те сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песи, пуна маха̄ванам̣ а̄нетва̄ арахаттапхалети. тесам̣ читтаджа̄нанаттхам̣ пунапи паджа̄патийо са̄санам̣ пахин̣им̣су. те ‘‘абхабба̄ майам̣ гхара̄ва̄сасса̄’’ти пат̣иса̄санам̣ пахин̣им̣су. та̄ ‘‘на да̄ни амха̄кам̣ гхарам̣ гантум̣ йуттам̣, маха̄паджа̄патийа̄ сантикам̣ гантва̄ паббаджджам̣ ануджа̄на̄петва̄ паббаджисса̄ма̄’’ти пан̃часата̄пи маха̄паджа̄патим̣ упасан̇камитва̄ ‘‘аййе, амха̄кам̣ паббаджджам̣ ануджа̄на̄петха̄’’ти а̄хам̣су. маха̄паджа̄патӣ та̄ иттхийо гахетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ ран̃н̃о париниббутака̄ле упасан̇камӣтипи вадантийева.

алам̣ готами, ма̄ те руччӣти касма̄ пат̣иккхипи, нану саббесампи буддха̄нам̣ чатассо париса̄ хонтӣти? ка̄мам̣ хонти, киламетва̄ пана анекава̄рам̣ йа̄чите анун̃н̃а̄там̣ паббаджджам̣ ‘‘дуккхена ладдха̄’’ти самма̄ парипа̄лессантӣти гарум̣ катва̄ анун̃н̃а̄тука̄мо пат̣иккхипи. пакка̄мӣти пуна капилапурамева па̄виси. йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ти бодханеййасатта̄нам̣ упаниссайам̣ олокенто йатха̄джджха̄сайане вихаритва̄. ча̄рикам̣ пакка̄мӣти маха̄джанасан̇гахам̣ каронто уттама̄йа буддхасирийа̄ анопамена буддхавила̄сена атуритача̄рикам̣ пакка̄ми.

самбахула̄хи са̄кийа̄нӣхи саддхинти антонивесанамхийева дасабалам̣ уддисса паббаджджа̄весам̣ гахетва̄ пан̃часата̄ са̄кийа̄нийо паббаджджа̄весам̣йева га̄ха̄петва̄ сабба̄хипи та̄хи самбахула̄хи са̄кийа̄нӣхи саддхим̣. ча̄рикам̣ пакка̄мӣти гаманам̣ абхинӣхари. гамана̄бхинӣхаран̣ака̄ле пана та̄ сукхума̄ла̄ ра̄джиттхийо падаса̄ гантум̣ на саккхиссантӣти са̄кийаколийара̄джа̄но сован̣н̣асивика̄йо упат̣т̣ха̄пайим̣су. та̄ пана ‘‘йа̄не а̄руйха гаччхантӣти саттхари ага̄раво като хотӣ’’ти екапан̣н̣а̄сайоджаникам̣ падаса̄ва пат̣ипаджджим̣су. ра̄джа̄нопи пурато ча паччхато ча а̄раккхам̣ сам̣видаха̄петва̄ тан̣д̣уласаппитела̄дӣнам̣ сакат̣а̄ни пӯра̄петва̄ ‘‘гатат̣т̣ха̄не гатат̣т̣ха̄не а̄ха̄рам̣ пат̣ийа̄детха̄’’ти пурисе песайим̣су. сӯнехи па̄дехӣти та̄сан̃хи сукхума̄латта̄ па̄десу еко пхот̣о ут̣т̣хети, еко бхиджджати. убхо па̄да̄ катакат̣т̣хисампарикин̣н̣а̄ вийа хутва̄ уддхума̄та̄ джа̄та̄. тена вуттам̣ – ‘‘сӯнехи па̄дехӣ’’ти. бахидва̄ракот̣т̣хакети два̄ракот̣т̣хакато бахи. касма̄ паневам̣ т̣хита̄ти? евам̣ кирасса̄ ахоси – ‘‘ахам̣ татха̄гатена ананун̃н̃а̄та̄ сайамева паббаджджа̄весам̣ аггахесим̣, евам̣ гахитабха̄во ча пана ме сакаладжамбудӣпе па̄кат̣о джа̄то. саче саттха̄ паббаджджам̣ ануджа̄на̄ти, иччетам̣ кусалам̣. саче пана на̄нуджа̄ниссати, махатӣ гараха̄ бхависсатӣ’’ти виха̄рам̣ пависитум̣ асакконтӣ родама̄на̄ва ат̣т̣ха̄си.

ким̣ ну твам̣ готамӣти ким̣ ну ра̄джакула̄нам̣ випатти уппанна̄, кена твам̣ ка̄ран̣ена евам̣ виван̣н̣абха̄вам̣ патта̄, сӯнехи па̄дехи…пе… т̣хита̄ти. ан̃н̃енапи парийа̄йена̄ти ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена. бахука̄ра̄, бхантетиа̄дина̄ тасса̄ гун̣ам̣ катхетва̄ пуна паббаджджам̣ йа̄чанто евама̄ха. саттха̄пи ‘‘иттхийо на̄ма париттапан̃н̃а̄, екайа̄читаматтена паббаджджа̄йа анун̃н̃а̄та̄йа на мама са̄санам̣ гарум̣ катва̄ ган̣хиссантӣ’’ти тиккхаттум̣ пат̣иккхипитва̄ ида̄ни гарум̣ катва̄ га̄ха̄петука̄мата̄йа саче, а̄нанда, маха̄паджа̄патӣ готамӣ ат̣т̣ха гарудхамме пат̣игган̣ха̄ти, са̄ва’сса̄ хоту упасампада̄тиа̄дима̄ха. таттха са̄васса̄ти са̄ ева асса̄ паббаджджа̄пи упасампада̄пи хоту.

тадахӯпасампаннасса̄ти там̣дивасам̣ упасампаннасса. абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ каттаббанти ома̄на̄тима̄не акатва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена абхива̄данам̣, а̄сана̄ паччут̣т̣ха̄йа паччуггаманавасена паччут̣т̣ха̄нам̣, дасанакхе самодха̄нетва̄ ан̃джаликаммам̣, а̄санапан̃н̃а̄панабӣджана̄дикам̣ ануччхавикакаммасан̇кха̄там̣ са̄мӣчикамман̃ча катаббам̣. абхиккхуке а̄ва̄сети йаттха васантийа̄ анантара̄йена ова̄даттха̄йа упасан̇каманат̣т̣ха̄не ова̄дада̄йако а̄чарийо наттхи, айам̣ абхиккхуко а̄ва̄со на̄ма. еварӯпе а̄ва̄се вассам̣ на упагантаббам̣. анвад̣д̣хама̄санти анупосатхикам̣. ова̄дӯпасан̇камананти ова̄даттха̄йа упасан̇каманам̣. дит̣т̣хена̄ти чаккхуна̄ дит̣т̣хена. сутена̄ти сотена сутена. парисан̇ка̄йа̄ти дит̣т̣хасутавасена парисан̇китена. гарудхамманти гарукам̣ сан̇гха̄дисеса̄паттим̣. паккхама̄наттанти анӯна̄ни паннараса диваса̄ни ма̄наттам̣. чхасу дхаммесӯти вика̄лабходжаначчхат̣т̣хесу сиккха̄падесу. сиккхитасиккха̄йа̄ти екасиккхампи акхан̣д̣ам̣ катва̄ пӯритасиккха̄йа. аккоситаббо парибха̄ситабботи дасаннам̣ аккосаваттхӯнам̣ ан̃н̃атарена аккосаваттхуна̄ на аккоситаббо, бхайӯпадам̣сана̄йа йа̄йа ка̄йачи парибха̄са̄йа на парибха̄ситаббо.

оват̣о бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯсу вачанапатхоти ова̄да̄нуса̄санадхаммакатха̄сан̇кха̄то вачанапатхо бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯсу оварито пихито, на бхиккхунийа̄ кочи бхиккху овадитаббо ануса̄ситаббо ва̄ ‘‘бханте, пора̄н̣акаттхера̄ идам̣ чӣвараваттам̣ пӯрайим̣сӯ’’ти евам̣ пана павен̣ивасена катхетум̣ ват̣т̣ати. ановат̣о бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣсу вачанапатхоти бхиккхӯнам̣ пана бхиккхунӣсу вачанапатхо анива̄рито, йатха̄ручи овадитум̣ ануса̄ситум̣ дхаммакатхам̣ катхетунти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панеса̄ гарудхаммакатха̄ самантапа̄са̄дика̄йа винайасам̣ван̣н̣ана̄йа (па̄чи. ат̣т̣ха. 148) вуттанайенева ведитабба̄.

име пана ат̣т̣ха гарудхамме саттху сантике уггахетва̄ тхерена аттано а̄рочийама̄не сутва̄ва маха̄паджа̄патийа̄ та̄ва махантам̣ доманассам̣ кхан̣ена пат̣иппассамбхи, анотаттадахато а̄бхатена сӣтудакасса гхат̣асатена маттхаке париситта̄ вийа вигатапарил̣а̄ха̄ аттамана̄ хутва̄ гарудхаммапат̣иггахан̣ена уппаннапӣтипа̄моджджам̣ а̄викаронтӣ сеййатха̄пи, бхантетиа̄дикам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

кумбхаттхенакехӣти кумбхе дӣпам̣ джа̄летва̄ тена а̄локена парагхаре бхан̣д̣ам̣ вичинитва̄ тхенакачорехи. сетат̣т̣хика̄ на̄ма рогаджа̄тӣти еко па̄н̣ако на̄л̣амаджджхагатам̣ кан̣д̣ам̣ виджджхати, йена виддха̄ кан̣д̣а̄ никкхантампи са̄лисӣсам̣ кхӣрам̣ гахетум̣ на саккоти. ман̃джит̣т̣хика̄ на̄ма рогаджа̄тӣти уччхӯнам̣ антораттабха̄во.

махато тал̣а̄касса пат̣икаччева а̄л̣инти имина̄ пана етаматтхам̣ дассети – йатха̄ махато тал̣а̄касса па̄л̣ийа̄ абаддха̄йапи кин̃чи удакам̣ тит̣т̣хатева, пат̣хамамева баддха̄йа пана йам̣ абаддхапаччайа̄ на тит̣т̣хеййа, тампи тит̣т̣хеййа, евамева йе име ануппанне ваттхусмим̣ пат̣икаччева анатиккаманаттха̄йа гарудхамма̄ пан̃н̃атта̄, тесу апан̃н̃аттесу ма̄туга̄масса паббаджитатта̄ пан̃ча вассасата̄ни саддхаммо тит̣т̣хеййа. пат̣икаччева пан̃н̃аттатта̄ пана апара̄нипи пан̃ча вассасата̄ни т̣хассатӣти евам̣ пат̣хамам̣ вуттавассасахассамева т̣хассати. вассасахассанти четам̣ пат̣исамбхида̄пабхедаппаттакхӣн̣а̄сава̄нам̣ васенева вуттам̣, тато пана уттарипи суккхавипассакакхӣн̣а̄сававасена вассасахассам̣, ана̄га̄мивасена вассасахассам̣, сакада̄га̄мивасена вассасахассам̣, сота̄паннавасена вассасахассанти евам̣ пан̃чавассасахасса̄ни пат̣иведхасаддхаммо т̣хассати. парийаттидхаммопи та̄нийева. на хи парийаттийа̄ асати пат̣иведхо аттхи, на̄пи парийаттийа̄ сати пат̣иведхо на хоти. лин̇гам̣ пана парийаттийа̄ антарахита̄йапи чирам̣ паваттиссатӣти.

2. ова̄дасуттаван̣н̣ана̄

52. дутийе бахуссутоти идха сакалассапи буддхавачанасса васена бахуссутабха̄во ведитаббо. гарудхамманти ка̄йасам̣саггам̣. айаметтха сан̇кхепо. бхиккхунова̄дакавиниччхайо пана самантапа̄са̄дика̄йа (па̄чи. ат̣т̣ха. 144 а̄дайо) вуттанайенева ведитаббо.

3. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄

53. татийе сара̄га̄йа̄ти сара̄гаттха̄йа. вира̄га̄йа̄ти вираджджанаттха̄йа. сам̣йога̄йа̄ти ват̣т̣е сам̣йогаттха̄йа. висам̣йога̄йа̄ти ват̣т̣е висам̣йогабха̄ваттха̄йа. а̄чайа̄йа̄ти ват̣т̣асса вад̣д̣ханаттха̄йа. но апачайа̄йа̄ти на ват̣т̣авиддхам̣санаттха̄йа. дуббхарата̄йа̄ти дуппосанаттха̄йа. но субхарата̄йа̄ти на сукхапосанаттха̄йа. имасмим̣ сутте пат̣хамава̄рена ват̣т̣ам̣ катхитам̣, дутийава̄рена виват̣т̣ам̣ катхитам̣. имина̄ ча пана ова̄дена готамӣ арахаттам̣ патта̄ти.

4. дӣгхаджа̄н̣усуттаван̣н̣ана̄

54. чатуттхе бйаггхападжджа̄ти идамасса павен̣и на̄ма васена а̄лапанам̣. тасса хи пуббапуриса̄ бйаггхапатхе джа̄та̄ти тасмим̣ куле манусса̄ бйаггхападжджа̄ти вуччанти. иссаттхена̄ти исса̄сакаммена. татрупа̄йа̄йа̄ти ‘‘имасмим̣ ка̄ле идам̣ на̄ма ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти джа̄нане упа̄йабхӯта̄йа. вуддхасӣлиноти вад̣д̣хитасӣла̄ вуддхасама̄ча̄ра̄. а̄йанти а̄гаманам̣. на̄ччога̄л̣ханти на̄тимахантам̣. на̄тихӣнанти на̄тикасирам̣. парийа̄да̄йа̄ти гахетва̄ кхепетва̄. таттха йасса вайато дигун̣о а̄йо, тасса вайо а̄йам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти.

‘‘чатудха̄ вибхадже бхоге, пан̣д̣ито гхарама̄васам̣;

екена бхоге бхун̃джеййа, двӣхи каммам̣ пайоджайе;

чатуттхан̃ча нидха̄пеййа, а̄пада̄су бхависсатӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.265) –

евам̣ пат̣ипаджджато пана вайо а̄йам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккотийева.

удумбаракха̄дӣва̄ти йатха̄ удумбара̄ни кха̄дитука̄мена пакке удумбараруккхе ча̄лите екаппаха̄ренева бахӯни пхала̄ни патанти, со кха̄дитаббайуттака̄ни кха̄дитва̄ итара̄ни бахутара̄ни паха̄йа гаччхати, евамевам̣ йо а̄йато вайам̣ бахутарам̣ катва̄ виппакиранто бхоге парибхун̃джати, со ‘‘удумбаракха̄дикам̣ва̄йам̣ кулапутто бхоге кха̄датӣ’’ти вуччати. аджет̣т̣хамаран̣анти ана̄йакамаран̣ам̣. самам̣ джӣвикам̣ каппетӣти самма̄ джӣвикам̣ каппети. самаджӣвита̄ти самаджӣвита̄йа джӣвита̄. апа̄йамукха̄нӣти вина̄сасса т̣ха̄на̄ни.

ут̣т̣ха̄та̄ каммадхеййесӯти каммакаран̣ат̣т̣ха̄несу ут̣т̣ха̄навӣрийасампанно. видха̄нава̄ти видаханасампанно. соттха̄нам̣ сампара̄йиканти соттхибхӯтам̣ сампара̄йикам̣. саччана̄мена̄ти буддхатта̄йева буддхоти евам̣ авитатхана̄мена. ча̄го пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти ча̄го ча сесапун̃н̃ан̃ча павад̣д̣хати. имасмим̣ сутте саддха̄дайо миссака̄ катхита̄. пан̃чамам̣ утта̄намева.

6. бхайасуттаван̣н̣ана̄

56. чхат̣т̣хе габбхоти габбхава̄со. дит̣т̣хадхаммика̄пӣти сандит̣т̣хика̄ габбхава̄сасадиса̄ пунапи мануссагаббха̄. сампара̄йика̄пӣти т̣хапетва̄ мануссагаббхе сесагаббха̄. убхайам̣ ете ка̄ма̄ павуччантӣти бхайан̃ча дуккхан̃ча, бхайан̃ча рого ча, бхайан̃ча ган̣д̣о ча, бхайан̃ча саллан̃ча, бхайан̃ча сан̇го ча, бхайан̃ча пан̇ко ча, бхайан̃ча габбхо ча̄ти евам̣ убхайам̣ ете ка̄ма̄ павуччанти. са̄тарӯпена̄ти ка̄масукхена. палипатханти ват̣т̣апалипатхам̣. атиккамма̄ти имасмим̣ т̣ха̄не випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ асса бхиккхуно арахаттаппаттабха̄во гахито. еварӯпам̣ паджам̣ джа̄тиджарӯпетам̣ тӣсу бхавесу пхандама̄нам̣ авеккхатӣти сутте ват̣т̣ам̣ катхетва̄ га̄тха̄су виват̣т̣ам̣ катхитанти. саттамат̣т̣хама̄ни утта̄наттха̄нева.

9-10. пуггаласуттадвайаван̣н̣ана̄

59-60. наваме уджубхӯтоти ка̄йаван̇ка̄дӣнам̣ абха̄вена уджуко. пан̃н̃а̄сӣласама̄хитоти пан̃н̃а̄йа ча сӣлена ча саманна̄гато. йаджама̄на̄нанти да̄нам̣ даданта̄нам̣. пун̃н̃апеккха̄нанти пун̃н̃ам̣ олокента̄нам̣ гавесанта̄нам̣. опадхиканти упадхивипа̄кам̣, опадхибхӯтам̣ т̣ха̄нам̣ аппама̄н̣ам̣. дасаме самуккат̣т̣хоти уккат̣т̣хо уттамо. сатта̄нанти саббасатта̄нам̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

готамӣвагго чхат̣т̣хо.