3. гахапативагго
1. пат̣хамауггасуттаван̣н̣ана̄
21. татийасса пат̣хаме пан̃н̃атте а̄сане нисӣдӣти тасса кира гхаре пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ пан̃ча а̄санасата̄ни ниччам̣ пан̃н̃атта̄нева хонти, тесу ан̃н̃атарасмим̣ а̄сане нисӣди. там̣ сун̣а̄хӣти те сун̣а̄хи, там̣ ва̄ ат̣т̣хавидхам̣ аччхарийадхаммам̣ сун̣а̄хи. читтам̣ пасӣдӣти ‘‘буддхо ну кхо на буддхо ну кхо’’ти витаккаматтампи на уппаджджи, айамева буддхоти читтуппа̄до пасанно ана̄вило ахоси. сака̄ни ва̄ н̃а̄тикула̄нӣти аттано йа̄панаматтам̣ дханам̣ гахетва̄ н̃а̄тигхара̄ни гаччхату. касса во даммӣти катарапурисасса тумхе дада̄ми, а̄рочетха ме аттано адхиппа̄йам̣. аппат̣ивибхатта̄ти ‘‘еттакам̣ дасса̄ми еттакам̣ на дасса̄ми, идам̣ дасса̄ми идам̣ на дасса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄дентена хи пат̣ивибхатта̄ на̄ма хоти, майхам̣ пана на евам̣. атха кхо сан̇гхика̄ вийа ган̣асантака̄ вийа ча сӣлавантехи саддхим̣ са̄дха̄ран̣а̄йева. саккаччам̣йева пайирупа̄са̄мӣти сахаттха̄ упат̣т̣хаха̄ми, читтӣка̄рена упасан̇кама̄ми.
аначчхарийам̣ кхо пана мам̣, бхантети, бханте, йам̣ мам̣ девата̄ упасан̇камитва̄ евам̣ а̄роченти, идам̣ на аччхарийам̣. йам̣ пана̄хам̣ татонида̄нам̣ читтасса ун̣н̣атим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, там̣ ева аччхарийанти вадати. са̄дху са̄дху, бхиккхӯти еттха кин̃ча̄пи бхиккхум̣ а̄мантети, упа̄сакассева пана веййа̄каран̣асампахам̣сане еса са̄дхука̄роти ведитаббо.
2. дутийауггасуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе на̄гаванети тасса кира сет̣т̣хино на̄гаванам̣ на̄ма уййа̄нам̣, со таттха пуребхаттам̣ гандхама̄ла̄дӣни га̄ха̄петва̄ уййа̄накӣл̣икам̣ кӣл̣итука̄мо гантва̄ парича̄рийама̄но бхагавантам̣ аддаса. саха дассаненевасса пуриманайенева читтам̣ пасӣди, сура̄па̄нена ча уппаннамандо тан̇кхан̣ам̣йева пахӣйи. там̣ сандха̄йевама̄ха. он̣оджесинти удакам̣ хаттхе па̄тетва̄ ада̄сим̣. асукоти амуко. самачиттова демӣти ‘‘имасса тхокам̣, имасса бахука’’нти евам̣ читтана̄наттам̣ на кароми, деййадхаммам̣ пана екасадисам̣ каромӣти дассети. а̄рочентӣти а̄ка̄се т̣хатва̄ а̄роченти. наттхи там̣ сам̣йоджананти имина̄ упа̄сако аттано ана̄га̄мипхалам̣ бйа̄кароти.
3. пат̣хамахаттхакасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе хаттхако а̄л̣авакоти бхагавата̄ а̄л̣авакайаккхасса хаттхато хаттхехи сампат̣иччхитатта̄ хаттхакоти ладдхана̄мо ра̄джакума̄ро. сӣлава̄ти пан̃часӣладасасӣлена сӣлава̄. ча̄гава̄ти ча̄гасампанно. каччиттха, бхантети, бханте, каччи еттха бхагавато бйа̄каран̣ат̣т̣ха̄не. аппиччхоти адхигамаппиччхата̄йа аппиччхо.
4. дутийахаттхакасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе пан̃чаматтехи упа̄сакасатехӣти сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣йева арийаса̄вакаупа̄сака̄нам̣ пан̃чахи сатехи паривуто бхуттапа̄тара̄со гандхама̄лавилепеначун̣н̣а̄ни гахетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. сан̇гахаваттхӯнӣти сан̇ган̣ханака̄ран̣а̄ни. теха̄ханти техи ахам̣. там̣ да̄нена сан̇ган̣ха̄мӣти нан̇галабалибаддабхаттабӣджа̄дӣни чева гандхама̄ламӯла̄дӣни ча датва̄ сан̇ган̣ха̄ми. пеййаваджджена̄ти амма, та̄та, бха̄тара, бхагинӣтиа̄дикена кан̣н̣асукхена мудукена пийавачанена сан̇ган̣ха̄ми. аттхачарийа̄йа̄ти ‘‘имасса да̄нена ва̄ пийавачанена ва̄ киччам̣ наттхи, аттхачарийа̄йа сан̇ган̣хитаббайуттако айа’’нти н̃атва̄ уппаннакиччаниттхаран̣асан̇кха̄та̄йа аттхачарийа̄йа сан̇ган̣ха̄ми. сама̄наттата̄йа̄ти ‘‘имасса да̄на̄дӣхи киччам̣ наттхи, сама̄наттата̄йа сан̇ган̣хитаббо айа’’нти екато кха̄данапивананисаджджа̄дӣхи аттана̄ сама̄нам̣ катва̄ сан̇ган̣ха̄ми. далиддасса кхо но татха̄ сотаббам̣ ман̃н̃антӣти далиддасса кин̃чи да̄тум̣ ва̄ ка̄тум̣ ва̄ асакконтасса, йатха̄ далиддасса но татха̄ сотаббам̣ ман̃н̃анти, мама пана сотаббам̣ ман̃н̃анти, диннова̄де тит̣т̣ханти, на ме ануса̄саним̣ атиккамитаббам̣ ман̃н̃анти. йони кхо тйа̄йанти упа̄йо кхо те айам̣. имесу пана двӣсупи суттесу саттха̄ра̄ сӣлача̄гапан̃н̃а̄ миссака̄ катхита̄ти ведитабба̄.
5-6. маха̄на̄масутта̄диван̣н̣ана̄
25-26. пан̃чаме аттхӯпапариккхита̄ хотӣти аттха̄наттхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ упапариккхита̄ хоти. чхат̣т̣хе саддха̄сӣлача̄га̄ миссака̄ катхита̄.
7. пат̣хамабаласуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме уджджхаттибала̄ти уджджха̄набала̄. ба̄ла̄нан̃хи ‘‘йам̣ асуко идан̃чидан̃ча а̄ха, мам̣ со а̄ха, на ан̃н̃а’’нти евам̣ уджджха̄намева балам̣. ниджджхаттибала̄ти ‘‘на идам̣ евам̣, евам̣ на̄мета’’нти аттха̄наттханиджджха̄панам̣йева балам̣. пат̣исан̇кха̄набала̄ти паччавеккхан̣абала̄. кхантибала̄ти адхива̄санабала̄.
8. дутийабаласуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме бала̄нӣти н̃а̄н̣абала̄ни. а̄сава̄нам̣ кхайам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти арахаттам̣ пат̣иджа̄на̄ти. аниччатоти хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена. йатха̄бхӯтанти йатха̄сабха̄вато. саммаппан̃н̃а̄йа̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа. ан̇га̄рака̄сӯпама̄ти санта̄панат̣т̣хена ан̇га̄рака̄суйа̄ упамита̄ име ка̄ма̄ти. вивеканиннанти пхаласама̄паттивасена нибба̄наниннам̣. вивекат̣т̣ханти килесехи ваджджитам̣ дӯрӣбхӯтам̣ ва̄. неккхамма̄бхиратанти паббаджджа̄бхиратам̣. бйантибхӯтанти вигатантабхӯтам̣ екадесена̄пи аналлӣнам̣ висам̣йуттам̣ висам̣сат̣т̣хам̣. а̄сават̣т̣ха̄нийехӣти сампайогавасена а̄сава̄нам̣ ка̄ран̣абхӯтехи, килесадхаммехӣти аттхо. атха ва̄ бйантибхӯтанти вигатава̄йанти аттхо. куто? саббасо а̄сават̣т̣ха̄нийехи дхаммехи, саббехи тебхӯмакадхаммехӣти аттхо. имасмим̣ сутте арийамагго локийалокуттаро катхито.
9. аккхан̣асуттаван̣н̣ана̄
29. наваме кхан̣е кичча̄ни каротӣти кхан̣акиччо, ока̄сам̣ лабхитва̄ва кичча̄ни каротӣти аттхо. дхаммоти чатусаччадхаммо. опасамикоти килесӯпасама̄вахо. паринибба̄йикоти килесапаринибба̄накаро. чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самбодхим̣ гаччхати сампа̄пун̣а̄тӣти самбодхага̄мӣ. дӣгха̄йукам̣ деваника̄йанти идам̣ асан̃н̃ам̣ деваника̄йам̣ сандха̄йа вуттам̣. авин̃н̃а̄та̄ресӯти ативийа авин̃н̃ӯсу.
суппаведитети сукатхите. антара̄йика̄ти антара̄йакара̄. кхан̣о ве ма̄ упаччага̄ти айам̣ ладдхо кхан̣о ма̄ атикками. идха чева нам̣ вира̄дхетӣти саче кочи паматтача̄рӣ идха имам̣ кхан̣ам̣ лабхитва̄пи саддхаммасса нийа̄матам̣ арийамаггам̣ вира̄дхети на сампа̄дети. атӣтаттхоти ха̄питаттхо. чираттам̣ анутаписсатӣти чирараттам̣ сочиссати. йатха̄ хи ‘‘асукат̣т̣ха̄не бхан̣д̣ам̣ самуппанна’’нти сутва̄ еко ва̄н̣иджо на гаччхеййа, ан̃н̃е гантва̄ ган̣хеййум̣, тесам̣ там̣ ат̣т̣хагун̣ампи дасагун̣ампи бхавеййа. атха итаро ‘‘мама аттхо атикканто’’ти анутапеййа, евам̣ йо идха кхан̣ам̣ лабхитва̄ аппат̣ипаджджанто саддхаммасса нийа̄матам̣ вира̄дхети, со айам̣ ва̄н̣иджова атӣтаттхо чирам̣ анутаписсати сочиссати. кин̃ча бхиййо авиджджа̄нивутоти татха̄. паччавидунти пат̣ивиджджхим̣су. сам̣вара̄ти сӣласам̣вара̄. ма̄радхеййапара̄нугети ма̄радхеййасан̇кха̄там̣ сам̣са̄рам̣ анугате. па̄ран̇гата̄ти нибба̄нам̣ гата̄. йе патта̄ а̄саваккхайанти йе арахаттам̣ патта̄. евамидха га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
10. ануруддхамаха̄витаккасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме четӣсӯти четина̄мака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ нива̄сат̣т̣ха̄натта̄ евам̣ладдхавоха̄ре рат̣т̣хе. па̄чӣнавам̣сада̄йети дасабаласса васанат̣т̣ха̄нато па̄чӣнадиса̄йа т̣хите вам̣сада̄йе нӣлобха̄сехи вел̣ӯхи сан̃чханне аран̃н̃е. евам̣ четасо паривитакко удапа̄дӣти тхеро кира паббаджитва̄ пат̣хамаантовассамхийева сама̄паттила̄бхӣ хутва̄ сахассалокадха̄тудассанасаматтхам̣ диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ уппа̄деси. со са̄рипуттаттхерасса сантикам̣ гантва̄ евама̄ха – ‘‘идха̄хам̣, а̄вусо са̄рипутта, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассалокам̣ олокеми. а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екаггам̣. атха ча пана ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ на вимуччатӣ’’ти. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘йам̣ кхо те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти ‘ахам̣ диббена чаккхуна̄…пе… олокемӣ’ти, идам̣ те ма̄насмим̣. йампи те, а̄вусо, ануруддха евам̣ хоти ‘а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣…пе… екагга’нти, идам̣ те уддхаччасмим̣. йампи те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти ‘атха ча пана ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ на вимуччатӣ’ти, идам̣ те куккуччасмим̣. са̄дху вата̄йасма̄ ануруддхо име тайо дхамме паха̄йа име тайо дхамме аманасикаритва̄ амата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣харатӯ’’ти евамасса тхеро каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. со каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ а̄пуччхитва̄ четират̣т̣хам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ каронто ат̣т̣хама̄сам̣ чан̇камена вӣтина̄меси. со падха̄навеганимматхитатта̄ килантака̄йо екасса вел̣угумбасса хет̣т̣ха̄ нисӣди. атхасса̄йам̣ евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди, еса маха̄пурисавитакко уппаджджӣти аттхо.
аппиччхасса̄ти еттха паччайаппиччхо, адхигамаппиччхо, парийаттиаппиччхо, дхутан̇гаппиччхоти чатта̄ро аппиччха̄. таттха паччайаппиччхо бахум̣ денте аппам̣ ган̣ха̄ти, аппам̣ денте аппатарам̣ ган̣ха̄ти, на анавасесагга̄хӣ хоти. адхигамаппиччхо маджджхантикаттхеро вийа аттано адхигамам̣ ан̃н̃есам̣ джа̄нитум̣ на дети. парийаттиаппиччхо тепит̣акопи сама̄но на бахуссутабха̄вам̣ джа̄на̄петука̄мо хоти са̄кетатиссаттхеро вийа. дхутан̇гаппиччхо дхутан̇гапарихаран̣абха̄вам̣ ан̃н̃есам̣ джа̄нитум̣ на дети двебха̄тикаттхересу джет̣т̣хаттхеро вийа. ваттху висуддхимагге катхитам̣. айам̣ дхаммоти евам̣ сантагун̣анигуханена ча пат̣иггахан̣е маттан̃н̃ута̄йа ча аппиччхасса пуггаласса айам̣ навалокуттарадхаммо сампаджджати, но махиччхасса. евам̣ саббаттха йоджетаббам̣.
сантут̣т̣хасса̄ти чатӯсу паччайесу тӣхи сантосехи сантут̣т̣хасса. павивиттасса̄ти ка̄йачиттаупадхививекехи вивиттасса. таттха ка̄йавивеко на̄ма ган̣асан̇ган̣икам̣ винодетва̄ а̄рамбхаваттхувасена екӣбха̄во. екӣбха̄ваматтенева каммам̣ на ниппхаджджатӣти касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттети, айам̣ читтавивеко на̄ма. сама̄паттиматтенева каммам̣ на ниппхаджджатӣти джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ сабба̄ка̄рато упадхививеко на̄ма. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣, упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти (маха̄ни. 7, 49).
сан̇ган̣ика̄ра̄масса̄ти ган̣асан̇ган̣ика̄йа чева килесасан̇ган̣ика̄йа ча ратасса. а̄раддхавӣрийасса̄ти ка̄йикачетасикавӣрийавасена а̄раддхавӣрийасса. упат̣т̣хитассатисса̄ти чатусатипат̣т̣ха̄навасена упат̣т̣хитассатисса. сама̄хитасса̄ти екаггачиттасса. пан̃н̃аватоти каммассакатапан̃н̃а̄йа пан̃н̃авато.
са̄дху са̄дхӯти тхерасса витаккам̣ сампахам̣сенто евама̄ха. имам̣ ат̣т̣хаманти сатта нидхӣ ладдхапурисасса ат̣т̣хамам̣ денто вийа, сатта ман̣иратана̄ни, сатта хаттхиратана̄ни, сатта ассаратана̄ни ладдхапурисасса ат̣т̣хамам̣ денто вийа сатта маха̄пурисавитакке витаккетва̄ т̣хитасса ат̣т̣хамам̣ а̄чиккханто евама̄ха. ниппапан̃ча̄ра̄масса̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипапан̃чарахитатта̄ ниппапан̃часан̇кха̄те нибба̄нападе абхиратасса. итарам̣ тассева вевачанам̣. папан̃ча̄ра̄масса̄ти йатха̄вуттесу папан̃чесу абхиратасса. итарам̣ тассева вевачанам̣.
йатоти йада̄. татоти тада̄. на̄на̄ратта̄нанти нилапӣталохитода̄таван̣н̣ехи на̄на̄раджанехи ратта̄нам̣. пам̣сукӯланти тевӣсатийа̄ кхеттесу т̣хитапам̣сукӯлачӣварам̣. кха̄йиссатӣти йатха̄ тасса пуббан̣хасамайа̄дӣсу йасмим̣ самайе йам̣ иччхати, тасмим̣ самайе там̣ па̄рупантасса со дуссакаран̣д̣ако мана̄по хутва̄ кха̄йати, евам̣ туйхампи чӣварасантосамаха̄арийавам̣сена тут̣т̣хасса вихарато пам̣сукӯлачӣварам̣ кха̄йиссати упат̣т̣хахиссати. ратийа̄ти ратиаттха̄йа. апаритасса̄йа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хипаритассана̄хи апаритассанаттха̄йа. пха̄сувиха̄ра̄йа̄ти сукхавиха̄раттха̄йа. оккамана̄йа нибба̄насса̄ти аматам̣ нибба̄нам̣ отаран̣аттха̄йа.
пин̣д̣ийа̄лопабходжананти га̄манигамара̄джадха̄нӣсу джан̇гха̄балам̣ нисса̄йа гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ чарантена ладдхапин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣. кха̄йиссатӣти тасса гахапатино на̄наггарасабходжанам̣ вийа упат̣т̣хахиссати. сантут̣т̣хасса вихаратоти пин̣д̣апа̄тасантосамаха̄арийавам̣сена сантут̣т̣хасса вихарато. руккхамӯласена̄санам̣ кха̄йиссатӣти тасса гахапатино тебхӯмакапа̄са̄де гандхакусумава̄сасугандхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ вийа руккхамӯлам̣ упат̣т̣хахиссати. сантут̣т̣хасса̄ти сена̄санасантосамаха̄арийавам̣сена сантут̣т̣хасса. тин̣асантха̄ракоти тин̣ехи ва̄ пан̣н̣ехи ва̄ бхӯмийам̣ ва̄ пхалакапа̄са̄н̣атала̄ни ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ сантхатасантхато. пӯтимуттанти йам̣кин̃чи муттам̣. тан̇кхан̣е гахитампи пӯтимуттамева вуччати дуггандхатта̄. сантут̣т̣хасса вихаратоти гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄расантосена сантут̣т̣хасса вихарато.
ити бхагава̄ чатӯсу т̣ха̄несу арахаттам̣ паккхипанто каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ ‘‘катарасена̄сане ну кхо васантасса каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йам̣ бхависсатӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘тасмин̃н̃ева васантасса̄’’ти н̃атва̄ тена хи твам̣, ануруддха̄тиа̄дима̄ха. павивиттасса вихаратоти тӣхи вивекехи вивиттасса вихарантасса. уййоджаникапат̣исам̣йуттанти уййоджаникехева вачанехи пат̣исам̣йуттам̣, тесам̣ упат̣т̣ха̄нагаманакам̣йева̄ти аттхо. папан̃чаниродхети нибба̄нападе. паккхандатӣти а̄рамман̣акаран̣авасена паккхандати. пасӣдатӣтиа̄дӣсупи а̄рамман̣авасенева пасӣданасантит̣т̣ханамуччана̄ ведитабба̄. ити бхагава̄ четират̣т̣хе па̄чӣнавам̣сада̄йе а̄йасмато ануруддхасса катхите ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке пуна бхесакал̣а̄ванамаха̄виха̄ре нисӣдитва̄ бхиккхусан̇гхасса виттха̄рена катхеси.
маномайена̄ти манена ниббаттитака̄йопи маномайоти вуччати манена гатака̄йопи, идха манена гатака̄йам̣ сандха̄йевама̄ха. йатха̄ ме аху сан̇каппоти йатха̄ майхам̣ витакко ахоси, тато уттари ат̣т̣хамам̣ маха̄пурисавитаккам̣ дассенто тато уттарим̣ десайи. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
гахапативагго татийо.