1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. метта̄вагго
1. метта̄суттаван̣н̣ана̄
1. ат̣т̣хаканипа̄тасса пат̣хаме а̄севита̄йа̄ти а̄дарена севита̄йа. бха̄вита̄йа̄ти вад̣д̣хита̄йа. бахулӣката̄йа̄ти пунаппунам̣ ката̄йа. йа̄никата̄йа̄ти йуттайа̄насадисаката̄йа. ваттхуката̄йа̄ти патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄йа. анут̣т̣хита̄йа̄ти паччупат̣т̣хита̄йа. паричита̄йа̄ти самантато чита̄йа упачита̄йа. сусама̄раддха̄йа̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄йа суката̄йа. а̄нисам̣са̄ти гун̣а̄. сукхам̣ супатӣтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ ека̄дасаканипа̄те ваккха̄ма.
аппама̄н̣анти пхаран̣авасена аппама̄н̣ам̣. танӯ сам̣йоджана̄ хонти, пассато упадхиккхайанти метта̄падат̣т̣ха̄на̄йа випассана̄йа ануккамена упадхиккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ паттасса даса сам̣йоджана̄ пахӣйантӣти аттхо. атха ва̄ танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти пат̣игхан̃чева пат̣игхасампайуттасам̣йоджана̄ ча танука̄ хонти. пассато упадхиккхайанти тесам̣йева килесӯпадхӣнам̣ кхайасан̇кха̄там̣ меттам̣ адхигамавасена пассантасса. кусалӣ тена хотӣти тена метта̄йанена кусало хоти. саттасан̣д̣анти саттасан̇кха̄тена сан̣д̣ена саманна̄гатам̣, саттабхаританти аттхо. виджетва̄ти адан̣д̣ена асаттхена дхамменева виджинитва̄. ра̄джисайоти исисадиса̄ дхаммикара̄джа̄но. йаджама̄на̄ти да̄на̄ни дадама̄на̄. анупарийага̄ти вичарим̣су.
ассамедхантиа̄дӣсу пора̄н̣акара̄джака̄ле кира сассамедхам̣, пурисамедхам̣, самма̄па̄сам̣, ва̄ча̄пеййанти чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни ахесум̣, йехи ра̄джа̄но локам̣ сан̇ган̣хим̣су. таттха ниппханнасассато дасамабха̄гаггахан̣ам̣ сассамедхам̣ на̄ма, сассасампа̄дане медха̄вита̄ти аттхо. маха̄йодха̄нам̣ чхама̄сикам̣ бхаттаветана̄нуппада̄нам̣ пурисамедхам̣ на̄ма, пурисасан̇ган̣хане медха̄вита̄ти аттхо. далиддаманусса̄нам̣ хаттхато лекхам̣ гахетва̄ тӣн̣и васса̄ни вина̄ вад̣д̣хийа̄ сахассадвисахассаматтадхана̄нуппада̄нам̣ самма̄па̄сам̣ на̄ма. тан̃хи самма̄ мануссе па̄сети хадайе бандхитва̄ вийа т̣хапети, тасма̄ самма̄па̄санти вуччати. ‘‘та̄та, ма̄тула̄’’тиа̄дина̄ найена пана сан̣хава̄ча̄бхан̣анам̣ ва̄ча̄пеййам̣ на̄ма, пийава̄ча̄ти аттхо. евам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гахитам̣ рат̣т̣хам̣ иддхан̃чева хоти, пхӣтан̃ча, бахуаннапа̄нам̣, кхемам̣, нираббудам̣. манусса̄ муда̄ модама̄на̄ уре путте наччента̄ апа̄рутагхара̄ вихаранти. идам̣ гхарадва̄ресу аггал̣а̄нам̣ абха̄вато нираггал̣анти вуччати. айам̣ пора̄н̣ика̄ павен̣и.
апарабха̄ге пана окка̄кара̄джака̄ле бра̄хман̣а̄ има̄ни чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни иман̃ча рат̣т̣хасампаттим̣ париваттетва̄ уддхам̣мӯлакам̣ катва̄ ассамедхам̣ пурисамедхантиа̄дике пан̃ча йан̃н̃е на̄ма акам̣су. тесу ассаметтха медханти вадхентӣти ассамедхо. двӣхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса екавӣсатийӯпасса екасмим̣ паччхимадивасейева саттанавутипан̃чапасусатагха̄табхим̣санасса т̣хапетва̄ бхӯмин̃ча пурисе ча авасесасаббавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. пурисаметтха медхантӣти пурисамедхо. чатӯхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. саммаметтха па̄сантӣти самма̄па̄со. дивасе дивасе йугаччхиггал̣е павесанадан̣д̣акасан̇кха̄там̣ саммам̣ кхипитва̄ тасса патитока̄се ведим̣ катва̄ сам̣ха̄римехи йӯпа̄дӣхи сарассатӣнадийа̄ нимуггока̄сато пабхути пат̣иломам̣ гаччхантена йаджитаббасса сатрайа̄гассетам̣ адхивачанам̣. ва̄джаметтха пивантӣти ва̄джапеййо. екена парийан̃н̃ена саттарасахи пасӯхи йаджитаббасса белувайӯпасса саттарасакадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. наттхи еттха аггал̣а̄ти нираггал̣о. навахи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ча пурисехи ча ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса саббамедхапарийа̄йана̄масса ассамедхавикаппассетам̣ адхивачанам̣.
калампи те на̄нубхаванти сол̣асинти те саббепи маха̄йа̄га̄ екасса метта̄читтасса випа̄камахантата̄йа сол̣асим̣ калам̣ на аггханти, сол̣асамам̣ бха̄гам̣ на па̄пун̣антӣти аттхо. на джина̄тӣти на аттана̄ парасса джа̄ним̣ кароти. на джа̄пайети на парена парасса джа̄ним̣ ка̄рети. меттам̣соти метта̄йама̄начиттакот̣т̣ха̄со хутва̄. саббабхӯта̄нанти саббасаттесу. верам̣ тасса на кеначӣти тасса кеначи саддхим̣ акусалаверам̣ ва̄ пуггалаверам̣ ва̄ наттхи.
2. пан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄
2. дутийе а̄дибрахмачарийика̄йа̄ти маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄йа. пан̃н̃а̄йа̄ти випассана̄йа. гарут̣т̣ха̄нийанти га̄равуппаттипаччайабхӯтам̣ гарубха̄ванӣйам̣. тиббанти бахалам̣. парипуччхатӣти аттхапа̄л̣ианусандхипубба̄парам̣ пуччхати. парипан̃хатӣти пан̃хам̣ кароти, идан̃чидан̃ча пат̣ипуччхисса̄мӣти витаккети. двайена̄ти дувидхена. ана̄на̄катхикоти ана̄наттакатхико хоти. атираччха̄накатхикоти на̄на̄видхам̣ тираччха̄накатхам̣ на катхети. арийам̣ ва̄ тун̣хӣбха̄ванти арийатун̣хӣбха̄во на̄ма чатуттхаджджха̄нам̣, сесакаммат̣т̣ха̄наманасика̄ропи ват̣т̣ати. джа̄нам̣ джа̄на̄тӣти джа̄нитаббакам̣ джа̄на̄ти. пассам̣ пассатӣти пасситаббакам̣ пассати. пийатта̄йа̄ти пийабха̄ваттха̄йа. гарутта̄йа̄ти гарубха̄ваттха̄йа. бха̄вана̄йа̄ти бха̄ванаттха̄йа гун̣асамбха̄вана̄йа ва̄. са̄ман̃н̃а̄йа̄ти саман̣адхамматтха̄йа. екӣбха̄ва̄йа̄ти нирантарабха̄ваттха̄йа.
3-4. аппийасуттадвайаван̣н̣ана̄
3-4. татийе аппийапасам̣сӣти аппийаджанасса пасам̣сако ван̣н̣абха̄н̣ӣ. пийагарахӣти пийаджанасса ниндако гарахако. чатуттхе анаван̃н̃аттика̄моти ‘‘ахо вата мам̣ ан̃н̃ена аваджа̄неййу’’нти анаваджа̄нанака̄мо. ака̄лан̃н̃ӯти катха̄ка̄лам̣ на джа̄на̄ти, ака̄ле катхети. асучӣти асучӣхи ка̄йакамма̄дӣхи саманна̄гато.
5. пат̣хамалокадхаммасуттаван̣н̣ана̄
5. пан̃чаме локасса дхамма̄ти локадхамма̄. етехи мутта̄ на̄ма наттхи, буддха̄нампи хонти. тенева̄ха – локам̣ анупариваттантӣти анубандханти наппаджаханти, локато на ниваттантӣти аттхо. локо ча ат̣т̣ха локадхамме анупариваттатӣти айан̃ча локо ете анубандхати на паджахати, техи дхаммехи на ниваттатӣти аттхо.
ла̄бхо ала̄бхоти ла̄бхе а̄гате ала̄бхо а̄гатойева̄ти ведитаббо. айаса̄дӣсупи есева найо. авеккхати випарин̣а̄мадхаммети ‘‘випарин̣а̄мадхамма̄ име’’ти евам̣ авеккхати. видхӯпита̄ти видхамита̄ виддхам̣сита̄. падан̃ча н̃атва̄ти нибба̄нападам̣ джа̄нитва̄. саммаппаджа̄на̄ти бхавасса па̄рагӯти бхавасса па̄рам̣ гато ниппхаттим̣ маттхакам̣ патто, нибба̄нападам̣ н̃атва̄ва там̣ па̄рам̣ гатабха̄вам̣ саммаппаджа̄на̄тӣти. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
6. дутийалокадхаммасуттаван̣н̣ана̄
6. чхат̣т̣хе ко висесоти ким̣ висесака̄ран̣ам̣. ко адхиппайа̄соти ко адхикаппайого. парийа̄да̄йа̄ти гахетва̄ паринит̣т̣хапетва̄. идха̄пи ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣.
7. девадаттавипаттисуттаван̣н̣ана̄
7. саттаме ачирапаккантети сан̇гхам̣ бхиндитва̄ на чирапакканте. а̄раббха̄ти а̄гамма пат̣ичча сандха̄йа. аттавипаттинти аттано випаттим̣ випанна̄ка̄рам̣. сесападесупи есева найо. абхибхуййа̄ти абхибхавитва̄ маддитва̄.
8. уттаравипаттисуттаван̣н̣ана̄
8. ат̣т̣хаме ват̣аджа̄лика̄йанти евам̣на̄маке виха̄ре. со кира ват̣аване нивит̣т̣хатта̄ ват̣аджа̄лика̄ти сан̇кхам̣ гато. па̄турахосӣти имаматтхам̣ деваран̃н̃о а̄рочесса̄мӣти гантва̄ па̄кат̣о ахоси. а̄дибрахмачарийакоти сиккхаттайасан̇гахасса сакаласа̄санабрахмачарийасса а̄дибхӯто.
9. нандасуттаван̣н̣ана̄
9. наваме кулапуттоти джа̄тикулапутто. балава̄ти тха̄масампанно. па̄са̄дикоти рӯпасампаттийа̄ паса̄даджанако. тиббара̄готи бахалара̄го. киман̃н̃атра̄тиа̄дӣсу айаматтхо – ким̣ ан̃н̃ена ка̄ран̣ена катхитена, айам̣ нандо индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийамануйутто сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато, йехи нандо саккоти парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. саче имехи ка̄ран̣ехи саманна̄гато на̄бхависса, на саккун̣еййа̄ти. итиха таттха̄ти евам̣ таттха. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣.
10. ка̄ран̣д̣авасуттаван̣н̣ана̄
10. дасаме ан̃н̃ена̄н̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена ка̄ран̣ена вачанена ва̄ ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ вачанам̣ ва̄ пат̣иччха̄дети. бахиддха̄ катхам̣ апана̄метӣти ба̄хирато ан̃н̃ам̣ а̄гантукакатхам̣ ота̄рети. апанеййесоти апанеййо нӣхаритаббо еса. саман̣адӯсӣти саман̣адӯсако. саман̣апала̄поти вӣхӣсу вӣхипала̄по вийа нисса̄рата̄йа саман̣есу саман̣апала̄по. саман̣ака̄ран̣д̣авоти саман̣акачаваро. бахиддха̄ на̄сентӣти бахи нӣхаранти. йавакаран̣ети йавакхетте. пхун̣ама̄насса̄ти учче т̣ха̄не т̣хатва̄ маха̄ва̄те опунийама̄насса. апасаммаджджантӣти са̄радхан̃н̃а̄нам̣ екато дуббаладхан̃н̃а̄нам̣ екато каран̣аттхам̣ пунаппунам̣ апасаммаджджанти, апасаммаджджанисан̇кха̄тена ва̄тагга̄хина̄ суппена ва̄ ваттхена ва̄ нӣхаранти. даддаранти даддарасаддам̣.
сам̣ва̄са̄йанти сам̣ва̄сена айам̣. виджа̄на̄тха̄ти джа̄неййа̄тха. сантава̄чоти сан̣хава̄чо. джанаватӣти джанамаджджхе. рахо кароти каран̣анти каран̣ам̣ вуччати па̄пакаммам̣, там̣ рахо пат̣иччханно хутва̄ кароти. сам̣саппӣ ча муса̄ва̄дӣти сам̣саппитва̄ муса̄ва̄дӣ, муса̄ бхан̣анто сам̣саппати пхандатӣти аттхо. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхетва̄ га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти.
метта̄вагго пат̣хамо.
2. маха̄вагго
1. веран̃джасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме абхива̄детӣти евама̄дӣни на саман̣о готамоти еттха вуттанака̄рена йоджетва̄ еваметтха аттхо ведитаббо ‘‘на вандати на̄сана̄ вут̣т̣ха̄ти, на̄пи ‘идха бхонто нисӣдантӯ’ти евам̣ а̄санена ва̄ нимантетӣ’’ти. еттха хи ва̄-саддо вибха̄ване на̄ма аттхе ‘‘рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’тиа̄дӣсу вийа. евам̣ ватва̄ атха аттано абхива̄дана̄дӣни акаронтам̣ бхагавантам̣ дисва̄ а̄ха – тайидам̣, бхо готама, татхева̄ти. йам̣ там̣ майа̄ сутам̣, там̣ татхева, там̣ саванан̃ча ме дассанан̃ча сам̣сандати самети, аттхато екӣбха̄вам̣ гаччхати. на хи бхавам̣ готамо…пе… а̄санена ва̄ нимантетӣти. евам̣ аттана̄ сутам̣ дит̣т̣хена нигаметва̄ нинданто а̄ха – тайидам̣, бхо готама, на сампаннамева̄ти там̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ акаран̣ам̣ айуттамева̄ти.
атхасса бхагава̄ аттуккам̣санапаравамбханадосам̣ анупагамма карун̣а̄сӣталена хадайена там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ видхамитва̄ йуттабха̄вам̣ дассетука̄мо на̄хам̣ там̣ бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – ахам̣, бра̄хман̣а, аппат̣ихатена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ачаккхуна̄ олокентопи там̣ пуггалам̣ етасмим̣ садевака̄дибхеде локе на пасса̄ми, йамахам̣ абхива̄деййам̣ ва̄ паччут̣т̣хеййам̣ ва̄ а̄санена ва̄ нимантеййам̣. аначчхарийам̣ ва̄ етам̣, сва̄хам̣ аджджа саббан̃н̃утам̣ патто еварӯпам̣ нипачча̄ка̄ра̄рахам̣ пуггалам̣ на пасса̄ми. апича кхо йада̄па̄хам̣ сампатиджа̄това уттарена мукхо саттападавӣтиха̄рена гантва̄ сакалам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ олокесим̣, тада̄пи етасмим̣ садевака̄дибхеде локе там̣ пуггалам̣ на пасса̄ми, йамахам̣ еварӯпам̣ нипаччака̄рам̣ кареййам̣. атха кхо мам̣ сол̣асакаппасахасса̄йуко кхӣн̣а̄савамаха̄брахма̄пи ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘твам̣ локе маха̄пурисо, твам̣ садевакасса локасса агго ча джет̣т̣хо ча сет̣т̣хо ча, наттхи тайа̄ уттаритаро’’ти сан̃джа̄тасоманассо патима̄неси. тада̄пи ча̄хам̣ аттана̄ уттаритарам̣ апассанто а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ниччха̄ресим̣ – ‘‘аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса̄’’ти. евам̣ сампатиджа̄тасса̄пи майхам̣ абхива̄дана̄дирахо пуггало наттхи, сва̄хам̣ ида̄ни саббан̃н̃утам̣ патто кам̣ абхива̄деййам̣. тасма̄ твам̣, бра̄хман̣а, ма̄ татха̄гата̄ еварӯпам̣ параманипаччака̄рам̣ паттхайи. йан̃хи, бра̄хман̣а, татха̄гато абхива̄деййа ва̄…пе… а̄санена ва̄ нимантеййа, муддха̄пи тасса пуггаласса раттипарийоса̄не парипа̄каситхилабандханам̣ ван̣т̣а̄ муттата̄лапхалам̣ вийа гӣвато чхиджджитва̄ сахаса̄ва бхӯмийам̣ нипатеййа.
евам̣ вуттепи бра̄хман̣о дуппан̃н̃ата̄йа татха̄гатасса локаджет̣т̣хабха̄вам̣ асаллаккхенто кевалам̣ там̣ вачанам̣ асахама̄но а̄ха – арасарӯпо бхавам̣ готамоти. айам̣ кирасса адхиппа̄йо – йам̣ локе абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикаммам̣ ‘‘са̄маггирасо’’ти вуччати, там̣ бхото готамасса наттхи. тасма̄ арасарӯпо бхавам̣ готамо, арасаджа̄тико арасасабха̄воти. атхасса бхагава̄ читтамудубха̄ваджананаттхам̣ уджувипаччанӣкабха̄вам̣ парихаранто ан̃н̃атха̄ тасса вачанасса аттхам̣ аттани сандассенто аттхи кхвеса, бра̄хман̣а, парийа̄йотиа̄дима̄ха.
таттха аттхи кхвеса̄ти аттхи кхо еса. парийа̄йоти ка̄ран̣ам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – аттхи кхо, бра̄хман̣а, етам̣ ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена мам̣ ‘‘арасарӯпо бхавам̣ готамо’’ти вадама̄но пуггало самма̄ вадеййа, авитатхава̄дӣти сан̇кхам̣ гаччхеййа. катамо пана соти? йе те, бра̄хман̣а, рӯпараса̄…пе… пхот̣т̣хаббараса̄, те татха̄гатасса пахӣна̄ти. ким̣ вуттам̣ хоти? йе те джа̄тивасена ва̄ упапаттивасена ва̄ сет̣т̣хасаммата̄нампи путхуджджана̄нам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дӣни асса̄дента̄нам̣ абхинанданта̄нам̣ раджджанта̄нам̣ уппаджджанти ка̄масукхасса̄дасан̇кха̄та̄ рӯпараса̄, саддараса̄, гандхараса̄, расараса̄, пхот̣т̣хаббараса̄, йе имам̣ локам̣ гӣва̄йа бандхитва̄ вийа а̄вин̃чханти, ваттха̄рамман̣а̄диса̄маггийан̃ча уппаннатта̄ са̄маггираса̄ти вуччанти. те саббепи татха̄гатасса пахӣна̄. ‘‘майхам̣ пахӣна̄’’ти ваттаббепи мама̄ка̄рена атта̄нам̣ ануккхипанто дхаммам̣ десети, десана̄вила̄со ва̄ еса татха̄гатасса.
таттха пахӣна̄ти читтасанта̄нато вигата̄, паджахита̄ ва̄. етасмим̣ панаттхе каран̣е са̄мивачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. арийамаггасаттхена уччхиннам̣ тан̣ха̄виджджа̄майам̣ мӯлам̣ етесанти уччхиннамӯла̄. та̄лаваттху вийа несам̣ ваттху катанти та̄ла̄ваттхуката̄. йатха̄ хи та̄ларуккхам̣ самӯлам̣ уддхаритва̄ тасса ваттхуматте тасмим̣ падесе кате на пуна тасса та̄ласса уппатти пан̃н̃а̄йати, евам̣ арийамаггасаттхена самӯле рӯпа̄дирасе уддхаритва̄ тесам̣ пуббе уппаннапуббабха̄вена ваттхуматте читтасанта̄не кате саббепи те та̄ла̄ваттхуката̄ти вуччанти. авирул̣хидхамматта̄ ва̄ маттхакаччхинната̄ло вийа ката̄ти та̄ла̄ваттхуката̄. йасма̄ пана евам̣ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ хонти, йатха̄ несам̣ паччха̄бха̄во на хоти, татха̄ ката̄ хонти. тасма̄ а̄ха – анабха̄вам̣ката̄ти. а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ти ана̄гате ануппаджджанакасабха̄ва̄.
но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣти йан̃ча кхо твам̣ сандха̄йа вадеси, со парийа̄йо на хоти. нану ча евам̣ вутте йо бра̄хман̣ена вутто са̄маггирасо, тасса аттани виджджама̄ната̄ анун̃н̃а̄та̄ хотӣти? на хоти. йо хи нам̣ са̄маггирасам̣ ка̄тум̣ бхаббо хутва̄ на кароти, со тадабха̄вена арасарӯпоти ваттаббатам̣ арахати. бхагава̄ пана абхаббова етам̣ ка̄тум̣, тенасса ка̄ран̣е абхаббатам̣ пака̄сенто а̄ха – ‘‘но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣ’’ти. йам̣ парийа̄йам̣ сандха̄йа твам̣ мам̣ ‘‘арасарӯпо’’ти вадеси, со амхесу нева ваттабботи.
евам̣ бра̄хман̣о аттана̄ адхиппетам̣ арасарӯпатам̣ а̄ропетум̣ асакконто атха̄парам̣ ниббхого бхавантиа̄дима̄ха. саббапарийа̄йесу четтха вуттанайенева йоджана̄ккамам̣ видитва̄ сандха̄йабха̄ситаматтхам̣ евам̣ ведитаббам̣ – бра̄хман̣о тадева вайовуддха̄нам̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ локе ‘‘са̄маггипарибхого’’ти ман̃н̃ама̄но тадабха̄вена ча бхагавантам̣ ‘‘ниббхого’’тиа̄дима̄ха. бхагава̄ ча йва̄йам̣ рӯпа̄дӣсу сатта̄нам̣ чхандара̄гапарибхого, тадабха̄вам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни.
пуна бра̄хман̣о йам̣ локе вайовуддха̄нам̣ абхива̄дана̄дикуласамуда̄ча̄ракаммам̣ локийа̄ каронти, тасса акирийам̣ сампассама̄но бхагавантам̣ акирийава̄доти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ акирийам̣ вадати, тасма̄ там̣ акирийава̄дитам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. таттха т̣хапетва̄ ка̄йадуччарита̄дӣни авасеса̄ акусала̄ дхамма̄ анекавихита̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти ведитабба̄.
пуна бра̄хман̣о тадева абхива̄дана̄дикаммам̣ бхагавати апассанто ‘‘имам̣ а̄гамма айам̣ локатанти локапавен̣ӣ уччхиджджатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ уччхедава̄доти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ пан̃чака̄магун̣икара̄гасса чева акусалачиттадвайасампайуттасса ча досасса ана̄га̄мимаггена уччхедам̣ вадати, сабба̄кусаласамбхавасса пана мохасса арахаттамаггена уччхедам̣ вадати, т̣хапетва̄ те тайо авасеса̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄нурӯпам̣ чатӯхи маггехи уччхедам̣ вадати, тасма̄ там̣ уччхедава̄дам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни.
пуна бра̄хман̣о ‘‘джигуччхати ман̃н̃е саман̣о готамо идам̣ вайовуддха̄нам̣ абхива̄дана̄дикуласамуда̄ча̄ракаммам̣, тена там̣ на каротӣ’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ джегуччхӣти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ джигуччхати ка̄йадуччарита̄дӣхи, йа̄ни ка̄йавачӣманодуччарита̄ни чева йа̄ва ча акусала̄нам̣ ла̄макадхамма̄нам̣ сама̄патти сама̄паджджана̄ саман̇гибха̄во, там̣ саббампи гӯтхам̣ вийа ман̣д̣анакаджа̄тико пурисо джигуччхати хирӣйати, тасма̄ там̣ джегуччхитам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. таттха ка̄йадуччаритена̄тиа̄ди каран̣авачанам̣ упайогаттхе дат̣т̣хаббам̣.
пуна бра̄хман̣о тадева абхива̄дана̄дикаммам̣ бхагавати апассанто ‘‘айам̣ идам̣ локаджет̣т̣хакакаммам̣ винети вина̄сети, атха ва̄ йасма̄ етам̣ са̄мӣчикаммам̣ на кароти, тасма̄ айам̣ винетаббо нигган̣хитаббо’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ венайикоти а̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – винайатӣти винайо, вина̄сетӣти вуттам̣ хоти. винайо ева венайико. винайам̣ ва̄ арахатӣти венайико, ниггахам̣ арахатӣти вуттам̣ хоти. бхагава̄ пана йасма̄ ра̄га̄дӣнам̣ винайа̄йа вӯпасама̄йа дхаммам̣ десети, тасма̄ венайико хоти. айамева четтха падаттхо – винайа̄йа дхаммам̣ десетӣти венайико. вичитра̄ хи таддхитавутти. сва̄йам̣ там̣ венайикабха̄вам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни.
пуна бра̄хман̣о йасма̄ абхива̄дана̄дӣни са̄мӣчикамма̄ни каронта̄ вайовуддхе тосенти ха̄сенти, акаронта̄ пана та̄пенти вихесенти доманассам̣ несам̣ уппа̄денти, бхагава̄ ча та̄ни на кароти, тасма̄ ‘‘айам̣ вайовуддхе тапатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но саппуриса̄ча̄равирахитатта̄ ва̄ ‘‘капан̣апурисо айа’’нти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ тапассӣти а̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – тапатӣти тапо, росети вихесетӣти аттхо. са̄мӣчикамма̄каран̣ассетам̣ адхивачанам̣. тапо асса аттхӣти тапассӣ. дутийе аттхавикаппе бйан̃джана̄ни авича̄ретва̄ локе капан̣апурисо тапассӣти вуччати. бхагава̄ пана йе акусала̄ дхамма̄ локам̣ тапанато тапанӣйа̄ни вуччанти, тесам̣ пахӣнатта̄ йасма̄ тапассӣти сан̇кхам̣ гато. тасма̄ там̣ тапасситам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. татра̄йам̣ вачанаттхо – тапантӣти тапа̄, акусаладхамма̄наметам̣ адхивачанам̣. те тапе асси нирасси паха̄си виддхам̣сӣти тапассӣ.
пуна бра̄хман̣о там̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ девалокагаббхасампаттийа̄ девалокапат̣исандхипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттатӣти ман̃н̃ама̄но бхагавати часса абха̄вам̣ дисва̄ бхагавантам̣ апагаббхоти а̄ха. кодхавасена ва̄ бхагавато ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхиггахан̣е досам̣ дассентопи евама̄ха. татра̄йам̣ вачанаттхо – габбхато апагатоти апагаббхо, абхаббо девалокӯпапаттим̣ па̄пун̣итунти адхиппа̄йо. хӣно ва̄ габбхо асса̄ти апагаббхо. девалокагаббхапариба̄хиратта̄ а̄йатим̣ хӣнагаббхапат̣ила̄бхабха̄гӣти. хӣно ва̄сса ма̄тукуччхисмим̣ габбхава̄со ахосӣти адхиппа̄йо. бхагавато пана йасма̄ а̄йатим̣ габбхасеййа̄ апагата̄, тасма̄ со там̣ апагаббхатам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. татра ча йасса кхо, бра̄хман̣а, а̄йатим̣ габбхасеййа̄ пунаббхава̄бхиниббатти пахӣна̄ти етесам̣ пада̄нам̣ еваматтхо дат̣т̣хаббо – ‘‘бра̄хман̣а, йасса пуггаласса ана̄гате габбхасеййа̄ пунаббхаве ча абхиниббатти ануттарена маггена вихатака̄ран̣атта̄ пахӣна̄. габбхасеййа̄гахан̣ена четтха джала̄буджайони гахита̄, пунаббхава̄бхиниббаттиггахан̣ена итара̄ тиссо’’пи.
апича габбхасса сеййа̄ габбхасеййа̄. пунаббхаво ева абхиниббатти пунаббхава̄бхиниббаттӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йатха̄ ча вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣти вуттепи на вин̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃а̄ т̣хити аттхи, евамидха̄пи на габбхато ан̃н̃а̄ сеййа̄ ведитабба̄. абхиниббатти ча на̄ма йасма̄ пунаббхавабхӯта̄пи апунаббхавабхӯта̄пи аттхи, идха ча пунаббхавабхӯта̄ адхиппета̄, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘пунаббхаво ева абхиниббатти пунаббхава̄бхиниббаттӣ’’ти.
евам̣ а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа арасарӯпата̄дӣхи ат̣т̣хахи аккосаваттхӯхи аккосантампи бра̄хман̣ам̣ бхагава̄ дхаммиссаро дхаммара̄джа̄ дхаммаса̄мӣ татха̄гато анукампа̄йа сӣталенева чаккхуна̄ бра̄хман̣ам̣ олекенто йам̣ дхаммадха̄тум̣ пат̣ивиджджхитва̄ десана̄вила̄саппатта̄ на̄ма хоти, тасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ вигатавала̄хаке набхе пун̣н̣ачандо вийа ча сарадака̄ле сӯрийо вийа ча бра̄хман̣асса хадайандхака̄рам̣ видхаменто та̄нийева аккосаваттхӯни тена тена парийа̄йена ан̃н̃атха̄ дассетва̄ пунапи аттано карун̣а̄виппха̄рам̣ ат̣т̣хахи локадхаммехи акампийабха̄вена пат̣иладдхата̄дигун̣алаккхан̣ам̣ патхависамачиттатам̣ акуппадхамматан̃ча пака̄сенто ‘‘айам̣ бра̄хман̣о кевалам̣ палитасиракхан̣д̣адантавалиттачата̄дӣхи аттано вуддхабха̄вам̣ саллаккхети, но ча кхо джа̄на̄ти атта̄нам̣ джа̄тийа̄ анугатам̣ джара̄йа анусат̣ам̣ бйа̄дхино адхибхӯтам̣ маран̣ена аббха̄хатам̣ аджджа маритва̄ пуна свева утта̄насеййада̄ракабха̄вагаманӣйам̣. махантена кхо пана усса̄хена мама сантикам̣ а̄гато, тадасса а̄гаманам̣ са̄ттхакам̣ хотӯ’’ти чинтетва̄ имасмим̣ локе аттано аппат̣исамам̣ пуреджа̄табха̄вам̣ дассенто сеййатха̄пи, бра̄хман̣а̄тиа̄дина̄ найена бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ вад̣д̣хеси.
таттха сеййатха̄пӣтиа̄дӣнам̣ хет̣т̣ха̄ вутанайенева аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – хет̣т̣ха̄ вуттанайенева хи те куккут̣апотака̄ паккхе видхунанта̄ там̣кхан̣а̄нурӯпам̣ вираванта̄ никкхаманти. евам̣ никкхаманта̄нан̃ча тесам̣ йо пат̣хаматарам̣ никкхамати, со джет̣т̣хоти вуччати. тасма̄ бхагава̄ та̄йа упама̄йа аттано джет̣т̣хабха̄вам̣ са̄дхетука̄мо бра̄хман̣ам̣ пуччхати – йо ну кхо тесам̣ куккут̣аччха̄потака̄нам̣…пе… кинти сва̄сса вачанӣйоти. таттха куккут̣аччха̄пака̄нанти куккут̣апотака̄нам̣. кинти сва̄сса вачанӣйоти со кинти вачанӣйо асса, ким̣ ваттаббо бхавеййа джет̣т̣хо ва̄ канит̣т̣хо ва̄ти.
‘‘джет̣т̣хо’’тисса, бхо готама, вачанӣйоти, бхо готама, со джет̣т̣хо ити асса вачанӣйо. касма̄ти че? со хи несам̣ джет̣т̣хоти, йасма̄ со несам̣ вуддхатароти аттхо. атхасса бхагава̄ опаммам̣ сампат̣ипа̄денто евамева кхоти а̄ха, йатха̄ со куккут̣апотако, евам̣ ахампи. авиджджа̄гата̄йа паджа̄йа̄ти авиджджа̄ вуччати ан̃н̃а̄н̣ам̣, таттха гата̄йа. паджа̄йа̄ти саттадхивачанаметам̣, авиджджа̄косасса анто павит̣т̣хесу саттесӯпи вуттам̣ хоти. ан̣д̣абхӯта̄йа̄ти ан̣д̣е бхӯта̄йа паджа̄та̄йа сан̃джа̄та̄йа. йатха̄ хи ан̣д̣е ниббатта̄ екачче сатта̄ ан̣д̣абхӯта̄ти вуччанти, евамайам̣ сабба̄пи паджа̄ авиджджан̣д̣акосе ниббаттатта̄ ан̣д̣абхӯта̄ти вуччати. парийонаддха̄йа̄ти тена авиджджан̣д̣акосена самантато онаддха̄йа баддха̄йа вет̣хита̄йа. авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ти там̣ авиджджа̄майам̣ ан̣д̣акосам̣ бхиндитва̄. екова локети сакалепи локасаннива̄се ахамева еко адутийо. ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти уттарарахитам̣ саббасет̣т̣хам̣ самма̄ са̄ман̃ча бодхим̣, атха ва̄ пасаттхам̣ сундаран̃ча бодхим̣. арахаттамагган̃а̄н̣ассетам̣ на̄мам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса̄пи на̄мамева. убхайампи ват̣т̣ати. ан̃н̃есам̣ арахаттамагго ануттара̄ бодхи хоти, на хотӣти? на хоти. касма̄? асаббагун̣ада̄йакатта̄. тесан̃хи кассачи арахаттамагго арахаттапхаламева дети, кассачи тиссо виджджа̄, кассачи чха абхин̃н̃а̄, кассачи чатассо пат̣исамбхида̄, кассачи са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣. паччекабуддха̄нампи паччекабодхин̃а̄н̣амева дети, буддха̄нам̣ пана саббагун̣асампаттим̣ дети абхисеко вийа ран̃н̃о саббалокиссарабха̄вам̣. тасма̄ ан̃н̃асса кассачипи ануттара̄ бодхи на хотӣти. абхисамбуддхоти аббхан̃н̃а̄сим̣ пат̣ивиджджхим̣, паттомхи адхигатомхӣти вуттам̣ хоти.
ида̄ни йадетам̣ бхагавата̄ ‘‘евамева кхо’’тиа̄дина̄ найена вуттам̣ опаммасампат̣ипа̄данам̣, там̣ евам̣ аттхена сам̣сандитва̄ ведитаббам̣ – йатха̄ хи тасса̄ куккут̣ийа̄ аттано ан̣д̣есу адхисайана̄дитивидхакирийа̄каран̣ам̣, евам̣ бодхипаллан̇ке нисиннасса бодхисаттабхӯтасса бхагавато аттано санта̄не аниччам̣, дуккхам̣, анатта̄ти тивидха̄нупассана̄каран̣ам̣. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄сампа̄данена ан̣д̣а̄нам̣ апӯтибха̄во вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса апариха̄ни. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена ан̣д̣а̄нам̣ алласинехапарийа̄да̄нам̣ вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена бхаваттайа̄нугатаникантисинехапарийа̄да̄нам̣. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена ан̣д̣акапа̄ла̄нам̣ танубха̄во вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена авиджджан̣д̣акосасса танубха̄во, куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена куккут̣апотакасса па̄данакхатун̣д̣ака̄нам̣ тхаддхакхарабха̄во вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса тиккхакхаравиппасаннасӯрабха̄во. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена куккут̣апотакасса парин̣а̄мака̄ло вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса парин̣а̄мака̄ло вад̣д̣хика̄ло габбхаггахан̣ака̄ло. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена куккут̣апотакасса па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ паккхе паппхот̣етва̄ соттхина̄ абхиниббхида̄ка̄ло вийа бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣агаббхам̣ ган̣ха̄петва̄ анупубба̄дхигатена арахаттамаггена авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ абхин̃н̃а̄паккхе паппхот̣етва̄ соттхина̄ сакалабуддхагун̣асаччхикатака̄ло ведитаббо.
ахан̃хи, бра̄хман̣а, джет̣т̣хо сет̣т̣хо локасса̄ти, бра̄хман̣а, йатха̄ тесам̣ куккут̣апотака̄нам̣ пат̣хаматарам̣ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ абхиниббатто куккут̣апотако джет̣т̣хо хоти, евам̣ авиджджа̄гата̄йа паджа̄йа там̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ пат̣хаматарам̣ арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄татта̄ ахан̃хи джет̣т̣хо вуддхатамоти сан̇кхам̣ гато, саббагун̣ехи пана аппат̣исаматта̄ сет̣т̣хоти.
евам̣ бхагава̄ аттано ануттарам̣ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄вам̣ бра̄хман̣асса пака̄сетва̄ ида̄ни йа̄йа пат̣ипада̄йа там̣ адхигато, там̣ пат̣ипадам̣ пуббабха̄гато пабхути дассетум̣ а̄раддхам̣ кхо пана ме, бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха а̄раддхам̣ кхо пана ме, бра̄хман̣а, вӣрийам̣ ахосӣти, бра̄хман̣а, на майа̄ айам̣ ануттаро джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄во кусӣтена мут̣т̣хассатина̄ са̄раддхака̄йена виккхиттачитена адхигато, апича кхо тададхигама̄йа а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣ ахоси. бодхиман̣д̣е нисиннена майа̄ чатусаммаппадха̄набхедам̣ вӣрийам̣ а̄раддхам̣ ахоси, паггахитам̣ аситхилаппаваттитам̣. а̄раддхатта̄йева ча ме там̣ асаллӣнам̣ ахоси. на кевалан̃ча вӣрийамева, сатипи ме а̄рамман̣а̄бхимукхабха̄вена упат̣т̣хита̄ ахоси, упат̣т̣хитатта̄йева ча асаммут̣т̣ха̄. пассаддхо ка̄йо аса̄раддхоти ка̄йачиттаппассаддхивасена ка̄йопи ме пассаддхо ахоси. таттха йасма̄ на̄мака̄йе пассаддхе рӯпака̄йопи пассаддхойева хоти, тасма̄ ‘‘на̄мака̄йо рӯпака̄йо’’ти ависесетва̄ва ‘‘пассаддхо ка̄йо’’ти вуттам̣. аса̄раддхоти со ча кхо пассаддхатта̄йева аса̄раддхо, вигатадаратхоти вуттам̣ хоти. сама̄хитам̣ читтам̣ екагганти читтампи ме самма̄ а̄хитам̣ сут̣т̣ху т̣хапитам̣ аппитам̣ вийа ахоси, сама̄хитатта̄ ева ча екаггам̣ ачалам̣ ниппхандананти. етта̄вата̄ джха̄насса пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄ хоти.
ида̄ни има̄йа пат̣ипада̄йа адхигатам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ виджджа̄ттайапарийоса̄нам̣ висесам̣ дассенто со кхо ахантиа̄дима̄ха. таттха йам̣ йа̄ва виниччхайанайена ваттаббам̣ сийа̄, там̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.69) вуттамева.
айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а̄тиа̄дӣсу пана виджджа̄ти видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄. ким̣ видитам̣ кароти? пуббенива̄сам̣. авиджджа̄ти тассева пуббенива̄сасса авидитакаран̣ат̣т̣хена таппат̣иччха̄дакамохо. тамоти свева мохо таппат̣иччха̄дакат̣т̣хена тамо на̄ма. а̄локоти са̄ ева виджджа̄ обха̄сакаран̣ат̣т̣хена а̄локоти. еттха ча виджджа̄ адхигата̄ти аттхо, сесам̣ пасам̣са̄вачанам̣. йоджана̄ панеттха – айам̣ кхо ме виджджа̄ адхигата̄, тасса ме адхигатавиджджасса авиджджа̄ вихата̄, винат̣т̣ха̄ти аттхо. касма̄? йасма̄ виджджа̄ уппанна̄. еса найо итарасмимпи пададвайе. йатха̄ танти еттха танти нипа̄таматтам̣. сатийа̄ авиппава̄сена аппаматтасса вӣрийа̄та̄пена а̄та̄пино ка̄йе ча джӣвите ча анапеккха̄та̄йа пахитаттасса песитаттасса̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авиджджа̄ вихан̃н̃еййа, виджджа̄ уппаджджеййа тамо вихан̃н̃еййа, а̄локо уппаджджеййа, евамева мама авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄, тамо вихато, а̄локо уппанно. етасса ме падха̄на̄нуйогасса анурӯпамева пхалам̣ ладдханти.
айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а, пат̣хама̄ абхиниббхида̄ ахоси куккут̣аччха̄пакассева ан̣д̣акосамха̄ти айам̣ кхо мама, бра̄хман̣а, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена пуббе нивуттхакхандхаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ пат̣хама̄ абхиниббхида̄ пат̣хама̄ никкханти пат̣хама̄ арийа̄джа̄ти ахоси куккут̣аччха̄пакассева мукхатун̣д̣акена ва̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ тамха̄ ан̣д̣акосамха̄ абхиниббхида̄ никкханти куккут̣аника̄йе пачча̄джа̄тӣти. айам̣ та̄ва пуббенива̄сакатха̄йам̣ найо.
чутупапа̄такатха̄йа пана виджджа̄ти диббачаккхун̃а̄н̣авиджджа̄. авиджджа̄ти чутупапа̄таппат̣иччха̄дика̄ авиджджа̄. йатха̄ пана пуббенива̄сакатха̄йам̣ ‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена пуббе нивуттхаккхандхаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄’’ти вуттам̣, евамидха ‘‘чутупапа̄тан̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена чутупапа̄таппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄’’ти ваттаббам̣.
йам̣ панетам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣апариггахитам̣ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄дхигамам̣ бра̄хман̣асса дассенто айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а, татийа̄ виджджа̄тиа̄дима̄ха, таттха виджджа̄ти арахаттамаггавиджджа̄. авиджджа̄ти чатусаччаппат̣иччха̄дика̄ авиджджа̄. айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а, татийа̄ абхиниббхида̄ ахосӣти еттха айам̣ кхо мама, бра̄хман̣а, а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена чатусаччапат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ татийа̄ абхиниббхида̄ татийа̄ никкханти татийа̄ арийаджа̄ти ахоси куккут̣аччха̄пакассева мукхатун̣д̣акена ва̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ тамха̄ ан̣д̣акосамха̄ абхиниббхида̄ никкханти куккут̣аника̄йе пачча̄джа̄тӣти.
етта̄вата̄ ким̣ дассесӣти? со хи, бра̄хман̣а, куккут̣аччха̄пако ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ тато никкхаманто сакимева джа̄йати, ахам̣ пана пуббенивуттхаккхандхаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ бхиндитва̄ пат̣хамам̣ та̄ва пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣авиджджа̄йа джа̄то. тато сатта̄нам̣ чутипат̣исандхиппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ дутийам̣ диббачаккхун̃а̄н̣авиджджа̄йа джа̄то, пуна чатусаччаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ татийам̣ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣авиджджа̄йа джа̄то. евам̣ тӣхи виджджа̄хи тиккхаттум̣ джа̄томхи. са̄ ча ме джа̄ти арийа̄ супарисуддха̄ти идам̣ дассети. евам̣дассенто ча пуббенива̄сан̃а̄н̣ена атӣтам̣сан̃а̄н̣ам̣, диббачаккхуна̄ паччуппанна̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣, а̄саваккхайена сакалалокийалокуттарагун̣анти евам̣ тӣхи виджджа̄хи саббепи саббан̃н̃угун̣е пака̄сетва̄ аттано арийа̄йа джа̄тийа̄ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄вам̣ бра̄хман̣асса дассеси.
евам̣ вутте веран̃джо бра̄хман̣оти евам̣ бхагавата̄ лока̄нукампакена бра̄хман̣ам̣ анукампама̄нена нигухитаббепи аттано арийа̄йа джа̄тийа̄ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄ве виджджа̄ттайапака̄сика̄йа дхаммадесана̄йа вутте пӣтивиппха̄рапарипун̣н̣агаттачитто веран̃джо бра̄хман̣о там̣ бхагавато арийа̄йа джа̄тийа̄ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄вам̣ видитва̄ ‘‘ӣдисам̣ на̄ма̄хам̣ саббалокаджет̣т̣хам̣ саббагун̣асаманна̄гатам̣ саббан̃н̃ум̣ ‘ан̃н̃есам̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ на каротӣ’ти авачам̣, дхираттху вата, бхо, ан̃н̃а̄н̣а’’нти атта̄нам̣ гарахитва̄ ‘‘айам̣ да̄ни локе арийа̄йа джа̄тийа̄ пуреджа̄тат̣т̣хена джет̣т̣хо, саббагун̣ехи аппат̣исамат̣т̣хена сет̣т̣хо’’ти нит̣т̣хам̣ гантва̄ бхагавантам̣ етадавоча – джет̣т̣хо бхавам̣ готамо сет̣т̣хо бхавам̣ готамоти. еван̃ча пана ватва̄ пуна там̣ бхагавато дхаммадесанам̣ аббханумодама̄но абхиккантам̣ бхо готама̄тиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева̄ти.
2. сӣхасуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе абхин̃н̃а̄та̄ти н̃а̄та̄ пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. сантха̄га̄рети маха̄джанасса виссаманаттха̄йа кате ага̄ре. са̄ кира сантха̄га̄раса̄ла̄ нагарамаджджхе ахоси, чатӯсу т̣ха̄несу т̣хита̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, чатӯхи диса̄хи а̄гатаманусса̄ пат̣хамам̣ таттха виссамитва̄ паччха̄ аттано аттано пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. ра̄джакула̄нам̣ раджджакиччасантхаран̣аттха̄йа катам̣ ага̄рантипи вадантийева. таттха хи нисӣдитва̄ личчхавира̄джа̄но раджджакиччам̣ сантхаранти каронти вича̄ренти. саннисинна̄ти тесам̣ нисӣданаттхан̃н̃ева пан̃н̃аттесу маха̄рахаварапаччаттхаран̣есу самусситасетаччхаттесу а̄санесу саннисинна̄. анекапарийа̄йена буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄сантӣти ра̄джакуле киччан̃чева локаттхачарийан̃ча вича̄ретва̄ анекехи ка̄ран̣ехи буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санти катхенти дӣпенти. пан̣д̣ита̄ хи те ра̄джа̄но саддха̄ пасанна̄ сота̄панна̄пи сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи арийаса̄вака̄, те саббепи локийаджат̣ам̣ чхиндитва̄ буддха̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти. таттха тивидхо буддхаван̣н̣о на̄ма чарийаван̣н̣о, сарӣраван̣н̣о, гун̣аван̣н̣оти. татриме ра̄джа̄но чарийа̄йа ван̣н̣ам̣ а̄рабхим̣су – ‘‘дуккарам̣ вата катам̣ самма̄самбуддхена каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни даса па̄рамийо, даса упапа̄рамийо, даса параматтхапа̄рамийоти саматтим̣са па̄рамийо пӯрентена, н̃а̄таттхачарийам̣, локаттхачарийам̣, буддхачарийам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджантена̄’’ти ад̣д̣хаччхаккехи джа̄такасатехи буддхаван̣н̣ам̣ катхента̄ туситабхаванам̣ па̄петва̄ т̣хапайим̣су.
дхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ пана ‘‘тена бхагавата̄ дхаммо десито, ника̄йато пан̃ча ника̄йа̄, пит̣акато тӣн̣и пит̣ака̄ни, ан̇гато нава ан̇га̄ни, кхандхато чатура̄сӣтидхаммаккхандхасахасса̄нӣ’’ти кот̣т̣ха̄савасена дхаммагун̣ам̣ катхайим̣су.
сан̇гхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ ‘‘пат̣иладдхасаддха̄ кулапутта̄ бхогаккхандхан̃чева н̃а̄типариват̣т̣ан̃ча паха̄йа сетаччхаттам̣ опараджджам̣ сена̄патисет̣т̣хибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄нантара̄дӣни аган̣етва̄ никкхамма саттху вараса̄сане паббаджанти. сетаччхаттам̣ паха̄йа паббаджита̄нам̣ бхаддийара̄джамаха̄каппинапуккуса̄тиа̄дӣнам̣ ра̄джапаббаджита̄нам̣йева буддхака̄ле асӣтисахасса̄ни ахесум̣. анекакот̣исатам̣ дханам̣ паха̄йа паббаджита̄нам̣ пана йасакулапуттасон̣асет̣т̣хипуттарат̣т̣хапа̄лакулапутта̄дӣнам̣ париччхедо наттхи. еварӯпа̄ ча еварӯпа̄ ча кулапутта̄ саттху са̄сане паббаджантӣ’’ти паббаджджа̄сан̇кхепавасена сан̇гхагун̣е катхайим̣су.
сӣхо сена̄патӣти евам̣на̄мако сена̄йа адхипати. веса̄лийан̃хи сатта сахасса̄ни сатта сата̄ни сатта ча ра̄джа̄но. те саббепи саннипатитва̄ саббесам̣ манам̣ гахетва̄ ‘‘рат̣т̣хам̣ вича̄ретум̣ саматтхам̣ екам̣ вичинатха̄’’ти вичинанта̄ сӣхам̣ ра̄джакума̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ саккхиссатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тасса раттаман̣иван̣н̣ам̣ камбалапарийонаддхам̣ сена̄патиччхаттам̣ адам̣су. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сӣхо сена̄патӣ’’ти. ниган̣т̣хаса̄вакоти ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса паччайада̄йако упат̣т̣ха̄ко. джамбудӣпаталасмин̃хи тайо джана̄ ниган̣т̣ха̄нам̣ аггупат̣т̣ха̄ка̄ – на̄л̣анда̄йам̣, упа̄ли гахапати, капилапуре ваппо сакко, веса̄лийам̣ айам̣ сӣхо сена̄патӣти. нисинно хотӣти сесара̄джӯнам̣ париса̄йа антарантаре а̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайим̣су, сӣхасса пана маджджхе т̣ха̄нети тасмим̣ пан̃н̃атте маха̄рахе ра̄джа̄сане нисинно хоти. ниссам̣сайанти ниббичикиччхам̣ аддха̄ екам̣сена, на хете йасса ва̄ тасса ва̄ аппесаккхасса евам̣ анекасатехи ка̄ран̣ехи ван̣н̣ам̣ бха̄санти.
йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇камӣти ниган̣т̣хо кира на̄т̣апутто ‘‘сача̄йам̣ сӣхо кассачидева саман̣асса готамасса ван̣н̣ам̣ катхентасса сутва̄ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссати, майхам̣ париха̄ни бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ пат̣хаматарам̣йева сӣхам̣ сена̄патим̣ етадавоча – ‘‘сена̄пати имасмим̣ локе ‘ахам̣ буддхо ахам̣ буддхо’ти бахӯ вичаранти. саче твам̣ кассачи дассана̄йа упасан̇камитука̄мо ахоси, мам̣ пуччхеййа̄си. ахам̣ те йуттат̣т̣ха̄нам̣ песесса̄ми, айуттат̣т̣ха̄нато нива̄ресса̄мӣ’’ти. со там̣ катхам̣ ануссаритва̄ ‘‘саче мам̣ песессати, гамисса̄ми. но че, на гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто, тенупасан̇ками.
атхасса вачанам̣ сутва̄ ниган̣т̣хо маха̄паббатена вийа балавасокена оттхат̣о ‘‘йаттха да̄нисса̄хам̣ гаманам̣ на иччха̄ми, таттхева гантука̄мо джа̄то, хатохамасмӣ’’ти анаттамано хутва̄ ‘‘пат̣иба̄ханупа̄йамасса карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ким̣ пана твантиа̄дима̄ха. евам̣ ваданто вичарантам̣ гон̣ам̣ дан̣д̣ена пахаранто вийа джалама̄нам̣ падӣпам̣ нибба̄пенто вийа бхаттабхаритам̣ паттам̣ никкуджджанто вийа ча сӣхасса уппаннапӣтим̣ вина̄сеси. гамийа̄бхисан̇кха̄роти хаттхийа̄на̄дӣнам̣ йоджа̄панагандхама̄ла̄диггахан̣авасена паватто пайого. со пат̣иппассамбхӣти со вӯпасанто.
дутийампи кхоти дутийава̄рампи. имасмин̃ча ва̄ре буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ туситабхаванато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ка̄ дасабаласса хет̣т̣ха̄ па̄даталехи упари кесаггехи париччхиндитва̄ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аасӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄нам̣ васена сарӣраван̣н̣ам̣ катхайим̣су. дхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘екападепи екабйан̃джанепи авакхалитам̣ на̄ма наттхӣ’’ти сукатхитавасенева дхаммагун̣ам̣ катхайим̣су. сан̇гхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘еварӯпам̣ йасасиривибхавам̣ паха̄йа саттху са̄сане паббаджита̄ на косаджджапакатика̄ хонти, терасасу пана дхутан̇гагун̣есу парипӯрака̄рино хутва̄ саттасу анупассана̄су каммам̣ каронти, ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣авибхаттийо вал̣ан̃джентӣ’’ти пат̣ипада̄васена сан̇гхагун̣е катхайим̣су.
татийава̄ре пана буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄сама̄на̄ ‘‘итипи со бхагава̄’’ти суттантапарийа̄йенева буддхагун̣е катхайим̣су, ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ суттантапарийа̄йенева дхаммагун̣е, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ суттантапарийа̄йенева сан̇гхагун̣е ча катхайим̣су. тато сӣхо чинтеси – ‘‘имесан̃ча личчхавира̄джакума̄ра̄нам̣ татийадивасато пат̣т̣ха̄йа буддхадхаммасан̇гхагун̣е катхента̄нам̣ мукхам̣ наппахоти, аддха̄ аномагун̣ена саманна̄гата̄ со бхагава̄, имам̣ да̄ни уппаннам̣ пӣтим̣ авиджахитва̄ва ахам̣ аджджа самма̄самбуддхам̣ пассисса̄мӣ’’ти. атхасса ‘‘ким̣ хи ме кариссанти ниган̣т̣ха̄’’ти витакко удапа̄ди. таттха ким̣ хи ме кариссантӣти ким̣ на̄ма майхам̣ ниган̣т̣ха̄ кариссанти. апалокита̄ ва̄ анапалокита̄ ва̄ти а̄пуччхита̄ ва̄ ана̄пуччхита̄ ва̄. на хи ме те а̄пуччхита̄ йа̄нава̄ханасампаттим̣, на ча иссарийависесам̣ дассанти, на̄пи ана̄пуччхита̄ хариссанти, апхалам̣ етесам̣ а̄пуччхананти адхиппа̄йо.
веса̄лийа̄ ниййа̄сӣти йатха̄ хи гимхака̄ле деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ тхокамева гантва̄ тит̣т̣хати наппаваттати, евам̣ сӣхасса пат̣хамадивасе ‘‘дасабалам̣ пассисса̄мӣ’’ти уппанна̄йа пӣтийа̄ ниган̣т̣хена пат̣иба̄хитака̄ло. йатха̄пи дутийадивасе деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ тхокам̣ гантва̄ ва̄лика̄пун̃джам̣ пахаритва̄ аппаваттам̣ хоти, евам̣ сӣхасса дутийадивасе ‘‘дасабалам̣ пассисса̄мӣ’’ти уппанна̄йа пӣтийа̄ ниган̣т̣хена пат̣иба̄хитака̄ло. йатха̄ татийадивасе деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ пура̄н̣апан̣н̣асуккхадан̣д̣акат̣т̣хакачавара̄дӣни парикад̣д̣хантам̣ ва̄лика̄пун̃джам̣ бхиндитва̄ самудданиннамева хоти, евам̣ сӣхо татийадивасе тин̣н̣ам̣ ваттхӯнам̣ гун̣акатхам̣ сутва̄ уппанне пӣтипа̄модждже ‘‘апхала̄ ниган̣т̣ха̄ ниппхала̄ ниган̣т̣ха̄, ким̣ ме име кариссанти, гамисса̄махам̣ саттхусантика’’нти манам̣ абхинӣхаритва̄ веса̄лийа̄ ниййа̄си. ниййанто ча ‘‘чирасса̄хам̣ дасабаласса сантикам̣ гантука̄мо джа̄то, на кхо пана ме йуттам̣ ан̃н̃а̄такавесена ганту’’нти ‘‘йекечи дасабаласса сантикам̣ гантука̄ма̄, саббе никкхамантӯ’’ти гхосанам̣ ка̄ретва̄ пан̃чаратхасата̄ни йоджа̄петва̄ уттамаратхе т̣хито техи чева пан̃чахи ратхасатехи махатийа̄ ча париса̄йа паривуто гандхапуппхачун̣н̣ава̄са̄дӣни га̄ха̄петва̄ ниййа̄си. дива̄ дивасса̄ти дивасасса ча дива̄, маджджханхике атиккантаматте.
йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти а̄ра̄мам̣ пависанто дӯратова асӣти-анубйан̃джана-бйа̄маппабха̄-дваттим̣са-маха̄пурисалаккхан̣а̄ни чхаббан̣н̣агханабуддхарасмийо ча дисва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма пурисам̣ евам̣ а̄санне васантам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ на̄ддасам̣, ван̃чито ватамхи, ала̄бха̄ вата ме’’ти чинтетва̄ маха̄нидхим̣ дисва̄ далиддапурисо вийа сан̃джа̄тапӣтипа̄моджджо йена бхагава̄ тенупасан̇ками. дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каронтӣти бхота̄ готамена вуттака̄ран̣асса анука̄ран̣ам̣ катхенти. ка̄ран̣авачано хеттха дхаммасаддо ‘‘хетумхи н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 720) вийа. ка̄ран̣анти четтха татха̄паваттасса саддасса аттхо адхиппето тасса паваттихетубха̄вато. аттхаппайутто хи саддаппайого. анука̄ран̣анти есо ева парехи татха̄ вуччама̄но. сахадхаммико ва̄да̄нува̄доти. парехи вуттака̄ран̣ехи сака̄ран̣о хутва̄ тумха̄кам̣ ва̄до ва̄ тато парам̣ тасса анува̄до ва̄ кочи аппаматтакопи вин̃н̃ӯхи гарахитаббам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на а̄гаччхати. идам̣ вуттам̣ хоти – ким̣ сабба̄ка̄ренапи тава ва̄де га̄райхам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣти. анаббхаккха̄тука̄ма̄ти на абхӯтена ваттука̄ма̄. аттхи сӣхапарийа̄йотиа̄дӣнам̣ аттхо веран̃джакан̣д̣е а̄гатанайенева ведитаббо. парамена асса̄сена̄ти чатумаггачатупхаласан̇кха̄тена уттамена. асса̄са̄йа дхаммам̣ десемӣти асса̄санаттха̄йа сантхамбханаттха̄йа дхаммам̣ десеми. ити бхагава̄ ат̣т̣хахан̇гехи сӣхасса сена̄патисса дхаммам̣ десеси.
анувиччака̄ранти анувидитва̄ чинтетва̄ тулайитва̄ каттаббам̣ карохӣти вуттам̣ хоти. са̄дху хотӣти сундаро хоти. тумха̄дисасмин̃хи мам̣ дисва̄ мам̣ саран̣ам̣ гаччханте ниган̣т̣хам̣ дисва̄ ниган̣т̣хам̣ саран̣ам̣ гаччханте ‘‘ким̣ айам̣ сӣхо дит̣т̣хадит̣т̣хамева саран̣ам̣ гаччхатӣ’’ти гараха̄ уппаджджати, тасма̄ анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ са̄дхӯти дассети. пат̣а̄кам̣ парихареййунти те кира еварӯпам̣ са̄вакам̣ лабхитва̄ ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ сет̣т̣хи ва̄ амха̄кам̣ саран̣ам̣ гато са̄вако джа̄то’’ти пат̣а̄кам̣ уккхипитва̄ нагаре гхосента̄ а̄хин̣д̣анти. касма̄? евам̣ но махантабха̄во а̄вибхависсатӣти ча. саче панасса ‘‘кимахам̣ етесам̣ саран̣ам̣ гато’’ти виппат̣иса̄ро уппаджджеййа, тампи со ‘‘етесам̣ ме саран̣агатабха̄вам̣ бахӯ джа̄нанти, дуккхам̣ ида̄ни пат̣иниваттиту’’нти винодетва̄ на пат̣иккамиссатӣти ча. тена̄ха – ‘‘пат̣а̄кам̣ парихареййу’’нти. опа̄набхӯтанти пат̣ийаттаудапа̄но вийа т̣хитам̣. куланти тава нивесанам̣. да̄таббам̣ ман̃н̃еййа̄сӣти пуббе дасапи вӣсатипи сат̣т̣хипи джане а̄гате дисва̄ наттхӣти аватва̄ деси, ида̄ни мам̣ саран̣ам̣ гатака̄ран̣аматтенева ма̄ имесам̣ деййадхаммам̣ упаччхинди. сампатта̄нан̃хи да̄таббамева̄ти овади. сутам̣ метам̣, бхантети куто сутанти? ниган̣т̣ха̄нам̣ сантика̄. те кира кулагхаресу евам̣ пака̄сенти ‘‘майам̣ йасса кассачи сампаттасса да̄таббанти вада̄ма, саман̣о пана готамо ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣ на̄н̃н̃есам̣, майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣, майхамева диннам̣ да̄нам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣, майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃еса’нти евам̣ вадатӣ’’ти. там̣ сандха̄йа айам̣ ‘‘сутам̣ мета’’нти а̄ха.
анупуббим̣ катханти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣, сӣла̄нантарам̣ саггам̣, сагга̄нантарам̣ магганти евам̣ анупат̣ипа̄т̣икатхам̣. таттха да̄накатханти идам̣ да̄нам̣ на̄ма сукха̄нам̣ нида̄нам̣, сампаттӣнам̣ мӯлам̣, бхога̄нам̣ патит̣т̣ха̄, висамагатасса та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣, идхалокапаралокесу да̄насадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи. идан̃хи авассайат̣т̣хена ратанамайасӣха̄санасадисам̣, патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена маха̄патхавӣсадисам̣, а̄рамман̣ат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадисам̣. идан̃хи дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена на̄ва̄, самасса̄санат̣т̣хена сан̇га̄масӯро, бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена сусан̇кхатанагарам̣, маччхерамала̄дӣхи анупалиттат̣т̣хена падумам̣, тесам̣ нидаханат̣т̣хена агги, дура̄садат̣т̣хена а̄сивисо, асанта̄санат̣т̣хена сӣхо, балавантат̣т̣хена хаттхӣ, абхиман̇галасамматат̣т̣хена сетавасабхо, кхемантабхӯмисампа̄панат̣т̣хена вала̄хако ассара̄джа̄. да̄нам̣ на̄метам̣ майа̄ гатамагго, майхесо вам̣со, майа̄ даса па̄рамийо пӯрентена вела̄мамаха̄йан̃н̃о, маха̄говиндамаха̄йан̃н̃о, маха̄судассанамаха̄йан̃н̃о, вессантарамаха̄йан̃н̃оти, анекамаха̄йан̃н̃а̄ паваттита̄, сасабхӯтена джалитааггиккхандхе атта̄нам̣ ниййа̄дентена сампаттайа̄чака̄нам̣ читтам̣ гахитам̣. да̄нан̃хи локе саккасампаттим̣ дети ма̄расампаттим̣ брахмасампаттим̣, чаккаваттисампаттим̣, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣, паччекабодхин̃а̄н̣ам̣, абхисамбодхин̃а̄н̣ам̣ детӣти евама̄дида̄нагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣.
йасма̄ пана да̄нам̣ денто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккоти, тасма̄ таданантарам̣ сӣлакатхам̣ катхеси. сӣлакатханти сӣлам̣ на̄метам̣ авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣. сӣлам̣ на̄метам̣ мама вам̣со, ахам̣ сан̇кхапа̄лана̄гара̄джака̄ле бхӯридаттана̄гара̄джака̄ле чампеййана̄гара̄джака̄ле сӣлавара̄джака̄ле ма̄тупосакахаттхира̄джака̄ле чхаддантахаттхира̄джака̄лети анантесу аттабха̄весу сӣлам̣ парипӯресим̣. идхалокапаралокасампаттӣнан̃хи сӣласадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи, сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро наттхи, сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣ наттхи, сӣлагандхасадисо гандхо наттхи. сӣла̄лан̇ка̄рена хи алан̇катам̣ сӣлагандха̄нулиттам̣ садевакопи локо олокенто титтим̣ на гаччхатӣти евама̄дисӣлагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣.
‘‘идам̣ пана сӣлам̣ нисса̄йа айам̣ сагго лаббхатӣ’’ти дассетум̣ сӣла̄нантарам̣ саггакатхам̣ катхеси. саггакатханти ‘‘айам̣ сагго на̄ма ит̣т̣хо канто мана̄по, ниччаметтха кӣл̣а̄, ниччам̣ сампаттийо лаббханти, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ навутивассасатасахасса̄ни диббасукхам̣ диббасампаттим̣ анубхаванти, та̄ватим̣са̄ тиссо ча вассакот̣ийо сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄нӣ’’ти евама̄дисаггагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣. саггасампаттим̣ катхайанта̄нан̃хи буддха̄нам̣ мукхам̣ наппахоти. вуттампи четам̣ – ‘‘анекапарийа̄йена кхва̄хам̣, бхиккхаве, саггакатхам̣ катхеййа’’нтиа̄ди (ма. ни. 3.255).
евам̣ саггакатха̄йа палобхетва̄ пана хаттхим̣ алан̇каритва̄ тасса сон̣д̣ам̣ чхинданто вийа ‘‘айампи сагго аниччо аддхуво, на еттха чхандара̄го каттаббо’’ти дассанаттхам̣ ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.235-236; 2.42) найена ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣ катхеси. таттха а̄дӣнавоти досо. ока̄роти авака̄ро ла̄макабха̄во. сам̣килесоти техи сатта̄нам̣ сам̣са̄ре сам̣килиссанам̣. йатха̄ха – ‘‘сам̣килиссанти вата, бхо, сатта̄’’ти (ма. ни. 2.351).
евам̣ ка̄ма̄дӣнавена таджджетва̄ неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. каллачиттанти арогачиттам̣. са̄муккам̣сика̄ти са̄мам̣ уккам̣сика̄ аттана̄йева уддхаритва̄ гахита̄, сайамбхун̃а̄н̣ена дит̣т̣ха̄ аса̄дха̄ран̣а̄ ан̃н̃есанти аттхо. ка̄ пана са̄ти? арийасаччадесана̄. тенева̄ха – дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ магганти. вираджам̣ вӣтамаланти ра̄гараджа̄дӣнам̣ абха̄ва̄ вираджам̣, ра̄гамала̄дӣнам̣ вигататта̄ вӣтамалам̣. дхаммачаккхунти идха сота̄паттимагго адхиппето. тасса уппаттиа̄ка̄радассанаттхам̣ йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамманти а̄ха. тан̃хи ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ киччавасена евам̣ саббасан̇кхатам̣ пат̣ивиджджхантам̣ уппаджджати. дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо. еса найо сесесупи. тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ анена̄ти тин̣н̣авичикиччхо. вигата̄ катхам̣катха̄ асса̄ти вигатакатхам̣катхо. виса̄раджджам̣ паттоти веса̄раджджаппатто. каттха? саттхуса̄сане. на̄сса паро паччайо, на парам̣ саддха̄йа еттха ваттатӣти апараппаччайо.
паваттамам̣санти пакатийа̄ паваттам̣ каппийамам̣сам̣ мӯлам̣ гахетва̄ антара̄пан̣е парийеса̄хӣти адхиппа̄йо. самбахула̄ ниган̣т̣ха̄ти пан̃часатаматта̄ ниган̣т̣ха̄. тхӯлам̣ пасунти тхӯлам̣ маха̄сарӣрам̣ гокан̣н̣амахим̣сасӯкарасан̇кха̄там̣ пасум̣. уддиссакатанти атта̄нам̣ уддиситва̄ катам̣, ма̄ританти аттхо. пат̣иччакамманти сва̄йам̣ там̣ мам̣сам̣ пат̣ичча там̣ па̄н̣авадхакаммам̣ пхусати. тан̃хи акусалам̣ упад̣д̣хам̣ да̄йакасса, упад̣д̣хам̣ пат̣игга̄хакасса хотӣти несам̣ ладдхи. апаро найо – пат̣иччакамманти атта̄нам̣ пат̣иччакатам̣. атха ва̄ пат̣иччакамманти нимиттакаммассетам̣ адхивачанам̣, там̣ пат̣иччакаммам̣ еттха аттхӣти мам̣сампи пат̣иччакамманти вуттам̣. упакан̣н̣акети кан̣н̣амӯле. аланти пат̣иккхепавачанам̣, ким̣ имина̄ти аттхо. на ча панетети ете а̄йасманто дӣгхараттам̣ аван̣н̣ака̄ма̄ хутва̄ аван̣н̣ам̣ бха̄санта̄пи аббха̄чиккханта̄ на джириданти, аббхаккха̄насса антам̣ на гаччхантӣти аттхо. атха ва̄ ладжджанаттхе идам̣ джиридантӣти падам̣ дат̣т̣хаббам̣, на ладжджантӣти аттхо.
3. асса̄джа̄нӣйасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе ан̇гехӣти гун̣ан̇гехи. тассам̣ диса̄йам̣ джа̄то хотӣти тассам̣ синдхунадӣтӣрадиса̄йам̣ джа̄то хоти. ан̃н̃епи бхадра̄ асса̄джа̄нӣйа̄ таттхева джа̄йанти. аллам̣ ва̄ суккхам̣ ва̄ти аллатин̣ам̣ ва̄ суккхатин̣ам̣ ва̄. на̄н̃н̃е ассе уббеджета̄ти ан̃н̃е ассе на уббеджети на пахарати на д̣ам̣сати на калахам̣ кароти. са̄т̣хеййа̄нӣти сат̣хабха̄во. кӯт̣еййа̄нӣти кӯт̣абха̄во. джимхеййа̄нӣти джимхабха̄во. ван̇кеййа̄нӣти ван̇кабха̄ва̄. иччасса чатӯхипи падехи асиккхитабха̄вова катхито. ва̄хӣти ваханасабха̄во диннова̄дапат̣икаро. йа̄ва джӣвитамаран̣апарийа̄да̄на̄ти йа̄ва джӣвитасса маран̣ена парийоса̄на̄. саккаччам̣ парибхун̃джатӣти аматам̣ вийа паччавеккхитва̄ парибхун̃джати. пурисатха̄мена̄тиа̄дӣсу н̃а̄н̣атха̄ма̄дайо катхита̄. сан̣т̣ха̄нанти осакканам̣ пат̣иппассаддхи.
4. ассакхал̣ун̇касуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе ‘‘пехӣ’’ти вуттоти ‘‘гаччха̄’’ти вутто. пит̣т̣хито ратхам̣ паваттетӣти кхандхат̣т̣хикена йугам̣ уппӣл̣итва̄ паччхимабха̄гена ратхам̣ пават̣т̣енто осаккати. паччха̄ лан̇гхати, куббарам̣ ханатӣти две паччхимапа̄де уккхипитва̄ техи пахаритва̄ ратхакуббарам̣ бхиндати. тидан̣д̣ам̣ бхан̃джатӣти ратхасса пурато тайо дан̣д̣ака̄ хонти, те бхан̃джати. ратхӣса̄йа саттхим̣ уссаджджитва̄ти сӣсам̣ на̄метва̄ йугам̣ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ саттхина̄ ратхӣсам̣ пахаритва̄. аджджхомаддатӣти двӣхи пуримапа̄дехи ӣсам̣ мадданто тит̣т̣хати. уббат̣умам̣ ратхам̣ каротӣти тхалам̣ ва̄ кан̣д̣акат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ратхам̣ а̄ропети. ана̄дийитва̄ти аманасикатва̄ аган̣итва̄. мукха̄дха̄нанти мукхат̣хапанаттха̄йа диннам̣ айасан̇кхаликам̣. кхӣлат̣т̣ха̄йӣти чатта̄ро па̄де тхамбхе вийа ниччалам̣ т̣хапетва̄ кхӣлат̣т̣ха̄насадисена т̣ха̄нена тит̣т̣хати. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣.
5. маласуттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме асаджджха̄йамала̄ти уггахитаманта̄нам̣ асаджджха̄йакаран̣ам̣ малам̣ на̄ма хоти. анут̣т̣ха̄намала̄ гхара̄ти ут̣т̣ха̄навӣрийа̄бха̄во гхара̄нам̣ малам̣ на̄ма. ван̣н̣асса̄ти сарӣраван̣н̣асса. раккхатоти йам̣кин̃чи аттано сантакам̣ раккхантасса. авиджджа̄ парамам̣ маланти тато сеса̄кусаладхаммамалато ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ан̃н̃а̄н̣абхӯта̄ ват̣т̣амӯласан̇кха̄та̄ бахаландхака̄раавиджджа̄ парамам̣ малам̣. тато хи малатарам̣ на̄ма наттхи. имасмимпи сутте ват̣т̣амева катхитам̣.
6. дӯтеййасуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе дӯтеййанти дӯтакаммам̣. гантумарахатӣти там̣ дӯтеййасан̇кха̄там̣ са̄санам̣ дха̄ретва̄ харитум̣ арахати. сота̄ти йо там̣ асса са̄санам̣ дети, тасса сота̄. са̄вета̄ти там̣ угган̣хитва̄ ‘‘идам̣ на̄ма тумхехи вутта’’нти пат̣иса̄вета̄. уггахета̄ти суггахитам̣ катва̄ уггахета̄. дха̄рета̄ти судха̄ритам̣ катва̄ дха̄рета̄. вин̃н̃а̄ти аттха̄наттхасса аттхам̣ джа̄нита̄. вин̃н̃а̄пета̄ти парам̣ виджа̄на̄пета̄. сахита̄ сахитасса̄ти идам̣ сахитам̣, идам̣ асахитанти евам̣ сахита̄сахитасса кусало, упагата̄нупагатесу чхеко са̄санам̣ а̄роченто сахитам̣ саллаккхетва̄ а̄рочети. на бйатхатӣти ведхати на чхамбхати. асандиддханти ниссандехам̣ вигатасам̣сайам̣. пуччхитоти пан̃хаттха̄йа пуччхито.
7-8. бандханасуттадвайаван̣н̣ана̄
17-18. саттаме рун̣н̣ена̄ти рудитена. а̄каппена̄ти нива̄санапа̄рупана̄дина̄ видха̄нена. ванабхан̇гена̄ти ванато бхан̃джитва̄ а̄хат̣ена пуппхапхала̄дипан̣н̣а̄ка̄рена. ат̣т̣хамепи есева найо.
9. паха̄ра̄дасуттаван̣н̣ана̄
19. наваме паха̄ра̄доти евам̣на̄мако. асуриндоти асураджет̣т̣хако. асуресу хи вепачитти ра̄ху паха̄ра̄доти име тайо джет̣т̣хака̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти дасабаласса абхисамбуддхадивасато пат̣т̣ха̄йа ‘‘аджджа гамисса̄ми све гамисса̄мӣ’’ти ека̄даса васса̄ни атиккамитва̄ два̄дасаме вассе саттху веран̃джа̄йам̣ васанака̄ле ‘‘самма̄самбуддхасса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ ‘‘мама ‘аджджа све’ти два̄даса васса̄ни джа̄та̄ни, ханда̄хам̣ ида̄нева гаччха̄мӣ’’ти тан̇кхан̣ам̣йева асураган̣апаривуто асурабхавана̄ никкхамитва̄ дива̄ дивасса йена бхагава̄ тенупасан̇ками, екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти со кира ‘‘татха̄гатам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ ева дхаммам̣ сун̣исса̄мӣ’’ти а̄гато, татха̄гатасса пана дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа буддхага̄равена пуччхитум̣ асакконто апи саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. тато саттха̄ чинтеси – ‘‘айам̣ паха̄ра̄до майи акатхенте пат̣хаматарам̣ катхетум̣ на саккхиссати, чин̣н̣авасит̣т̣ха̄нейева нам̣ катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ екам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти.
атха нам̣ пуччханто апи пана паха̄ра̄да̄тиа̄дима̄ха. таттха абхирамантӣти ратим̣ винданти, ануккан̣т̣хама̄на̄ васантӣти аттхо. со ‘‘паричин̣н̣ат̣т̣ха̄нейева мам̣ бхагава̄ пуччхатӣ’’ти аттамано хутва̄ абхираманти, бхантети а̄ха. анупуббаниннотиа̄дӣни сабба̄ни анупат̣ипа̄т̣ийа̄ ниннабха̄васса вевачана̄ни. на а̄йатакенева папа̄тоти на чхиннатат̣амаха̄соббхо вийа а̄дитова папа̄то. со хи тӣрато пат̣т̣ха̄йа екан̇гуладван̇гулавидаттхиратанайат̣т̣хиусабхаад̣д̣хага̄вутага̄вутаад̣д̣хайоджана̄дивасена гамбхӣро хутва̄ гаччханто синерупа̄дамӯле чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣро хутва̄ т̣хитоти дассети.
т̣хитадхаммоти т̣хитасабха̄во. кун̣апена̄ти йена кеначи хаттхиасса̄дӣнам̣ кал̣еварена. тхалам̣ усса̄ретӣти хаттхена гахетва̄ вийа вӣчипаха̄ренева тхалам̣ кхипати.
ган̇га̄йамуна̄ти идха т̣хатва̄ има̄сам̣ надӣнам̣ уппаттикатхам̣ катхетум̣ ват̣т̣ати. айам̣ та̄ва джамбудӣпо дасасахассайоджанапарима̄н̣о, таттха чатусахассайоджанапарима̄н̣о падесо удакена аджджхоттхат̣о маха̄самуддоти сан̇кхам̣ гато, тисахассайоджанаппама̄н̣е манусса̄ васанти, тисахассайоджанаппама̄н̣е химава̄ патит̣т̣хито уббедхена пан̃чайоджанасатико чатура̄сӣтикӯт̣асахассапат̣иман̣д̣ито самантато сандама̄напан̃часатанадӣвичитто, йаттха а̄йа̄мавиттха̄рена ча гамбхӣрато ча пан̣н̣а̄сапан̣н̣а̄сайоджана̄ дийад̣д̣хайоджанасатапариман̣д̣ала̄ анотаттадахо кан̣н̣амун̣д̣адахо ратхака̄радахо чхаддантадахо кун̣а̄ладахо манда̄кинидахо сӣхаппапа̄тадахоти сатта маха̄сара̄ патит̣т̣хаханти.
тесу анотатто судассанакӯт̣ам̣ читтакӯт̣ам̣ ка̄л̣акӯт̣ам̣ гандхама̄данакӯт̣ам̣ кела̄сакӯт̣анти имехи пан̃чахи паббатехи париккхитто. таттха судассанакӯт̣ам̣ сован̣н̣амайам̣ двийоджанасатуббедхам̣ антован̇кам̣ ка̄камукхасан̣т̣ха̄нам̣ тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ тит̣т̣хати, читтакӯт̣ам̣ саббаратанамайам̣, ка̄л̣акӯт̣ам̣ ан̃джанамайам̣, гандхама̄данакӯт̣ам̣ са̄нумайам̣ аббхантаре муггаван̣н̣ам̣, мӯлагандхо са̄рагандхо пхеггугандхо тачагандхо папат̣ика̄гандхо расагандхо паттагандхо пуппхагандхо пхалагандхо гандхагандхоти имехи дасахи гандхехи уссаннам̣, на̄наппака̄раосадхасан̃чханнам̣ ка̄л̣апаккхаупосатхадивасе а̄диттамива ан̇га̄рам̣ джалантам̣ тит̣т̣хати, кела̄сакӯт̣ам̣ раджатамайам̣. сабба̄ни судассанена сама̄нуббедхасан̣т̣ха̄на̄ни тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ни. та̄ни сабба̄ни дева̄нубха̄вена на̄га̄нубха̄вена ча вассанти, надийо четесу санданти. там̣ саббампи удакам̣ анотаттамева пависати. чандимасӯрийа̄ даккхин̣ена ва̄ уттарена ва̄ гаччханта̄ паббатантарена таттха обха̄сам̣ каронти, уджум̣ гаччханта̄ на каронти. теневасса анотатто тисан̇кха̄ удапа̄ди.
таттха манохарасила̄тала̄ни ниммаччхакаччхапа̄ни пхаликасадисаниммалодака̄ни нха̄натиттха̄ни супат̣ийатта̄ни хонти, йесу буддха̄ кхӣн̣а̄сава̄ ча паччекабуддха̄ ча иддхиманта̄ ча исайо нха̄йанти, девайаккха̄дайо удакакӣл̣ам̣ кӣл̣анти.
тасса чатӯсу пассесу сӣхамукхам̣, хаттхимукхам̣, ассамукхам̣, усабхамукханти чатта̄ри мукха̄ни хонти, йехи чатассо надийо санданти. сӣхамукхена никкхантанадӣтӣре сӣха̄ бахутара̄ хонти, хаттхимукха̄дӣхи хаттхиассаусабха̄. пураттхимадисато никкхантанадӣ анотаттам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ итара̄ тиссо надийо анупагамма па̄чӣнахимавантенева амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависати. паччхимадисато ча уттарадисато ча никкхантанадийопи татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ паччхимахимавантенева уттарахимавантенева ча амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависанти. даккхин̣амукхато никкхантанадӣ пана там̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ уттарена уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хенева сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ паббатам̣ пахаритва̄ ут̣т̣ха̄йа париккхепена тига̄вутаппама̄н̣а̄ удакадха̄ра̄ хутва̄ а̄ка̄сена сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ тийаггал̣е на̄ма па̄са̄н̣е патита̄, па̄са̄н̣о удакадха̄ра̄вегена бхинно. таттха пан̃н̃а̄сайоджанаппама̄н̣а̄ тийаггал̣а̄ на̄ма маха̄поккхаран̣ӣ джа̄та̄, поккхаран̣ийа̄ кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хи йоджана̄ни гата̄. тато гханапатхавим̣ бхиндитва̄ умман̇гена сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ гин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ хаттхатале пан̃чан̇гулисадиса̄ пан̃ча дха̄ра̄ хутва̄ паваттати. са̄ тиккхаттум̣ анотаттам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гатат̣т̣ха̄не а̄ваттаган̇га̄ти вуччати. уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не кан̣хаган̇га̄, а̄ка̄сена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не а̄ка̄саган̇га̄, тийаггал̣апа̄са̄н̣е пан̃н̃а̄сайоджанока̄се т̣хита̄ тийаггал̣апоккхаран̣ӣ, кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не бахалаган̇га̄ти, уман̇гена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не уман̇гаган̇га̄ти вуччати. вин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ пан̃ча дха̄ра̄ хутва̄ паваттанат̣т̣ха̄не пана ган̇га̄, йамуна̄, ачираватӣ, сарабхӯ, махӣти пан̃ча сан̇кхам̣ гата̄. евамета̄ пан̃ча маха̄надийо химавантато паваттантӣти ведитабба̄.
савантийоти йа̄ ка̄чи савама̄на̄ гаччхантӣ маха̄надийо ва̄ куннадийо ва̄. аппентӣти аллӣйанти осаранти. дха̄ра̄ти вут̣т̣хидха̄ра̄. пӯраттанти пун̣н̣абха̄во. маха̄самуддасса хи айам̣ дхаммата̄ – ‘‘имасмим̣ ка̄ле дево мандо джа̄то, джа̄лаккхипа̄дӣни а̄да̄йа маччхакаччхапе ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘имасмим̣ ка̄ле маханта̄ вут̣т̣хи, лабхисса̄ма ну кхо пит̣т̣хипаса̄ран̣ат̣т̣ха̄на’’нти ва̄ ваттум̣ на сакка̄. пат̣хамакаппикака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи йам̣ синерумекхалам̣ а̄хачча удакам̣ т̣хитам̣, тато екан̇гуламаттампи удакам̣ нева хет̣т̣ха̄ осӣдати, на уддхам̣ уттарати. екарасоти асамбхиннарасо.
мутта̄ти кхуддакамахантават̣т̣адӣгха̄дибхеда̄ анекавидха̄. ман̣ӣти раттанӣла̄дибхедо анекавидхо. вел̣урийоти вам̣саван̣н̣асирӣсапуппхаван̣н̣а̄дибхедо анекавидхо. сан̇кхоти даккхин̣а̄ват̣т̣атамбакуччхикадхаманасан̇кха̄дибхедо анекавидхо. сила̄ти сетака̄л̣амуггаван̣н̣а̄дибхедо анекавидха̄. пава̄л̣анти кхуддакамахантараттагханаратта̄дибхедам̣ анекавидхам̣. маса̄рагалланти кабараман̣и. на̄га̄ти ӯмипит̣т̣хава̄синопи вима̄нат̣т̣хака̄ на̄га̄пи.
ат̣т̣ха паха̄ра̄да̄ти саттха̄ ат̣т̣хапи дхамме ваттум̣ саккоти, сол̣асапи ба̄ттим̣сапи чатусат̣т̣хипи сахассампи, паха̄ра̄дена пана ат̣т̣ха катхита̄, ахампи техева сариккхаке катва̄ катхесса̄мӣти чинтетва̄ евама̄ха. анупуббасиккха̄тиа̄дӣсу анупуббасиккха̄йа тиссо сиккха̄ гахита̄, анупуббакирийа̄йа тераса дхутан̇га̄ни, анупуббапат̣ипада̄йа сатта анупассана̄ ат̣т̣ха̄раса маха̄випассана̄ ат̣т̣хатим̣са а̄рамман̣авибхаттийо саттатим̣са бодхапаккхийадхамма̄. на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхоти ман̣д̣ӯкасса уппатитва̄ гаманам̣ вийа а̄дитова сӣлапӯран̣а̄дим̣ акатва̄ арахаттаппат̣иведхо на̄ма наттхи, пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана сӣласама̄дхипан̃н̃а̄йо пӯретва̄ва сакка̄ арахаттам̣ паттунти аттхо.
а̄рака̄ва̄ти дӯрейева. на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ти асан̇кхйеййепи каппе буддхесу ануппаннесу екасаттопи паринибба̄тум̣ на саккоти, тада̄пи ‘‘туччха̄ нибба̄надха̄тӯ’’ти на сакка̄ ваттум̣. буддхака̄ле ча пана екекасмим̣ сама̄гаме асан̇кхйеййа̄пи сатта̄ аматам̣ а̄ра̄дхенти, тада̄пи на сакка̄ ваттум̣ – ‘‘пӯра̄ нибба̄надха̄тӯ’’ти.
10. упосатхасуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме нисинно хотӣти упосатхакаран̣аттха̄йа упа̄сика̄йа ратанапа̄са̄де нисинно. нисаджджа пана бхиккхӯнам̣ читта̄ни олокенто екам̣ дуссӣлапуггалам̣ дисва̄ ‘‘сача̄хам̣ имасмим̣ пуггале нисиннейева па̄тимоккхам̣ уддисисса̄ми, саттадха̄ тасса муддха̄ пхалиссатӣ’’ти тасса анукампа̄йа тун̣хӣйева ахоси. абхикканта̄ти атикканта̄ париккхӣн̣а̄. уддхасте арун̣ети уггате арун̣асӣсе. нандимукхийа̄ти тут̣т̣хамукхийа̄. апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄ти ‘‘асукапуггало апарисуддхо’’ти аватва̄ ‘‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’’ти а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
маха̄вагго дутийо.
3. гахапативагго
1. пат̣хамауггасуттаван̣н̣ана̄
21. татийасса пат̣хаме пан̃н̃атте а̄сане нисӣдӣти тасса кира гхаре пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ пан̃ча а̄санасата̄ни ниччам̣ пан̃н̃атта̄нева хонти, тесу ан̃н̃атарасмим̣ а̄сане нисӣди. там̣ сун̣а̄хӣти те сун̣а̄хи, там̣ ва̄ ат̣т̣хавидхам̣ аччхарийадхаммам̣ сун̣а̄хи. читтам̣ пасӣдӣти ‘‘буддхо ну кхо на буддхо ну кхо’’ти витаккаматтампи на уппаджджи, айамева буддхоти читтуппа̄до пасанно ана̄вило ахоси. сака̄ни ва̄ н̃а̄тикула̄нӣти аттано йа̄панаматтам̣ дханам̣ гахетва̄ н̃а̄тигхара̄ни гаччхату. касса во даммӣти катарапурисасса тумхе дада̄ми, а̄рочетха ме аттано адхиппа̄йам̣. аппат̣ивибхатта̄ти ‘‘еттакам̣ дасса̄ми еттакам̣ на дасса̄ми, идам̣ дасса̄ми идам̣ на дасса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄дентена хи пат̣ивибхатта̄ на̄ма хоти, майхам̣ пана на евам̣. атха кхо сан̇гхика̄ вийа ган̣асантака̄ вийа ча сӣлавантехи саддхим̣ са̄дха̄ран̣а̄йева. саккаччам̣йева пайирупа̄са̄мӣти сахаттха̄ упат̣т̣хаха̄ми, читтӣка̄рена упасан̇кама̄ми.
аначчхарийам̣ кхо пана мам̣, бхантети, бханте, йам̣ мам̣ девата̄ упасан̇камитва̄ евам̣ а̄роченти, идам̣ на аччхарийам̣. йам̣ пана̄хам̣ татонида̄нам̣ читтасса ун̣н̣атим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, там̣ ева аччхарийанти вадати. са̄дху са̄дху, бхиккхӯти еттха кин̃ча̄пи бхиккхум̣ а̄мантети, упа̄сакассева пана веййа̄каран̣асампахам̣сане еса са̄дхука̄роти ведитаббо.
2. дутийауггасуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе на̄гаванети тасса кира сет̣т̣хино на̄гаванам̣ на̄ма уййа̄нам̣, со таттха пуребхаттам̣ гандхама̄ла̄дӣни га̄ха̄петва̄ уййа̄накӣл̣икам̣ кӣл̣итука̄мо гантва̄ парича̄рийама̄но бхагавантам̣ аддаса. саха дассаненевасса пуриманайенева читтам̣ пасӣди, сура̄па̄нена ча уппаннамандо тан̇кхан̣ам̣йева пахӣйи. там̣ сандха̄йевама̄ха. он̣оджесинти удакам̣ хаттхе па̄тетва̄ ада̄сим̣. асукоти амуко. самачиттова демӣти ‘‘имасса тхокам̣, имасса бахука’’нти евам̣ читтана̄наттам̣ на кароми, деййадхаммам̣ пана екасадисам̣ каромӣти дассети. а̄рочентӣти а̄ка̄се т̣хатва̄ а̄роченти. наттхи там̣ сам̣йоджананти имина̄ упа̄сако аттано ана̄га̄мипхалам̣ бйа̄кароти.
3. пат̣хамахаттхакасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе хаттхако а̄л̣авакоти бхагавата̄ а̄л̣авакайаккхасса хаттхато хаттхехи сампат̣иччхитатта̄ хаттхакоти ладдхана̄мо ра̄джакума̄ро. сӣлава̄ти пан̃часӣладасасӣлена сӣлава̄. ча̄гава̄ти ча̄гасампанно. каччиттха, бхантети, бханте, каччи еттха бхагавато бйа̄каран̣ат̣т̣ха̄не. аппиччхоти адхигамаппиччхата̄йа аппиччхо.
4. дутийахаттхакасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе пан̃чаматтехи упа̄сакасатехӣти сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣йева арийаса̄вакаупа̄сака̄нам̣ пан̃чахи сатехи паривуто бхуттапа̄тара̄со гандхама̄лавилепеначун̣н̣а̄ни гахетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. сан̇гахаваттхӯнӣти сан̇ган̣ханака̄ран̣а̄ни. теха̄ханти техи ахам̣. там̣ да̄нена сан̇ган̣ха̄мӣти нан̇галабалибаддабхаттабӣджа̄дӣни чева гандхама̄ламӯла̄дӣни ча датва̄ сан̇ган̣ха̄ми. пеййаваджджена̄ти амма, та̄та, бха̄тара, бхагинӣтиа̄дикена кан̣н̣асукхена мудукена пийавачанена сан̇ган̣ха̄ми. аттхачарийа̄йа̄ти ‘‘имасса да̄нена ва̄ пийавачанена ва̄ киччам̣ наттхи, аттхачарийа̄йа сан̇ган̣хитаббайуттако айа’’нти н̃атва̄ уппаннакиччаниттхаран̣асан̇кха̄та̄йа аттхачарийа̄йа сан̇ган̣ха̄ми. сама̄наттата̄йа̄ти ‘‘имасса да̄на̄дӣхи киччам̣ наттхи, сама̄наттата̄йа сан̇ган̣хитаббо айа’’нти екато кха̄данапивананисаджджа̄дӣхи аттана̄ сама̄нам̣ катва̄ сан̇ган̣ха̄ми. далиддасса кхо но татха̄ сотаббам̣ ман̃н̃антӣти далиддасса кин̃чи да̄тум̣ ва̄ ка̄тум̣ ва̄ асакконтасса, йатха̄ далиддасса но татха̄ сотаббам̣ ман̃н̃анти, мама пана сотаббам̣ ман̃н̃анти, диннова̄де тит̣т̣ханти, на ме ануса̄саним̣ атиккамитаббам̣ ман̃н̃анти. йони кхо тйа̄йанти упа̄йо кхо те айам̣. имесу пана двӣсупи суттесу саттха̄ра̄ сӣлача̄гапан̃н̃а̄ миссака̄ катхита̄ти ведитабба̄.
5-6. маха̄на̄масутта̄диван̣н̣ана̄
25-26. пан̃чаме аттхӯпапариккхита̄ хотӣти аттха̄наттхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ упапариккхита̄ хоти. чхат̣т̣хе саддха̄сӣлача̄га̄ миссака̄ катхита̄.
7. пат̣хамабаласуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме уджджхаттибала̄ти уджджха̄набала̄. ба̄ла̄нан̃хи ‘‘йам̣ асуко идан̃чидан̃ча а̄ха, мам̣ со а̄ха, на ан̃н̃а’’нти евам̣ уджджха̄намева балам̣. ниджджхаттибала̄ти ‘‘на идам̣ евам̣, евам̣ на̄мета’’нти аттха̄наттханиджджха̄панам̣йева балам̣. пат̣исан̇кха̄набала̄ти паччавеккхан̣абала̄. кхантибала̄ти адхива̄санабала̄.
8. дутийабаласуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме бала̄нӣти н̃а̄н̣абала̄ни. а̄сава̄нам̣ кхайам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти арахаттам̣ пат̣иджа̄на̄ти. аниччатоти хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена. йатха̄бхӯтанти йатха̄сабха̄вато. саммаппан̃н̃а̄йа̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа. ан̇га̄рака̄сӯпама̄ти санта̄панат̣т̣хена ан̇га̄рака̄суйа̄ упамита̄ име ка̄ма̄ти. вивеканиннанти пхаласама̄паттивасена нибба̄наниннам̣. вивекат̣т̣ханти килесехи ваджджитам̣ дӯрӣбхӯтам̣ ва̄. неккхамма̄бхиратанти паббаджджа̄бхиратам̣. бйантибхӯтанти вигатантабхӯтам̣ екадесена̄пи аналлӣнам̣ висам̣йуттам̣ висам̣сат̣т̣хам̣. а̄сават̣т̣ха̄нийехӣти сампайогавасена а̄сава̄нам̣ ка̄ран̣абхӯтехи, килесадхаммехӣти аттхо. атха ва̄ бйантибхӯтанти вигатава̄йанти аттхо. куто? саббасо а̄сават̣т̣ха̄нийехи дхаммехи, саббехи тебхӯмакадхаммехӣти аттхо. имасмим̣ сутте арийамагго локийалокуттаро катхито.
9. аккхан̣асуттаван̣н̣ана̄
29. наваме кхан̣е кичча̄ни каротӣти кхан̣акиччо, ока̄сам̣ лабхитва̄ва кичча̄ни каротӣти аттхо. дхаммоти чатусаччадхаммо. опасамикоти килесӯпасама̄вахо. паринибба̄йикоти килесапаринибба̄накаро. чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самбодхим̣ гаччхати сампа̄пун̣а̄тӣти самбодхага̄мӣ. дӣгха̄йукам̣ деваника̄йанти идам̣ асан̃н̃ам̣ деваника̄йам̣ сандха̄йа вуттам̣. авин̃н̃а̄та̄ресӯти ативийа авин̃н̃ӯсу.
суппаведитети сукатхите. антара̄йика̄ти антара̄йакара̄. кхан̣о ве ма̄ упаччага̄ти айам̣ ладдхо кхан̣о ма̄ атикками. идха чева нам̣ вира̄дхетӣти саче кочи паматтача̄рӣ идха имам̣ кхан̣ам̣ лабхитва̄пи саддхаммасса нийа̄матам̣ арийамаггам̣ вира̄дхети на сампа̄дети. атӣтаттхоти ха̄питаттхо. чираттам̣ анутаписсатӣти чирараттам̣ сочиссати. йатха̄ хи ‘‘асукат̣т̣ха̄не бхан̣д̣ам̣ самуппанна’’нти сутва̄ еко ва̄н̣иджо на гаччхеййа, ан̃н̃е гантва̄ ган̣хеййум̣, тесам̣ там̣ ат̣т̣хагун̣ампи дасагун̣ампи бхавеййа. атха итаро ‘‘мама аттхо атикканто’’ти анутапеййа, евам̣ йо идха кхан̣ам̣ лабхитва̄ аппат̣ипаджджанто саддхаммасса нийа̄матам̣ вира̄дхети, со айам̣ ва̄н̣иджова атӣтаттхо чирам̣ анутаписсати сочиссати. кин̃ча бхиййо авиджджа̄нивутоти татха̄. паччавидунти пат̣ивиджджхим̣су. сам̣вара̄ти сӣласам̣вара̄. ма̄радхеййапара̄нугети ма̄радхеййасан̇кха̄там̣ сам̣са̄рам̣ анугате. па̄ран̇гата̄ти нибба̄нам̣ гата̄. йе патта̄ а̄саваккхайанти йе арахаттам̣ патта̄. евамидха га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
10. ануруддхамаха̄витаккасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме четӣсӯти четина̄мака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ нива̄сат̣т̣ха̄натта̄ евам̣ладдхавоха̄ре рат̣т̣хе. па̄чӣнавам̣сада̄йети дасабаласса васанат̣т̣ха̄нато па̄чӣнадиса̄йа т̣хите вам̣сада̄йе нӣлобха̄сехи вел̣ӯхи сан̃чханне аран̃н̃е. евам̣ четасо паривитакко удапа̄дӣти тхеро кира паббаджитва̄ пат̣хамаантовассамхийева сама̄паттила̄бхӣ хутва̄ сахассалокадха̄тудассанасаматтхам̣ диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ уппа̄деси. со са̄рипуттаттхерасса сантикам̣ гантва̄ евама̄ха – ‘‘идха̄хам̣, а̄вусо са̄рипутта, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассалокам̣ олокеми. а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣ асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ читтам̣ екаггам̣. атха ча пана ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ на вимуччатӣ’’ти. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘йам̣ кхо те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти ‘ахам̣ диббена чаккхуна̄…пе… олокемӣ’ти, идам̣ те ма̄насмим̣. йампи те, а̄вусо, ануруддха евам̣ хоти ‘а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣…пе… екагга’нти, идам̣ те уддхаччасмим̣. йампи те, а̄вусо ануруддха, евам̣ хоти ‘атха ча пана ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ на вимуччатӣ’ти, идам̣ те куккуччасмим̣. са̄дху вата̄йасма̄ ануруддхо име тайо дхамме паха̄йа име тайо дхамме аманасикаритва̄ амата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣харатӯ’’ти евамасса тхеро каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. со каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ а̄пуччхитва̄ четират̣т̣хам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ каронто ат̣т̣хама̄сам̣ чан̇камена вӣтина̄меси. со падха̄навеганимматхитатта̄ килантака̄йо екасса вел̣угумбасса хет̣т̣ха̄ нисӣди. атхасса̄йам̣ евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди, еса маха̄пурисавитакко уппаджджӣти аттхо.
аппиччхасса̄ти еттха паччайаппиччхо, адхигамаппиччхо, парийаттиаппиччхо, дхутан̇гаппиччхоти чатта̄ро аппиччха̄. таттха паччайаппиччхо бахум̣ денте аппам̣ ган̣ха̄ти, аппам̣ денте аппатарам̣ ган̣ха̄ти, на анавасесагга̄хӣ хоти. адхигамаппиччхо маджджхантикаттхеро вийа аттано адхигамам̣ ан̃н̃есам̣ джа̄нитум̣ на дети. парийаттиаппиччхо тепит̣акопи сама̄но на бахуссутабха̄вам̣ джа̄на̄петука̄мо хоти са̄кетатиссаттхеро вийа. дхутан̇гаппиччхо дхутан̇гапарихаран̣абха̄вам̣ ан̃н̃есам̣ джа̄нитум̣ на дети двебха̄тикаттхересу джет̣т̣хаттхеро вийа. ваттху висуддхимагге катхитам̣. айам̣ дхаммоти евам̣ сантагун̣анигуханена ча пат̣иггахан̣е маттан̃н̃ута̄йа ча аппиччхасса пуггаласса айам̣ навалокуттарадхаммо сампаджджати, но махиччхасса. евам̣ саббаттха йоджетаббам̣.
сантут̣т̣хасса̄ти чатӯсу паччайесу тӣхи сантосехи сантут̣т̣хасса. павивиттасса̄ти ка̄йачиттаупадхививекехи вивиттасса. таттха ка̄йавивеко на̄ма ган̣асан̇ган̣икам̣ винодетва̄ а̄рамбхаваттхувасена екӣбха̄во. екӣбха̄ваматтенева каммам̣ на ниппхаджджатӣти касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттети, айам̣ читтавивеко на̄ма. сама̄паттиматтенева каммам̣ на ниппхаджджатӣти джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ сабба̄ка̄рато упадхививеко на̄ма. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣, упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти (маха̄ни. 7, 49).
сан̇ган̣ика̄ра̄масса̄ти ган̣асан̇ган̣ика̄йа чева килесасан̇ган̣ика̄йа ча ратасса. а̄раддхавӣрийасса̄ти ка̄йикачетасикавӣрийавасена а̄раддхавӣрийасса. упат̣т̣хитассатисса̄ти чатусатипат̣т̣ха̄навасена упат̣т̣хитассатисса. сама̄хитасса̄ти екаггачиттасса. пан̃н̃аватоти каммассакатапан̃н̃а̄йа пан̃н̃авато.
са̄дху са̄дхӯти тхерасса витаккам̣ сампахам̣сенто евама̄ха. имам̣ ат̣т̣хаманти сатта нидхӣ ладдхапурисасса ат̣т̣хамам̣ денто вийа, сатта ман̣иратана̄ни, сатта хаттхиратана̄ни, сатта ассаратана̄ни ладдхапурисасса ат̣т̣хамам̣ денто вийа сатта маха̄пурисавитакке витаккетва̄ т̣хитасса ат̣т̣хамам̣ а̄чиккханто евама̄ха. ниппапан̃ча̄ра̄масса̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипапан̃чарахитатта̄ ниппапан̃часан̇кха̄те нибба̄нападе абхиратасса. итарам̣ тассева вевачанам̣. папан̃ча̄ра̄масса̄ти йатха̄вуттесу папан̃чесу абхиратасса. итарам̣ тассева вевачанам̣.
йатоти йада̄. татоти тада̄. на̄на̄ратта̄нанти нилапӣталохитода̄таван̣н̣ехи на̄на̄раджанехи ратта̄нам̣. пам̣сукӯланти тевӣсатийа̄ кхеттесу т̣хитапам̣сукӯлачӣварам̣. кха̄йиссатӣти йатха̄ тасса пуббан̣хасамайа̄дӣсу йасмим̣ самайе йам̣ иччхати, тасмим̣ самайе там̣ па̄рупантасса со дуссакаран̣д̣ако мана̄по хутва̄ кха̄йати, евам̣ туйхампи чӣварасантосамаха̄арийавам̣сена тут̣т̣хасса вихарато пам̣сукӯлачӣварам̣ кха̄йиссати упат̣т̣хахиссати. ратийа̄ти ратиаттха̄йа. апаритасса̄йа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хипаритассана̄хи апаритассанаттха̄йа. пха̄сувиха̄ра̄йа̄ти сукхавиха̄раттха̄йа. оккамана̄йа нибба̄насса̄ти аматам̣ нибба̄нам̣ отаран̣аттха̄йа.
пин̣д̣ийа̄лопабходжананти га̄манигамара̄джадха̄нӣсу джан̇гха̄балам̣ нисса̄йа гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ чарантена ладдхапин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣. кха̄йиссатӣти тасса гахапатино на̄наггарасабходжанам̣ вийа упат̣т̣хахиссати. сантут̣т̣хасса вихаратоти пин̣д̣апа̄тасантосамаха̄арийавам̣сена сантут̣т̣хасса вихарато. руккхамӯласена̄санам̣ кха̄йиссатӣти тасса гахапатино тебхӯмакапа̄са̄де гандхакусумава̄сасугандхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ вийа руккхамӯлам̣ упат̣т̣хахиссати. сантут̣т̣хасса̄ти сена̄санасантосамаха̄арийавам̣сена сантут̣т̣хасса. тин̣асантха̄ракоти тин̣ехи ва̄ пан̣н̣ехи ва̄ бхӯмийам̣ ва̄ пхалакапа̄са̄н̣атала̄ни ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ сантхатасантхато. пӯтимуттанти йам̣кин̃чи муттам̣. тан̇кхан̣е гахитампи пӯтимуттамева вуччати дуггандхатта̄. сантут̣т̣хасса вихаратоти гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄расантосена сантут̣т̣хасса вихарато.
ити бхагава̄ чатӯсу т̣ха̄несу арахаттам̣ паккхипанто каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ ‘‘катарасена̄сане ну кхо васантасса каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йам̣ бхависсатӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘тасмин̃н̃ева васантасса̄’’ти н̃атва̄ тена хи твам̣, ануруддха̄тиа̄дима̄ха. павивиттасса вихаратоти тӣхи вивекехи вивиттасса вихарантасса. уййоджаникапат̣исам̣йуттанти уййоджаникехева вачанехи пат̣исам̣йуттам̣, тесам̣ упат̣т̣ха̄нагаманакам̣йева̄ти аттхо. папан̃чаниродхети нибба̄нападе. паккхандатӣти а̄рамман̣акаран̣авасена паккхандати. пасӣдатӣтиа̄дӣсупи а̄рамман̣авасенева пасӣданасантит̣т̣ханамуччана̄ ведитабба̄. ити бхагава̄ четират̣т̣хе па̄чӣнавам̣сада̄йе а̄йасмато ануруддхасса катхите ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке пуна бхесакал̣а̄ванамаха̄виха̄ре нисӣдитва̄ бхиккхусан̇гхасса виттха̄рена катхеси.
маномайена̄ти манена ниббаттитака̄йопи маномайоти вуччати манена гатака̄йопи, идха манена гатака̄йам̣ сандха̄йевама̄ха. йатха̄ ме аху сан̇каппоти йатха̄ майхам̣ витакко ахоси, тато уттари ат̣т̣хамам̣ маха̄пурисавитаккам̣ дассенто тато уттарим̣ десайи. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
гахапативагго татийо.
4. да̄навагго
1. пат̣хамада̄насуттаван̣н̣ана̄
31. чатуттхасса пат̣хаме а̄саджджа да̄нам̣ детӣти патва̄ да̄нам̣ дети. а̄гатам̣ дисва̄ там̣ мухуттам̣йева нисӣда̄петва̄ сакка̄рам̣ катва̄ да̄нам̣ дети, дасса̄мӣти на киламети. бхайа̄ти ‘‘айам̣ ада̄йако ака̄рако’’ти гарахабхайа̄, апа̄йабхайа̄ ва̄. ада̄си мети майхам̣ пуббе еса идам̣ на̄ма ада̄сӣти дети. дассати мети ана̄гате идам̣ на̄ма дассатӣти дети. са̄ху да̄нанти да̄нам̣ на̄ма са̄дху сундарам̣ буддха̄дӣхи пан̣д̣итехи пасаттханти дети. читта̄лан̇ка̄рачиттапариккха̄раттхам̣ да̄нам̣ детӣти саматхавипассана̄читтасса алан̇ка̄раттхан̃чева париккха̄раттхан̃ча дети. да̄нан̃хи читтам̣ мудум̣ кароти. йена ладдхо, со ‘‘ладдхам̣ ме’’ти мудучитто хоти. йена диннам̣, сопи ‘‘диннам̣ майа̄’’ти мудучитто хоти. ити убхиннам̣ читтам̣ мудум̣ кароти. тенева ‘‘адантадамана’’нти вуччати. йатха̄ха –
‘‘адантадаманам̣ да̄нам̣, ада̄нам̣ дантадӯсакам̣;
да̄нена пийава̄ча̄йа, уннаманти наманти ча̄’’ти.
имесу пана ат̣т̣хасу да̄несу читта̄лан̇ка̄рада̄намева уттаманти.
2. дутийада̄насуттаван̣н̣ана̄
32. дутийе саддха̄ти йа̄йа саддха̄йа да̄нам̣ дети, са̄ саддха̄. хирийанти йа̄йа хирийа̄ да̄нам̣ дети, са̄ва адхиппета̄. кусалан̃ча да̄нанти анаваджджан̃ча да̄нам̣. дивийанти диван̇гамам̣.
3. да̄наваттхусуттаван̣н̣ана̄
33. татийе да̄наваттхӯнӣти да̄нака̄ран̣а̄ни. чханда̄ да̄нам̣ детӣти пемена да̄нам̣ дети. доса̄ти досена куддхо хутва̄ йам̣ аттхи, там̣ вегена ган̣хитва̄ дети. моха̄ти мохена мӯл̣хо дети. бхайа̄ти гарахабхайена ва̄ апа̄йабхайена ва̄, тасса тассева ва̄ пана бхайена дети. кулавам̣санти кулапавен̣им̣.
4. кхеттасуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе на махаппхалам̣ хотӣти дхан̃н̃апхалена махаппхалам̣ на хоти. на махасса̄данти йамписса пхалам̣ хоти, тасса асса̄до на маха̄ хоти мандасса̄дам̣ на мадхурам̣. на пха̄тисеййанти сеййа̄писса на хоти вуд̣д̣хи, тасса махантам̣ вӣхитхамбхасаннивесам̣ на хотӣти аттхо. унна̄манинна̄мӣти тхаланиннавасена висаматалам̣. таттха тхале удакам̣ на сан̣т̣ха̄ти, нинне атибаху тит̣т̣хати. па̄са̄н̣асаккхариканти паттхаритва̄ т̣хитапит̣т̣хипа̄са̄н̣ехи ча кхуддакапа̄са̄н̣ехи ча саккхара̄хи ча саманна̄гатам̣. ӯсаранти уббхинналон̣ам̣. на ча гамбхӣраситанти тхаддхабхӯмита̄йа гамбхӣра̄нугатам̣, нан̇галамаггам̣ катва̄ каситум̣ на сакка̄ хоти, утта̄нанан̇галамаггамева хоти. на а̄йасампаннанти на удака̄гаманасампаннам̣. на апа̄йасампаннанти паччха̄бха̄ге удаканиггаманамаггасампаннам̣ на хоти. на ма̄тика̄сампаннанти на кхуддакамахантӣхи удакама̄тика̄хи сампаннам̣ хоти. на марийа̄дасампаннанти на кеда̄рамарийа̄да̄хи сампаннам̣. на махаппхалантиа̄дӣни сабба̄ни випа̄капхалавасенева ведитабба̄ни.
сампаннети парипун̣н̣е сампаттийутте. павутта̄ бӣджасампада̄ти сампаннам̣ бӣджам̣ ропитам̣. деве сампа̄дайантамхӣти деве самма̄ вассанте. анӣтисампада̄ хотӣти кӣт̣акимиа̄дипа̄н̣акаӣтийа̄ абха̄во ека̄ сампада̄ хоти. вирӯл̣хӣти вад̣д̣хи дутийа̄ сампада̄ хоти. вепулланти випулабха̄во татийа̄ сампада̄ хоти. пхаланти парипун̣н̣апхалам̣ чатуттхӣ сампада̄ хоти. сампаннасӣлесӯти парипун̣н̣асӣлесу. бходжанасампада̄ти сампаннам̣ вивидхабходжанам̣. сампада̄нанти тивидхам̣ кусаласампадам̣. упанетӣти са̄ бходжанасампада̄ упанайати. касма̄? сампаннан̃хисса там̣ катам̣, йасма̄сса там̣ катакаммам̣ сампаннам̣ парипун̣н̣анти аттхо. сампаннаттхӯдха̄ти сампанно аттху идха. виджджа̄чаран̣асампанноти тӣхи виджджа̄хи ча пан̃чадасахи чаран̣адхаммехи ча саманна̄гато. ладдха̄ти еварӯпо пуггало читтасса сампадам̣ авекаллапарипун̣н̣абха̄вам̣ лабхитва̄. кароти каммасампаданти парипун̣н̣акаммам̣ кароти. лабхати чаттхасампаданти аттхан̃ча парипун̣н̣ам̣ лабхати. дит̣т̣хисампаданти випассана̄дит̣т̣хим̣. маггасампаданти сота̄паттимаггам̣. йа̄ти сампаннама̄насоти парипун̣н̣ачитто хутва̄ арахаттам̣ йа̄ти. са̄ хоти саббасампада̄ти са̄ саббадуккхехи вимутти саббасампада̄ на̄ма хотӣти.
5. да̄нӯпапаттисуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме да̄нӯпапаттийоти да̄напаччайа̄ упапаттийо. дахатӣти т̣хапети. адхит̣т̣ха̄тӣти тассева вевачанам̣. бха̄ветӣти вад̣д̣хети. хӣне вимуттанти хӣнесу пан̃часу ка̄магун̣есу вимуттам̣. уттари абха̄витанти тато уттаримаггапхалаттха̄йа абха̄витам̣. татрӯпапаттийа̄ сам̣ваттатӣти йам̣ т̣ха̄нам̣ паттхетва̄ кусалам̣ катам̣, таттха ниббаттанаттха̄йа сам̣ваттати. вӣтара̄гасса̄ти маггена ва̄ самуччхиннара̄гасса сама̄паттийа̄ ва̄ виккхамбхитара̄гасса. да̄наматтенева хи брахмалоке ниббаттитум̣ на сакка̄, да̄нам̣ пана сама̄дхивипассана̄читтасса алан̇ка̄рапарива̄рам̣ хоти. тато да̄нена мудучитто брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалоке ниббаттати. тена вуттам̣ – ‘‘вӣтара̄гасса но сара̄гасса̄’’ти.
6. пун̃н̃акирийаваттхусуттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе пун̃н̃акирийа̄ни ча та̄ни тесам̣ тесам̣ а̄нисам̣са̄нам̣ ваттхӯни ча̄ти пун̃н̃акирийаваттхӯни. да̄на̄дӣнан̃хи лаккхан̣е читтам̣ т̣хапетва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма амхехи да̄нам̣ да̄таббам̣, сӣлам̣ раккхитаббам̣, бха̄вана̄ бха̄ветабба̄’’ти сатта̄ пун̃н̃а̄ни каронти. да̄намева да̄намайам̣, да̄начетана̄су ва̄ пуримачетана̄то ниппханна̄ саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ да̄намайам̣ сӣла̄дӣхи сӣламайа̄дӣни вийа. сесадвайесупи есева найо. париттам̣ катам̣ хотӣти тхокам̣ мандам̣ катам̣ хоти. на̄бхисамбхотӣти на ниппхаджджати. акатам̣ хотӣти бха̄вана̄йайогойева ана̄раддхо хотӣти аттхо. мануссадобхагйанти мануссесу сампаттирахитам̣ пан̃чавидхам̣ нӣчакулам̣. упападжджатӣти пат̣исандхивасена упагаччхати, таттха ниббаттатӣти аттхо. маттасо катанти пама̄н̣ена катам̣, тхокам̣ на баху. мануссасобхагйанти мануссесу субхагабха̄вам̣ тивидхакуласампаттим̣. адхиматтанти адхикаппама̄н̣ам̣ балавам̣ ва̄. адхиган̣хантӣти абхибхавитва̄ ган̣ханти, висит̣т̣хатара̄ джет̣т̣хака̄ хонтӣти аттхо.
7. саппурисада̄насуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме сучинти парисуддхам̣ ван̣н̣асампаннам̣ дети. пан̣ӣтанти расӯпапаннам̣. ка̄лена̄ти йуттапаттака̄лена. каппийанти йам̣ каппийам̣, там̣ дети. вичеййа детӣти ‘‘имасса диннам̣ махаппхалам̣ бхависсати, имасса на махаппхала’’нти евам̣ пат̣игга̄хакапарийесанавасена да̄нам̣ ва̄ пан̣идха̄йавасена да̄нам̣ ва̄ вичинитва̄ дети.
8. саппурисасуттаван̣н̣ана̄
38. ат̣т̣хаме аттха̄йа̄ти аттхаттха̄йа. хита̄йа сукха̄йа̄ти хитаттха̄йа сукхаттха̄йа. пуббапета̄нанти паралокагата̄нам̣ н̃а̄тӣнам̣. имасмим̣ сутте ануппанне буддхе чаккаваттира̄джа̄но бодхисатта̄ паччекабуддха̄ лаббханти, буддхака̄ле буддха̄ чева буддхаса̄вака̄ ча. йатха̄вутта̄нан̃хи етесам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти. бахуннам̣ вата аттха̄йа, саппан̃н̃о гхарама̄васанти саппан̃н̃о гхаре васанто бахӯнам̣ вата аттха̄йа хоти. пуббети пат̣хамева. пуббекатамануссаранти ма̄та̄питӯнам̣ пуббака̄рагун̣е ануссаранто. сахадхаммена̄ти сака̄ран̣ена паччайапӯджанена пӯджети. апаче брахмача̄райоти брахмача̄рино апачайати, нӣчавуттитам̣ несам̣ а̄паджджати. песалоти пийасӣло.