2. маха̄вагго
1. веран̃джасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме абхива̄детӣти евама̄дӣни на саман̣о готамоти еттха вуттанака̄рена йоджетва̄ еваметтха аттхо ведитаббо ‘‘на вандати на̄сана̄ вут̣т̣ха̄ти, на̄пи ‘идха бхонто нисӣдантӯ’ти евам̣ а̄санена ва̄ нимантетӣ’’ти. еттха хи ва̄-саддо вибха̄ване на̄ма аттхе ‘‘рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’тиа̄дӣсу вийа. евам̣ ватва̄ атха аттано абхива̄дана̄дӣни акаронтам̣ бхагавантам̣ дисва̄ а̄ха – тайидам̣, бхо готама, татхева̄ти. йам̣ там̣ майа̄ сутам̣, там̣ татхева, там̣ саванан̃ча ме дассанан̃ча сам̣сандати самети, аттхато екӣбха̄вам̣ гаччхати. на хи бхавам̣ готамо…пе… а̄санена ва̄ нимантетӣти. евам̣ аттана̄ сутам̣ дит̣т̣хена нигаметва̄ нинданто а̄ха – тайидам̣, бхо готама, на сампаннамева̄ти там̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ акаран̣ам̣ айуттамева̄ти.
атхасса бхагава̄ аттуккам̣санапаравамбханадосам̣ анупагамма карун̣а̄сӣталена хадайена там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ видхамитва̄ йуттабха̄вам̣ дассетука̄мо на̄хам̣ там̣ бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – ахам̣, бра̄хман̣а, аппат̣ихатена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ачаккхуна̄ олокентопи там̣ пуггалам̣ етасмим̣ садевака̄дибхеде локе на пасса̄ми, йамахам̣ абхива̄деййам̣ ва̄ паччут̣т̣хеййам̣ ва̄ а̄санена ва̄ нимантеййам̣. аначчхарийам̣ ва̄ етам̣, сва̄хам̣ аджджа саббан̃н̃утам̣ патто еварӯпам̣ нипачча̄ка̄ра̄рахам̣ пуггалам̣ на пасса̄ми. апича кхо йада̄па̄хам̣ сампатиджа̄това уттарена мукхо саттападавӣтиха̄рена гантва̄ сакалам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ олокесим̣, тада̄пи етасмим̣ садевака̄дибхеде локе там̣ пуггалам̣ на пасса̄ми, йамахам̣ еварӯпам̣ нипаччака̄рам̣ кареййам̣. атха кхо мам̣ сол̣асакаппасахасса̄йуко кхӣн̣а̄савамаха̄брахма̄пи ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘твам̣ локе маха̄пурисо, твам̣ садевакасса локасса агго ча джет̣т̣хо ча сет̣т̣хо ча, наттхи тайа̄ уттаритаро’’ти сан̃джа̄тасоманассо патима̄неси. тада̄пи ча̄хам̣ аттана̄ уттаритарам̣ апассанто а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ниччха̄ресим̣ – ‘‘аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса̄’’ти. евам̣ сампатиджа̄тасса̄пи майхам̣ абхива̄дана̄дирахо пуггало наттхи, сва̄хам̣ ида̄ни саббан̃н̃утам̣ патто кам̣ абхива̄деййам̣. тасма̄ твам̣, бра̄хман̣а, ма̄ татха̄гата̄ еварӯпам̣ параманипаччака̄рам̣ паттхайи. йан̃хи, бра̄хман̣а, татха̄гато абхива̄деййа ва̄…пе… а̄санена ва̄ нимантеййа, муддха̄пи тасса пуггаласса раттипарийоса̄не парипа̄каситхилабандханам̣ ван̣т̣а̄ муттата̄лапхалам̣ вийа гӣвато чхиджджитва̄ сахаса̄ва бхӯмийам̣ нипатеййа.
евам̣ вуттепи бра̄хман̣о дуппан̃н̃ата̄йа татха̄гатасса локаджет̣т̣хабха̄вам̣ асаллаккхенто кевалам̣ там̣ вачанам̣ асахама̄но а̄ха – арасарӯпо бхавам̣ готамоти. айам̣ кирасса адхиппа̄йо – йам̣ локе абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикаммам̣ ‘‘са̄маггирасо’’ти вуччати, там̣ бхото готамасса наттхи. тасма̄ арасарӯпо бхавам̣ готамо, арасаджа̄тико арасасабха̄воти. атхасса бхагава̄ читтамудубха̄ваджананаттхам̣ уджувипаччанӣкабха̄вам̣ парихаранто ан̃н̃атха̄ тасса вачанасса аттхам̣ аттани сандассенто аттхи кхвеса, бра̄хман̣а, парийа̄йотиа̄дима̄ха.
таттха аттхи кхвеса̄ти аттхи кхо еса. парийа̄йоти ка̄ран̣ам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – аттхи кхо, бра̄хман̣а, етам̣ ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена мам̣ ‘‘арасарӯпо бхавам̣ готамо’’ти вадама̄но пуггало самма̄ вадеййа, авитатхава̄дӣти сан̇кхам̣ гаччхеййа. катамо пана соти? йе те, бра̄хман̣а, рӯпараса̄…пе… пхот̣т̣хаббараса̄, те татха̄гатасса пахӣна̄ти. ким̣ вуттам̣ хоти? йе те джа̄тивасена ва̄ упапаттивасена ва̄ сет̣т̣хасаммата̄нампи путхуджджана̄нам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дӣни асса̄дента̄нам̣ абхинанданта̄нам̣ раджджанта̄нам̣ уппаджджанти ка̄масукхасса̄дасан̇кха̄та̄ рӯпараса̄, саддараса̄, гандхараса̄, расараса̄, пхот̣т̣хаббараса̄, йе имам̣ локам̣ гӣва̄йа бандхитва̄ вийа а̄вин̃чханти, ваттха̄рамман̣а̄диса̄маггийан̃ча уппаннатта̄ са̄маггираса̄ти вуччанти. те саббепи татха̄гатасса пахӣна̄. ‘‘майхам̣ пахӣна̄’’ти ваттаббепи мама̄ка̄рена атта̄нам̣ ануккхипанто дхаммам̣ десети, десана̄вила̄со ва̄ еса татха̄гатасса.
таттха пахӣна̄ти читтасанта̄нато вигата̄, паджахита̄ ва̄. етасмим̣ панаттхе каран̣е са̄мивачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. арийамаггасаттхена уччхиннам̣ тан̣ха̄виджджа̄майам̣ мӯлам̣ етесанти уччхиннамӯла̄. та̄лаваттху вийа несам̣ ваттху катанти та̄ла̄ваттхуката̄. йатха̄ хи та̄ларуккхам̣ самӯлам̣ уддхаритва̄ тасса ваттхуматте тасмим̣ падесе кате на пуна тасса та̄ласса уппатти пан̃н̃а̄йати, евам̣ арийамаггасаттхена самӯле рӯпа̄дирасе уддхаритва̄ тесам̣ пуббе уппаннапуббабха̄вена ваттхуматте читтасанта̄не кате саббепи те та̄ла̄ваттхуката̄ти вуччанти. авирул̣хидхамматта̄ ва̄ маттхакаччхинната̄ло вийа ката̄ти та̄ла̄ваттхуката̄. йасма̄ пана евам̣ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ хонти, йатха̄ несам̣ паччха̄бха̄во на хоти, татха̄ ката̄ хонти. тасма̄ а̄ха – анабха̄вам̣ката̄ти. а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ти ана̄гате ануппаджджанакасабха̄ва̄.
но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣти йан̃ча кхо твам̣ сандха̄йа вадеси, со парийа̄йо на хоти. нану ча евам̣ вутте йо бра̄хман̣ена вутто са̄маггирасо, тасса аттани виджджама̄ната̄ анун̃н̃а̄та̄ хотӣти? на хоти. йо хи нам̣ са̄маггирасам̣ ка̄тум̣ бхаббо хутва̄ на кароти, со тадабха̄вена арасарӯпоти ваттаббатам̣ арахати. бхагава̄ пана абхаббова етам̣ ка̄тум̣, тенасса ка̄ран̣е абхаббатам̣ пака̄сенто а̄ха – ‘‘но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣ’’ти. йам̣ парийа̄йам̣ сандха̄йа твам̣ мам̣ ‘‘арасарӯпо’’ти вадеси, со амхесу нева ваттабботи.
евам̣ бра̄хман̣о аттана̄ адхиппетам̣ арасарӯпатам̣ а̄ропетум̣ асакконто атха̄парам̣ ниббхого бхавантиа̄дима̄ха. саббапарийа̄йесу четтха вуттанайенева йоджана̄ккамам̣ видитва̄ сандха̄йабха̄ситаматтхам̣ евам̣ ведитаббам̣ – бра̄хман̣о тадева вайовуддха̄нам̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ локе ‘‘са̄маггипарибхого’’ти ман̃н̃ама̄но тадабха̄вена ча бхагавантам̣ ‘‘ниббхого’’тиа̄дима̄ха. бхагава̄ ча йва̄йам̣ рӯпа̄дӣсу сатта̄нам̣ чхандара̄гапарибхого, тадабха̄вам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни.
пуна бра̄хман̣о йам̣ локе вайовуддха̄нам̣ абхива̄дана̄дикуласамуда̄ча̄ракаммам̣ локийа̄ каронти, тасса акирийам̣ сампассама̄но бхагавантам̣ акирийава̄доти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ акирийам̣ вадати, тасма̄ там̣ акирийава̄дитам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. таттха т̣хапетва̄ ка̄йадуччарита̄дӣни авасеса̄ акусала̄ дхамма̄ анекавихита̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти ведитабба̄.
пуна бра̄хман̣о тадева абхива̄дана̄дикаммам̣ бхагавати апассанто ‘‘имам̣ а̄гамма айам̣ локатанти локапавен̣ӣ уччхиджджатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ уччхедава̄доти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ пан̃чака̄магун̣икара̄гасса чева акусалачиттадвайасампайуттасса ча досасса ана̄га̄мимаггена уччхедам̣ вадати, сабба̄кусаласамбхавасса пана мохасса арахаттамаггена уччхедам̣ вадати, т̣хапетва̄ те тайо авасеса̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄нурӯпам̣ чатӯхи маггехи уччхедам̣ вадати, тасма̄ там̣ уччхедава̄дам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни.
пуна бра̄хман̣о ‘‘джигуччхати ман̃н̃е саман̣о готамо идам̣ вайовуддха̄нам̣ абхива̄дана̄дикуласамуда̄ча̄ракаммам̣, тена там̣ на каротӣ’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ джегуччхӣти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ джигуччхати ка̄йадуччарита̄дӣхи, йа̄ни ка̄йавачӣманодуччарита̄ни чева йа̄ва ча акусала̄нам̣ ла̄макадхамма̄нам̣ сама̄патти сама̄паджджана̄ саман̇гибха̄во, там̣ саббампи гӯтхам̣ вийа ман̣д̣анакаджа̄тико пурисо джигуччхати хирӣйати, тасма̄ там̣ джегуччхитам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. таттха ка̄йадуччаритена̄тиа̄ди каран̣авачанам̣ упайогаттхе дат̣т̣хаббам̣.
пуна бра̄хман̣о тадева абхива̄дана̄дикаммам̣ бхагавати апассанто ‘‘айам̣ идам̣ локаджет̣т̣хакакаммам̣ винети вина̄сети, атха ва̄ йасма̄ етам̣ са̄мӣчикаммам̣ на кароти, тасма̄ айам̣ винетаббо нигган̣хитаббо’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ венайикоти а̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – винайатӣти винайо, вина̄сетӣти вуттам̣ хоти. винайо ева венайико. винайам̣ ва̄ арахатӣти венайико, ниггахам̣ арахатӣти вуттам̣ хоти. бхагава̄ пана йасма̄ ра̄га̄дӣнам̣ винайа̄йа вӯпасама̄йа дхаммам̣ десети, тасма̄ венайико хоти. айамева четтха падаттхо – винайа̄йа дхаммам̣ десетӣти венайико. вичитра̄ хи таддхитавутти. сва̄йам̣ там̣ венайикабха̄вам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни.
пуна бра̄хман̣о йасма̄ абхива̄дана̄дӣни са̄мӣчикамма̄ни каронта̄ вайовуддхе тосенти ха̄сенти, акаронта̄ пана та̄пенти вихесенти доманассам̣ несам̣ уппа̄денти, бхагава̄ ча та̄ни на кароти, тасма̄ ‘‘айам̣ вайовуддхе тапатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но саппуриса̄ча̄равирахитатта̄ ва̄ ‘‘капан̣апурисо айа’’нти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ тапассӣти а̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – тапатӣти тапо, росети вихесетӣти аттхо. са̄мӣчикамма̄каран̣ассетам̣ адхивачанам̣. тапо асса аттхӣти тапассӣ. дутийе аттхавикаппе бйан̃джана̄ни авича̄ретва̄ локе капан̣апурисо тапассӣти вуччати. бхагава̄ пана йе акусала̄ дхамма̄ локам̣ тапанато тапанӣйа̄ни вуччанти, тесам̣ пахӣнатта̄ йасма̄ тапассӣти сан̇кхам̣ гато. тасма̄ там̣ тапасситам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. татра̄йам̣ вачанаттхо – тапантӣти тапа̄, акусаладхамма̄наметам̣ адхивачанам̣. те тапе асси нирасси паха̄си виддхам̣сӣти тапассӣ.
пуна бра̄хман̣о там̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ девалокагаббхасампаттийа̄ девалокапат̣исандхипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттатӣти ман̃н̃ама̄но бхагавати часса абха̄вам̣ дисва̄ бхагавантам̣ апагаббхоти а̄ха. кодхавасена ва̄ бхагавато ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхиггахан̣е досам̣ дассентопи евама̄ха. татра̄йам̣ вачанаттхо – габбхато апагатоти апагаббхо, абхаббо девалокӯпапаттим̣ па̄пун̣итунти адхиппа̄йо. хӣно ва̄ габбхо асса̄ти апагаббхо. девалокагаббхапариба̄хиратта̄ а̄йатим̣ хӣнагаббхапат̣ила̄бхабха̄гӣти. хӣно ва̄сса ма̄тукуччхисмим̣ габбхава̄со ахосӣти адхиппа̄йо. бхагавато пана йасма̄ а̄йатим̣ габбхасеййа̄ апагата̄, тасма̄ со там̣ апагаббхатам̣ аттани сампассама̄но апарам̣ парийа̄йамануджа̄ни. татра ча йасса кхо, бра̄хман̣а, а̄йатим̣ габбхасеййа̄ пунаббхава̄бхиниббатти пахӣна̄ти етесам̣ пада̄нам̣ еваматтхо дат̣т̣хаббо – ‘‘бра̄хман̣а, йасса пуггаласса ана̄гате габбхасеййа̄ пунаббхаве ча абхиниббатти ануттарена маггена вихатака̄ран̣атта̄ пахӣна̄. габбхасеййа̄гахан̣ена четтха джала̄буджайони гахита̄, пунаббхава̄бхиниббаттиггахан̣ена итара̄ тиссо’’пи.
апича габбхасса сеййа̄ габбхасеййа̄. пунаббхаво ева абхиниббатти пунаббхава̄бхиниббаттӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йатха̄ ча вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣти вуттепи на вин̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃а̄ т̣хити аттхи, евамидха̄пи на габбхато ан̃н̃а̄ сеййа̄ ведитабба̄. абхиниббатти ча на̄ма йасма̄ пунаббхавабхӯта̄пи апунаббхавабхӯта̄пи аттхи, идха ча пунаббхавабхӯта̄ адхиппета̄, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘пунаббхаво ева абхиниббатти пунаббхава̄бхиниббаттӣ’’ти.
евам̣ а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа арасарӯпата̄дӣхи ат̣т̣хахи аккосаваттхӯхи аккосантампи бра̄хман̣ам̣ бхагава̄ дхаммиссаро дхаммара̄джа̄ дхаммаса̄мӣ татха̄гато анукампа̄йа сӣталенева чаккхуна̄ бра̄хман̣ам̣ олекенто йам̣ дхаммадха̄тум̣ пат̣ивиджджхитва̄ десана̄вила̄саппатта̄ на̄ма хоти, тасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ вигатавала̄хаке набхе пун̣н̣ачандо вийа ча сарадака̄ле сӯрийо вийа ча бра̄хман̣асса хадайандхака̄рам̣ видхаменто та̄нийева аккосаваттхӯни тена тена парийа̄йена ан̃н̃атха̄ дассетва̄ пунапи аттано карун̣а̄виппха̄рам̣ ат̣т̣хахи локадхаммехи акампийабха̄вена пат̣иладдхата̄дигун̣алаккхан̣ам̣ патхависамачиттатам̣ акуппадхамматан̃ча пака̄сенто ‘‘айам̣ бра̄хман̣о кевалам̣ палитасиракхан̣д̣адантавалиттачата̄дӣхи аттано вуддхабха̄вам̣ саллаккхети, но ча кхо джа̄на̄ти атта̄нам̣ джа̄тийа̄ анугатам̣ джара̄йа анусат̣ам̣ бйа̄дхино адхибхӯтам̣ маран̣ена аббха̄хатам̣ аджджа маритва̄ пуна свева утта̄насеййада̄ракабха̄вагаманӣйам̣. махантена кхо пана усса̄хена мама сантикам̣ а̄гато, тадасса а̄гаманам̣ са̄ттхакам̣ хотӯ’’ти чинтетва̄ имасмим̣ локе аттано аппат̣исамам̣ пуреджа̄табха̄вам̣ дассенто сеййатха̄пи, бра̄хман̣а̄тиа̄дина̄ найена бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ вад̣д̣хеси.
таттха сеййатха̄пӣтиа̄дӣнам̣ хет̣т̣ха̄ вутанайенева аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – хет̣т̣ха̄ вуттанайенева хи те куккут̣апотака̄ паккхе видхунанта̄ там̣кхан̣а̄нурӯпам̣ вираванта̄ никкхаманти. евам̣ никкхаманта̄нан̃ча тесам̣ йо пат̣хаматарам̣ никкхамати, со джет̣т̣хоти вуччати. тасма̄ бхагава̄ та̄йа упама̄йа аттано джет̣т̣хабха̄вам̣ са̄дхетука̄мо бра̄хман̣ам̣ пуччхати – йо ну кхо тесам̣ куккут̣аччха̄потака̄нам̣…пе… кинти сва̄сса вачанӣйоти. таттха куккут̣аччха̄пака̄нанти куккут̣апотака̄нам̣. кинти сва̄сса вачанӣйоти со кинти вачанӣйо асса, ким̣ ваттаббо бхавеййа джет̣т̣хо ва̄ канит̣т̣хо ва̄ти.
‘‘джет̣т̣хо’’тисса, бхо готама, вачанӣйоти, бхо готама, со джет̣т̣хо ити асса вачанӣйо. касма̄ти че? со хи несам̣ джет̣т̣хоти, йасма̄ со несам̣ вуддхатароти аттхо. атхасса бхагава̄ опаммам̣ сампат̣ипа̄денто евамева кхоти а̄ха, йатха̄ со куккут̣апотако, евам̣ ахампи. авиджджа̄гата̄йа паджа̄йа̄ти авиджджа̄ вуччати ан̃н̃а̄н̣ам̣, таттха гата̄йа. паджа̄йа̄ти саттадхивачанаметам̣, авиджджа̄косасса анто павит̣т̣хесу саттесӯпи вуттам̣ хоти. ан̣д̣абхӯта̄йа̄ти ан̣д̣е бхӯта̄йа паджа̄та̄йа сан̃джа̄та̄йа. йатха̄ хи ан̣д̣е ниббатта̄ екачче сатта̄ ан̣д̣абхӯта̄ти вуччанти, евамайам̣ сабба̄пи паджа̄ авиджджан̣д̣акосе ниббаттатта̄ ан̣д̣абхӯта̄ти вуччати. парийонаддха̄йа̄ти тена авиджджан̣д̣акосена самантато онаддха̄йа баддха̄йа вет̣хита̄йа. авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ти там̣ авиджджа̄майам̣ ан̣д̣акосам̣ бхиндитва̄. екова локети сакалепи локасаннива̄се ахамева еко адутийо. ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти уттарарахитам̣ саббасет̣т̣хам̣ самма̄ са̄ман̃ча бодхим̣, атха ва̄ пасаттхам̣ сундаран̃ча бодхим̣. арахаттамагган̃а̄н̣ассетам̣ на̄мам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса̄пи на̄мамева. убхайампи ват̣т̣ати. ан̃н̃есам̣ арахаттамагго ануттара̄ бодхи хоти, на хотӣти? на хоти. касма̄? асаббагун̣ада̄йакатта̄. тесан̃хи кассачи арахаттамагго арахаттапхаламева дети, кассачи тиссо виджджа̄, кассачи чха абхин̃н̃а̄, кассачи чатассо пат̣исамбхида̄, кассачи са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣. паччекабуддха̄нампи паччекабодхин̃а̄н̣амева дети, буддха̄нам̣ пана саббагун̣асампаттим̣ дети абхисеко вийа ран̃н̃о саббалокиссарабха̄вам̣. тасма̄ ан̃н̃асса кассачипи ануттара̄ бодхи на хотӣти. абхисамбуддхоти аббхан̃н̃а̄сим̣ пат̣ивиджджхим̣, паттомхи адхигатомхӣти вуттам̣ хоти.
ида̄ни йадетам̣ бхагавата̄ ‘‘евамева кхо’’тиа̄дина̄ найена вуттам̣ опаммасампат̣ипа̄данам̣, там̣ евам̣ аттхена сам̣сандитва̄ ведитаббам̣ – йатха̄ хи тасса̄ куккут̣ийа̄ аттано ан̣д̣есу адхисайана̄дитивидхакирийа̄каран̣ам̣, евам̣ бодхипаллан̇ке нисиннасса бодхисаттабхӯтасса бхагавато аттано санта̄не аниччам̣, дуккхам̣, анатта̄ти тивидха̄нупассана̄каран̣ам̣. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄сампа̄данена ан̣д̣а̄нам̣ апӯтибха̄во вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса апариха̄ни. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена ан̣д̣а̄нам̣ алласинехапарийа̄да̄нам̣ вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена бхаваттайа̄нугатаникантисинехапарийа̄да̄нам̣. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена ан̣д̣акапа̄ла̄нам̣ танубха̄во вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена авиджджан̣д̣акосасса танубха̄во, куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена куккут̣апотакасса па̄данакхатун̣д̣ака̄нам̣ тхаддхакхарабха̄во вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса тиккхакхаравиппасаннасӯрабха̄во. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена куккут̣апотакасса парин̣а̄мака̄ло вийа бодхисаттабхӯтасса бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса парин̣а̄мака̄ло вад̣д̣хика̄ло габбхаггахан̣ака̄ло. куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄каран̣ена куккут̣апотакасса па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ паккхе паппхот̣етва̄ соттхина̄ абхиниббхида̄ка̄ло вийа бхагавато тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣агаббхам̣ ган̣ха̄петва̄ анупубба̄дхигатена арахаттамаггена авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ абхин̃н̃а̄паккхе паппхот̣етва̄ соттхина̄ сакалабуддхагун̣асаччхикатака̄ло ведитаббо.
ахан̃хи, бра̄хман̣а, джет̣т̣хо сет̣т̣хо локасса̄ти, бра̄хман̣а, йатха̄ тесам̣ куккут̣апотака̄нам̣ пат̣хаматарам̣ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ абхиниббатто куккут̣апотако джет̣т̣хо хоти, евам̣ авиджджа̄гата̄йа паджа̄йа там̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ пат̣хаматарам̣ арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄татта̄ ахан̃хи джет̣т̣хо вуддхатамоти сан̇кхам̣ гато, саббагун̣ехи пана аппат̣исаматта̄ сет̣т̣хоти.
евам̣ бхагава̄ аттано ануттарам̣ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄вам̣ бра̄хман̣асса пака̄сетва̄ ида̄ни йа̄йа пат̣ипада̄йа там̣ адхигато, там̣ пат̣ипадам̣ пуббабха̄гато пабхути дассетум̣ а̄раддхам̣ кхо пана ме, бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха а̄раддхам̣ кхо пана ме, бра̄хман̣а, вӣрийам̣ ахосӣти, бра̄хман̣а, на майа̄ айам̣ ануттаро джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄во кусӣтена мут̣т̣хассатина̄ са̄раддхака̄йена виккхиттачитена адхигато, апича кхо тададхигама̄йа а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийам̣ ахоси. бодхиман̣д̣е нисиннена майа̄ чатусаммаппадха̄набхедам̣ вӣрийам̣ а̄раддхам̣ ахоси, паггахитам̣ аситхилаппаваттитам̣. а̄раддхатта̄йева ча ме там̣ асаллӣнам̣ ахоси. на кевалан̃ча вӣрийамева, сатипи ме а̄рамман̣а̄бхимукхабха̄вена упат̣т̣хита̄ ахоси, упат̣т̣хитатта̄йева ча асаммут̣т̣ха̄. пассаддхо ка̄йо аса̄раддхоти ка̄йачиттаппассаддхивасена ка̄йопи ме пассаддхо ахоси. таттха йасма̄ на̄мака̄йе пассаддхе рӯпака̄йопи пассаддхойева хоти, тасма̄ ‘‘на̄мака̄йо рӯпака̄йо’’ти ависесетва̄ва ‘‘пассаддхо ка̄йо’’ти вуттам̣. аса̄раддхоти со ча кхо пассаддхатта̄йева аса̄раддхо, вигатадаратхоти вуттам̣ хоти. сама̄хитам̣ читтам̣ екагганти читтампи ме самма̄ а̄хитам̣ сут̣т̣ху т̣хапитам̣ аппитам̣ вийа ахоси, сама̄хитатта̄ ева ча екаггам̣ ачалам̣ ниппхандананти. етта̄вата̄ джха̄насса пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄ хоти.
ида̄ни има̄йа пат̣ипада̄йа адхигатам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ виджджа̄ттайапарийоса̄нам̣ висесам̣ дассенто со кхо ахантиа̄дима̄ха. таттха йам̣ йа̄ва виниччхайанайена ваттаббам̣ сийа̄, там̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.69) вуттамева.
айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а̄тиа̄дӣсу пана виджджа̄ти видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄. ким̣ видитам̣ кароти? пуббенива̄сам̣. авиджджа̄ти тассева пуббенива̄сасса авидитакаран̣ат̣т̣хена таппат̣иччха̄дакамохо. тамоти свева мохо таппат̣иччха̄дакат̣т̣хена тамо на̄ма. а̄локоти са̄ ева виджджа̄ обха̄сакаран̣ат̣т̣хена а̄локоти. еттха ча виджджа̄ адхигата̄ти аттхо, сесам̣ пасам̣са̄вачанам̣. йоджана̄ панеттха – айам̣ кхо ме виджджа̄ адхигата̄, тасса ме адхигатавиджджасса авиджджа̄ вихата̄, винат̣т̣ха̄ти аттхо. касма̄? йасма̄ виджджа̄ уппанна̄. еса найо итарасмимпи пададвайе. йатха̄ танти еттха танти нипа̄таматтам̣. сатийа̄ авиппава̄сена аппаматтасса вӣрийа̄та̄пена а̄та̄пино ка̄йе ча джӣвите ча анапеккха̄та̄йа пахитаттасса песитаттасса̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авиджджа̄ вихан̃н̃еййа, виджджа̄ уппаджджеййа тамо вихан̃н̃еййа, а̄локо уппаджджеййа, евамева мама авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄, тамо вихато, а̄локо уппанно. етасса ме падха̄на̄нуйогасса анурӯпамева пхалам̣ ладдханти.
айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а, пат̣хама̄ абхиниббхида̄ ахоси куккут̣аччха̄пакассева ан̣д̣акосамха̄ти айам̣ кхо мама, бра̄хман̣а, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена пуббе нивуттхакхандхаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ пат̣хама̄ абхиниббхида̄ пат̣хама̄ никкханти пат̣хама̄ арийа̄джа̄ти ахоси куккут̣аччха̄пакассева мукхатун̣д̣акена ва̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ тамха̄ ан̣д̣акосамха̄ абхиниббхида̄ никкханти куккут̣аника̄йе пачча̄джа̄тӣти. айам̣ та̄ва пуббенива̄сакатха̄йам̣ найо.
чутупапа̄такатха̄йа пана виджджа̄ти диббачаккхун̃а̄н̣авиджджа̄. авиджджа̄ти чутупапа̄таппат̣иччха̄дика̄ авиджджа̄. йатха̄ пана пуббенива̄сакатха̄йам̣ ‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена пуббе нивуттхаккхандхаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄’’ти вуттам̣, евамидха ‘‘чутупапа̄тан̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена чутупапа̄таппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄’’ти ваттаббам̣.
йам̣ панетам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣апариггахитам̣ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄дхигамам̣ бра̄хман̣асса дассенто айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а, татийа̄ виджджа̄тиа̄дима̄ха, таттха виджджа̄ти арахаттамаггавиджджа̄. авиджджа̄ти чатусаччаппат̣иччха̄дика̄ авиджджа̄. айам̣ кхо ме, бра̄хман̣а, татийа̄ абхиниббхида̄ ахосӣти еттха айам̣ кхо мама, бра̄хман̣а, а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣амукхатун̣д̣акена чатусаччапат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ татийа̄ абхиниббхида̄ татийа̄ никкханти татийа̄ арийаджа̄ти ахоси куккут̣аччха̄пакассева мукхатун̣д̣акена ва̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ тамха̄ ан̣д̣акосамха̄ абхиниббхида̄ никкханти куккут̣аника̄йе пачча̄джа̄тӣти.
етта̄вата̄ ким̣ дассесӣти? со хи, бра̄хман̣а, куккут̣аччха̄пако ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ тато никкхаманто сакимева джа̄йати, ахам̣ пана пуббенивуттхаккхандхаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ бхиндитва̄ пат̣хамам̣ та̄ва пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣авиджджа̄йа джа̄то. тато сатта̄нам̣ чутипат̣исандхиппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ дутийам̣ диббачаккхун̃а̄н̣авиджджа̄йа джа̄то, пуна чатусаччаппат̣иччха̄дакам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ татийам̣ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣авиджджа̄йа джа̄то. евам̣ тӣхи виджджа̄хи тиккхаттум̣ джа̄томхи. са̄ ча ме джа̄ти арийа̄ супарисуддха̄ти идам̣ дассети. евам̣дассенто ча пуббенива̄сан̃а̄н̣ена атӣтам̣сан̃а̄н̣ам̣, диббачаккхуна̄ паччуппанна̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣, а̄саваккхайена сакалалокийалокуттарагун̣анти евам̣ тӣхи виджджа̄хи саббепи саббан̃н̃угун̣е пака̄сетва̄ аттано арийа̄йа джа̄тийа̄ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄вам̣ бра̄хман̣асса дассеси.
евам̣ вутте веран̃джо бра̄хман̣оти евам̣ бхагавата̄ лока̄нукампакена бра̄хман̣ам̣ анукампама̄нена нигухитаббепи аттано арийа̄йа джа̄тийа̄ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄ве виджджа̄ттайапака̄сика̄йа дхаммадесана̄йа вутте пӣтивиппха̄рапарипун̣н̣агаттачитто веран̃джо бра̄хман̣о там̣ бхагавато арийа̄йа джа̄тийа̄ джет̣т̣хасет̣т̣хабха̄вам̣ видитва̄ ‘‘ӣдисам̣ на̄ма̄хам̣ саббалокаджет̣т̣хам̣ саббагун̣асаманна̄гатам̣ саббан̃н̃ум̣ ‘ан̃н̃есам̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ на каротӣ’ти авачам̣, дхираттху вата, бхо, ан̃н̃а̄н̣а’’нти атта̄нам̣ гарахитва̄ ‘‘айам̣ да̄ни локе арийа̄йа джа̄тийа̄ пуреджа̄тат̣т̣хена джет̣т̣хо, саббагун̣ехи аппат̣исамат̣т̣хена сет̣т̣хо’’ти нит̣т̣хам̣ гантва̄ бхагавантам̣ етадавоча – джет̣т̣хо бхавам̣ готамо сет̣т̣хо бхавам̣ готамоти. еван̃ча пана ватва̄ пуна там̣ бхагавато дхаммадесанам̣ аббханумодама̄но абхиккантам̣ бхо готама̄тиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева̄ти.
2. сӣхасуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе абхин̃н̃а̄та̄ти н̃а̄та̄ пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. сантха̄га̄рети маха̄джанасса виссаманаттха̄йа кате ага̄ре. са̄ кира сантха̄га̄раса̄ла̄ нагарамаджджхе ахоси, чатӯсу т̣ха̄несу т̣хита̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, чатӯхи диса̄хи а̄гатаманусса̄ пат̣хамам̣ таттха виссамитва̄ паччха̄ аттано аттано пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. ра̄джакула̄нам̣ раджджакиччасантхаран̣аттха̄йа катам̣ ага̄рантипи вадантийева. таттха хи нисӣдитва̄ личчхавира̄джа̄но раджджакиччам̣ сантхаранти каронти вича̄ренти. саннисинна̄ти тесам̣ нисӣданаттхан̃н̃ева пан̃н̃аттесу маха̄рахаварапаччаттхаран̣есу самусситасетаччхаттесу а̄санесу саннисинна̄. анекапарийа̄йена буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄сантӣти ра̄джакуле киччан̃чева локаттхачарийан̃ча вича̄ретва̄ анекехи ка̄ран̣ехи буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санти катхенти дӣпенти. пан̣д̣ита̄ хи те ра̄джа̄но саддха̄ пасанна̄ сота̄панна̄пи сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи арийаса̄вака̄, те саббепи локийаджат̣ам̣ чхиндитва̄ буддха̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ ван̣н̣ам̣ бха̄санти. таттха тивидхо буддхаван̣н̣о на̄ма чарийаван̣н̣о, сарӣраван̣н̣о, гун̣аван̣н̣оти. татриме ра̄джа̄но чарийа̄йа ван̣н̣ам̣ а̄рабхим̣су – ‘‘дуккарам̣ вата катам̣ самма̄самбуддхена каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни даса па̄рамийо, даса упапа̄рамийо, даса параматтхапа̄рамийоти саматтим̣са па̄рамийо пӯрентена, н̃а̄таттхачарийам̣, локаттхачарийам̣, буддхачарийам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджантена̄’’ти ад̣д̣хаччхаккехи джа̄такасатехи буддхаван̣н̣ам̣ катхента̄ туситабхаванам̣ па̄петва̄ т̣хапайим̣су.
дхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ пана ‘‘тена бхагавата̄ дхаммо десито, ника̄йато пан̃ча ника̄йа̄, пит̣акато тӣн̣и пит̣ака̄ни, ан̇гато нава ан̇га̄ни, кхандхато чатура̄сӣтидхаммаккхандхасахасса̄нӣ’’ти кот̣т̣ха̄савасена дхаммагун̣ам̣ катхайим̣су.
сан̇гхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ ‘‘пат̣иладдхасаддха̄ кулапутта̄ бхогаккхандхан̃чева н̃а̄типариват̣т̣ан̃ча паха̄йа сетаччхаттам̣ опараджджам̣ сена̄патисет̣т̣хибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄нантара̄дӣни аган̣етва̄ никкхамма саттху вараса̄сане паббаджанти. сетаччхаттам̣ паха̄йа паббаджита̄нам̣ бхаддийара̄джамаха̄каппинапуккуса̄тиа̄дӣнам̣ ра̄джапаббаджита̄нам̣йева буддхака̄ле асӣтисахасса̄ни ахесум̣. анекакот̣исатам̣ дханам̣ паха̄йа паббаджита̄нам̣ пана йасакулапуттасон̣асет̣т̣хипуттарат̣т̣хапа̄лакулапутта̄дӣнам̣ париччхедо наттхи. еварӯпа̄ ча еварӯпа̄ ча кулапутта̄ саттху са̄сане паббаджантӣ’’ти паббаджджа̄сан̇кхепавасена сан̇гхагун̣е катхайим̣су.
сӣхо сена̄патӣти евам̣на̄мако сена̄йа адхипати. веса̄лийан̃хи сатта сахасса̄ни сатта сата̄ни сатта ча ра̄джа̄но. те саббепи саннипатитва̄ саббесам̣ манам̣ гахетва̄ ‘‘рат̣т̣хам̣ вича̄ретум̣ саматтхам̣ екам̣ вичинатха̄’’ти вичинанта̄ сӣхам̣ ра̄джакума̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ саккхиссатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тасса раттаман̣иван̣н̣ам̣ камбалапарийонаддхам̣ сена̄патиччхаттам̣ адам̣су. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сӣхо сена̄патӣ’’ти. ниган̣т̣хаса̄вакоти ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса паччайада̄йако упат̣т̣ха̄ко. джамбудӣпаталасмин̃хи тайо джана̄ ниган̣т̣ха̄нам̣ аггупат̣т̣ха̄ка̄ – на̄л̣анда̄йам̣, упа̄ли гахапати, капилапуре ваппо сакко, веса̄лийам̣ айам̣ сӣхо сена̄патӣти. нисинно хотӣти сесара̄джӯнам̣ париса̄йа антарантаре а̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайим̣су, сӣхасса пана маджджхе т̣ха̄нети тасмим̣ пан̃н̃атте маха̄рахе ра̄джа̄сане нисинно хоти. ниссам̣сайанти ниббичикиччхам̣ аддха̄ екам̣сена, на хете йасса ва̄ тасса ва̄ аппесаккхасса евам̣ анекасатехи ка̄ран̣ехи ван̣н̣ам̣ бха̄санти.
йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇камӣти ниган̣т̣хо кира на̄т̣апутто ‘‘сача̄йам̣ сӣхо кассачидева саман̣асса готамасса ван̣н̣ам̣ катхентасса сутва̄ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссати, майхам̣ париха̄ни бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ пат̣хаматарам̣йева сӣхам̣ сена̄патим̣ етадавоча – ‘‘сена̄пати имасмим̣ локе ‘ахам̣ буддхо ахам̣ буддхо’ти бахӯ вичаранти. саче твам̣ кассачи дассана̄йа упасан̇камитука̄мо ахоси, мам̣ пуччхеййа̄си. ахам̣ те йуттат̣т̣ха̄нам̣ песесса̄ми, айуттат̣т̣ха̄нато нива̄ресса̄мӣ’’ти. со там̣ катхам̣ ануссаритва̄ ‘‘саче мам̣ песессати, гамисса̄ми. но че, на гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто, тенупасан̇ками.
атхасса вачанам̣ сутва̄ ниган̣т̣хо маха̄паббатена вийа балавасокена оттхат̣о ‘‘йаттха да̄нисса̄хам̣ гаманам̣ на иччха̄ми, таттхева гантука̄мо джа̄то, хатохамасмӣ’’ти анаттамано хутва̄ ‘‘пат̣иба̄ханупа̄йамасса карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ким̣ пана твантиа̄дима̄ха. евам̣ ваданто вичарантам̣ гон̣ам̣ дан̣д̣ена пахаранто вийа джалама̄нам̣ падӣпам̣ нибба̄пенто вийа бхаттабхаритам̣ паттам̣ никкуджджанто вийа ча сӣхасса уппаннапӣтим̣ вина̄сеси. гамийа̄бхисан̇кха̄роти хаттхийа̄на̄дӣнам̣ йоджа̄панагандхама̄ла̄диггахан̣авасена паватто пайого. со пат̣иппассамбхӣти со вӯпасанто.
дутийампи кхоти дутийава̄рампи. имасмин̃ча ва̄ре буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ туситабхаванато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ка̄ дасабаласса хет̣т̣ха̄ па̄даталехи упари кесаггехи париччхиндитва̄ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аасӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄нам̣ васена сарӣраван̣н̣ам̣ катхайим̣су. дхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘екападепи екабйан̃джанепи авакхалитам̣ на̄ма наттхӣ’’ти сукатхитавасенева дхаммагун̣ам̣ катхайим̣су. сан̇гхасса ван̣н̣ам̣ бха̄санта̄ ‘‘еварӯпам̣ йасасиривибхавам̣ паха̄йа саттху са̄сане паббаджита̄ на косаджджапакатика̄ хонти, терасасу пана дхутан̇гагун̣есу парипӯрака̄рино хутва̄ саттасу анупассана̄су каммам̣ каронти, ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣авибхаттийо вал̣ан̃джентӣ’’ти пат̣ипада̄васена сан̇гхагун̣е катхайим̣су.
татийава̄ре пана буддхасса ван̣н̣ам̣ бха̄сама̄на̄ ‘‘итипи со бхагава̄’’ти суттантапарийа̄йенева буддхагун̣е катхайим̣су, ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ суттантапарийа̄йенева дхаммагун̣е, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ суттантапарийа̄йенева сан̇гхагун̣е ча катхайим̣су. тато сӣхо чинтеси – ‘‘имесан̃ча личчхавира̄джакума̄ра̄нам̣ татийадивасато пат̣т̣ха̄йа буддхадхаммасан̇гхагун̣е катхента̄нам̣ мукхам̣ наппахоти, аддха̄ аномагун̣ена саманна̄гата̄ со бхагава̄, имам̣ да̄ни уппаннам̣ пӣтим̣ авиджахитва̄ва ахам̣ аджджа самма̄самбуддхам̣ пассисса̄мӣ’’ти. атхасса ‘‘ким̣ хи ме кариссанти ниган̣т̣ха̄’’ти витакко удапа̄ди. таттха ким̣ хи ме кариссантӣти ким̣ на̄ма майхам̣ ниган̣т̣ха̄ кариссанти. апалокита̄ ва̄ анапалокита̄ ва̄ти а̄пуччхита̄ ва̄ ана̄пуччхита̄ ва̄. на хи ме те а̄пуччхита̄ йа̄нава̄ханасампаттим̣, на ча иссарийависесам̣ дассанти, на̄пи ана̄пуччхита̄ хариссанти, апхалам̣ етесам̣ а̄пуччхананти адхиппа̄йо.
веса̄лийа̄ ниййа̄сӣти йатха̄ хи гимхака̄ле деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ тхокамева гантва̄ тит̣т̣хати наппаваттати, евам̣ сӣхасса пат̣хамадивасе ‘‘дасабалам̣ пассисса̄мӣ’’ти уппанна̄йа пӣтийа̄ ниган̣т̣хена пат̣иба̄хитака̄ло. йатха̄пи дутийадивасе деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ тхокам̣ гантва̄ ва̄лика̄пун̃джам̣ пахаритва̄ аппаваттам̣ хоти, евам̣ сӣхасса дутийадивасе ‘‘дасабалам̣ пассисса̄мӣ’’ти уппанна̄йа пӣтийа̄ ниган̣т̣хена пат̣иба̄хитака̄ло. йатха̄ татийадивасе деве вут̣т̣хе удакам̣ сандама̄нам̣ надим̣ отаритва̄ пура̄н̣апан̣н̣асуккхадан̣д̣акат̣т̣хакачавара̄дӣни парикад̣д̣хантам̣ ва̄лика̄пун̃джам̣ бхиндитва̄ самудданиннамева хоти, евам̣ сӣхо татийадивасе тин̣н̣ам̣ ваттхӯнам̣ гун̣акатхам̣ сутва̄ уппанне пӣтипа̄модждже ‘‘апхала̄ ниган̣т̣ха̄ ниппхала̄ ниган̣т̣ха̄, ким̣ ме име кариссанти, гамисса̄махам̣ саттхусантика’’нти манам̣ абхинӣхаритва̄ веса̄лийа̄ ниййа̄си. ниййанто ча ‘‘чирасса̄хам̣ дасабаласса сантикам̣ гантука̄мо джа̄то, на кхо пана ме йуттам̣ ан̃н̃а̄такавесена ганту’’нти ‘‘йекечи дасабаласса сантикам̣ гантука̄ма̄, саббе никкхамантӯ’’ти гхосанам̣ ка̄ретва̄ пан̃чаратхасата̄ни йоджа̄петва̄ уттамаратхе т̣хито техи чева пан̃чахи ратхасатехи махатийа̄ ча париса̄йа паривуто гандхапуппхачун̣н̣ава̄са̄дӣни га̄ха̄петва̄ ниййа̄си. дива̄ дивасса̄ти дивасасса ча дива̄, маджджханхике атиккантаматте.
йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти а̄ра̄мам̣ пависанто дӯратова асӣти-анубйан̃джана-бйа̄маппабха̄-дваттим̣са-маха̄пурисалаккхан̣а̄ни чхаббан̣н̣агханабуддхарасмийо ча дисва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма пурисам̣ евам̣ а̄санне васантам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ на̄ддасам̣, ван̃чито ватамхи, ала̄бха̄ вата ме’’ти чинтетва̄ маха̄нидхим̣ дисва̄ далиддапурисо вийа сан̃джа̄тапӣтипа̄моджджо йена бхагава̄ тенупасан̇ками. дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каронтӣти бхота̄ готамена вуттака̄ран̣асса анука̄ран̣ам̣ катхенти. ка̄ран̣авачано хеттха дхаммасаддо ‘‘хетумхи н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 720) вийа. ка̄ран̣анти четтха татха̄паваттасса саддасса аттхо адхиппето тасса паваттихетубха̄вато. аттхаппайутто хи саддаппайого. анука̄ран̣анти есо ева парехи татха̄ вуччама̄но. сахадхаммико ва̄да̄нува̄доти. парехи вуттака̄ран̣ехи сака̄ран̣о хутва̄ тумха̄кам̣ ва̄до ва̄ тато парам̣ тасса анува̄до ва̄ кочи аппаматтакопи вин̃н̃ӯхи гарахитаббам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на а̄гаччхати. идам̣ вуттам̣ хоти – ким̣ сабба̄ка̄ренапи тава ва̄де га̄райхам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣти. анаббхаккха̄тука̄ма̄ти на абхӯтена ваттука̄ма̄. аттхи сӣхапарийа̄йотиа̄дӣнам̣ аттхо веран̃джакан̣д̣е а̄гатанайенева ведитаббо. парамена асса̄сена̄ти чатумаггачатупхаласан̇кха̄тена уттамена. асса̄са̄йа дхаммам̣ десемӣти асса̄санаттха̄йа сантхамбханаттха̄йа дхаммам̣ десеми. ити бхагава̄ ат̣т̣хахан̇гехи сӣхасса сена̄патисса дхаммам̣ десеси.
анувиччака̄ранти анувидитва̄ чинтетва̄ тулайитва̄ каттаббам̣ карохӣти вуттам̣ хоти. са̄дху хотӣти сундаро хоти. тумха̄дисасмин̃хи мам̣ дисва̄ мам̣ саран̣ам̣ гаччханте ниган̣т̣хам̣ дисва̄ ниган̣т̣хам̣ саран̣ам̣ гаччханте ‘‘ким̣ айам̣ сӣхо дит̣т̣хадит̣т̣хамева саран̣ам̣ гаччхатӣ’’ти гараха̄ уппаджджати, тасма̄ анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ са̄дхӯти дассети. пат̣а̄кам̣ парихареййунти те кира еварӯпам̣ са̄вакам̣ лабхитва̄ ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ сет̣т̣хи ва̄ амха̄кам̣ саран̣ам̣ гато са̄вако джа̄то’’ти пат̣а̄кам̣ уккхипитва̄ нагаре гхосента̄ а̄хин̣д̣анти. касма̄? евам̣ но махантабха̄во а̄вибхависсатӣти ча. саче панасса ‘‘кимахам̣ етесам̣ саран̣ам̣ гато’’ти виппат̣иса̄ро уппаджджеййа, тампи со ‘‘етесам̣ ме саран̣агатабха̄вам̣ бахӯ джа̄нанти, дуккхам̣ ида̄ни пат̣иниваттиту’’нти винодетва̄ на пат̣иккамиссатӣти ча. тена̄ха – ‘‘пат̣а̄кам̣ парихареййу’’нти. опа̄набхӯтанти пат̣ийаттаудапа̄но вийа т̣хитам̣. куланти тава нивесанам̣. да̄таббам̣ ман̃н̃еййа̄сӣти пуббе дасапи вӣсатипи сат̣т̣хипи джане а̄гате дисва̄ наттхӣти аватва̄ деси, ида̄ни мам̣ саран̣ам̣ гатака̄ран̣аматтенева ма̄ имесам̣ деййадхаммам̣ упаччхинди. сампатта̄нан̃хи да̄таббамева̄ти овади. сутам̣ метам̣, бхантети куто сутанти? ниган̣т̣ха̄нам̣ сантика̄. те кира кулагхаресу евам̣ пака̄сенти ‘‘майам̣ йасса кассачи сампаттасса да̄таббанти вада̄ма, саман̣о пана готамо ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣ на̄н̃н̃есам̣, майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣, майхамева диннам̣ да̄нам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣, майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃еса’нти евам̣ вадатӣ’’ти. там̣ сандха̄йа айам̣ ‘‘сутам̣ мета’’нти а̄ха.
анупуббим̣ катханти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣, сӣла̄нантарам̣ саггам̣, сагга̄нантарам̣ магганти евам̣ анупат̣ипа̄т̣икатхам̣. таттха да̄накатханти идам̣ да̄нам̣ на̄ма сукха̄нам̣ нида̄нам̣, сампаттӣнам̣ мӯлам̣, бхога̄нам̣ патит̣т̣ха̄, висамагатасса та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣, идхалокапаралокесу да̄насадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи. идан̃хи авассайат̣т̣хена ратанамайасӣха̄санасадисам̣, патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена маха̄патхавӣсадисам̣, а̄рамман̣ат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадисам̣. идан̃хи дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена на̄ва̄, самасса̄санат̣т̣хена сан̇га̄масӯро, бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена сусан̇кхатанагарам̣, маччхерамала̄дӣхи анупалиттат̣т̣хена падумам̣, тесам̣ нидаханат̣т̣хена агги, дура̄садат̣т̣хена а̄сивисо, асанта̄санат̣т̣хена сӣхо, балавантат̣т̣хена хаттхӣ, абхиман̇галасамматат̣т̣хена сетавасабхо, кхемантабхӯмисампа̄панат̣т̣хена вала̄хако ассара̄джа̄. да̄нам̣ на̄метам̣ майа̄ гатамагго, майхесо вам̣со, майа̄ даса па̄рамийо пӯрентена вела̄мамаха̄йан̃н̃о, маха̄говиндамаха̄йан̃н̃о, маха̄судассанамаха̄йан̃н̃о, вессантарамаха̄йан̃н̃оти, анекамаха̄йан̃н̃а̄ паваттита̄, сасабхӯтена джалитааггиккхандхе атта̄нам̣ ниййа̄дентена сампаттайа̄чака̄нам̣ читтам̣ гахитам̣. да̄нан̃хи локе саккасампаттим̣ дети ма̄расампаттим̣ брахмасампаттим̣, чаккаваттисампаттим̣, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣, паччекабодхин̃а̄н̣ам̣, абхисамбодхин̃а̄н̣ам̣ детӣти евама̄дида̄нагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣.
йасма̄ пана да̄нам̣ денто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккоти, тасма̄ таданантарам̣ сӣлакатхам̣ катхеси. сӣлакатханти сӣлам̣ на̄метам̣ авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣. сӣлам̣ на̄метам̣ мама вам̣со, ахам̣ сан̇кхапа̄лана̄гара̄джака̄ле бхӯридаттана̄гара̄джака̄ле чампеййана̄гара̄джака̄ле сӣлавара̄джака̄ле ма̄тупосакахаттхира̄джака̄ле чхаддантахаттхира̄джака̄лети анантесу аттабха̄весу сӣлам̣ парипӯресим̣. идхалокапаралокасампаттӣнан̃хи сӣласадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи, сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро наттхи, сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣ наттхи, сӣлагандхасадисо гандхо наттхи. сӣла̄лан̇ка̄рена хи алан̇катам̣ сӣлагандха̄нулиттам̣ садевакопи локо олокенто титтим̣ на гаччхатӣти евама̄дисӣлагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣.
‘‘идам̣ пана сӣлам̣ нисса̄йа айам̣ сагго лаббхатӣ’’ти дассетум̣ сӣла̄нантарам̣ саггакатхам̣ катхеси. саггакатханти ‘‘айам̣ сагго на̄ма ит̣т̣хо канто мана̄по, ниччаметтха кӣл̣а̄, ниччам̣ сампаттийо лаббханти, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ навутивассасатасахасса̄ни диббасукхам̣ диббасампаттим̣ анубхаванти, та̄ватим̣са̄ тиссо ча вассакот̣ийо сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄нӣ’’ти евама̄дисаггагун̣аппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣. саггасампаттим̣ катхайанта̄нан̃хи буддха̄нам̣ мукхам̣ наппахоти. вуттампи четам̣ – ‘‘анекапарийа̄йена кхва̄хам̣, бхиккхаве, саггакатхам̣ катхеййа’’нтиа̄ди (ма. ни. 3.255).
евам̣ саггакатха̄йа палобхетва̄ пана хаттхим̣ алан̇каритва̄ тасса сон̣д̣ам̣ чхинданто вийа ‘‘айампи сагго аниччо аддхуво, на еттха чхандара̄го каттаббо’’ти дассанаттхам̣ ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.235-236; 2.42) найена ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣ катхеси. таттха а̄дӣнавоти досо. ока̄роти авака̄ро ла̄макабха̄во. сам̣килесоти техи сатта̄нам̣ сам̣са̄ре сам̣килиссанам̣. йатха̄ха – ‘‘сам̣килиссанти вата, бхо, сатта̄’’ти (ма. ни. 2.351).
евам̣ ка̄ма̄дӣнавена таджджетва̄ неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. каллачиттанти арогачиттам̣. са̄муккам̣сика̄ти са̄мам̣ уккам̣сика̄ аттана̄йева уддхаритва̄ гахита̄, сайамбхун̃а̄н̣ена дит̣т̣ха̄ аса̄дха̄ран̣а̄ ан̃н̃есанти аттхо. ка̄ пана са̄ти? арийасаччадесана̄. тенева̄ха – дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ магганти. вираджам̣ вӣтамаланти ра̄гараджа̄дӣнам̣ абха̄ва̄ вираджам̣, ра̄гамала̄дӣнам̣ вигататта̄ вӣтамалам̣. дхаммачаккхунти идха сота̄паттимагго адхиппето. тасса уппаттиа̄ка̄радассанаттхам̣ йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамманти а̄ха. тан̃хи ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ киччавасена евам̣ саббасан̇кхатам̣ пат̣ивиджджхантам̣ уппаджджати. дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо. еса найо сесесупи. тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ анена̄ти тин̣н̣авичикиччхо. вигата̄ катхам̣катха̄ асса̄ти вигатакатхам̣катхо. виса̄раджджам̣ паттоти веса̄раджджаппатто. каттха? саттхуса̄сане. на̄сса паро паччайо, на парам̣ саддха̄йа еттха ваттатӣти апараппаччайо.
паваттамам̣санти пакатийа̄ паваттам̣ каппийамам̣сам̣ мӯлам̣ гахетва̄ антара̄пан̣е парийеса̄хӣти адхиппа̄йо. самбахула̄ ниган̣т̣ха̄ти пан̃часатаматта̄ ниган̣т̣ха̄. тхӯлам̣ пасунти тхӯлам̣ маха̄сарӣрам̣ гокан̣н̣амахим̣сасӯкарасан̇кха̄там̣ пасум̣. уддиссакатанти атта̄нам̣ уддиситва̄ катам̣, ма̄ританти аттхо. пат̣иччакамманти сва̄йам̣ там̣ мам̣сам̣ пат̣ичча там̣ па̄н̣авадхакаммам̣ пхусати. тан̃хи акусалам̣ упад̣д̣хам̣ да̄йакасса, упад̣д̣хам̣ пат̣игга̄хакасса хотӣти несам̣ ладдхи. апаро найо – пат̣иччакамманти атта̄нам̣ пат̣иччакатам̣. атха ва̄ пат̣иччакамманти нимиттакаммассетам̣ адхивачанам̣, там̣ пат̣иччакаммам̣ еттха аттхӣти мам̣сампи пат̣иччакамманти вуттам̣. упакан̣н̣акети кан̣н̣амӯле. аланти пат̣иккхепавачанам̣, ким̣ имина̄ти аттхо. на ча панетети ете а̄йасманто дӣгхараттам̣ аван̣н̣ака̄ма̄ хутва̄ аван̣н̣ам̣ бха̄санта̄пи аббха̄чиккханта̄ на джириданти, аббхаккха̄насса антам̣ на гаччхантӣти аттхо. атха ва̄ ладжджанаттхе идам̣ джиридантӣти падам̣ дат̣т̣хаббам̣, на ладжджантӣти аттхо.
3. асса̄джа̄нӣйасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе ан̇гехӣти гун̣ан̇гехи. тассам̣ диса̄йам̣ джа̄то хотӣти тассам̣ синдхунадӣтӣрадиса̄йам̣ джа̄то хоти. ан̃н̃епи бхадра̄ асса̄джа̄нӣйа̄ таттхева джа̄йанти. аллам̣ ва̄ суккхам̣ ва̄ти аллатин̣ам̣ ва̄ суккхатин̣ам̣ ва̄. на̄н̃н̃е ассе уббеджета̄ти ан̃н̃е ассе на уббеджети на пахарати на д̣ам̣сати на калахам̣ кароти. са̄т̣хеййа̄нӣти сат̣хабха̄во. кӯт̣еййа̄нӣти кӯт̣абха̄во. джимхеййа̄нӣти джимхабха̄во. ван̇кеййа̄нӣти ван̇кабха̄ва̄. иччасса чатӯхипи падехи асиккхитабха̄вова катхито. ва̄хӣти ваханасабха̄во диннова̄дапат̣икаро. йа̄ва джӣвитамаран̣апарийа̄да̄на̄ти йа̄ва джӣвитасса маран̣ена парийоса̄на̄. саккаччам̣ парибхун̃джатӣти аматам̣ вийа паччавеккхитва̄ парибхун̃джати. пурисатха̄мена̄тиа̄дӣсу н̃а̄н̣атха̄ма̄дайо катхита̄. сан̣т̣ха̄нанти осакканам̣ пат̣иппассаддхи.
4. ассакхал̣ун̇касуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе ‘‘пехӣ’’ти вуттоти ‘‘гаччха̄’’ти вутто. пит̣т̣хито ратхам̣ паваттетӣти кхандхат̣т̣хикена йугам̣ уппӣл̣итва̄ паччхимабха̄гена ратхам̣ пават̣т̣енто осаккати. паччха̄ лан̇гхати, куббарам̣ ханатӣти две паччхимапа̄де уккхипитва̄ техи пахаритва̄ ратхакуббарам̣ бхиндати. тидан̣д̣ам̣ бхан̃джатӣти ратхасса пурато тайо дан̣д̣ака̄ хонти, те бхан̃джати. ратхӣса̄йа саттхим̣ уссаджджитва̄ти сӣсам̣ на̄метва̄ йугам̣ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ саттхина̄ ратхӣсам̣ пахаритва̄. аджджхомаддатӣти двӣхи пуримапа̄дехи ӣсам̣ мадданто тит̣т̣хати. уббат̣умам̣ ратхам̣ каротӣти тхалам̣ ва̄ кан̣д̣акат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ратхам̣ а̄ропети. ана̄дийитва̄ти аманасикатва̄ аган̣итва̄. мукха̄дха̄нанти мукхат̣хапанаттха̄йа диннам̣ айасан̇кхаликам̣. кхӣлат̣т̣ха̄йӣти чатта̄ро па̄де тхамбхе вийа ниччалам̣ т̣хапетва̄ кхӣлат̣т̣ха̄насадисена т̣ха̄нена тит̣т̣хати. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣.
5. маласуттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме асаджджха̄йамала̄ти уггахитаманта̄нам̣ асаджджха̄йакаран̣ам̣ малам̣ на̄ма хоти. анут̣т̣ха̄намала̄ гхара̄ти ут̣т̣ха̄навӣрийа̄бха̄во гхара̄нам̣ малам̣ на̄ма. ван̣н̣асса̄ти сарӣраван̣н̣асса. раккхатоти йам̣кин̃чи аттано сантакам̣ раккхантасса. авиджджа̄ парамам̣ маланти тато сеса̄кусаладхаммамалато ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ан̃н̃а̄н̣абхӯта̄ ват̣т̣амӯласан̇кха̄та̄ бахаландхака̄раавиджджа̄ парамам̣ малам̣. тато хи малатарам̣ на̄ма наттхи. имасмимпи сутте ват̣т̣амева катхитам̣.
6. дӯтеййасуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе дӯтеййанти дӯтакаммам̣. гантумарахатӣти там̣ дӯтеййасан̇кха̄там̣ са̄санам̣ дха̄ретва̄ харитум̣ арахати. сота̄ти йо там̣ асса са̄санам̣ дети, тасса сота̄. са̄вета̄ти там̣ угган̣хитва̄ ‘‘идам̣ на̄ма тумхехи вутта’’нти пат̣иса̄вета̄. уггахета̄ти суггахитам̣ катва̄ уггахета̄. дха̄рета̄ти судха̄ритам̣ катва̄ дха̄рета̄. вин̃н̃а̄ти аттха̄наттхасса аттхам̣ джа̄нита̄. вин̃н̃а̄пета̄ти парам̣ виджа̄на̄пета̄. сахита̄ сахитасса̄ти идам̣ сахитам̣, идам̣ асахитанти евам̣ сахита̄сахитасса кусало, упагата̄нупагатесу чхеко са̄санам̣ а̄роченто сахитам̣ саллаккхетва̄ а̄рочети. на бйатхатӣти ведхати на чхамбхати. асандиддханти ниссандехам̣ вигатасам̣сайам̣. пуччхитоти пан̃хаттха̄йа пуччхито.
7-8. бандханасуттадвайаван̣н̣ана̄
17-18. саттаме рун̣н̣ена̄ти рудитена. а̄каппена̄ти нива̄санапа̄рупана̄дина̄ видха̄нена. ванабхан̇гена̄ти ванато бхан̃джитва̄ а̄хат̣ена пуппхапхала̄дипан̣н̣а̄ка̄рена. ат̣т̣хамепи есева найо.
9. паха̄ра̄дасуттаван̣н̣ана̄
19. наваме паха̄ра̄доти евам̣на̄мако. асуриндоти асураджет̣т̣хако. асуресу хи вепачитти ра̄ху паха̄ра̄доти име тайо джет̣т̣хака̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти дасабаласса абхисамбуддхадивасато пат̣т̣ха̄йа ‘‘аджджа гамисса̄ми све гамисса̄мӣ’’ти ека̄даса васса̄ни атиккамитва̄ два̄дасаме вассе саттху веран̃джа̄йам̣ васанака̄ле ‘‘самма̄самбуддхасса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ ‘‘мама ‘аджджа све’ти два̄даса васса̄ни джа̄та̄ни, ханда̄хам̣ ида̄нева гаччха̄мӣ’’ти тан̇кхан̣ам̣йева асураган̣апаривуто асурабхавана̄ никкхамитва̄ дива̄ дивасса йена бхагава̄ тенупасан̇ками, екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти со кира ‘‘татха̄гатам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ ева дхаммам̣ сун̣исса̄мӣ’’ти а̄гато, татха̄гатасса пана дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа буддхага̄равена пуччхитум̣ асакконто апи саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. тато саттха̄ чинтеси – ‘‘айам̣ паха̄ра̄до майи акатхенте пат̣хаматарам̣ катхетум̣ на саккхиссати, чин̣н̣авасит̣т̣ха̄нейева нам̣ катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ екам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти.
атха нам̣ пуччханто апи пана паха̄ра̄да̄тиа̄дима̄ха. таттха абхирамантӣти ратим̣ винданти, ануккан̣т̣хама̄на̄ васантӣти аттхо. со ‘‘паричин̣н̣ат̣т̣ха̄нейева мам̣ бхагава̄ пуччхатӣ’’ти аттамано хутва̄ абхираманти, бхантети а̄ха. анупуббаниннотиа̄дӣни сабба̄ни анупат̣ипа̄т̣ийа̄ ниннабха̄васса вевачана̄ни. на а̄йатакенева папа̄тоти на чхиннатат̣амаха̄соббхо вийа а̄дитова папа̄то. со хи тӣрато пат̣т̣ха̄йа екан̇гуладван̇гулавидаттхиратанайат̣т̣хиусабхаад̣д̣хага̄вутага̄вутаад̣д̣хайоджана̄дивасена гамбхӣро хутва̄ гаччханто синерупа̄дамӯле чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣро хутва̄ т̣хитоти дассети.
т̣хитадхаммоти т̣хитасабха̄во. кун̣апена̄ти йена кеначи хаттхиасса̄дӣнам̣ кал̣еварена. тхалам̣ усса̄ретӣти хаттхена гахетва̄ вийа вӣчипаха̄ренева тхалам̣ кхипати.
ган̇га̄йамуна̄ти идха т̣хатва̄ има̄сам̣ надӣнам̣ уппаттикатхам̣ катхетум̣ ват̣т̣ати. айам̣ та̄ва джамбудӣпо дасасахассайоджанапарима̄н̣о, таттха чатусахассайоджанапарима̄н̣о падесо удакена аджджхоттхат̣о маха̄самуддоти сан̇кхам̣ гато, тисахассайоджанаппама̄н̣е манусса̄ васанти, тисахассайоджанаппама̄н̣е химава̄ патит̣т̣хито уббедхена пан̃чайоджанасатико чатура̄сӣтикӯт̣асахассапат̣иман̣д̣ито самантато сандама̄напан̃часатанадӣвичитто, йаттха а̄йа̄мавиттха̄рена ча гамбхӣрато ча пан̣н̣а̄сапан̣н̣а̄сайоджана̄ дийад̣д̣хайоджанасатапариман̣д̣ала̄ анотаттадахо кан̣н̣амун̣д̣адахо ратхака̄радахо чхаддантадахо кун̣а̄ладахо манда̄кинидахо сӣхаппапа̄тадахоти сатта маха̄сара̄ патит̣т̣хаханти.
тесу анотатто судассанакӯт̣ам̣ читтакӯт̣ам̣ ка̄л̣акӯт̣ам̣ гандхама̄данакӯт̣ам̣ кела̄сакӯт̣анти имехи пан̃чахи паббатехи париккхитто. таттха судассанакӯт̣ам̣ сован̣н̣амайам̣ двийоджанасатуббедхам̣ антован̇кам̣ ка̄камукхасан̣т̣ха̄нам̣ тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ тит̣т̣хати, читтакӯт̣ам̣ саббаратанамайам̣, ка̄л̣акӯт̣ам̣ ан̃джанамайам̣, гандхама̄данакӯт̣ам̣ са̄нумайам̣ аббхантаре муггаван̣н̣ам̣, мӯлагандхо са̄рагандхо пхеггугандхо тачагандхо папат̣ика̄гандхо расагандхо паттагандхо пуппхагандхо пхалагандхо гандхагандхоти имехи дасахи гандхехи уссаннам̣, на̄наппака̄раосадхасан̃чханнам̣ ка̄л̣апаккхаупосатхадивасе а̄диттамива ан̇га̄рам̣ джалантам̣ тит̣т̣хати, кела̄сакӯт̣ам̣ раджатамайам̣. сабба̄ни судассанена сама̄нуббедхасан̣т̣ха̄на̄ни тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ни. та̄ни сабба̄ни дева̄нубха̄вена на̄га̄нубха̄вена ча вассанти, надийо четесу санданти. там̣ саббампи удакам̣ анотаттамева пависати. чандимасӯрийа̄ даккхин̣ена ва̄ уттарена ва̄ гаччханта̄ паббатантарена таттха обха̄сам̣ каронти, уджум̣ гаччханта̄ на каронти. теневасса анотатто тисан̇кха̄ удапа̄ди.
таттха манохарасила̄тала̄ни ниммаччхакаччхапа̄ни пхаликасадисаниммалодака̄ни нха̄натиттха̄ни супат̣ийатта̄ни хонти, йесу буддха̄ кхӣн̣а̄сава̄ ча паччекабуддха̄ ча иддхиманта̄ ча исайо нха̄йанти, девайаккха̄дайо удакакӣл̣ам̣ кӣл̣анти.
тасса чатӯсу пассесу сӣхамукхам̣, хаттхимукхам̣, ассамукхам̣, усабхамукханти чатта̄ри мукха̄ни хонти, йехи чатассо надийо санданти. сӣхамукхена никкхантанадӣтӣре сӣха̄ бахутара̄ хонти, хаттхимукха̄дӣхи хаттхиассаусабха̄. пураттхимадисато никкхантанадӣ анотаттам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ итара̄ тиссо надийо анупагамма па̄чӣнахимавантенева амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависати. паччхимадисато ча уттарадисато ча никкхантанадийопи татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ паччхимахимавантенева уттарахимавантенева ча амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависанти. даккхин̣амукхато никкхантанадӣ пана там̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ уттарена уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хенева сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ паббатам̣ пахаритва̄ ут̣т̣ха̄йа париккхепена тига̄вутаппама̄н̣а̄ удакадха̄ра̄ хутва̄ а̄ка̄сена сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ тийаггал̣е на̄ма па̄са̄н̣е патита̄, па̄са̄н̣о удакадха̄ра̄вегена бхинно. таттха пан̃н̃а̄сайоджанаппама̄н̣а̄ тийаггал̣а̄ на̄ма маха̄поккхаран̣ӣ джа̄та̄, поккхаран̣ийа̄ кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хи йоджана̄ни гата̄. тато гханапатхавим̣ бхиндитва̄ умман̇гена сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ гин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ хаттхатале пан̃чан̇гулисадиса̄ пан̃ча дха̄ра̄ хутва̄ паваттати. са̄ тиккхаттум̣ анотаттам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гатат̣т̣ха̄не а̄ваттаган̇га̄ти вуччати. уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не кан̣хаган̇га̄, а̄ка̄сена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не а̄ка̄саган̇га̄, тийаггал̣апа̄са̄н̣е пан̃н̃а̄сайоджанока̄се т̣хита̄ тийаггал̣апоккхаран̣ӣ, кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не бахалаган̇га̄ти, уман̇гена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не уман̇гаган̇га̄ти вуччати. вин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ пан̃ча дха̄ра̄ хутва̄ паваттанат̣т̣ха̄не пана ган̇га̄, йамуна̄, ачираватӣ, сарабхӯ, махӣти пан̃ча сан̇кхам̣ гата̄. евамета̄ пан̃ча маха̄надийо химавантато паваттантӣти ведитабба̄.
савантийоти йа̄ ка̄чи савама̄на̄ гаччхантӣ маха̄надийо ва̄ куннадийо ва̄. аппентӣти аллӣйанти осаранти. дха̄ра̄ти вут̣т̣хидха̄ра̄. пӯраттанти пун̣н̣абха̄во. маха̄самуддасса хи айам̣ дхаммата̄ – ‘‘имасмим̣ ка̄ле дево мандо джа̄то, джа̄лаккхипа̄дӣни а̄да̄йа маччхакаччхапе ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘имасмим̣ ка̄ле маханта̄ вут̣т̣хи, лабхисса̄ма ну кхо пит̣т̣хипаса̄ран̣ат̣т̣ха̄на’’нти ва̄ ваттум̣ на сакка̄. пат̣хамакаппикака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи йам̣ синерумекхалам̣ а̄хачча удакам̣ т̣хитам̣, тато екан̇гуламаттампи удакам̣ нева хет̣т̣ха̄ осӣдати, на уддхам̣ уттарати. екарасоти асамбхиннарасо.
мутта̄ти кхуддакамахантават̣т̣адӣгха̄дибхеда̄ анекавидха̄. ман̣ӣти раттанӣла̄дибхедо анекавидхо. вел̣урийоти вам̣саван̣н̣асирӣсапуппхаван̣н̣а̄дибхедо анекавидхо. сан̇кхоти даккхин̣а̄ват̣т̣атамбакуччхикадхаманасан̇кха̄дибхедо анекавидхо. сила̄ти сетака̄л̣амуггаван̣н̣а̄дибхедо анекавидха̄. пава̄л̣анти кхуддакамахантараттагханаратта̄дибхедам̣ анекавидхам̣. маса̄рагалланти кабараман̣и. на̄га̄ти ӯмипит̣т̣хава̄синопи вима̄нат̣т̣хака̄ на̄га̄пи.
ат̣т̣ха паха̄ра̄да̄ти саттха̄ ат̣т̣хапи дхамме ваттум̣ саккоти, сол̣асапи ба̄ттим̣сапи чатусат̣т̣хипи сахассампи, паха̄ра̄дена пана ат̣т̣ха катхита̄, ахампи техева сариккхаке катва̄ катхесса̄мӣти чинтетва̄ евама̄ха. анупуббасиккха̄тиа̄дӣсу анупуббасиккха̄йа тиссо сиккха̄ гахита̄, анупуббакирийа̄йа тераса дхутан̇га̄ни, анупуббапат̣ипада̄йа сатта анупассана̄ ат̣т̣ха̄раса маха̄випассана̄ ат̣т̣хатим̣са а̄рамман̣авибхаттийо саттатим̣са бодхапаккхийадхамма̄. на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхоти ман̣д̣ӯкасса уппатитва̄ гаманам̣ вийа а̄дитова сӣлапӯран̣а̄дим̣ акатва̄ арахаттаппат̣иведхо на̄ма наттхи, пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана сӣласама̄дхипан̃н̃а̄йо пӯретва̄ва сакка̄ арахаттам̣ паттунти аттхо.
а̄рака̄ва̄ти дӯрейева. на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ти асан̇кхйеййепи каппе буддхесу ануппаннесу екасаттопи паринибба̄тум̣ на саккоти, тада̄пи ‘‘туччха̄ нибба̄надха̄тӯ’’ти на сакка̄ ваттум̣. буддхака̄ле ча пана екекасмим̣ сама̄гаме асан̇кхйеййа̄пи сатта̄ аматам̣ а̄ра̄дхенти, тада̄пи на сакка̄ ваттум̣ – ‘‘пӯра̄ нибба̄надха̄тӯ’’ти.
10. упосатхасуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме нисинно хотӣти упосатхакаран̣аттха̄йа упа̄сика̄йа ратанапа̄са̄де нисинно. нисаджджа пана бхиккхӯнам̣ читта̄ни олокенто екам̣ дуссӣлапуггалам̣ дисва̄ ‘‘сача̄хам̣ имасмим̣ пуггале нисиннейева па̄тимоккхам̣ уддисисса̄ми, саттадха̄ тасса муддха̄ пхалиссатӣ’’ти тасса анукампа̄йа тун̣хӣйева ахоси. абхикканта̄ти атикканта̄ париккхӣн̣а̄. уддхасте арун̣ети уггате арун̣асӣсе. нандимукхийа̄ти тут̣т̣хамукхийа̄. апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄ти ‘‘асукапуггало апарисуддхо’’ти аватва̄ ‘‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’’ти а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
маха̄вагго дутийо.