3. ваджджисаттакавагго
1. са̄рандадасуттаван̣н̣ана̄
21. татийасса пат̣хаме са̄рандаде четийети евам̣на̄маке виха̄ре. ануппанне кира татха̄гате таттха са̄рандадасса йаккхасса нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ четийам̣ ахоси, атхеттха бхагавато виха̄рам̣ ка̄ресум̣. со са̄рандадачетийам̣твева сан̇кхам̣ гато. йа̄вакӣван̃ча̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣. абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ти дивасасса тиккхаттум̣ саннипатанта̄пи антарантара̄ саннипатанта̄пи абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ва. саннипа̄табахула̄ти ‘‘хиййопи пуримадивасампи саннипатамха, пуна аджджа киматтхам̣ саннипата̄ма̄’’ти воса̄намана̄паджджанена саннипа̄табахула̄. вуддхийева личчхавӣ ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄ но париха̄нӣти абхин̣хам̣ асаннипатанта̄ хи диса̄су а̄гатам̣ са̄санам̣ на сун̣анти, тато ‘‘асукага̄масӣма̄ ва̄ нигамасӣма̄ ва̄ а̄кула̄, асукат̣т̣ха̄не чора̄ парийут̣т̣хита̄’’ти на джа̄нанти. чора̄пи ‘‘паматта̄ ра̄джа̄но’’ти н̃атва̄ га̄манигама̄дӣни пахаранта̄ джанападам̣ на̄сенти. евам̣ ра̄джӯнам̣ париха̄ни хоти. абхин̣хам̣ саннипатанта̄ пана там̣ паваттим̣ сун̣анти, тато балам̣ песетва̄ амиттамадданам̣ каронти. чора̄пи ‘‘аппаматта̄ ра̄джа̄но, на сакка̄ амхехи ваггабандханена вичариту’’нти бхиджджитва̄ пала̄йанти. евам̣ ра̄джӯнам̣ вуддхи хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева личчхавӣ ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄ но париха̄нӣ’’ти.
самагга̄тиа̄дӣсу саннипа̄табхерийа̄ ниггата̄йа ‘‘аджджа ме киччам̣ аттхи ман̇галам̣ аттхӣ’’ти виккхепам̣ каронта̄ на самагга̄ саннипатанти на̄ма. бхерисаддам̣ пана сутва̄ва бхун̃джама̄на̄пи алан̇курума̄на̄пи ваттха̄ни нива̄сайама̄на̄пи аддхабхутта̄ аддха̄лан̇ката̄ ваттхам̣ нива̄сента̄ва саннипатанта̄ самагга̄ саннипатанти на̄ма. саннипатита̄ пана чинтетва̄ мантетва̄ каттаббам̣ катва̄ екатова авут̣т̣хаханта̄ на самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. евам̣ вут̣т̣хитесу хи йе пат̣хамам̣ гаччханти, тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘амхехи ба̄хиракатха̄ва сута̄, ида̄ни виниччхайакатха̄ бхависсатӣ’’ти. екато вут̣т̣хаханта̄ пана самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. апича ‘‘асукат̣т̣ха̄не га̄масӣма̄ ва̄ нигамасӣма̄ ва̄ а̄кула̄, чора̄ ва̄ парийут̣т̣хита̄’’ти сутва̄ ‘‘ко гантва̄ амиттамадданам̣ кариссатӣ’’ти вутте ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣ ахам̣ пат̣хама’’нти ватва̄ гаччханта̄пи самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. екасса пана камманте осӣдама̄не сеса̄ путтабха̄таро песетва̄ тасса каммантам̣ упаттхамбхайама̄на̄пи а̄гантукара̄джа̄нам̣ ‘‘асукасса гехам̣ гаччхату, асукасса гехам̣ гаччхатӯ’’ти аватва̄ саббе екато сан̇ган̣ханта̄пи екасса ман̇гале ва̄ роге ва̄ ан̃н̃асмим̣ ва̄ пана та̄дисе сукхадуккхе уппанне саббе таттха саха̄йабха̄вам̣ гаччханта̄пи самагга̄ ваджджикаран̣ӣйа̄ни каронти на̄ма.
аппан̃н̃аттантиа̄дӣсу пуббе акатам̣ сун̇кам̣ ва̄ балим̣ ва̄ дан̣д̣ам̣ ва̄ а̄хара̄пента̄ аппан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄пенти на̄ма. пора̄н̣апавен̣ийа̄ а̄гатамева пана ана̄хара̄пента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма. чороти гахетва̄ дассите авичинитва̄ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄санта̄ пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма. тесам̣ апан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄пента̄нам̣ абхинавасун̇ка̄дипӣл̣ита̄ манусса̄ ‘‘атиупаддутамха, ке имесам̣ виджите васиссантӣ’’ти паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ хананти. пан̃н̃аттам̣ самуччхинданта̄нам̣ павен̣иа̄гата̄ни сун̇ка̄дӣни аган̣ханта̄нам̣ косо париха̄йати, тато хаттхиассабалака̄йаородха̄дайо йатха̄нибаддхам̣ ват̣т̣ам̣ алабхама̄на̄ тха̄мабалена париха̄йанти. те нева йуддхаккхама̄ хонти на па̄ричарийаккхама̄. пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа аваттанта̄нам̣ виджите манусса̄ ‘‘амха̄кам̣ путтам̣ питарам̣ бха̄тарам̣ ачорам̣йева чороти катва̄ чхиндим̣су бхиндим̣сӯ’’ти куджджхитва̄ паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ хананти. евам̣ ра̄джӯнам̣ париха̄ни хоти. апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃а̄пента̄нам̣ пана ‘‘павен̣иа̄гатам̣йева ра̄джа̄но каронтӣ’’ти манусса̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ касива̄н̣иджджа̄дике камманте сампа̄денти. пан̃н̃аттам̣ асамуччхинданта̄нам̣ павен̣иа̄гата̄ни сун̇ка̄дӣни ган̣ханта̄нам̣ косо вад̣д̣хати, тато хаттхиассабалака̄йаородха̄дайо йатха̄нибаддхам̣ ват̣т̣ам̣ лабхама̄на̄ тха̄мабаласампанна̄ йуддхаккхама̄ чева па̄ричарийаккхама̄ ча хонти. пора̄н̣е ваджджидхамме сама̄да̄йа ваттанта̄нам̣ манусса̄ на уджджха̄йанти. ‘‘ра̄джа̄но пора̄н̣апавен̣ийа̄ каронти, ат̣т̣акуликасена̄патиупара̄джӯхи париккхитам̣ сайампи париккхипитва̄ павен̣ипоттхакам̣ ва̄ча̄петва̄ ануччхавикамева дан̣д̣ам̣ паваттайанти, етесам̣ досо наттхи, амха̄кам̣йева досо’’ти аппаматта̄ камманте каронти. евам̣ ра̄джӯнам̣ вуддхи хоти.
саккариссантӣти йам̣кин̃чи тесам̣ сакка̄рам̣ каронта̄ сундарамева кариссанти. гарум̣ кариссантӣти гарубха̄вам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ кариссанти. ма̄нессантӣти манена пийа̄йиссанти. пӯджессантӣти паччайапӯджа̄йа пӯджессанти. сотаббам̣ ман̃н̃иссантӣти дивасасса две тайо ва̄ре упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ тесам̣ катхам̣ сотаббам̣ саддха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти. таттха йе евам̣ махаллака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ сакка̄ра̄дӣни на каронти, ова̄даттха̄йа ва̄ несам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, те техи виссат̣т̣ха̄ ановадийама̄на̄ кӣл̣а̄пасута̄ раджджато париха̄йанти. йе пана татха̄ пат̣ипаджджанти, тесам̣ махаллакара̄джа̄но ‘‘идам̣ ка̄таббам̣ идам̣ на ка̄табба’’нти пора̄н̣апавен̣им̣ а̄чиккханти. сан̇га̄мам̣ патва̄пи ‘‘евам̣ пависитаббам̣, евам̣ никкхамитабба’’нти упа̄йам̣ дассенти. те техи овадийама̄на̄ йатха̄ова̄дам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ сакконти раджджапавен̣им̣ сандха̄ретум̣. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева личчхавӣ ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄’’ти.
кулиттхийоти кулагхаран̣ийо. кулакума̄рийоти анивиддха̄ та̄сам̣ дхӣтаро. окасса̄ти ва̄ пасайха̄ти ва̄ пасайха̄ка̄рассеветам̣ на̄мам̣. ока̄са̄типи пат̣ханти. таттха окасса̄ти авакаситва̄ а̄кад̣д̣хитва̄. пасайха̄ти абхибхавитва̄ аджджхоттхаритва̄ти айам̣ вачанаттхо. еван̃хи каронта̄нам̣ виджите манусса̄ ‘‘амха̄кам̣ гехе путтабха̄таропи, кхел̣асин̇гха̄ника̄дӣни мукхена апанетва̄ сам̣вад̣д̣хита̄ дхӣтаропи име балакка̄рена гахетва̄ аттано гхаре ва̄сентӣ’’ти купита̄ паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ хананти. евам̣ акаронта̄нам̣ пана виджите манусса̄ аппоссукка̄ сака̄ни камма̄ни каронта̄ ра̄джакосам̣ вад̣д̣хенти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
ваджджӣнам̣ ваджджичетийа̄нӣти ваджджира̄джӯнам̣ ваджджират̣т̣хе читтӣкатат̣т̣хена четийа̄нӣти ладдхана̄ма̄ни йаккхат̣т̣ха̄на̄ни. аббхантара̄нӣти антонагаре т̣хита̄ни. ба̄хира̄нӣти бахинагаре т̣хита̄ни. диннапуббам̣ катапуббанти пуббе диннан̃ча катан̃ча. но париха̄пессантӣти аха̄петва̄ йатха̄паваттамева кариссанти. дхаммикам̣ балим̣ париха̄пента̄нан̃хи девата̄ а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ на каронти, ануппаннам̣ дуккхам̣ уппа̄детум̣ асакконтийопи уппаннам̣ ка̄сасӣсарога̄дим̣ вад̣д̣хенти, сан̇га̄ме патте саха̄йа̄ на хонти. апариха̄пента̄нам̣ пана а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ каронти, ануппаннам̣ сукхам̣ уппа̄детум̣ асакконтийопи уппаннам̣ ка̄сасӣсарога̄дим̣ харанти, сан̇га̄масӣсе саха̄йа̄ хонтӣти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
дхаммика̄ раккха̄варан̣агуттӣти еттха раккха̄ ева йатха̄ аниччхитам̣ на̄гаччхати, евам̣ а̄варан̣ато а̄варан̣ам̣. йатха̄ иччхитам̣ на нассати, евам̣ гопа̄йанато гутти. таттха балака̄йена парива̄ретва̄ раккханам̣ паббаджита̄нам̣ дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти на̄ма на хоти. йатха̄ пана виха̄расса упаване руккхе на чхинданти, ва̄джика̄ ва̄джам̣ на каронти, поккхаран̣ӣсу маччхе на ган̣ханти, евам̣ каран̣ам̣ дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти на̄ма. кинтӣти кена ну кхо ка̄ран̣ена.
таттха йе ана̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ а̄гаманам̣ на иччханти, те ассаддха̄ хонти аппасанна̄. паббаджите сампатте паччуггаманам̣ на каронти, гантва̄ на пассанти, пат̣исантха̄рам̣ на каронти, пан̃хам̣ на пуччханти, дхаммам̣ на сун̣анти, да̄нам̣ на денти, анумоданам̣ на сун̣анти, нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ на сам̣видаханти. атха несам̣ аван̣н̣о уггаччхати ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ассаддхо аппасанно, паббаджите сампатте паччуггаманам̣ на кароти…пе… нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ на сам̣видахатӣ’’ти. там̣ сутва̄ паббаджита̄ тасса нагарадва̄рена гаччханта̄пи нагарам̣ на пависанти. евам̣ ана̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ ана̄гаманамева хоти. а̄гата̄нам̣ пана пха̄сувиха̄ре асати йепи аджа̄нитва̄ а̄гата̄, те ‘‘васисса̄ма̄ти та̄ва чинтетва̄ а̄гатамха̄, имесам̣ пана ра̄джӯнам̣ имина̄ нӣха̄рена ке васиссантӣ’’ти никкхамитва̄ гаччханти. евам̣ ана̄гатесу ана̄гаччхантесу а̄гатесу дуккхам̣ вихарантесу со досо паббаджита̄нам̣ ана̄ва̄со хоти. тато девата̄раккха̄ на хоти, девата̄раккха̄йа асати аманусса̄ ока̄сам̣ лабханти, аманусса̄ уссанна̄ ануппаннам̣ бйа̄дхим̣ уппа̄денти. сӣлаванта̄нам̣ дассанапан̃хапуччхана̄диваттхукасса пун̃н̃асса ана̄гамо хоти. випарийа̄йена йатха̄вуттакан̣хапаккхавипарӣтасса суккапаккхасса самбхаво хотӣти еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
2. вассака̄расуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе абхийа̄тука̄моти абхибхаванаттха̄йа йа̄тука̄мо. ваджджӣти ваджджира̄джа̄но. евам̣махиддхикети евам̣ махатийа̄ ра̄джиддхийа̄ саманна̄гате. етена несам̣ самаггабха̄вам̣ катхети. евам̣маха̄нубха̄вети евам̣ махантена ра̄джа̄нубха̄вена саманна̄гате. етена несам̣ хаттхисиппа̄дӣсу катасиккхатам̣ катхети, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, сусиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, йатра хи на̄ма сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄тайиссанти пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхита’’нти (сам̣. ни. 5.1115). уччхеччха̄мӣти уччхиндисса̄ми. вина̄сесса̄мӣти адассанам̣ найисса̄ми. анайабйасананти авад̣д̣хин̃чева, н̃а̄тибйасанан̃ча. а̄па̄десса̄мӣти па̄пайисса̄ми.
ити кира со т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу имам̣ йуддхакатхамева катхети, ‘‘гаманасаджджа̄ хотха̄’’ти ча балака̄йам̣ а̄н̣а̄пети. касма̄? ган̇га̄йа кира екам̣ пат̣т̣анага̄мам̣ нисса̄йа аддхайоджанам̣ аджа̄тасаттуно виджитам̣, аддхайоджанам̣ личчхавӣнам̣. татра паббатапа̄дато махаггхабхан̣д̣ам̣ отарати. там̣ сутва̄ ‘‘аджджа йа̄ми, све йа̄мӣ’’ти аджа̄тасаттуно сам̣видахантассева личчхавино самагга̄ саммодама̄на̄ пуретарам̣ а̄гантва̄ саббам̣ ган̣ханти. аджа̄тасатту паччха̄ а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ куджджхитва̄ гаччхати. те пунасам̣ваччхарепи татхева каронти. атха со балава̄гха̄таджа̄то, тада̄ евамака̄си.
тато чинтеси – ‘‘ган̣ена саддхим̣ йуддхам̣ на̄ма бха̄рийам̣, екопи могхаппаха̄ро на̄ма наттхи. екена кхо пана пан̣д̣итена саддхим̣ мантетва̄ каронто нирапара̄дхо хоти, пан̣д̣ито ча саттха̄ра̄ садисо наттхи, саттха̄ ча авидӯре дхуравиха̄ре васати, ханда̄хам̣ песетва̄ пуччха̄ми. саче ме гатена кочи аттхо бхависсати, саттха̄ тун̣хӣ бхависсати. анаттхе пана сати ‘ким̣ ран̃н̃о таттха гатена̄’ти ваккхатӣ’’ти. со вассака̄рам̣ бра̄хман̣ам̣ песеси. бра̄хман̣о гантва̄ бхагавато таматтхам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – атха кхо ра̄джа̄…пе… а̄па̄десса̄ми ваджджӣти.
бхагавантам̣ бӣджайама̄ноти тхеро ваттасӣсе т̣хатва̄ бхагавантам̣ бӣджати, бхагавато пана сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ наттхи. бхагава̄ бра̄хман̣асса вачанам̣ сутва̄ тена саддхим̣ амантетва̄ тхерена саддхим̣ мантетука̄мо кинти те, а̄нанда, сутантиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева.
екамида̄ханти идам̣ бхагава̄ пуббе ваджджӣнам̣ имасса ваджджисаттакасса деситабха̄ваппака̄санаттхам̣ а̄ха. акаран̣ӣйа̄ти акаттабба̄, аггахетабба̄ти аттхо. йадиданти нипа̄таматтам̣. йуддхасса̄ти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, абхимукхам̣ йуддхена гахетум̣ на сакка̄ти аттхо. ан̃н̃атра упала̄пана̄йа̄ти т̣хапетва̄ упала̄панам̣. упала̄пана̄ на̄ма ‘‘алам̣ вива̄дена, ида̄ни самагга̄ хома̄’’ти хаттхиассаратхахиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни песетва̄ сан̇гахакаран̣ам̣, еван̃хи сан̇гахам̣ катва̄ кевалам̣ висса̄сена сакка̄ ган̣хитунти аттхо. ан̃н̃атра митхубхеда̄ти т̣хапетва̄ митхубхедам̣. имина̄ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃абхедам̣ катва̄пи сакка̄ ете гахету’’нти дассети. идам̣ бра̄хман̣о бхагавато катха̄йа найам̣ лабхитва̄ а̄ха. ким̣ пана бхагава̄ бра̄хман̣асса има̄йа катха̄йа найала̄бхам̣ джа̄на̄тӣти? а̄ма джа̄на̄ти. джа̄нанто касма̄ катхеси? анукампа̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘майа̄ акатхитепи катипа̄хена гантва̄ саббе ган̣хиссати, катхите пана самагге бхинданто тӣхи сам̣ваччхарехи ган̣хиссати. еттакампи джӣвитамева варам̣. еттакан̃хи джӣванта̄ аттано патит̣т̣ха̄бхӯтам̣ пун̃н̃ам̣ кариссантӣ’’ти. абхинандитва̄ти читтена нандитва̄. анумодитва̄ти ‘‘йа̄ва субха̄ситамидам̣ бхота̄ готамена̄’’ти ва̄ча̄йа анумодитва̄. пакка̄мӣти ран̃н̃о сантикам̣ гато. ра̄джа̄пи тамева песетва̄ саббе бхиндитва̄ гантва̄ анайабйасанам̣ па̄песи.
3. пат̣хамасаттакасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ти идам̣ ваджджисаттаке вуттасадисамева. идха̄пи ча абхин̣хам̣ асаннипатанта̄ диса̄су а̄гатаса̄санам̣ на сун̣анти, тато ‘‘асукавиха̄расӣма̄ а̄кула̄, упосатхаппава̄ран̣а̄ т̣хита̄, асукасмим̣ т̣ха̄не бхиккхӯ веджджакаммадӯтакамма̄дӣни каронти, вин̃н̃аттибахула̄ пхалапуппхада̄на̄дӣхи джӣвикам̣ каппентӣ’’тиа̄дӣни на джа̄нанти. па̄пабхиккхӯпи ‘‘паматто сан̇гхо’’ти н̃атва̄ ра̄сибхӯта̄ са̄санам̣ осакка̄пенти. абхин̣хам̣ саннипатанта̄ пана там̣ паваттим̣ сун̣анти, тато бхиккхусан̇гхам̣ песетва̄ сӣмам̣ уджум̣ ка̄ренти, упосатхаппава̄ран̣а̄йо паватта̄пенти, миччха̄джӣва̄нам̣ уссаннат̣т̣ха̄не арийавам̣сике песетва̄ арийавам̣сам̣ катха̄пенти, па̄пабхиккхӯнам̣ винайадхарехи ниггахам̣ ка̄ра̄пенти. па̄пабхиккхӯпи ‘‘аппаматто сан̇гхо, на сакка̄ амхехи ваггабандханена вичариту’’нти бхиджджитва̄ пала̄йанти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
самагга̄тиа̄дӣсу четийапат̣иджагганаттхам̣ ва̄ бодхигхараупосатха̄га̄раччха̄данаттхам̣ ва̄ катикаваттам̣ ва̄ т̣хапетука̄мата̄йа ‘‘сан̇гхо саннипататӯ’’ти бхерийа̄ ва̄ гхан̣т̣ийа̄ ва̄ а̄кот̣итаматта̄йа ‘‘майхам̣ чӣваракаммам̣ аттхи, майхам̣ патто пачитаббо, майхам̣ навакаммам̣ аттхӣ’’ти виккхепам̣ каронта̄ на самагга̄ саннипатанти на̄ма. саббам̣ пана там̣ каммам̣ т̣хапетва̄ ‘‘ахам̣ пуриматарам̣, ахам̣ пуриматара’’нти екаппаха̄ренева саннипатанта̄ самагга̄ саннипатанти на̄ма. саннипатита̄ пана чинтетва̄ мантетва̄ каттаббам̣ катва̄ екатова авут̣т̣хаханта̄ на самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. евам̣ вут̣т̣хитесу хи йе пат̣хамам̣ гаччханти, тесам̣ евам̣ хоти ‘‘амхехи ба̄хиракатха̄ва сута̄, ида̄ни виниччхайакатха̄ бхависсатӣ’’ти. екаппаха̄ренева вут̣т̣хаханта̄ самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. апича ‘‘асукат̣т̣ха̄не виха̄расӣма̄ а̄кула̄, упосатхаппава̄ран̣а̄ т̣хита̄, асукат̣т̣ха̄не веджджакамма̄дика̄рака̄ па̄пабхиккхӯ уссанна̄’’ти сутва̄ ‘‘ко гантва̄ тесам̣ ниггахам̣ кариссатӣ’’ти вутте ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣, ахам̣ пат̣хама’’нти ватва̄ гаччханта̄пи самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма.
а̄гантукам̣ пана дисва̄ ‘‘имам̣ паривен̣ам̣ йа̄хи, етам̣ паривен̣ам̣ йа̄хи, айам̣ ко’’ти аватва̄ саббе ваттам̣ каронта̄пи, джин̣н̣апаттачӣваракам̣ дисва̄ тасса бхиккха̄ча̄раваттена паттачӣварам̣ парийесанта̄пи, гила̄насса гила̄набхесаджджам̣ парийесама̄на̄пи, гила̄намева ана̄тхам̣ ‘‘асукапаривен̣ам̣ йа̄хӣ’’ти аватва̄ аттано аттано паривен̣е пат̣иджагганта̄пи, еко олӣйама̄нако гантхо хоти, пан̃н̃авантам̣ бхиккхум̣ сан̇ган̣хитва̄ тена там̣ гантхам̣ уккхипа̄пента̄пи самагга̄ сан̇гхакаран̣ӣйа̄ни каронти на̄ма.
аппан̃н̃аттантиа̄дӣсу навам̣ адхаммикам̣ катикаваттам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ ва̄ ган̣ханта̄ аппан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄пенти на̄ма пура̄н̣асантхатаваттхусмим̣ са̄ваттхийам̣ бхиккхӯ вийа. уддхаммам̣ уббинайам̣ са̄санам̣ дӣпента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма, вассасатапариниббуте бхагавати веса̄лика̄ ваджджипуттака̄ вийа. кхудда̄нукхуддака̄ пана а̄паттийо сан̃чичча вӣтиккаманта̄ йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма ассаджипунаббасука̄ вийа. татха̄ акаронта̄ пана апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃а̄пенти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинданти, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ваттанти на̄ма а̄йасма̄ упасено вийа, а̄йасма̄ йасо ка̄кан̣д̣акапутто вийа, а̄йасма̄ маха̄кассапо вийа ча. вуддхийева̄ти сӣла̄дигун̣ехи вуддхийева, но париха̄ни.
тхера̄ти тхирабха̄ваппатта̄ тхерака̄ракехи гун̣ехи саманна̄гата̄. бахӯ раттийо джа̄нантӣти раттан̃н̃ӯ. чирам̣ паббаджита̄нам̣ етесанти чирапаббаджита̄. сан̇гхасса питит̣т̣ха̄не т̣хита̄ти сан̇гхапитаро. питит̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ сан̇гхам̣ парин̣енти, пуббан̇гама̄ хутва̄ тӣсу сиккха̄су паваттентӣти сан̇гхапарин̣а̄йака̄.
йе тесам̣ сакка̄ра̄дӣни на каронти, ова̄даттха̄йа две тайо ва̄ре упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, тепи тесам̣ ова̄дам̣ на денти, павен̣икатхам̣ на катхенти, са̄рабхӯтам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на сиккха̄пенти. те техи виссат̣т̣ха̄ сӣла̄дӣхи дхаммаккхандхехи саттахи ча арийадханехӣти евама̄дӣхи гун̣ехи париха̄йанти. йе пана тесам̣ сакка̄ра̄дӣни каронти, упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти, тесам̣ те ‘‘евам̣ те абхиккамитабба’’нтиа̄дикам̣ ова̄дам̣ денти, павен̣икатхам̣ катхенти, са̄рабхӯтам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сиккха̄пенти, терасахи дхутан̇гехи дасахи катха̄ваттхӯхи ануса̄санти. те тесам̣ ова̄де т̣хатва̄ сӣла̄дӣхи гун̣ехи вад̣д̣хама̄на̄ са̄ман̃н̃аттхам̣ анупа̄пун̣анти. еваметтха ха̄нивуддхийо дат̣т̣хабба̄.
пунаббхаво сӣламасса̄ти поноббхавика̄, пунаббхавада̄йика̄ти аттхо, тасса̄ поноббхавика̄йа. на васам̣ гаччхиссантӣти еттха йе чатуннам̣ паччайа̄нам̣ ка̄ран̣а̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ пада̄нупадика̄ хутва̄ га̄мато га̄мам̣ вичаранти, те тасса̄ васам̣ гаччханти на̄ма. итаре на гаччханти. таттха ха̄нивуддхийо па̄кат̣а̄йева.
а̄ран̃н̃акесӯти пан̃чадханусатикапаччхимесу. са̄пеккха̄ти са̄лайа̄. га̄мантасена̄санесу хи джха̄нам̣ аппетва̄пи тато вут̣т̣хитаматтова иттхипурисада̄ракада̄рика̄дисаддам̣ сун̣а̄ти, йенасса адхигатависесопи ха̄йатийева. аран̃н̃асена̄сане нидда̄йитва̄пи пабуддхаматто сӣхабйаггхамора̄дӣнам̣ саддам̣ сун̣а̄ти, йена аран̃н̃е пӣтим̣ пат̣илабхитва̄ тамева саммасанто аггапхале патит̣т̣ха̄ти. ити бхагава̄ га̄мантасена̄сане джха̄нам̣ аппетва̄ нисиннабхиккхуто аран̃н̃е нидда̄йама̄намева пасам̣сати. тасма̄ тамева аттхавасам̣ пат̣ичча ‘‘а̄ран̃н̃акесу сена̄санесу са̄пеккха̄ бхависсантӣ’’ти а̄ха.
паччаттан̃н̃ева сатим̣ упат̣т̣ха̄пессантӣти аттана̄ва аттано аббхантаре сатим̣ упат̣т̣хапессанти. песала̄ти пийасӣла̄. идха̄пи сабрахмача̄рӣнам̣ а̄гаманам̣ аниччханта̄ нева̄сика̄ ассаддха̄ хонти аппасанна̄, виха̄рам̣ сампаттабхиккхӯнам̣ паччуггамана-паттачӣварапат̣иггахан̣а-а̄санапан̃н̃а̄паната̄лаван̣т̣аггахан̣а̄дӣни на каронти. атха несам̣ аван̣н̣о уггаччхати ‘‘асукавиха̄рава̄сино бхиккхӯ ассаддха̄ аппасанна̄ виха̄рам̣ павит̣т̣ха̄нам̣ ваттаппат̣иваттампи на каронтӣ’’ти. там̣ сутва̄ паббаджита̄ виха̄радва̄рена гаччханта̄пи виха̄рам̣ на пависанти. евам̣ ана̄гата̄нам̣ ана̄гаманамева хоти. а̄гата̄нам̣ пана пха̄сувиха̄ре асати йепи аджа̄нитва̄ а̄гата̄, те ‘‘васисса̄ма̄ти та̄вачинтетва̄ а̄гатамха̄, имесам̣ пана нева̄сика̄нам̣ имина̄ нӣха̄рена ко васиссатӣ’’ти никкхамитва̄ гаччханти. евам̣ со виха̄ро ан̃н̃есам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄ва̄сова хоти. тато нева̄сика̄ сӣлаванта̄нам̣ дассанам̣ алабханта̄ кан̇кха̄винодакам̣ ва̄ а̄ча̄расиккха̄пакам̣ ва̄ мадхурадхаммасаванам̣ ва̄ на лабханти. тесам̣ нева аггахитадхаммаггахан̣ам̣ на гахитасаджджха̄йакаран̣ам̣ хоти. ити несам̣ ха̄нийева хоти, на вуддхи.
йе пана сабрахмача̄рӣнам̣ а̄гаманам̣ иччханти, те саддха̄ хонти пасанна̄, а̄гата̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ паччуггамана̄дӣни катва̄ сена̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ денти, те гахетва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ пависанти, кан̇кхам̣ виноденти, мадхурадхаммассаванам̣ лабханти. атха несам̣ киттисаддо уггаччхати ‘‘асукавиха̄ре бхиккхӯ евам̣ саддха̄ пасанна̄ ваттасампанна̄ сан̇га̄хака̄’’ти. там̣ сутва̄ бхиккхӯ дӯратопи а̄гаччханти. тесам̣ нева̄сика̄ ваттам̣ каронти, самӣпам̣ гантва̄ вуд̣д̣хатарам̣ а̄гантукам̣ вандитва̄ нисӣданти, навакатарасса сантике а̄санам̣ гахетва̄ нисӣдитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре васиссатха, гамиссатха̄’’ти пуччханти. ‘‘гамисса̄ма̄’’ти вутте ‘‘саппа̄йам̣ сена̄санам̣, сулабха̄ бхиккха̄’’тиа̄дӣни ватва̄ гантум̣ на денти. винайадхаро че хоти, тасса сантике винайам̣ саджджха̄йанти. суттанта̄дидхаро че, тасса сантике там̣ там̣ дхаммам̣ саджджха̄йанти. те а̄гантукатхера̄нам̣ ова̄де т̣хатва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣анти. а̄гантука̄ ‘‘екам̣ две диваса̄ни васисса̄ма̄ти а̄гатамха̄, имесам̣ пана сукхасам̣ва̄сата̄йа даса два̄даса васса̄ни васимха̄’’ти ватта̄ро хонти. еваметтха ха̄нивуддхийо ведитабба̄.
4. дутийасаттакасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе на камма̄ра̄ма̄ти йе дивасам̣ чӣваракамма-ка̄йабандханапарисса̄вана-дхаммакаран̣а-саммаджджани-па̄дакат̣халика̄дӣнева каронти, те сандха̄йеса пат̣иккхепо. йо пана тесам̣ каран̣авела̄йа евам̣ ета̄ни кароти, уддесавела̄йа уддесам̣ ган̣ха̄ти, саджджха̄йавела̄йа саджджха̄йати, четийан̇ган̣аваттавела̄йа четийан̇ган̣аваттам̣ кароти, манасика̄равела̄йа манасика̄рам̣ кароти, на со камма̄ра̄мо на̄ма.
йо иттхиван̣н̣апурисаван̣н̣а̄дивасена а̄ла̄пасалла̄пам̣ каронтойева раттиндивам̣ вӣтина̄мети, еварӯпе бхассе парийантака̄рӣ на хоти, айам̣ бхасса̄ра̄мо на̄ма. йо пана раттиндивам̣ дхаммам̣ катхети, пан̃хам̣ виссаджджети, айам̣ аппабхассова бхассе парийантака̄рӣйева. касма̄? ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти (ма. ни. 1.273) вуттатта̄.
йо т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи тхинамиддха̄бхибхӯто нидда̄йатийева, айам̣ нидда̄ра̄мо на̄ма. йасса пана караджака̄йагелан̃н̃ена читтам̣ бхаван̇гам̣ отарати, на̄йам̣ нидда̄ра̄мо. тенева̄ха – ‘‘абхиджа̄на̄махам̣, аггивессана, гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но ниддам̣ оккамита̄’’ти (ма. ни. 1.387).
йо ‘‘екасса дутийо, двиннам̣ татийо, тин̣н̣ам̣ чатуттхо’’ти евам̣ сам̣сат̣т̣хова вихарати, екако асса̄дам̣ на лабхати, айам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄мо. йо пана чатӯсу ирийа̄патхесу екакова асса̄дам̣ лабхати, на̄йам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄мо.
асантасамбха̄ваниччха̄йа саманна̄гата̄ дуссӣла̄ па̄пиччха̄ на̄ма. йесам̣ па̄пака̄ митта̄ чатӯсу ирийа̄патхесу саха айанато па̄пасаха̄йа̄, йе ча танниннатаппон̣атаппаббха̄рата̄йа па̄песу сампаван̇ка̄, те па̄памитта̄ па̄пасаха̄йа̄ па̄пасампаван̇ка̄ на̄ма.
ораматтакена̄ти авараматтакена аппаматтакена. антара̄ти арахаттам̣ аппатва̄ва еттхантаре. воса̄нанти паринит̣т̣хитабха̄вам̣ ‘‘аламетта̄вата̄’’ти осакканам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ва сӣлапа̄рисуддхиджджха̄навипассана̄ сота̄паннабха̄ва̄дӣнам̣ ан̃н̃атараматтакена воса̄нам̣ на̄паджджиссанти, та̄ва вуддхийева бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣти.
7. сан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄
27. саттаме аниччасан̃н̃а̄дайо аничча̄нупассана̄дӣхи сахагатасан̃н̃а̄.
8. пат̣хамапариха̄нисуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме уппанна̄нам̣ сан̇гхакичча̄нам̣ ниттхаран̣ена бха̄рам̣ вахантӣти бха̄рава̄хино. те тена пан̃н̃а̄йиссантӣти те тхера̄ тена аттано тхерабха̄ва̄нурӯпена киччена пан̃н̃а̄йиссанти. тесу йогам̣ а̄паджджатӣти пайогам̣ а̄паджджати, сайам̣ та̄ни кичча̄ни ка̄тум̣ а̄рабхатӣти.
9. дутийапариха̄нисуттаван̣н̣ана̄
29. наваме бхиккхудассанам̣ ха̄петӣти бхиккхусан̇гхасса дассанаттха̄йа гаманам̣ ха̄пети. адхисӣлети пан̃часӣладасасӣласан̇кха̄те уттамасӣле. ито бахиддха̄ти имамха̄ са̄сана̄ бахиддха̄. даккхин̣еййам̣ гавесатӣти деййадхаммапат̣игга̄хаке парийесати. таттха ча пуббака̄рам̣ каротӣти тесам̣ ба̄хира̄нам̣ титтхийа̄нам̣ датва̄ паччха̄ бхиккхӯнам̣ дети. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
ваджджисаттакавагго татийо.