пан̣н̣а̄сакам̣
1. дханавагго
1-5. пат̣хамапийасутта̄диван̣н̣ана̄
1-5. саттаканипа̄тасса пат̣хаме анаван̃н̃аттика̄моти абхин̃н̃а̄табха̄вака̄мо. татийе йонисо вичине дхамманти упа̄йена чатусаччадхаммам̣ вичина̄ти. пан̃н̃а̄йаттхам̣ випассатӣти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа саччадхаммам̣ випассати. паджджотассева̄ти дӣпассева. вимоккхо хоти четасоти тасса имехи балехи саманна̄гатасса кхӣн̣а̄савасса дӣпанибба̄нам̣ вийа чаримакачиттасса ваттха̄рамман̣ехи вимоккхо хоти, гатат̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати. чатуттхе саддхо хотӣтиа̄дӣни пан̃чаканипа̄те ван̣н̣ита̄нева. пан̃чаме дхана̄нӣти ада̄лиддийакаран̣ат̣т̣хена дхана̄ни.
7. уггасуттаван̣н̣ана̄
7. саттаме угго ра̄джамаха̄маттоти пасенадикосаласса маха̄амаччо. упасан̇камӣти бхуттапа̄тара̄со упасан̇ками. ад̣д̣хоти нидха̄нагатена дханена ад̣д̣хо. мига̄ро рохан̣еййоти рохан̣асет̣т̣хино натта̄рам̣ мига̄расет̣т̣хим̣ сандха̄йевама̄ха. махаддханоти вал̣ан̃джанадханена махаддхано. маха̄бхоготи упабхогапарибхогабхан̣д̣асса махантата̄йа маха̄бхого. хиран̃н̃асса̄ти суван̣н̣ассева. суван̣н̣а̄мева хисса кот̣исан̇кхйам̣ ахоси. рӯпийасса̄ти сесасса тат̣т̣акасаракааттхаран̣апа̄вуран̣а̄дино парибхогапариккха̄расса пама̄н̣асан̇кха̄не ва̄дойева наттхи.
8. сам̣йоджанасуттаван̣н̣ана̄
8. ат̣т̣хаме анунайасам̣йоджананти ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣. сабба̄нева чета̄ни бандханат̣т̣хена сам̣йоджана̄нӣти ведитабба̄ни. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
дханавагго пат̣хамо.
2. анусайавагго
3. куласуттаван̣н̣ана̄
13. дутийасса татийе на̄ланти на йуттам̣ на̄нуччхавикам̣. на мана̄пена̄ти на манамхи аппанакена а̄ка̄рена нисинна̄санато паччут̣т̣хенти, ана̄дарамева дассенти. сантамасса паригухантӣти виджджама̄нампи деййадхаммам̣ етасса нигуханти пат̣иччха̄денти. асаккаччам̣ денти но саккаччанти лӯкхам̣ ва̄ хоту пан̣ӣтам̣ ва̄, асахаттха̄ ачиттӣка̄рена денти, но читтӣка̄рена.
4. пуггаласуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе убхатобха̄гавимуттоти двӣхи бха̄гехи вимутто, арӯпасама̄паттийа̄ рӯпака̄йато вимутто, маггена на̄мака̄йато. со чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ паттаана̄га̄мино ча васена пан̃чавидхо хоти. па̄л̣и панеттха ‘‘катамо ча пуггало убхатобха̄гавимутто? идхекаччо пуггало ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’ти (пу. па. 208) евам̣ ат̣т̣хавимоккхала̄бхино васена а̄гата̄.
пан̃н̃а̄йа вимуттоти пан̃н̃а̄вимутто. со суккхавипассако, чатӯхи джха̄нехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патта̄ чатта̄ро ча̄ти имесам̣ васена пан̃чавидхо хоти. па̄л̣и панеттха ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева а̄гата̄. йатха̄ха – ‘‘на хева кхо ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало пан̃н̃а̄вимутто’’ти.
пхут̣т̣хантам̣ саччхикатоти ка̄йасаккхӣ. со джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикароти. со сота̄паттипхалат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ чхаббидхо хоти. тена̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало ка̄йасаккхӣ’’ти (пу. па. 208).
дит̣т̣хантам̣ паттоти дит̣т̣хиппатто. татридам̣ сан̇кхепалаккхан̣ам̣ – дуккха̄ сан̇кха̄ра̄, сукхо ниродхоти н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ видитам̣ саччхикатам̣ пхуситам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти дит̣т̣хиппатто. виттха̄рато пана сопи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхо хоти. тенева̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄ пан̃н̃а̄йа…пе… айам̣ вуччати пуггало дит̣т̣хиппатто’’ти.
саддха̄йа вимуттоти саддха̄вимутто. сопи вуттанайенева чхаббидхо хоти. тена̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄ пан̃н̃а̄йа…пе… но ча кхо йатха̄дит̣т̣хиппаттасса. айам̣ вуччати пуггало саддха̄вимутто’’ти. етасса хи саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е саддахантасса вийа окаппентасса вийа адхимуччантасса вийа ча килесаккхайо хоти, дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е килесаччхедакан̃а̄н̣ам̣ адандхам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ хутва̄ вахати. тасма̄ йатха̄ на̄ма на̄титикхин̣ена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ на хоти, аси сӣгхам̣ на вахати, саддо суййати, балаватаро ва̄йа̄мо ка̄таббо хоти, еварӯпа̄ саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄. йатха̄ пана суниситена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ хоти, аси сӣгхам̣ вахати, саддо на суййати, балавава̄йа̄макиччам̣ на хоти, еварӯпа̄ пан̃н̃а̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ ведитабба̄.
дхаммам̣ ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. дхаммоти пан̃н̃а̄, пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ маггам̣ бха̄ветӣти аттхо. саддха̄нуса̄римхипи есева найо. убхопете сота̄паттимаггат̣т̣ха̄йева. вуттампи четам̣ – ‘‘йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, пан̃н̃а̄ва̄хим̣ пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало дхамма̄нуса̄рӣ. йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти, саддха̄ва̄хим̣ саддха̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало саддха̄нуса̄рӣ’’ти (пу. па. 208). айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панеса̄ убхатобха̄гавимутта̄дикатха̄ висуддхимагге (висуддхи. 2.771, 889) пан̃н̃а̄бха̄вана̄дхика̄ре вутта̄. тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабба̄ти.
5. удакӯпама̄суттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме удакӯпама̄ти нимуджджана̄диа̄ка̄рам̣ гахетва̄ удакена упамита̄. саким̣ нимугготи екава̄рамева нимугго. екантака̄л̣акехӣти нийатамиччха̄дит̣т̣хим̣ сандха̄йа вуттам̣. уммуджджатӣти ут̣т̣хахати. са̄дхӯти собхана̄ бхаддака̄. ха̄йатийева̄ти чан̇кава̄ре а̄ситтаудакам̣ вийа париха̄йатева. уммуджджитва̄ випассати вилокетӣти ут̣т̣хахитва̄ гантаббадисам̣ випассати вилокети. патаратӣти гантаббадиса̄бхимукхо тарати на̄ма. пат̣ига̄дхаппатто хотӣти ут̣т̣ха̄йа вилокетва̄ патаритва̄ екасмим̣ т̣ха̄не патит̣т̣ха̄патто на̄ма хоти, тит̣т̣хати на пуна̄гаччхати. тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хатӣти саббакилесогхам̣ таритва̄ паратӣрам̣ гантва̄ нибба̄натхале патит̣т̣хито на̄ма хоти. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
6. аничча̄нупассӣсуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе аничча̄ти евам̣ пан̃н̃а̄йа пхаранто анупассатӣти аничча̄нупассӣ. аничча̄ти евам̣ сан̃н̃а̄ асса̄ти аниччасан̃н̃ӣ. аничча̄ти евам̣ н̃а̄н̣ена пат̣исам̣ведита̄ асса̄ти аниччапат̣исам̣ведӣ. сататанти саббака̄лам̣. самитанти йатха̄ пуримачиттена паччхимачиттам̣ самитам̣ самупагатам̣ гхат̣т̣итам̣ хоти, евам̣. аббокин̣н̣анти нирантарам̣ ан̃н̃ена четаса̄ асам̣миссам̣. четаса̄ адхимуччама̄ноти читтена саннит̣т̣ха̄пайама̄но. пан̃н̃а̄йа парийога̄хама̄ноти випассана̄н̃а̄н̣ена анупависама̄но.
апуббам̣ ачариманти апуре апаччха̄ екаккхан̣ейева. идха самасӣсӣ катхито. со чатуббидхо хоти рогасамасӣсӣ, ведана̄самасӣсӣ, ирийа̄патхасамасӣсӣ, джӣвитасамасӣсӣти. таттха йасса ан̃н̃атарена рогена пхут̣т̣хасса сато рогавӯпасамо ча а̄саваккхайо ча екаппаха̄ренева хоти, айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма. йасса пана ан̃н̃атарам̣ веданам̣ ведайато ведана̄вӯпасамо ча а̄саваккхайо ча екаппаха̄ренева хоти, айам̣ ведана̄самасӣсӣ на̄ма. йасса пана т̣ха̄на̄дӣсу ирийа̄патхесу ан̃н̃атарасаман̇гино випассантасса ирийа̄патхасса парийоса̄нан̃ча а̄саваккхайо ча екаппаха̄ренева хоти, айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма. йасса пана упаккамато ва̄ сарасато ва̄ джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча а̄саваккхайо ча екаппаха̄ренева хоти, айам̣ джӣвитасамасӣсӣ на̄ма. айамидха адхиппето. таттха кин̃ча̄пи а̄савапарийа̄да̄нам̣ маггачиттена, джӣвитапарийа̄да̄нам̣ чутичиттена хотӣти убхиннам̣ екаккхан̣е самбхаво на̄ма наттхи. йасма̄ панасса а̄савесу кхӣн̣аматтесу паччавеккхан̣ава̄ра̄нантарамева джӣвитапарийа̄да̄нам̣ гаччхати, антарам̣ на пан̃н̃а̄йати, тасма̄ евам̣ вуттам̣.
антара̄паринибба̄йӣти йо пан̃часу суддха̄ва̄сесу йаттха каттхачи уппанно ниббаттаккхан̣е ва̄ тхокам̣ атиккамитва̄ ва̄ вемаджджхе т̣хатва̄ ва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тассетам̣ на̄мам̣. упахаччапаринибба̄йӣти йо таттхева а̄йувемаджджхам̣ атиккамитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. асан̇кха̄рапаринибба̄йӣти йо тесам̣йева пуггала̄нам̣ асан̇кха̄ренева аппайогена килесе кхепети. сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣти йо сасан̇кха̄рена саппайогена килесе кхепети. уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣти йо хет̣т̣ха̄ чатӯсу суддха̄ва̄сесу йаттха каттхачи ниббаттитва̄ тато чуто анупуббена аканит̣т̣хе уппаджджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти.
7-9. дуккха̄нупассӣсутта̄диван̣н̣ана̄
17-19. саттаме дуккха̄нупассӣти пӣл̣ана̄ка̄рам̣ дуккхато анупассанто. ат̣т̣хаме анатта̄нупассӣти авасаваттана̄ка̄рам̣ анатта̄ти анупассанто. наваме сукха̄нупассӣти сукханти евам̣ н̃а̄н̣ена анупассанто.
10. ниддасаваттхусуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме ниддасаваттхӯнӣти ниддаса̄диваттхӯни, ‘‘ниддасо бхиккху, ниббӣсо, ниттим̣со, ниччатта̄лӣсо, ниппан̃н̃а̄со’’ти евам̣ вачанака̄ран̣а̄ни. айам̣ кира пан̃хо титтхийасамайе уппанно. титтхийа̄ хи дасавассака̄ле матам̣ ниган̣т̣хам̣ ниддасоти ваданти. со кира пуна дасавассо на хоти. на кевалан̃ча дасавассо, нававассопи екавассопи на хоти. етенева найена вӣсативасса̄дика̄лепи матам̣ ниган̣т̣хам̣ ‘‘ниббӣсо ниттим̣со ниччатта̄лӣсо ниппан̃н̃а̄со’’ти ваданти. а̄йасма̄ а̄нандо га̄ме вичаранто там̣ катхам̣ сутва̄ виха̄рам̣ гантва̄ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ а̄ха – ‘‘на идам̣, а̄нанда, титтхийа̄нам̣ адхивачанам̣, мама са̄сане кхӣн̣а̄савассетам̣ адхивачанам̣. кхӣн̣а̄саво хи дасавассака̄ле париниббуто пуна дасавассо на хоти. на кевалан̃ча дасавассова, нававассопи…пе… екавассопи. на кевалан̃ча екавассова, ека̄дасама̄сикопи…пе… екама̄сикопи екамухуттикопи на хотийева’’. касма̄? пуна пат̣исандхийа̄ абха̄ва̄. ниббӣса̄дӣсупи есева найо. ити бхагава̄ ‘‘мама са̄сане кхӣн̣а̄савассетам̣ адхивачана’’нти ватва̄ йехи ка̄ран̣ехи ниддасо хоти, та̄ни дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
таттха идха̄ти имасмим̣ са̄сане. сиккха̄сама̄да̄не тиббаччхандо хотӣти сиккха̄ттайапӯран̣е балаваччхандо хоти. а̄йатин̃ча сиккха̄сама̄да̄не авигатапемоти ана̄гате пунадиваса̄дӣсупи сиккха̄пӯран̣е авигатапеменева саманна̄гато хоти. дхамманисантийа̄ти дхамманиса̄мана̄йа. випассана̄йетам̣ адхивачанам̣. иччха̄винайети тан̣ха̄винайе. пат̣исалла̄нети екӣбха̄ве. вӣрийа̄рамбхети ка̄йикачетасикасса вӣрийасса пӯран̣е. сатинепаккети сатийан̃чева нипакабха̄ве. дит̣т̣хипат̣иведхети маггадассане. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
анусайавагго дутийо.
3. ваджджисаттакавагго
1. са̄рандадасуттаван̣н̣ана̄
21. татийасса пат̣хаме са̄рандаде четийети евам̣на̄маке виха̄ре. ануппанне кира татха̄гате таттха са̄рандадасса йаккхасса нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ четийам̣ ахоси, атхеттха бхагавато виха̄рам̣ ка̄ресум̣. со са̄рандадачетийам̣твева сан̇кхам̣ гато. йа̄вакӣван̃ча̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣. абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ти дивасасса тиккхаттум̣ саннипатанта̄пи антарантара̄ саннипатанта̄пи абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ва. саннипа̄табахула̄ти ‘‘хиййопи пуримадивасампи саннипатамха, пуна аджджа киматтхам̣ саннипата̄ма̄’’ти воса̄намана̄паджджанена саннипа̄табахула̄. вуддхийева личчхавӣ ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄ но париха̄нӣти абхин̣хам̣ асаннипатанта̄ хи диса̄су а̄гатам̣ са̄санам̣ на сун̣анти, тато ‘‘асукага̄масӣма̄ ва̄ нигамасӣма̄ ва̄ а̄кула̄, асукат̣т̣ха̄не чора̄ парийут̣т̣хита̄’’ти на джа̄нанти. чора̄пи ‘‘паматта̄ ра̄джа̄но’’ти н̃атва̄ га̄манигама̄дӣни пахаранта̄ джанападам̣ на̄сенти. евам̣ ра̄джӯнам̣ париха̄ни хоти. абхин̣хам̣ саннипатанта̄ пана там̣ паваттим̣ сун̣анти, тато балам̣ песетва̄ амиттамадданам̣ каронти. чора̄пи ‘‘аппаматта̄ ра̄джа̄но, на сакка̄ амхехи ваггабандханена вичариту’’нти бхиджджитва̄ пала̄йанти. евам̣ ра̄джӯнам̣ вуддхи хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева личчхавӣ ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄ но париха̄нӣ’’ти.
самагга̄тиа̄дӣсу саннипа̄табхерийа̄ ниггата̄йа ‘‘аджджа ме киччам̣ аттхи ман̇галам̣ аттхӣ’’ти виккхепам̣ каронта̄ на самагга̄ саннипатанти на̄ма. бхерисаддам̣ пана сутва̄ва бхун̃джама̄на̄пи алан̇курума̄на̄пи ваттха̄ни нива̄сайама̄на̄пи аддхабхутта̄ аддха̄лан̇ката̄ ваттхам̣ нива̄сента̄ва саннипатанта̄ самагга̄ саннипатанти на̄ма. саннипатита̄ пана чинтетва̄ мантетва̄ каттаббам̣ катва̄ екатова авут̣т̣хаханта̄ на самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. евам̣ вут̣т̣хитесу хи йе пат̣хамам̣ гаччханти, тесам̣ евам̣ хоти – ‘‘амхехи ба̄хиракатха̄ва сута̄, ида̄ни виниччхайакатха̄ бхависсатӣ’’ти. екато вут̣т̣хаханта̄ пана самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. апича ‘‘асукат̣т̣ха̄не га̄масӣма̄ ва̄ нигамасӣма̄ ва̄ а̄кула̄, чора̄ ва̄ парийут̣т̣хита̄’’ти сутва̄ ‘‘ко гантва̄ амиттамадданам̣ кариссатӣ’’ти вутте ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣ ахам̣ пат̣хама’’нти ватва̄ гаччханта̄пи самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. екасса пана камманте осӣдама̄не сеса̄ путтабха̄таро песетва̄ тасса каммантам̣ упаттхамбхайама̄на̄пи а̄гантукара̄джа̄нам̣ ‘‘асукасса гехам̣ гаччхату, асукасса гехам̣ гаччхатӯ’’ти аватва̄ саббе екато сан̇ган̣ханта̄пи екасса ман̇гале ва̄ роге ва̄ ан̃н̃асмим̣ ва̄ пана та̄дисе сукхадуккхе уппанне саббе таттха саха̄йабха̄вам̣ гаччханта̄пи самагга̄ ваджджикаран̣ӣйа̄ни каронти на̄ма.
аппан̃н̃аттантиа̄дӣсу пуббе акатам̣ сун̇кам̣ ва̄ балим̣ ва̄ дан̣д̣ам̣ ва̄ а̄хара̄пента̄ аппан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄пенти на̄ма. пора̄н̣апавен̣ийа̄ а̄гатамева пана ана̄хара̄пента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма. чороти гахетва̄ дассите авичинитва̄ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄санта̄ пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма. тесам̣ апан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄пента̄нам̣ абхинавасун̇ка̄дипӣл̣ита̄ манусса̄ ‘‘атиупаддутамха, ке имесам̣ виджите васиссантӣ’’ти паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ хананти. пан̃н̃аттам̣ самуччхинданта̄нам̣ павен̣иа̄гата̄ни сун̇ка̄дӣни аган̣ханта̄нам̣ косо париха̄йати, тато хаттхиассабалака̄йаородха̄дайо йатха̄нибаддхам̣ ват̣т̣ам̣ алабхама̄на̄ тха̄мабалена париха̄йанти. те нева йуддхаккхама̄ хонти на па̄ричарийаккхама̄. пора̄н̣ам̣ ваджджидхаммам̣ сама̄да̄йа аваттанта̄нам̣ виджите манусса̄ ‘‘амха̄кам̣ путтам̣ питарам̣ бха̄тарам̣ ачорам̣йева чороти катва̄ чхиндим̣су бхиндим̣сӯ’’ти куджджхитва̄ паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ хананти. евам̣ ра̄джӯнам̣ париха̄ни хоти. апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃а̄пента̄нам̣ пана ‘‘павен̣иа̄гатам̣йева ра̄джа̄но каронтӣ’’ти манусса̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ касива̄н̣иджджа̄дике камманте сампа̄денти. пан̃н̃аттам̣ асамуччхинданта̄нам̣ павен̣иа̄гата̄ни сун̇ка̄дӣни ган̣ханта̄нам̣ косо вад̣д̣хати, тато хаттхиассабалака̄йаородха̄дайо йатха̄нибаддхам̣ ват̣т̣ам̣ лабхама̄на̄ тха̄мабаласампанна̄ йуддхаккхама̄ чева па̄ричарийаккхама̄ ча хонти. пора̄н̣е ваджджидхамме сама̄да̄йа ваттанта̄нам̣ манусса̄ на уджджха̄йанти. ‘‘ра̄джа̄но пора̄н̣апавен̣ийа̄ каронти, ат̣т̣акуликасена̄патиупара̄джӯхи париккхитам̣ сайампи париккхипитва̄ павен̣ипоттхакам̣ ва̄ча̄петва̄ ануччхавикамева дан̣д̣ам̣ паваттайанти, етесам̣ досо наттхи, амха̄кам̣йева досо’’ти аппаматта̄ камманте каронти. евам̣ ра̄джӯнам̣ вуддхи хоти.
саккариссантӣти йам̣кин̃чи тесам̣ сакка̄рам̣ каронта̄ сундарамева кариссанти. гарум̣ кариссантӣти гарубха̄вам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ кариссанти. ма̄нессантӣти манена пийа̄йиссанти. пӯджессантӣти паччайапӯджа̄йа пӯджессанти. сотаббам̣ ман̃н̃иссантӣти дивасасса две тайо ва̄ре упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ тесам̣ катхам̣ сотаббам̣ саддха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти. таттха йе евам̣ махаллака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ сакка̄ра̄дӣни на каронти, ова̄даттха̄йа ва̄ несам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, те техи виссат̣т̣ха̄ ановадийама̄на̄ кӣл̣а̄пасута̄ раджджато париха̄йанти. йе пана татха̄ пат̣ипаджджанти, тесам̣ махаллакара̄джа̄но ‘‘идам̣ ка̄таббам̣ идам̣ на ка̄табба’’нти пора̄н̣апавен̣им̣ а̄чиккханти. сан̇га̄мам̣ патва̄пи ‘‘евам̣ пависитаббам̣, евам̣ никкхамитабба’’нти упа̄йам̣ дассенти. те техи овадийама̄на̄ йатха̄ова̄дам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ сакконти раджджапавен̣им̣ сандха̄ретум̣. тена вуттам̣ – ‘‘вуддхийева личчхавӣ ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄’’ти.
кулиттхийоти кулагхаран̣ийо. кулакума̄рийоти анивиддха̄ та̄сам̣ дхӣтаро. окасса̄ти ва̄ пасайха̄ти ва̄ пасайха̄ка̄рассеветам̣ на̄мам̣. ока̄са̄типи пат̣ханти. таттха окасса̄ти авакаситва̄ а̄кад̣д̣хитва̄. пасайха̄ти абхибхавитва̄ аджджхоттхаритва̄ти айам̣ вачанаттхо. еван̃хи каронта̄нам̣ виджите манусса̄ ‘‘амха̄кам̣ гехе путтабха̄таропи, кхел̣асин̇гха̄ника̄дӣни мукхена апанетва̄ сам̣вад̣д̣хита̄ дхӣтаропи име балакка̄рена гахетва̄ аттано гхаре ва̄сентӣ’’ти купита̄ паччантам̣ пависитва̄ чора̄ ва̄ чорасаха̄йа̄ ва̄ хутва̄ джанападам̣ хананти. евам̣ акаронта̄нам̣ пана виджите манусса̄ аппоссукка̄ сака̄ни камма̄ни каронта̄ ра̄джакосам̣ вад̣д̣хенти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
ваджджӣнам̣ ваджджичетийа̄нӣти ваджджира̄джӯнам̣ ваджджират̣т̣хе читтӣкатат̣т̣хена четийа̄нӣти ладдхана̄ма̄ни йаккхат̣т̣ха̄на̄ни. аббхантара̄нӣти антонагаре т̣хита̄ни. ба̄хира̄нӣти бахинагаре т̣хита̄ни. диннапуббам̣ катапуббанти пуббе диннан̃ча катан̃ча. но париха̄пессантӣти аха̄петва̄ йатха̄паваттамева кариссанти. дхаммикам̣ балим̣ париха̄пента̄нан̃хи девата̄ а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ на каронти, ануппаннам̣ дуккхам̣ уппа̄детум̣ асакконтийопи уппаннам̣ ка̄сасӣсарога̄дим̣ вад̣д̣хенти, сан̇га̄ме патте саха̄йа̄ на хонти. апариха̄пента̄нам̣ пана а̄раккхам̣ сусам̣вихитам̣ каронти, ануппаннам̣ сукхам̣ уппа̄детум̣ асакконтийопи уппаннам̣ ка̄сасӣсарога̄дим̣ харанти, сан̇га̄масӣсе саха̄йа̄ хонтӣти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
дхаммика̄ раккха̄варан̣агуттӣти еттха раккха̄ ева йатха̄ аниччхитам̣ на̄гаччхати, евам̣ а̄варан̣ато а̄варан̣ам̣. йатха̄ иччхитам̣ на нассати, евам̣ гопа̄йанато гутти. таттха балака̄йена парива̄ретва̄ раккханам̣ паббаджита̄нам̣ дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти на̄ма на хоти. йатха̄ пана виха̄расса упаване руккхе на чхинданти, ва̄джика̄ ва̄джам̣ на каронти, поккхаран̣ӣсу маччхе на ган̣ханти, евам̣ каран̣ам̣ дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти на̄ма. кинтӣти кена ну кхо ка̄ран̣ена.
таттха йе ана̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ а̄гаманам̣ на иччханти, те ассаддха̄ хонти аппасанна̄. паббаджите сампатте паччуггаманам̣ на каронти, гантва̄ на пассанти, пат̣исантха̄рам̣ на каронти, пан̃хам̣ на пуччханти, дхаммам̣ на сун̣анти, да̄нам̣ на денти, анумоданам̣ на сун̣анти, нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ на сам̣видаханти. атха несам̣ аван̣н̣о уггаччхати ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ассаддхо аппасанно, паббаджите сампатте паччуггаманам̣ на кароти…пе… нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ на сам̣видахатӣ’’ти. там̣ сутва̄ паббаджита̄ тасса нагарадва̄рена гаччханта̄пи нагарам̣ на пависанти. евам̣ ана̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ ана̄гаманамева хоти. а̄гата̄нам̣ пана пха̄сувиха̄ре асати йепи аджа̄нитва̄ а̄гата̄, те ‘‘васисса̄ма̄ти та̄ва чинтетва̄ а̄гатамха̄, имесам̣ пана ра̄джӯнам̣ имина̄ нӣха̄рена ке васиссантӣ’’ти никкхамитва̄ гаччханти. евам̣ ана̄гатесу ана̄гаччхантесу а̄гатесу дуккхам̣ вихарантесу со досо паббаджита̄нам̣ ана̄ва̄со хоти. тато девата̄раккха̄ на хоти, девата̄раккха̄йа асати аманусса̄ ока̄сам̣ лабханти, аманусса̄ уссанна̄ ануппаннам̣ бйа̄дхим̣ уппа̄денти. сӣлаванта̄нам̣ дассанапан̃хапуччхана̄диваттхукасса пун̃н̃асса ана̄гамо хоти. випарийа̄йена йатха̄вуттакан̣хапаккхавипарӣтасса суккапаккхасса самбхаво хотӣти еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
2. вассака̄расуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе абхийа̄тука̄моти абхибхаванаттха̄йа йа̄тука̄мо. ваджджӣти ваджджира̄джа̄но. евам̣махиддхикети евам̣ махатийа̄ ра̄джиддхийа̄ саманна̄гате. етена несам̣ самаггабха̄вам̣ катхети. евам̣маха̄нубха̄вети евам̣ махантена ра̄джа̄нубха̄вена саманна̄гате. етена несам̣ хаттхисиппа̄дӣсу катасиккхатам̣ катхети, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, сусиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, йатра хи на̄ма сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄тайиссанти пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхита’’нти (сам̣. ни. 5.1115). уччхеччха̄мӣти уччхиндисса̄ми. вина̄сесса̄мӣти адассанам̣ найисса̄ми. анайабйасананти авад̣д̣хин̃чева, н̃а̄тибйасанан̃ча. а̄па̄десса̄мӣти па̄пайисса̄ми.
ити кира со т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу имам̣ йуддхакатхамева катхети, ‘‘гаманасаджджа̄ хотха̄’’ти ча балака̄йам̣ а̄н̣а̄пети. касма̄? ган̇га̄йа кира екам̣ пат̣т̣анага̄мам̣ нисса̄йа аддхайоджанам̣ аджа̄тасаттуно виджитам̣, аддхайоджанам̣ личчхавӣнам̣. татра паббатапа̄дато махаггхабхан̣д̣ам̣ отарати. там̣ сутва̄ ‘‘аджджа йа̄ми, све йа̄мӣ’’ти аджа̄тасаттуно сам̣видахантассева личчхавино самагга̄ саммодама̄на̄ пуретарам̣ а̄гантва̄ саббам̣ ган̣ханти. аджа̄тасатту паччха̄ а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ куджджхитва̄ гаччхати. те пунасам̣ваччхарепи татхева каронти. атха со балава̄гха̄таджа̄то, тада̄ евамака̄си.
тато чинтеси – ‘‘ган̣ена саддхим̣ йуддхам̣ на̄ма бха̄рийам̣, екопи могхаппаха̄ро на̄ма наттхи. екена кхо пана пан̣д̣итена саддхим̣ мантетва̄ каронто нирапара̄дхо хоти, пан̣д̣ито ча саттха̄ра̄ садисо наттхи, саттха̄ ча авидӯре дхуравиха̄ре васати, ханда̄хам̣ песетва̄ пуччха̄ми. саче ме гатена кочи аттхо бхависсати, саттха̄ тун̣хӣ бхависсати. анаттхе пана сати ‘ким̣ ран̃н̃о таттха гатена̄’ти ваккхатӣ’’ти. со вассака̄рам̣ бра̄хман̣ам̣ песеси. бра̄хман̣о гантва̄ бхагавато таматтхам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – атха кхо ра̄джа̄…пе… а̄па̄десса̄ми ваджджӣти.
бхагавантам̣ бӣджайама̄ноти тхеро ваттасӣсе т̣хатва̄ бхагавантам̣ бӣджати, бхагавато пана сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ наттхи. бхагава̄ бра̄хман̣асса вачанам̣ сутва̄ тена саддхим̣ амантетва̄ тхерена саддхим̣ мантетука̄мо кинти те, а̄нанда, сутантиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева.
екамида̄ханти идам̣ бхагава̄ пуббе ваджджӣнам̣ имасса ваджджисаттакасса деситабха̄ваппака̄санаттхам̣ а̄ха. акаран̣ӣйа̄ти акаттабба̄, аггахетабба̄ти аттхо. йадиданти нипа̄таматтам̣. йуддхасса̄ти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, абхимукхам̣ йуддхена гахетум̣ на сакка̄ти аттхо. ан̃н̃атра упала̄пана̄йа̄ти т̣хапетва̄ упала̄панам̣. упала̄пана̄ на̄ма ‘‘алам̣ вива̄дена, ида̄ни самагга̄ хома̄’’ти хаттхиассаратхахиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни песетва̄ сан̇гахакаран̣ам̣, еван̃хи сан̇гахам̣ катва̄ кевалам̣ висса̄сена сакка̄ ган̣хитунти аттхо. ан̃н̃атра митхубхеда̄ти т̣хапетва̄ митхубхедам̣. имина̄ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃абхедам̣ катва̄пи сакка̄ ете гахету’’нти дассети. идам̣ бра̄хман̣о бхагавато катха̄йа найам̣ лабхитва̄ а̄ха. ким̣ пана бхагава̄ бра̄хман̣асса има̄йа катха̄йа найала̄бхам̣ джа̄на̄тӣти? а̄ма джа̄на̄ти. джа̄нанто касма̄ катхеси? анукампа̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘майа̄ акатхитепи катипа̄хена гантва̄ саббе ган̣хиссати, катхите пана самагге бхинданто тӣхи сам̣ваччхарехи ган̣хиссати. еттакампи джӣвитамева варам̣. еттакан̃хи джӣванта̄ аттано патит̣т̣ха̄бхӯтам̣ пун̃н̃ам̣ кариссантӣ’’ти. абхинандитва̄ти читтена нандитва̄. анумодитва̄ти ‘‘йа̄ва субха̄ситамидам̣ бхота̄ готамена̄’’ти ва̄ча̄йа анумодитва̄. пакка̄мӣти ран̃н̃о сантикам̣ гато. ра̄джа̄пи тамева песетва̄ саббе бхиндитва̄ гантва̄ анайабйасанам̣ па̄песи.
3. пат̣хамасаттакасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ти идам̣ ваджджисаттаке вуттасадисамева. идха̄пи ча абхин̣хам̣ асаннипатанта̄ диса̄су а̄гатаса̄санам̣ на сун̣анти, тато ‘‘асукавиха̄расӣма̄ а̄кула̄, упосатхаппава̄ран̣а̄ т̣хита̄, асукасмим̣ т̣ха̄не бхиккхӯ веджджакаммадӯтакамма̄дӣни каронти, вин̃н̃аттибахула̄ пхалапуппхада̄на̄дӣхи джӣвикам̣ каппентӣ’’тиа̄дӣни на джа̄нанти. па̄пабхиккхӯпи ‘‘паматто сан̇гхо’’ти н̃атва̄ ра̄сибхӯта̄ са̄санам̣ осакка̄пенти. абхин̣хам̣ саннипатанта̄ пана там̣ паваттим̣ сун̣анти, тато бхиккхусан̇гхам̣ песетва̄ сӣмам̣ уджум̣ ка̄ренти, упосатхаппава̄ран̣а̄йо паватта̄пенти, миччха̄джӣва̄нам̣ уссаннат̣т̣ха̄не арийавам̣сике песетва̄ арийавам̣сам̣ катха̄пенти, па̄пабхиккхӯнам̣ винайадхарехи ниггахам̣ ка̄ра̄пенти. па̄пабхиккхӯпи ‘‘аппаматто сан̇гхо, на сакка̄ амхехи ваггабандханена вичариту’’нти бхиджджитва̄ пала̄йанти. еваметтха вуддхиха̄нийо ведитабба̄.
самагга̄тиа̄дӣсу четийапат̣иджагганаттхам̣ ва̄ бодхигхараупосатха̄га̄раччха̄данаттхам̣ ва̄ катикаваттам̣ ва̄ т̣хапетука̄мата̄йа ‘‘сан̇гхо саннипататӯ’’ти бхерийа̄ ва̄ гхан̣т̣ийа̄ ва̄ а̄кот̣итаматта̄йа ‘‘майхам̣ чӣваракаммам̣ аттхи, майхам̣ патто пачитаббо, майхам̣ навакаммам̣ аттхӣ’’ти виккхепам̣ каронта̄ на самагга̄ саннипатанти на̄ма. саббам̣ пана там̣ каммам̣ т̣хапетва̄ ‘‘ахам̣ пуриматарам̣, ахам̣ пуриматара’’нти екаппаха̄ренева саннипатанта̄ самагга̄ саннипатанти на̄ма. саннипатита̄ пана чинтетва̄ мантетва̄ каттаббам̣ катва̄ екатова авут̣т̣хаханта̄ на самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. евам̣ вут̣т̣хитесу хи йе пат̣хамам̣ гаччханти, тесам̣ евам̣ хоти ‘‘амхехи ба̄хиракатха̄ва сута̄, ида̄ни виниччхайакатха̄ бхависсатӣ’’ти. екаппаха̄ренева вут̣т̣хаханта̄ самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма. апича ‘‘асукат̣т̣ха̄не виха̄расӣма̄ а̄кула̄, упосатхаппава̄ран̣а̄ т̣хита̄, асукат̣т̣ха̄не веджджакамма̄дика̄рака̄ па̄пабхиккхӯ уссанна̄’’ти сутва̄ ‘‘ко гантва̄ тесам̣ ниггахам̣ кариссатӣ’’ти вутте ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣, ахам̣ пат̣хама’’нти ватва̄ гаччханта̄пи самагга̄ вут̣т̣хаханти на̄ма.
а̄гантукам̣ пана дисва̄ ‘‘имам̣ паривен̣ам̣ йа̄хи, етам̣ паривен̣ам̣ йа̄хи, айам̣ ко’’ти аватва̄ саббе ваттам̣ каронта̄пи, джин̣н̣апаттачӣваракам̣ дисва̄ тасса бхиккха̄ча̄раваттена паттачӣварам̣ парийесанта̄пи, гила̄насса гила̄набхесаджджам̣ парийесама̄на̄пи, гила̄намева ана̄тхам̣ ‘‘асукапаривен̣ам̣ йа̄хӣ’’ти аватва̄ аттано аттано паривен̣е пат̣иджагганта̄пи, еко олӣйама̄нако гантхо хоти, пан̃н̃авантам̣ бхиккхум̣ сан̇ган̣хитва̄ тена там̣ гантхам̣ уккхипа̄пента̄пи самагга̄ сан̇гхакаран̣ӣйа̄ни каронти на̄ма.
аппан̃н̃аттантиа̄дӣсу навам̣ адхаммикам̣ катикаваттам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ ва̄ ган̣ханта̄ аппан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄пенти на̄ма пура̄н̣асантхатаваттхусмим̣ са̄ваттхийам̣ бхиккхӯ вийа. уддхаммам̣ уббинайам̣ са̄санам̣ дӣпента̄ пан̃н̃аттам̣ самуччхинданти на̄ма, вассасатапариниббуте бхагавати веса̄лика̄ ваджджипуттака̄ вийа. кхудда̄нукхуддака̄ пана а̄паттийо сан̃чичча вӣтиккаманта̄ йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа на ваттанти на̄ма ассаджипунаббасука̄ вийа. татха̄ акаронта̄ пана апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃а̄пенти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинданти, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ваттанти на̄ма а̄йасма̄ упасено вийа, а̄йасма̄ йасо ка̄кан̣д̣акапутто вийа, а̄йасма̄ маха̄кассапо вийа ча. вуддхийева̄ти сӣла̄дигун̣ехи вуддхийева, но париха̄ни.
тхера̄ти тхирабха̄ваппатта̄ тхерака̄ракехи гун̣ехи саманна̄гата̄. бахӯ раттийо джа̄нантӣти раттан̃н̃ӯ. чирам̣ паббаджита̄нам̣ етесанти чирапаббаджита̄. сан̇гхасса питит̣т̣ха̄не т̣хита̄ти сан̇гхапитаро. питит̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ сан̇гхам̣ парин̣енти, пуббан̇гама̄ хутва̄ тӣсу сиккха̄су паваттентӣти сан̇гхапарин̣а̄йака̄.
йе тесам̣ сакка̄ра̄дӣни на каронти, ова̄даттха̄йа две тайо ва̄ре упат̣т̣ха̄нам̣ на гаччханти, тепи тесам̣ ова̄дам̣ на денти, павен̣икатхам̣ на катхенти, са̄рабхӯтам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на сиккха̄пенти. те техи виссат̣т̣ха̄ сӣла̄дӣхи дхаммаккхандхехи саттахи ча арийадханехӣти евама̄дӣхи гун̣ехи париха̄йанти. йе пана тесам̣ сакка̄ра̄дӣни каронти, упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти, тесам̣ те ‘‘евам̣ те абхиккамитабба’’нтиа̄дикам̣ ова̄дам̣ денти, павен̣икатхам̣ катхенти, са̄рабхӯтам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сиккха̄пенти, терасахи дхутан̇гехи дасахи катха̄ваттхӯхи ануса̄санти. те тесам̣ ова̄де т̣хатва̄ сӣла̄дӣхи гун̣ехи вад̣д̣хама̄на̄ са̄ман̃н̃аттхам̣ анупа̄пун̣анти. еваметтха ха̄нивуддхийо дат̣т̣хабба̄.
пунаббхаво сӣламасса̄ти поноббхавика̄, пунаббхавада̄йика̄ти аттхо, тасса̄ поноббхавика̄йа. на васам̣ гаччхиссантӣти еттха йе чатуннам̣ паччайа̄нам̣ ка̄ран̣а̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ пада̄нупадика̄ хутва̄ га̄мато га̄мам̣ вичаранти, те тасса̄ васам̣ гаччханти на̄ма. итаре на гаччханти. таттха ха̄нивуддхийо па̄кат̣а̄йева.
а̄ран̃н̃акесӯти пан̃чадханусатикапаччхимесу. са̄пеккха̄ти са̄лайа̄. га̄мантасена̄санесу хи джха̄нам̣ аппетва̄пи тато вут̣т̣хитаматтова иттхипурисада̄ракада̄рика̄дисаддам̣ сун̣а̄ти, йенасса адхигатависесопи ха̄йатийева. аран̃н̃асена̄сане нидда̄йитва̄пи пабуддхаматто сӣхабйаггхамора̄дӣнам̣ саддам̣ сун̣а̄ти, йена аран̃н̃е пӣтим̣ пат̣илабхитва̄ тамева саммасанто аггапхале патит̣т̣ха̄ти. ити бхагава̄ га̄мантасена̄сане джха̄нам̣ аппетва̄ нисиннабхиккхуто аран̃н̃е нидда̄йама̄намева пасам̣сати. тасма̄ тамева аттхавасам̣ пат̣ичча ‘‘а̄ран̃н̃акесу сена̄санесу са̄пеккха̄ бхависсантӣ’’ти а̄ха.
паччаттан̃н̃ева сатим̣ упат̣т̣ха̄пессантӣти аттана̄ва аттано аббхантаре сатим̣ упат̣т̣хапессанти. песала̄ти пийасӣла̄. идха̄пи сабрахмача̄рӣнам̣ а̄гаманам̣ аниччханта̄ нева̄сика̄ ассаддха̄ хонти аппасанна̄, виха̄рам̣ сампаттабхиккхӯнам̣ паччуггамана-паттачӣварапат̣иггахан̣а-а̄санапан̃н̃а̄паната̄лаван̣т̣аггахан̣а̄дӣни на каронти. атха несам̣ аван̣н̣о уггаччхати ‘‘асукавиха̄рава̄сино бхиккхӯ ассаддха̄ аппасанна̄ виха̄рам̣ павит̣т̣ха̄нам̣ ваттаппат̣иваттампи на каронтӣ’’ти. там̣ сутва̄ паббаджита̄ виха̄радва̄рена гаччханта̄пи виха̄рам̣ на пависанти. евам̣ ана̄гата̄нам̣ ана̄гаманамева хоти. а̄гата̄нам̣ пана пха̄сувиха̄ре асати йепи аджа̄нитва̄ а̄гата̄, те ‘‘васисса̄ма̄ти та̄вачинтетва̄ а̄гатамха̄, имесам̣ пана нева̄сика̄нам̣ имина̄ нӣха̄рена ко васиссатӣ’’ти никкхамитва̄ гаччханти. евам̣ со виха̄ро ан̃н̃есам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄ва̄сова хоти. тато нева̄сика̄ сӣлаванта̄нам̣ дассанам̣ алабханта̄ кан̇кха̄винодакам̣ ва̄ а̄ча̄расиккха̄пакам̣ ва̄ мадхурадхаммасаванам̣ ва̄ на лабханти. тесам̣ нева аггахитадхаммаггахан̣ам̣ на гахитасаджджха̄йакаран̣ам̣ хоти. ити несам̣ ха̄нийева хоти, на вуддхи.
йе пана сабрахмача̄рӣнам̣ а̄гаманам̣ иччханти, те саддха̄ хонти пасанна̄, а̄гата̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ паччуггамана̄дӣни катва̄ сена̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ денти, те гахетва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ пависанти, кан̇кхам̣ виноденти, мадхурадхаммассаванам̣ лабханти. атха несам̣ киттисаддо уггаччхати ‘‘асукавиха̄ре бхиккхӯ евам̣ саддха̄ пасанна̄ ваттасампанна̄ сан̇га̄хака̄’’ти. там̣ сутва̄ бхиккхӯ дӯратопи а̄гаччханти. тесам̣ нева̄сика̄ ваттам̣ каронти, самӣпам̣ гантва̄ вуд̣д̣хатарам̣ а̄гантукам̣ вандитва̄ нисӣданти, навакатарасса сантике а̄санам̣ гахетва̄ нисӣдитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре васиссатха, гамиссатха̄’’ти пуччханти. ‘‘гамисса̄ма̄’’ти вутте ‘‘саппа̄йам̣ сена̄санам̣, сулабха̄ бхиккха̄’’тиа̄дӣни ватва̄ гантум̣ на денти. винайадхаро че хоти, тасса сантике винайам̣ саджджха̄йанти. суттанта̄дидхаро че, тасса сантике там̣ там̣ дхаммам̣ саджджха̄йанти. те а̄гантукатхера̄нам̣ ова̄де т̣хатва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣анти. а̄гантука̄ ‘‘екам̣ две диваса̄ни васисса̄ма̄ти а̄гатамха̄, имесам̣ пана сукхасам̣ва̄сата̄йа даса два̄даса васса̄ни васимха̄’’ти ватта̄ро хонти. еваметтха ха̄нивуддхийо ведитабба̄.
4. дутийасаттакасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе на камма̄ра̄ма̄ти йе дивасам̣ чӣваракамма-ка̄йабандханапарисса̄вана-дхаммакаран̣а-саммаджджани-па̄дакат̣халика̄дӣнева каронти, те сандха̄йеса пат̣иккхепо. йо пана тесам̣ каран̣авела̄йа евам̣ ета̄ни кароти, уддесавела̄йа уддесам̣ ган̣ха̄ти, саджджха̄йавела̄йа саджджха̄йати, четийан̇ган̣аваттавела̄йа четийан̇ган̣аваттам̣ кароти, манасика̄равела̄йа манасика̄рам̣ кароти, на со камма̄ра̄мо на̄ма.
йо иттхиван̣н̣апурисаван̣н̣а̄дивасена а̄ла̄пасалла̄пам̣ каронтойева раттиндивам̣ вӣтина̄мети, еварӯпе бхассе парийантака̄рӣ на хоти, айам̣ бхасса̄ра̄мо на̄ма. йо пана раттиндивам̣ дхаммам̣ катхети, пан̃хам̣ виссаджджети, айам̣ аппабхассова бхассе парийантака̄рӣйева. касма̄? ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти (ма. ни. 1.273) вуттатта̄.
йо т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи тхинамиддха̄бхибхӯто нидда̄йатийева, айам̣ нидда̄ра̄мо на̄ма. йасса пана караджака̄йагелан̃н̃ена читтам̣ бхаван̇гам̣ отарати, на̄йам̣ нидда̄ра̄мо. тенева̄ха – ‘‘абхиджа̄на̄махам̣, аггивессана, гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но ниддам̣ оккамита̄’’ти (ма. ни. 1.387).
йо ‘‘екасса дутийо, двиннам̣ татийо, тин̣н̣ам̣ чатуттхо’’ти евам̣ сам̣сат̣т̣хова вихарати, екако асса̄дам̣ на лабхати, айам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄мо. йо пана чатӯсу ирийа̄патхесу екакова асса̄дам̣ лабхати, на̄йам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄мо.
асантасамбха̄ваниччха̄йа саманна̄гата̄ дуссӣла̄ па̄пиччха̄ на̄ма. йесам̣ па̄пака̄ митта̄ чатӯсу ирийа̄патхесу саха айанато па̄пасаха̄йа̄, йе ча танниннатаппон̣атаппаббха̄рата̄йа па̄песу сампаван̇ка̄, те па̄памитта̄ па̄пасаха̄йа̄ па̄пасампаван̇ка̄ на̄ма.
ораматтакена̄ти авараматтакена аппаматтакена. антара̄ти арахаттам̣ аппатва̄ва еттхантаре. воса̄нанти паринит̣т̣хитабха̄вам̣ ‘‘аламетта̄вата̄’’ти осакканам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ва сӣлапа̄рисуддхиджджха̄навипассана̄ сота̄паннабха̄ва̄дӣнам̣ ан̃н̃атараматтакена воса̄нам̣ на̄паджджиссанти, та̄ва вуддхийева бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣти.
7. сан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄
27. саттаме аниччасан̃н̃а̄дайо аничча̄нупассана̄дӣхи сахагатасан̃н̃а̄.
8. пат̣хамапариха̄нисуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме уппанна̄нам̣ сан̇гхакичча̄нам̣ ниттхаран̣ена бха̄рам̣ вахантӣти бха̄рава̄хино. те тена пан̃н̃а̄йиссантӣти те тхера̄ тена аттано тхерабха̄ва̄нурӯпена киччена пан̃н̃а̄йиссанти. тесу йогам̣ а̄паджджатӣти пайогам̣ а̄паджджати, сайам̣ та̄ни кичча̄ни ка̄тум̣ а̄рабхатӣти.
9. дутийапариха̄нисуттаван̣н̣ана̄
29. наваме бхиккхудассанам̣ ха̄петӣти бхиккхусан̇гхасса дассанаттха̄йа гаманам̣ ха̄пети. адхисӣлети пан̃часӣладасасӣласан̇кха̄те уттамасӣле. ито бахиддха̄ти имамха̄ са̄сана̄ бахиддха̄. даккхин̣еййам̣ гавесатӣти деййадхаммапат̣игга̄хаке парийесати. таттха ча пуббака̄рам̣ каротӣти тесам̣ ба̄хира̄нам̣ титтхийа̄нам̣ датва̄ паччха̄ бхиккхӯнам̣ дети. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
ваджджисаттакавагго татийо.
4. девата̄вагго
5. пат̣хамамиттасуттаван̣н̣ана̄
36. чатуттхасса пан̃чаме дуддаданти дуппариччаджам̣ маха̄рахам̣ бхан̣д̣акам̣. дуккарам̣ каротӣти ка̄тум̣ асукарам̣ каммам̣ кароти. дуккхамам̣ кхаматӣти саха̄йасса аттха̄йа дурадхива̄сам̣ адхива̄сети. гуйхамасса а̄викаротӣти аттано гуйхам̣ тасса а̄викароти. гуйхамасса паригухатӣти тасса гуйхам̣ ан̃н̃есам̣ на̄чиккхати. кхӣн̣ена на̄тиман̃н̃атӣти тасса бхоге кхӣн̣е тена кхайена там̣ на̄тиман̃н̃ати, тасмим̣ ома̄нам̣ аттани ча атима̄нам̣ на кароти.
6. дутийамиттасуттаван̣н̣ана̄
37. чхат̣т̣хе ватта̄ти вачанакусало. вачанаккхамоти вачанам̣ кхамати, диннам̣ ова̄дам̣ кароти. гамбхӣранти гуйхам̣ рахассам̣ джха̄нанисситам̣ випассана̄маггапхаланибба̄нанисситам̣.
7. пат̣хамапат̣исамбхида̄суттаван̣н̣ана̄
38. саттаме идам̣ ме четасо лӣнаттанти уппанне четасо лӣнатте ‘‘идам̣ ме четасо лӣнатта’’нти йатха̄сабха̄вато джа̄на̄ти. аджджхаттам̣ сам̣кхиттам̣ на̄ма тхинамиддха̄нугатам̣. бахиддха̄ виккхиттам̣ на̄ма пан̃часу ка̄магун̣есу виккхиттам̣. ведана̄тиа̄дӣни папан̃чамӯлавасена гахита̄ни. ведана̄ хи тан̣ха̄йа мӯлам̣ сукхавасена тан̣хуппаттито, сан̃н̃а̄ дит̣т̣хийа̄ мӯлам̣ авибхӯта̄рамман̣е дит̣т̣хиуппаттито, витакко ма̄насса мӯлам̣ витаккавасена асмӣти ма̄нуппаттито. саппа̄йа̄саппа̄йесӯти упака̄ра̄нупака̄ресу. нимиттанти ка̄ран̣ам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
девата̄вагго чатуттхо.
5. маха̄йан̃н̃авагго
1-2. саттавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитисутта̄диван̣н̣ана̄
44-45. пан̃чамасса пат̣хаме вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийоти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса т̣ха̄на̄ни. сеййатха̄пӣти нидассанаттхе нипа̄то, йатха̄ манусса̄ти аттхо. апарима̄н̣есу хи чаккава̄л̣есу апарима̄н̣а̄нам̣ манусса̄нам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена двепи екасадиса̄ наттхи. йепи хи каттхачи йамакабха̄таро ван̣н̣ена ва̄ сан̣т̣ха̄нена ва̄ садиса̄ хонти, тесампи а̄локитавилокитакатхитахаситагаманат̣т̣ха̄на̄дӣхи висесо хотийева. тасма̄ на̄наттака̄йа̄ти вутта̄. пат̣исандхисан̃н̃а̄ пана несам̣ тихетука̄пи двихетука̄пи ахетука̄пи хоти. тасма̄ на̄наттасан̃н̃иноти вутта̄. екачче ча дева̄ти чха ка̄ма̄вачарадева̄. тесу хи кесан̃чи ка̄йо нӣло хоти, кесан̃чи пӣтака̄диван̣н̣о. сан̃н̃а̄ пана тесам̣ двихетука̄пи тихетука̄пи хоти, ахетука̄ наттхи. екачче ча винипа̄тика̄ти чатуапа̄йавинимутта̄ уттарама̄та̄ йаккхинӣ, пийан̇карама̄та̄, пхуссамитта̄, дхаммагутта̄ти евама̄дика̄ ан̃н̃е ча вема̄ника̄ пета̄. етесан̃хи пӣтаода̄така̄л̣аман̇гураччхависа̄маван̣н̣а̄дивасена чева киса тхӯларассадӣгхавасена ча ка̄йо на̄на̄ хоти, манусса̄нам̣ вийа двихетукатихетукаахетукавасена сан̃н̃а̄пи. те пана дева̄ вийа на махесаккха̄, капан̣аманусса̄ вийа аппесаккха̄ дуллабхагха̄саччха̄дана̄ дуккхапӣл̣ита̄ вихаранти. екачче ка̄л̣апаккхе дуккхита̄ джун̣хапаккхе сукхита̄ хонти. тасма̄ сукхасамуссайато винипатитатта̄ винипа̄тика̄ти вутта̄. йе панеттха тихетука̄, тесам̣ дхамма̄бхисамайопи хоти пийан̇карама̄та̄дӣнам̣ вийа.
брахмака̄йика̄ти брахмапа̄рисаджджабрахмапурохитамаха̄брахма̄но. пат̣хама̄бхиниббатта̄ти те саббепи пат̣хамаджджха̄нена абхиниббатта̄. брахмапа̄рисаджджа̄ пана париттена абхиниббатта̄, тесам̣ каппасса татийо бха̄го а̄йуппама̄н̣ам̣. брахмапурохита̄ маджджхимена, тесам̣ упад̣д̣хакаппо а̄йуппама̄н̣ам̣, ка̄йо ча тесам̣ виппха̄рикатаро хоти. маха̄брахма̄но пан̣ӣтена, тесам̣ каппо а̄йуппама̄н̣ам̣, ка̄йо ча пана тесам̣ ативиппха̄рикова хоти. ити те ка̄йасса на̄натта̄ пат̣хамаджджха̄навасена сан̃н̃а̄йа екатта̄ на̄наттака̄йа̄ екаттасан̃н̃иноти ведитабба̄.
йатха̄ ча те, евам̣ чатӯсу апа̄йесу сатта̄. нирайесу хи кесан̃чи га̄вутам̣, кесан̃чи ад̣д̣хайоджанам̣, кесан̃чи йоджанам̣ аттабха̄во хоти, девадаттасса пана йоджанасатико джа̄то. тираччха̄несупи кечи кхуддака̄, кечи маханта̄. петтивисайесупи кечи сат̣т̣хихаттха̄, кечи асӣтихаттха̄ хонти, кечи суван̣н̣а̄, кечи дуббан̣н̣а̄. татха̄ ка̄лакан̃чика̄ асура̄. апичеттха дӣгхапит̣т̣хикапета̄ на̄ма сат̣т̣хийоджаника̄пи хонти. сан̃н̃а̄ пана саббесампи акусалавипа̄ка̄хетука̄ва хоти. ити а̄па̄йика̄пи на̄наттака̄йа̄ екаттасан̃н̃инотвева сан̇кхйам̣ гаччханти.
а̄бхассара̄ти дан̣д̣аукка̄йа аччи вийа етесам̣ сарӣрато а̄бха̄ чхиджджитва̄ чхиджджитва̄ патантӣ вийа сарати виссаратӣти а̄бхассара̄. тесу пан̃чаканайе дутийататийаджджха̄надвайам̣ париттам̣ бха̄ветва̄ упапанна̄ паритта̄бха̄ на̄ма хонти, тесам̣ две каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣. маджджхимам̣ бха̄ветва̄ упапанна̄ аппама̄н̣а̄бха̄ на̄ма хонти, тесам̣ чатта̄ро каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣. пан̣ӣтам̣ бха̄ветва̄ упапанна̄ а̄бхассара̄ на̄ма хонти, тесам̣ ат̣т̣ха каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣. идха пана уккат̣т̣хапариччхедавасена саббева те гахита̄. саббесан̃хи тесам̣ ка̄йо екавиппха̄рова хоти, сан̃н̃а̄ пана авитаккавича̄раматта̄ ва̄ авитаккаавича̄ра̄ ва̄ти на̄на̄.
субхакин̣ха̄ти субхена вокин̣н̣а̄ викин̣н̣а̄, субхена сарӣраппабха̄ван̣н̣ена екаггхана̄ти аттхо. етесан̃хи на а̄бхассара̄нам̣ вийа чхиджджитва̄ чхиджджитва̄ пабха̄ гаччхати. пан̃чаканайе пана париттамаджджхимапан̣ӣтасса чатуттхаджджха̄насса васена сол̣асаба̄ттим̣сачатуссат̣т̣хикаппа̄йука̄ париттааппама̄н̣асубхакин̣ха̄ на̄ма хутва̄ ниббаттанти. ити саббепи те екаттака̄йа̄ чева чатуттхаджджха̄насан̃н̃а̄йа екаттасан̃н̃ино ча̄ти ведитабба̄. вехаппхала̄пи чатуттхавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитимева бхаджанти. асан̃н̃асатта̄ вин̃н̃а̄н̣а̄бха̄ва̄ еттха сан̇гахам̣ на гаччханти, сатта̄ва̄сесу гаччханти.
суддха̄ва̄са̄ виват̣т̣апаккхе т̣хита̄ на саббака̄лика̄, каппасатасахассампи асан̇кхеййампи буддхасун̃н̃е локе на уппаджджанти. сол̣асакаппасахассааббхантаре буддхесу уппаннесуйева уппаджджанти. дхаммачаккаппаваттисса бхагавато кхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄насадиса̄ хонти. тасма̄ нева вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитим̣ на сатта̄ва̄сам̣ бхаджанти. маха̄сӣваттхеро пана ‘‘на кхо пана со, са̄рипутта, а̄ва̄со сулабхарӯпо, йо майа̄ ана̄вуттхапуббо имина̄ дӣгхена аддхуна̄ ан̃н̃атра суддха̄ва̄сехи девехӣ’’ти (ма. ни. 1.160) имина̄ суттена суддха̄ва̄са̄пи чатуттхавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитим̣ чатуттхасатта̄ва̄сан̃ча бхаджантӣти вадати, там̣ аппатиба̄хийатта̄ суттасса анун̃н̃а̄там̣.
невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ йатхева сан̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса̄пи сукхуматта̄ нева вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄вин̃н̃а̄н̣ам̣. тасма̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу на вуттам̣. дутийе сама̄дхипариккха̄ра̄ти маггасама̄дхисса самбха̄ра̄.
3. пат̣хамааггисуттаван̣н̣ана̄
46. татийе саббепи ра̄га̄дайо ануд̣аханат̣т̣хена аггӣ. а̄хунеййаггӣтиа̄дӣсу панеттха а̄хунам̣ вуччати сакка̄ро, а̄хунам̣ арахантӣти а̄хунеййа̄. ма̄та̄питаро хи путта̄нам̣ бахупака̄ратта̄ а̄хунам̣ араханти, тесу виппат̣ипаджджама̄на̄ путта̄ нирайа̄дӣсу ниббаттанти. тасма̄ кин̃ча̄пи ма̄та̄питаро на ануд̣аханти, ануд̣аханасса пана паччайа̄ хонти. ити ануд̣аханат̣т̣хенева а̄хунеййаггӣти вуччанти. гахапатӣти пана гехаса̄мико вуччати, со ма̄туга̄масса сайанаваттха̄лан̇ка̄ра̄диануппада̄нена бахупака̄ро. там̣ атичаранто ма̄туга̄мо нирайа̄дӣсу ниббаттати. тасма̄ сопи пуриманайенева ануд̣аханат̣т̣хена гахапатаггӣти вутто. даккхин̣еййаггӣти еттха пана даккхин̣а̄ти чатта̄ро паччайа̄, бхиккхусан̇гхо даккхин̣еййо. со хи гихӣнам̣ тӣсу саран̣есу пан̃часу сӣлесу дасасу сӣлесу ма̄та̄питупат̣т̣ха̄не дхаммикасаман̣абра̄хман̣упат̣т̣ха̄нети евама̄дӣсу калйа̄н̣адхаммесу нийоджанена бахупака̄ро. тасмим̣ миччха̄пат̣ипанна̄ гихӣ бхиккхусан̇гхам̣ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ нирайа̄дӣсу ниббаттанти. тасма̄ сопи пуриманайенева ануд̣аханат̣т̣хена даккхин̣еййаггӣти вутто. кат̣т̣хато ниббатто па̄катикова агги кат̣т̣хагги на̄ма.
4. дутийааггисуттаван̣н̣ана̄
47. чатуттхе уггатасарӣрасса̄ти со кира бра̄хман̣амаха̄са̄ло аттабха̄венапи бхогехипи уггато са̄раппатто ахоси, тасма̄ уггатасарӣротвева пан̃н̃а̄йиттха. упаккхат̣оти паччупат̣т̣хито. тхӯн̣ӯпанӣта̄нӣти йӯпасан̇кха̄там̣ тхӯн̣ам̣ упанӣта̄ни. йан̃н̃аттха̄йа̄ти вадхитва̄ йаджанаттха̄йа. упасан̇камӣти со кира саббам̣ там̣ йан̃н̃асамбха̄рам̣ саджджетва̄ чинтеси – ‘‘саман̣о кира готамо маха̄пан̃н̃о, ким̣ ну кхо ме йан̃н̃асса ван̣н̣ам̣ катхессати уда̄ху аван̣н̣ам̣, пуччхитва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти имина̄ ка̄ран̣ена йена бхагава̄ тенупасан̇ками. аггисса а̄да̄нанти йан̃н̃айаджанаттха̄йа навасса ман̇галаггино а̄дийанам̣. саббена саббанти саббена сутена саббам̣ сутам̣ самети сам̣сандати, екасадисам̣ хотӣти дассети. саттха̄нӣти вихим̣санат̣т̣хена саттха̄ни вийа̄ти саттха̄ни. сайам̣ пат̣хамам̣ сама̄рамбхатӣти аттана̄ва пат̣хаматарам̣ а̄рабхати. хантунти ханитум̣.
паха̄табба̄ти парихаритабба̄. атохайанти ато хи ма̄та̄питито айам̣. а̄хутоти а̄гато. самбхӯтоти уппанно. айам̣ вуччати, бра̄хман̣а, гахапатаггӣти айам̣ путтада̄ра̄диган̣о йасма̄, гахапати, вийа гехаса̄мико вийа хутва̄ аггати вичарати, тасма̄ гахапатаггӣти вуччати. атта̄нанти читтам̣. даментӣти индрийадаманена даменти. саментӣти ра̄га̄дисаманена саменти. тесан̃н̃ева паринибба̄панена паринибба̄пенти. никкхипитабботи йатха̄ на винассати, евам̣ т̣хапетаббо. упава̄йатанти упава̄йату. еван̃ча пана ватва̄ бра̄хман̣о саббесампи тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ джӣвитам̣ датва̄ йан̃н̃аса̄лам̣ виддхам̣сетва̄ саттху са̄сане опа̄набхӯто ахосӣти.
5-6. сан̃н̃а̄суттадвайаван̣н̣ана̄
48-49. пан̃чаме аматогадха̄ти нибба̄напатит̣т̣ха̄. аматапарийоса̄на̄ти нибба̄на̄васа̄на̄. чхат̣т̣хе метхунадхаммасама̄паттийа̄ти метхунадхаммена саман̇гибха̄вато. нха̄рудаддуланти нха̄рукхан̣д̣ам̣ нха̄рувилекханам̣ ва̄. анусандатӣти паваттати. наттхи ме пуббена̄парам̣ висесоти наттхи майхам̣ пуббена абха̄витака̄лена саддхим̣ апарам̣ бха̄витака̄ле висесо. локачитресӯти тидха̄тукалокасаннива̄сасан̇кха̄тесу локачитресу. а̄ласйети а̄ласийабха̄ве. виссат̣т̣хийети виссат̣т̣хабха̄ве. анануйогети йогасса анануйун̃джане. ахан̇ка̄рамаман̇ка̄рама̄на̄пагатанти ахан̇ка̄радит̣т̣хито ча маман̇ка̄ратан̣ха̄то ча нававидхама̄нато ча апагатам̣. видха̄саматиккантанти тиссо видха̄ атиккантам̣. сантанти таппаччанӣкакилесехи сантам̣. сувимуттанти пан̃чахи вимуттӣхи сут̣т̣ху вимуттам̣.
7. метхунасуттаван̣н̣ана̄
50. саттаме упасан̇камӣти бхуттапа̄тара̄со да̄сакаммакарапаривуто упасан̇ками. бхавампиноти бхавампи ну. брахмача̄рӣ пат̣иджа̄на̄тӣти ‘‘ахам̣ брахмача̄рӣ’’ти евам̣ брахмачарийава̄сам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти пуччхати. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘бра̄хман̣асамайе ведам̣ угган̣ханта̄ ат̣т̣хачатта̄лӣса васса̄ни брахмачарийам̣ чаранти. саман̣о пана готамо ага̄рам̣ аджджха̄васанто тӣсу па̄са̄десу тивидхана̄т̣акаратийа̄ абхирами, ида̄ни ким̣ ну кхо ваккхатӣ’’ти имаматтхам̣ сандха̄йевам̣ пуччхати. тато бхагава̄ мантена кан̣хасаппам̣ ган̣ханто вийа амиттам̣ гӣва̄йа па̄дена аккаманто вийа аттано сам̣килесака̄ле чхаббасса̄ни падха̄начарийа̄йа раджджасукхам̣ ва̄ па̄са̄десу на̄т̣акасампаттим̣ ва̄ а̄раббха витаккаматтасса̄пи ануппаннабха̄вам̣ сандха̄йа сӣхана̄дам̣ наданто йан̃хи там̣ бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха двайам̣двайасама̄паттинти двӣхи двӣхи сама̄паджджитаббабха̄вам̣. дуккхасма̄ти сакалават̣т̣адуккхато. сан̃джаггхатӣти хаситакатхам̣ катхети. сам̣кӣл̣атӣти кел̣им̣ кароти. сам̣кел̣а̄йатӣти маха̄хаситам̣ хасати. чаккхуна̄ чаккхунти аттано чаккхуна̄ тасса̄ чаккхум̣ пат̣ивиджджхитва̄ упаниджджха̄йати. тирокут̣т̣ам̣ ва̄ тиропа̄ка̄рам̣ ва̄ти паракут̣т̣е ва̄ парапа̄ка̄ре ва̄. девоти еко девара̄джа̄. деван̃н̃атароти ан̃н̃атаро девапутто. ануттарам̣ самма̄самбодхинти арахаттан̃чева саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча.
8. сам̣йогасуттаван̣н̣ана̄
51. ат̣т̣хаме сам̣йогависам̣йоганти сам̣йогависам̣йогаса̄дхакам̣. дхаммапарийа̄йанти дхаммака̄ран̣ам̣. аджджхаттам̣ иттхиндрийанти нийакаджджхатте иттхибха̄вам̣. иттхикуттанти иттхикирийам̣. иттха̄каппанти нива̄санапа̄рупана̄дииттхиа̄каппам̣. иттхивидханти иттхийа̄ ма̄навидхам̣. иттхичханданти иттхийа̄ аджджха̄сайаччхандам̣. иттхиссаранти иттхисаддам̣. иттха̄лан̇ка̄ранти иттхийа̄ паса̄дханабхан̣д̣ам̣. пурисиндрийа̄дӣсупи есева найо. бахиддха̄ сам̣йоганти пурисена саддхим̣ сама̄гамам̣. ативаттатӣти анабхирата̄ти евам̣ вутта̄йа балававипассана̄йа арийамаггам̣ патва̄ ативаттати. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
9. да̄намахаппхаласуттаван̣н̣ана̄
52. наваме са̄пекхоти сатан̣хо. пат̣ибаддхачиттоти випа̄ке баддхачитто. саннидхипекхоти нидха̄напекхо хутва̄. печча̄ти паралокам̣ гантва̄. там̣ каммам̣ кхепетва̄ти там̣ каммавипа̄кам̣ кхепетва̄. иддхинти випа̄киддхим̣. йасанти парива̄расампадам̣. а̄дхипаччанти джет̣т̣хабха̄вака̄ран̣ам̣. а̄ганта̄ иттхаттанти иттхабха̄вам̣ име пан̃чаккхандхе пуна а̄ганта̄, на татрӯпапаттико на упарӯпапаттико, хет̣т̣ха̄га̄мӣйева хотӣти аттхо. са̄ху да̄нанти да̄нам̣ на̄метам̣ са̄дху бхаддакам̣ сундарам̣. та̄ни маха̄йан̃н̃а̄нӣти та̄ни саппинаванӣтададхимадхупха̄н̣ита̄дӣхи нит̣т̣ха̄нам̣ гата̄ни маха̄да̄на̄ни. читта̄лан̇ка̄рачиттапариккха̄ранти саматхавипассана̄читтасса алан̇ка̄рабхӯтан̃чева парива̄рабхӯтан̃ча. брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатанти на сакка̄ таттха да̄нена упападжджитум̣. йасма̄ пана там̣ саматхавипассана̄читтасса алан̇ка̄рабхӯтам̣, тасма̄ тена да̄на̄лан̇катена читтена джха̄нан̃чева арийамагган̃ча ниббаттетва̄ джха̄нена таттха упападжджати. ана̄га̄мӣ хотӣти джха̄на̄на̄га̄мӣ на̄ма хоти. ана̄ганта̄ иттхаттанти пуна иттхабха̄вам̣ на а̄ганта̄, упарӯпапаттико ва̄ татрӯпапаттико ва̄ хутва̄ таттхева паринибба̄йати. ити имесу да̄несу пат̣хамам̣ тан̣хуттарийада̄нам̣, дутийам̣ читтӣка̄рада̄нам̣, татийам̣ хироттаппада̄нам̣, чатуттхам̣ ниравасесада̄нам̣, пан̃чамам̣ даккхин̣еййада̄нам̣, чхат̣т̣хам̣ соманассупавича̄рада̄нам̣, саттамам̣ алан̇ка̄рапарива̄рада̄нам̣ на̄ма̄ти.
10. нандама̄та̄суттаван̣н̣ана̄
53. дасамам̣ аттхуппаттивасена деситам̣. саттха̄ кира вуттхавассо пава̄ретва̄ две аггаса̄ваке оха̄йа ‘‘даккхин̣а̄гирим̣ ча̄рикам̣ гамисса̄мӣ’’ти никкхами, ра̄джа̄ пасенади косало, ана̄тхапин̣д̣ико гахапати, виса̄кха̄ маха̄упа̄сика̄, ан̃н̃е ча бахуджана̄ дасабалам̣ ниваттетум̣ на̄саккхим̣су. ана̄тхапин̣д̣ико гахапати ‘‘саттха̄рам̣ ниваттетум̣ на̄саккхи’’нти рахо чинтайама̄но нисӣди. атха нам̣ пун̣н̣а̄ на̄ма да̄сӣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо те, са̄ми, на пуббе вийа индрийа̄ни виппасанна̄нӣ’’ти пуччхи. а̄ма, пун̣н̣е, саттха̄ ча̄рикам̣ пакканто, тамахам̣ ниваттетум̣ на̄саккхим̣. на кхо пана сакка̄ джа̄нитум̣ пуна сӣгхам̣ а̄гаччхеййа ва̄ на ва̄, тена̄хам̣ чинтайама̄но нисинноти. сача̄хам̣ дасабалам̣ ниваттеййам̣, ким̣ ме кареййа̄сӣти? бхуджиссам̣ там̣ карисса̄мӣти. са̄ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘ниваттатха, бханте’’ти а̄ха. мама ниваттанапаччайа̄ твам̣ ким̣ кариссасӣти? тумхе, бханте, мама пара̄дхӣнабха̄вам̣ джа̄на̄тха, ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄тум̣ на саккоми, саран̣есу пана патит̣т̣ха̄йа пан̃ча сӣла̄ни раккхисса̄мӣти. са̄дху са̄дху пун̣н̣ети, саттха̄ дхаммага̄равена екападасмин̃н̃ева ниватти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘дхаммагару, бхиккхаве, татха̄гато дхаммага̄раво’’ти (а. ни. 5.99).
саттха̄ ниваттитва̄ джетаванамаха̄виха̄рам̣ па̄виси. маха̄джано пун̣н̣а̄йа са̄дхука̄расахасса̄ни ада̄си. саттха̄ тасмим̣ сама̄гаме дхаммам̣ десеси, чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматапа̄нам̣ пивим̣су. пун̣н̣а̄пи сет̣т̣хина̄ анун̃н̃а̄та̄ бхиккхуниупассайам̣ гантва̄ паббаджи. самма̄самбуддхо са̄рипуттамоггалла̄не а̄мантетва̄ ‘‘ахам̣ йам̣ дисам̣ ча̄рика̄йа никкханто, таттха на гаччха̄ми. тумхе тумха̄кам̣ париса̄йа саддхим̣ там̣ дисам̣ ча̄рикам̣ гаччхатха̄’’ти ватва̄ уййоджеси. имиссам̣ аттхуппаттийам̣ екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ са̄рипуттотиа̄ди вуттам̣.
таттха вел̣укан̣д̣акӣти вел̣укан̣т̣аканагарава̄синӣ. тасса кира нагарасса па̄ка̄рагуттаттха̄йа па̄ка̄рапарийантена вел̣ӯ ропита̄, тенасса вел̣укан̣т̣акантева на̄мам̣ джа̄там̣. па̄ра̄йананти нибба̄насан̇кха̄тапа̄рам̣ айанато па̄ра̄йананти ладдхавоха̄рам̣ дхаммам̣. сарена бха̄сатӣти саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматале сусам̣вихита̄раккхат̣т̣ха̄не нисинна̄ сама̄паттибалена раттибха̄гам̣ вӣтина̄метва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘имам̣ ратта̄васесам̣ катара̄йа ратийа̄ вӣтина̄месса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘дхаммаратийа̄’’ти катасаннит̣т̣ха̄на̄ тӣн̣и пхала̄ни патта̄ арийаса̄вика̄ ад̣д̣хатеййага̄тха̄сатапарима̄н̣ам̣ па̄ра̄йанасуттам̣ мадхурена сарабхан̃н̃ена бха̄сати. ассоси кхоти а̄ка̄сат̣т̣хакавима̄на̄ни парихаритва̄ тасса па̄са̄дасса упарибха̄гам̣ гатена маггена нарава̄ханайа̄нам̣ а̄руйха гаччхама̄но ассоси. катха̄парийоса̄нам̣ а̄гамайама̄но ат̣т̣ха̄сӣти ‘‘ким̣ саддо еса бхан̣е’’ти пуччхитва̄ ‘‘нандама̄та̄йа упа̄сика̄йа сарабхан̃н̃асаддо’’ти вутте отаритва̄ ‘‘идамавоча̄’’ти идам̣ десана̄парийоса̄нам̣ олокенто авидӯрат̣т̣ха̄не а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си.
са̄дху бхагини, са̄дху бхагинӣти ‘‘суггахита̄ те бхагини дхаммадесана̄ сукатхита̄, па̄са̄н̣акачетийе нисӣдитва̄ сол̣асаннам̣ па̄ра̄йаникабра̄хман̣а̄нам̣ самма̄самбуддхена катхитадивасе ча аджджа ча на кин̃чи антарам̣ пасса̄ми, маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа те саттху катхитена саддхим̣ садисамева катхита’’нти ватва̄ са̄дхука̄рам̣ даданто евама̄ха. ко панесо бхадрамукха̄ти имасмим̣ сусам̣вихита̄раккхат̣т̣ха̄не евам̣ махантена саддена ко на̄меса, бхадрамукха, ладдхамукха, ким̣ на̄го супан̣н̣о дево ма̄ро брахма̄ти суван̣н̣апат̣т̣аван̣н̣ам̣ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ вигатаса̄раджджа̄ тӣн̣и пхала̄ни патта̄ арийаса̄вика̄ вессаван̣ена саддхим̣ катхайама̄на̄ евама̄ха. ахам̣ те бхагини бха̄та̄ти сайам̣ сота̄паннатта̄ ана̄га̄миарийаса̄викам̣ джет̣т̣хикам̣ ман̃н̃ама̄но ‘‘бхагинӣ’’ти ватва̄ пуна там̣ пат̣хамавайе т̣хитатта̄ аттано канит̣т̣хам̣, атта̄нам̣ пана навутивассасатасахасса̄йукатта̄ махаллакатарам̣ ман̃н̃ама̄но ‘‘бха̄та̄’’ти а̄ха. са̄дху бхадрамукха̄ти, бхадрамукха, са̄дху сундарам̣, сва̄гаманам̣ те а̄гаманам̣, а̄гантум̣ йуттат̣т̣ха̄намеваси а̄гатоти аттхо. идам̣ те хоту а̄титхеййанти идамева дхаммабхан̣анам̣ тава атитхипан̣н̣а̄ка̄ро хоту, на хи те ан̃н̃ам̣ ито уттаритарам̣ да̄таббам̣ пасса̄мӣти адхиппа̄йо. еван̃чева ме бхависсати а̄титхеййанти евам̣ аттано паттида̄нам̣ йа̄читва̄ ‘‘айам̣ те дхаммакатхикасакка̄ро’’ти ад̣д̣хател̣аса̄ни кот̣т̣хасата̄ни раттаса̄лӣнам̣ пӯретва̄ ‘‘йа̄ва̄йам̣ упа̄сика̄ чарати, та̄ва ма̄ кхайам̣ гамим̣сӯ’’ти адхит̣т̣хахитва̄ пакка̄ми. йа̄ва упа̄сика̄ ат̣т̣ха̄си, та̄ва кот̣т̣ха̄нам̣ хет̣т̣химаталам̣ на̄ма дат̣т̣хум̣ на̄саккхим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа ‘‘нандама̄та̄йа кот̣т̣ха̄га̄рам̣ вийа̄’’ти воха̄ро удапа̄ди.
акатапа̄тара̄соти абхуттапа̄тара̄со. пун̃н̃анти пуббачетана̄ ча мун̃чаначетана̄ ча. пун̃н̃амахӣти апарачетана̄. сукха̄йа хотӯти сукхаттха̄йа хитаттха̄йа хоту. евам̣ аттано да̄не вессаван̣асса паттим̣ ада̄си.
пакаран̣ети ка̄ран̣е. оккасса пасайха̄ти а̄кад̣д̣хитва̄ абхибхавитва̄. йаккхайонинти бхуммадевата̄бха̄вам̣. тенева пуримена аттабха̄вена уддассетӣти пуримасарӣрасадисамева сарӣрам̣ ма̄петва̄ алан̇катапат̣ийатто сиригаббхасайанатале атта̄нам̣ дассети. упа̄сика̄ пат̣идесита̄ти упа̄сика̄ аханти евам̣ упа̄сика̄бха̄вам̣ десесим̣. йа̄вадети йа̄вадева. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
маха̄йан̃н̃авагго пан̃чамо.
пан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.