1. на̄гасуттаван̣н̣ана̄
43. пан̃чамасса пат̣хаме а̄йасмата̄ а̄нандена саддхинти идам̣ ‘‘а̄йа̄ма̄нанда̄’’ти тхерам̣ а̄мантетва̄ гататта̄ вуттам̣, саттха̄ пана анӯнехи пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто таттха агама̄сӣти ведитаббо. тенупасан̇камӣти техева пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто упасан̇ками. парисин̃читва̄ти воха̄равачанаметам̣, нха̄йитва̄ти аттхо. пубба̄пайама̄ноти раттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ уттара̄сан̇гачӣварам̣ двӣхи хаттхехи гахетва̄ паччхималокадха̄тум̣ пит̣т̣хито катва̄ пураттхималокадха̄тум̣ абхимукхо водакабха̄вена гатта̄ни пуббасадиса̄ни курума̄но ат̣т̣ха̄сӣти аттхо. бхиккхусан̇гхопи тена тена т̣ха̄нена отаритва̄ нхатва̄ паччуттаритва̄ саттха̄рам̣йева парива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. ити тасмим̣ самайе а̄ка̄сато патама̄нам̣ раттасуван̣н̣акун̣д̣алам̣ вийа сӯрийо паччхималокадха̄тум̣ пат̣ипаджджи, парисуддхараджатаман̣д̣ало вийа па̄чӣналокадха̄туто чандо аббхугган̃чхи, маджджхат̣т̣ха̄непи пан̃чабхиккхусатапарива̄ро самма̄самбуддхо чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссаджджетва̄ пуббакот̣т̣хаканадӣтӣре локам̣ алан̇курума̄но ат̣т̣ха̄си.
тена кхо пана самайена…пе… сето на̄ма на̄готи сетаван̣н̣ата̄йа евам̣ ладдхана̄мо хаттхина̄го. маха̄тӯрийата̄л̣итава̄дитена̄ти махантена тӯрийата̄л̣итава̄дитена. таттха пат̣хамам̣ сан̇гхат̣т̣анам̣ та̄л̣итам̣ на̄ма хоти, тато парам̣ ва̄дитам̣. джаноти хаттхидассанаттхам̣ саннипатитамаха̄джано. дисва̄ евама̄ха̄ти ан̇гапаччан̇га̄ни гхам̣ситва̄ нха̄петва̄ утта̄ретва̄ бахитӣре т̣хапетва̄ гатта̄ни водака̄ни катва̄ хаттха̄лан̇ка̄рена алан̇катам̣ там̣ маха̄на̄гам̣ дисва̄ идам̣ ‘‘абхирӯпо вата, бхо’’ти пасам̣са̄вачанама̄ха. ка̄йупапанноти сарӣрасампаттийа̄ упапанно, парипун̣н̣ан̇гапаччан̇готи аттхо. а̄йасма̄ уда̄йӣти пат̣исамбхида̄ппатто ка̄л̣уда̄йиттхеро. етадавоча̄ти там̣ маха̄джанам̣ хаттхисса ван̣н̣ам̣ бхан̣антам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ джано ахетукапат̣исандхийам̣ ниббаттахаттхино ван̣н̣ам̣ катхети, на буддхахаттхисса. ахам̣ да̄ни имина̄ хаттхина̄гена упамам̣ катва̄ буддхана̄гасса ван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘хаттхимева ну кхо, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха махантанти а̄рохасампаннам̣. брахантанти парин̣а̄хасампаннам̣. евама̄ха̄ти евам̣ вадати. атха бхагава̄ йасма̄ айам̣ на̄гасаддо хаттхимхичева ассагон̣аурагаруккхамануссесу ча̄пи паваттати, тасма̄ хаттхимпи кхотиа̄дима̄ха.
а̄гунти па̄пакам̣ ла̄макам̣ акусаладхаммам̣. тамахам̣ на̄готи брӯмӣти там̣ ахам̣ имехи тӣхи два̄рехи дасаннам̣ акусалакаммапатха̄нам̣ два̄дасаннан̃ча акусалачитта̄нам̣ акаран̣ато на̄готи вада̄ми. айан̃хи на а̄гум̣ каротӣти имина̄ аттхена на̄го. има̄хи га̄тха̄хи анумода̄мӣти има̄хи чатусат̣т̣хипада̄хи сол̣асахи га̄тха̄хи анумода̄ми абхинанда̄ми.
мануссабхӯтанти дева̄дибха̄вам̣ анупагантва̄ мануссамева бхӯтам̣. аттадантанти аттана̄йева дантам̣, на ан̃н̃ехи даматхам̣ упанӣтам̣. бхагава̄ хи аттана̄ уппа̄дитенева маггадаматхена чаккхутопи данто, сотатопи, гха̄натопи, дживха̄топи, ка̄йатопи, манатопӣти имесу чхасу т̣ха̄несу данто санто ниббуто париниббуто. тена̄ха – ‘‘аттаданта’’нти. сама̄хитанти дувидхена̄пи сама̄дхина̄ сама̄хитам̣. ирийама̄нанти вихарама̄нам̣. брахмапатхети сет̣т̣хапатхе, аматапатхе, нибба̄напатхе. читтассӯпасаме ратанти пат̣хамаджджха̄нена пан̃ча нӣваран̣а̄ни вӯпасаметва̄, дутийаджджха̄нена витаккавича̄ре, татийаджджха̄нена пӣтим̣, чатуттхаджджха̄нена сукхадуккхам̣ вӯпасаметва̄ тасмим̣ читтассӯпасаме ратам̣ абхиратам̣.
намассантӣти ка̄йена намассанти, ва̄ча̄йа намассанти, манаса̄ намассанти, дхамма̄нудхаммапат̣ипаттийа̄ намассанти, саккаронти гарум̣ каронти. саббадхамма̄напа̄рагунти саббесам̣ кхандха̄йатанадха̄тудхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄па̄рагӯ, парин̃н̃а̄па̄рагӯ, паха̄напа̄рагӯ, бха̄вана̄па̄рагӯ, саччхикирийа̄па̄рагӯ, сама̄паттипа̄рагӯти чхаббидхена па̄рагаманена па̄рагатам̣ па̄раппаттам̣ маттхакаппаттам̣. дева̄пи там̣ намассантӣти дуккхаппатта̄ субрахмадевапутта̄дайо сукхаппатта̄ ча саббева дасасахассачаккава̄л̣ава̄сино дева̄пи тумхе намассанти. ити ме арахато сутанти ити майа̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи араха̄ти ладдхавоха̄ра̄нам̣ тумха̄кам̣йева сантике сутанти дӣпети.
саббасам̣йоджана̄тӣтанти сабба̄ни дасавидхасам̣йоджана̄ни атиккантам̣. вана̄ ниббанама̄гатанти килесаванато ниббанам̣ килесаванарахитам̣ нибба̄нам̣ а̄гатам̣ сампаттам̣. ка̄мехи неккхаммаратанти дувидхехи ка̄мехи никкхантатта̄ паббаджджа̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо чатта̄ро ча арийамагга̄ ка̄мехи неккхаммам̣ на̄ма, таттха ратам̣ абхиратам̣. муттам̣ села̄ва кан̃чананти селадха̄туто муттам̣ кан̃чанасадисам̣.
саббе аччаручӣти саббасатте атиккамитва̄ паваттаручи. ат̣т̣хамакан̃хи атиккамитва̄ паваттаручита̄йа сота̄панно аччаручи на̄ма, сота̄паннам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа сакада̄га̄мӣ…пе… кхӣн̣а̄савам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа паччекасамбуддхо, паччекасамбуддхам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа самма̄самбуддхо аччаручи на̄ма. химава̄ван̃н̃е силуччайети йатха̄ химава̄ паббатара̄джа̄ ан̃н̃е паббате атирочати, евам̣ атирочатӣти аттхо. саччана̄моти таччхана̄мо бхӯтана̄мо а̄гум̣ акаран̣енева на̄готи евам̣ авитатхана̄мо.
сораччанти сучисӣлам̣. авихим̣са̄ти карун̣а̄ ча карун̣а̄пуббабха̄го ча. па̄да̄ на̄гасса те дувети те буддхана̄гасса дуве пуримапа̄да̄.
тапоти дхутасама̄да̄нам̣. брахмачарийанти арийамаггасӣлам̣. чаран̣а̄ на̄гасса тйа̄парети те буддхана̄гасса апаре две паччхимапа̄да̄. саддха̄хаттхоти саддха̄майа̄йа сон̣д̣а̄йа саманна̄гато. упеккха̄сетадантава̄ти чхал̣ан̇гупеккха̄майехи сетадантехи саманна̄гато.
сати гӣва̄ти йатха̄ на̄гасса ан̇гапаччан̇гасмим̣ сира̄джа̄ла̄нам̣ гӣва̄ патит̣т̣ха̄, евам̣ буддхана̄гасса сорачча̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ сати. тена вуттам̣ – ‘‘сати гӣва̄’’ти. сиро пан̃н̃а̄ти йатха̄ хаттхина̄гасса сиро уттаман̇го, евам̣ буддхана̄гасса саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣. тена хи со саббадхамме джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘сиро пан̃н̃а̄’’ти. вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄ти йатха̄ хаттхина̄гасса аггасон̣д̣о вӣмам̣са̄ на̄ма хоти. со та̄йа тхаддхамудукам̣ кха̄дитабба̄кха̄дитаббан̃ча вӣмам̣сати, тато паха̄таббам̣ паджахати, а̄да̄таббам̣ а̄дийати, евамева буддхана̄гасса дхаммакот̣т̣ха̄сапариччхедакан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ дхаммачинтана̄ вӣмам̣са̄. тена хи н̃а̄н̣ена со бхабба̄бхаббе джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄’’ти. дхаммакуччхисама̄тапоти дхаммо вуччати чатуттхаджджха̄насама̄дхи, куччхийева сама̄тапо куччхисама̄тапо. сама̄тапо на̄ма сама̄тапанат̣т̣ха̄нам̣. дхаммо куччхисама̄тапо асса̄ти дхаммакуччхисама̄тапо. чатуттхаджджха̄насама̄дхисмим̣ т̣хитасса хи те те иддхивидха̄дидхамма̄ иджджханти, тасма̄ со куччхисама̄тапоти вутто. вивекоти ка̄йачиттаупадхививеко. йатха̄ на̄гасса ва̄ладхи маккхика̄ ва̄рети, евам̣ татха̄гатасса вивеко гахат̣т̣хапаббаджите ва̄рети. тасма̄ со ва̄ладхӣти вутто.
джха̄йӣти дувидхена джха̄нена джха̄йӣ. асса̄саратоти на̄гасса хи асса̄сапасса̄са̄ вийа буддхана̄гасса пхаласама̄патти, таттха рато, асса̄сапасса̄сехи вийа та̄йа вина̄ на ваттатӣти аттхо. саббаттха сам̣вутоти саббадва̄ресу сам̣вуто. анаваджджа̄нӣти самма̄а̄джӣвена уппаннабходжана̄ни. са̄ваджджа̄нӣти пан̃чавидхамиччха̄джӣвавасена уппаннабходжана̄ни.
ан̣ум̣тхӯланти кхуддакан̃ча махантан̃ча. саббам̣ чхетва̄на бандхананти саббам̣ дасавидхампи сам̣йоджанам̣ чхиндитва̄на. нупалиппати локена̄ти локена саддхим̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хилепехи на липпати. маха̄гинӣти маха̄агги. вин̃н̃ӯхи десита̄ти идха пат̣исамбхида̄ппатто ка̄л̣уда̄йиттхерова вин̃н̃ӯ пан̣д̣ито, тена десита̄ти аттхо. вин̃н̃ассанти маха̄на̄га̄, на̄гам̣ на̄гена деситанти уда̄йиттхерана̄гена деситам̣ буддхана̄гам̣ итаре кхӣн̣а̄сава̄ на̄га̄ виджа̄ниссанти.
сарӣрам̣ виджахам̣ на̄го, париниббиссатӣти бодхипаллан̇ке килесапаринибба̄нена париниббуто, йамакаса̄лантаре анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йиссати. евам̣ пат̣исамбхида̄ппатто уда̄йиттхеро сол̣асахи га̄тха̄хи чатусат̣т̣хийа̄ падехи дасабаласса ван̣н̣ам̣ катхенто десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. бхагава̄ анумоди. десана̄васа̄не чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматапа̄нам̣ пивим̣сӯти.