.намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.
ан̇гуттараника̄йе
чхакканипа̄та-ат̣т̣хакатха̄
1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. а̄хунеййавагго
1. пат̣хамаа̄хунеййасуттаван̣н̣ана̄
1. чхакканипа̄тасса пат̣хаме идха, бхиккхаве, бхиккхӯти, бхиккхаве, имасмим̣ са̄сане бхиккху. нева сумано хоти на думманоти ит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄гасахагатена соманассена сумано ва̄ анит̣т̣ха̄рамман̣е досасахагатена доманассена думмано ва̄ на хоти. упеккхако вихарати сато сампаджа̄ноти маджджхатта̄рамман̣е асамапеккханена ан̃н̃а̄н̣упеккха̄йа упеккхакабха̄вам̣ ана̄паджджитва̄ сато сампаджа̄но хутва̄ а̄рамман̣е маджджхатто вихарати. имасмим̣ сутте кхӣн̣а̄савасса сататавиха̄ро катхито.
2. дутийаа̄хунеййасуттаван̣н̣ана̄
2-4. дутийе анекавихитам̣ иддхивидхантиа̄дӣни висуддхимагге вутта̄нева. а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄саванти а̄сава̄нам̣ кхайена ана̄савам̣, на чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ вийа абха̄вена̄ти. имасмим̣ сутте кхӣн̣а̄савасса абхин̃н̃а̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ катхита̄. татийачатуттхесу кхӣн̣а̄саво катхито.
5-7. а̄джа̄нӣйасуттаттайаван̣н̣ана̄
5-7. пан̃чаме ан̇гехӣти гун̣ан̇гехи. кхамоти адхива̄сако. рӯпа̄нанти рӯпа̄рамман̣а̄нам̣. ван̣н̣асампанноти сарӣраван̣н̣ена сампанно. чхат̣т̣хе баласампанноти ка̄йабалена сампанно. саттаме джавасампанноти пададжавена сампанно.
8-9. ануттарийасутта̄диван̣н̣ана̄
8-9. ат̣т̣хаме ануттарийа̄нӣти ан̃н̃ена уттаритарена рахита̄ни нируттара̄ни. дассана̄нуттарийанти рӯпадассанесу ануттарам̣. еса найо саббападесу. хаттхиратана̄дӣнан̃хи дассанам̣ на дассана̄нуттарийам̣, нивит̣т̣хасаддхасса пана нивит̣т̣хапемавасена дасабаласса ва̄ бхиккхусан̇гхасса ва̄ касин̣аасубханимитта̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарасса дассанам̣ дассана̄нуттарийам̣ на̄ма. кхаттийа̄дӣнам̣ гун̣акатха̄саванам̣ на савана̄нуттарийам̣, нивит̣т̣хасаддхасса пана нивит̣т̣хапемавасена тин̣н̣ам̣ ва̄ ратана̄нам̣ гун̣акатха̄саванам̣ тепит̣акабуддхавачанасаванам̣ ва̄ савана̄нуттарийам̣ на̄ма. ман̣иратана̄дӣнам̣ ла̄бхо на ла̄бха̄нуттарийам̣, саттавидхаарийадханала̄бхо пана ла̄бха̄нуттарийам̣ на̄ма. хаттхисиппа̄дисиккханам̣ на сиккха̄нуттарийам̣, сиккха̄ттайасса пӯран̣ам̣ пана сиккха̄нуттарийам̣ на̄ма. кхаттийа̄дӣнам̣ па̄ричарийа̄ на па̄ричарийа̄нуттарийам̣, тин̣н̣ам̣ пана ратана̄нам̣ па̄ричарийа̄ па̄ричарийа̄нуттарийам̣ на̄ма. кхаттийа̄дӣнам̣ гун̣а̄нуссаран̣ам̣ на ануссата̄нуттарийам̣, тин̣н̣ам̣ пана ратана̄нам̣ гун̣а̄нуссаран̣ам̣ ануссата̄нуттарийам̣ на̄ма. ити има̄ни чха ануттарийа̄ни локийалокуттара̄ни катхита̄ни. наваме буддха̄нуссатӣти буддхагун̣а̄рамман̣а̄ сати. сесападесупи есева найо.
10. маха̄на̄масуттаван̣н̣ана̄
10. дасаме маха̄на̄моти дасабаласса чӯл̣апиту путто еко сакйара̄джа̄. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти бхуттапа̄тара̄со хутва̄ да̄сапариджанапаривуто гандхама̄ла̄дӣни га̄ха̄петва̄ йаттха саттха̄, таттха агама̄си. арийапхалам̣ асса а̄гатанти а̄гатапхало. сиккха̄ттайаса̄санам̣ етена вин̃н̃а̄танти вин̃н̃а̄таса̄сано. ити айам̣ ра̄джа̄ ‘‘сота̄паннасса ниссайавиха̄рам̣ пуччха̄мӣ’’ти пуччханто евама̄ха.
невасса ра̄гапарийут̣т̣хитанти на уппаджджама̄нена ра̄гена ут̣т̣хахитва̄ гахитам̣. уджугатанти буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄не уджукамева гатам̣. татха̄гатам̣ а̄раббха̄ти татха̄гатагун̣е а̄раббха. аттхаведанти ат̣т̣хакатхам̣ нисса̄йа уппаннам̣ пӣтипа̄моджджам̣. дхаммаведанти па̄л̣им̣ нисса̄йа уппаннам̣ пӣтипа̄моджджам̣. дхаммӯпасан̃хитанти па̄л̣ин̃ча ат̣т̣хакатхан̃ча нисса̄йа уппаннам̣. памудитасса̄ти дувидхена па̄моджджена памудитасса. пӣти джа̄йатӣти пан̃чавидха̄ пӣти ниббаттати. ка̄йо пассамбхатӣти на̄мака̄йо ча караджака̄йо ча даратхапат̣иппассаддхийа̄ пат̣иппассамбхати. сукханти ка̄йикачетасикасукхам̣. сама̄дхийатӣти а̄рамман̣е самма̄ т̣хапитам̣ хоти. висамагата̄йа паджа̄йа̄ти ра̄гадосамохависамагатесу саттесу. самаппаттоти самам̣ упасамам̣ патто хутва̄. сабйа̄паджджха̄йа̄ти садуккха̄йа. дхаммасотам̣ сама̄панноти випассана̄сан̇кха̄там̣ дхаммасотам̣ сама̄панно. буддха̄нуссатим̣ бха̄ветӣти буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ брӯхети вад̣д̣хети. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо. ити маха̄на̄мо сота̄паннасса ниссайавиха̄рам̣ пуччхи. саттха̄писса тамева катхеси. евам̣ имасмим̣ сутте сота̄паннова катхитоти.
а̄хунеййавагго пат̣хамо.
2. са̄ран̣ӣйавагго
1. пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме са̄ран̣ӣйа̄ти саритаббайуттака̄. меттам̣ ка̄йакамманти меттена читтена ка̄таббам̣ ка̄йакаммам̣. вачӣкаммаманокаммесупи есева найо. има̄ни ча пана бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни, гихӣсупи лаббханти. бхиккхӯнан̃хи меттена читтена а̄бхисама̄ча̄рикадхаммапӯран̣ам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ четийаванданаттха̄йа бодхиванданаттха̄йа сан̇гханимантанаттха̄йа гаманам̣, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хе бхиккхӯ дисва̄ паччуггаманам̣, паттапат̣иггахан̣ам̣, а̄санапан̃н̃а̄панам̣, анугамананти евама̄дикам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма.
бхиккхӯнам̣ меттена читтена а̄ча̄рапан̣н̣аттисиккха̄панам̣, каммат̣т̣ха̄накатханам̣, дхаммадесана̄, тепит̣акампи буддхавачанам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘четийавандана̄йа гаччха̄ма, бодхивандана̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванам̣ карисса̄ма, дӣпама̄ла̄пуппхапӯджам̣ карисса̄ма, тӣн̣и сучарита̄ни сама̄да̄йа ваттисса̄ма, сала̄кабхатта̄дӣни дасса̄ма, васса̄ва̄сикам̣ дасса̄ма, аджджа сан̇гхасса чатта̄ро паччайе дасса̄ма, сан̇гхам̣ нимантетва̄ кха̄данӣйа̄дӣни сам̣видахатха, а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петха, па̄нӣйам̣ упат̣т̣ха̄петха, сан̇гхам̣ паччуггантва̄ а̄нетха, пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ усса̄хаджа̄та̄ веййа̄ваччам̣ каротха̄’’тиа̄дивачанака̄ле меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма.
бхиккхӯнам̣ па̄това ут̣т̣ха̄йа сарӣрапат̣иджагганам̣ четийан̇ган̣аватта̄дӣни ча катва̄ вивитта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджха̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘аййа̄ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджха̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.
а̄ви чева рахо ча̄ти саммукха̄ ча параммукха̄ ча. таттха навака̄нам̣ чӣваракамма̄дӣсу саха̄йабха̄вагаманам̣ саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма, тхера̄нам̣ пана па̄дадхованада̄на̄дибхедам̣ саббампи са̄мӣчикаммам̣ саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. убхайехипи дунниккхитта̄нам̣ да̄рубхан̣д̣а̄дӣнам̣ тесу аван̃н̃ам̣ акатва̄ аттана̄ дунниккхитта̄нам̣ вийа пат̣иса̄манам̣ параммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. ‘‘деваттхеро тиссаттхеро’’ти евам̣ паггайха вачанам̣ саммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. виха̄ре асантам̣ пана пат̣ипуччхантасса ‘‘кахам̣ амха̄кам̣ деваттхеро, кахам̣ амха̄кам̣ тиссаттхеро, када̄ ну кхо а̄гамиссатӣ’’ти евам̣ мама̄йанавачанам̣ параммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. метта̄синехасиниддха̄ни пана найана̄ни уммӣлетва̄ пасаннена мукхена олоканам̣ саммукха̄ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. ‘‘деваттхеро тиссаттхеро арого хоту аппа̄ба̄дхо’’ти саманна̄харан̣ам̣ параммукха̄ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.
ла̄бха̄ти чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄. дхаммика̄ти кухана̄дибхедам̣ миччха̄джӣвам̣ ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄чарийаваттена уппанна̄. антамасо паттапарийа̄паннаматтампӣти паччхимакот̣ийа̄ паттапарийа̄паннам̣ паттасса антогатам̣ дваттикат̣аччхубхиккха̄маттампи. аппат̣ивибхаттабхогӣти еттха две пат̣ивибхатта̄ни на̄ма а̄мисапат̣ивибхаттам̣ пана пуггалапат̣ивибхаттан̃ча. таттха ‘‘еттакам̣ дасса̄ми, еттакам̣ на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена пат̣ивибхаджанам̣ а̄мисапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. ‘‘асукасса дасса̄ми, асукасса на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ пана пуггалапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. тадубхайампи акатва̄ йо аппат̣ивибхаттам̣ бхун̃джати, айам̣ аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма. сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣти еттха са̄дха̄ран̣абхогино идам̣ лаккхан̣ам̣ – йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ лабхати, там̣ там̣ нева ла̄бхенала̄бхам̣-ниджигӣсаната̄мукхена гихӣнам̣ дети, на аттана̄ парибхун̃джати, пат̣игган̣ханто ча ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти гахетва̄ гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ парибхун̃джитаббам̣ сан̇гхасантакам̣ вийа пассати.
имам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммам̣ ко пӯрети, ко на пӯрети? дуссӣло та̄ва на пӯрети. на хи тасса сантакам̣ сӣлаванта̄ ган̣ханти. парисуддхасӣло пана ваттам̣ акхан̣д̣енто пӯрети. татридам̣ ваттам̣ – йо хи одиссакам̣ катва̄ ма̄ту ва̄ питу ва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ дети, со да̄таббам̣ дети. са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти, палибодхаджагганам̣ на̄ма хоти. са̄ран̣ӣйадхаммо хи муттапалибодхасса ват̣т̣ати. тена пана одиссакам̣ дентена гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄каа̄гантукагамика̄нан̃чева навапаббаджитасса ча сан̇гха̄т̣ипаттаггахан̣ам̣ аджа̄нантасса да̄таббам̣. етесам̣ датва̄ авасесам̣ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа тхокам̣ тхокам̣ адатва̄ йо йаттакам̣ ган̣ха̄ти, тасса таттакам̣ да̄таббам̣. авасит̣т̣хе асати пуна пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣, там̣ там̣ датва̄ сесам̣ бхун̃джитаббам̣. ‘‘сӣлавантехӣ’’ти вачанато дуссӣласса ада̄тумпи ват̣т̣ати.
айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо сусиккхита̄йа париса̄йа супӯро хоти, сусиккхита̄йа хи париса̄йа йо ан̃н̃ато лабхати, со на ган̣ха̄ти. ан̃н̃ато алабхантопи пама̄н̣айуттамева ган̣хати, на атирекам̣. айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо евам̣ пунаппунам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхам̣ ладдхам̣ дентасса̄пи два̄дасахи вассехи пӯрети, на тато орам̣. саче хи два̄дасаме вассе са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако пин̣д̣апа̄тапӯрам̣ паттам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ т̣хапетва̄ нха̄йитум̣ гаччхати, сан̇гхаттхеро ча ‘‘кассесо патто’’ти ватва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса̄’’ти вутте ‘‘а̄харатха на’’нти саббам̣ пин̣д̣апа̄там̣ вича̄ретва̄ва бхун̃джитва̄ риттапаттам̣ т̣хапети. атха кхо со бхиккху риттапаттам̣ дисва̄ ‘‘майхам̣ асесетва̄ва парибхун̃джим̣сӯ’’ти доманассам̣ уппа̄дети, са̄ран̣ӣйадхаммо бхиджджати, пуна два̄даса васса̄ни пӯретаббо хоти. титтхийапарива̄сасадисо хеса, саким̣ кхан̣д̣е джа̄те пуна пӯретаббова. йо пана ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме паттагатам̣ ана̄пуччха̄ва сабрахмача̄рӣ парибхун̃джантӣ’’ти соманассам̣ джанети, тасса пун̣н̣о на̄ма хоти.
евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса пана нева исса̄ на маччхарийам̣ хоти, манусса̄нам̣ пийо хоти, аманусса̄нам̣ пийо хоти, сулабхапаччайо. паттагатамасса диййама̄нампи на кхӣйати, бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ лабхати, бхайе ва̄ чха̄таке ва̄ патте девата̄ уссуккам̣ а̄паджджанти.
татрима̄ни ваттхӯни – сенагирива̄сӣ тиссаттхеро кира маха̄гирига̄мам̣ упанисса̄йа васати, пан̃н̃а̄са маха̄тхера̄ на̄гадӣпам̣ четийаванданаттха̄йа гаччханта̄ гирига̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ никкхамим̣су. тхеро пависанто те дисва̄ пуччхи – ‘‘ладдхам̣, бханте’’ти? вичаримха̄, а̄вусоти. со аладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘бханте, йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти. майам̣, а̄вусо, пан̃н̃а̄са джана̄ паттатеманаматтампи на лабхимха̄ти. бханте, нева̄сика̄ на̄ма пат̣ибала̄ хонти, алабханта̄пи бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄гам̣ джа̄нантӣти. тхера̄ а̄гамесум̣. тхеро га̄мам̣ па̄виси. дхурагехейева маха̄упа̄сика̄ кхӣрабхаттам̣ саджджетва̄ тхерам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄ тхерасса два̄рам̣ сампаттассева паттам̣ пӯретва̄ ада̄си. со там̣ а̄да̄йа тхера̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ган̣хатха, бханте’’ти сан̇гхаттхерам̣ а̄ха. тхеро ‘‘амхехи еттакехи кин̃чи на ладдхам̣, айам̣ сӣгхамева гахетва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо’’ти сеса̄нам̣ мукхам̣ олокеси. тхеро олокана̄ка̄ренева н̃атва̄, ‘‘бханте, дхаммена самена ладдхо, никкуккучча̄ ган̣хатха̄’’ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббесам̣ йа̄вадаттхам̣ датва̄ аттана̄пи йа̄вадаттхам̣ бхун̃джи.
атха нам̣ бхаттакичча̄васа̄не тхера̄ пуччхим̣су – ‘‘када̄, а̄вусо, локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхӣ’’ти? наттхи ме, бханте, локуттарадхаммоти. джха̄нала̄бхӣси, а̄вусоти. етампи, бханте, наттхӣти? нану, а̄вусо, па̄т̣иха̄рийанти. са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито, тасса ме пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи бхиккхусатасахассам̣ хоти, паттагатам̣ на кхӣйатӣти. са̄дху са̄дху, саппуриса, ануччхавикамидам̣ туйханти. идам̣ та̄ва паттагатам̣ на кхӣйатӣти еттха ваттху.
айамева пана тхеро четийапаббате гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа да̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘имасмим̣ да̄не ким̣ варабхан̣д̣а’’нти пуччхи. две са̄т̣ака̄, бхантети. ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣти? там̣ сутва̄ амаччо ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘еко дахаро евам̣ вадатӣ’’ти. ‘‘дахарасса евам̣ читтам̣, маха̄тхера̄нам̣ пана сукхумаса̄т̣ака̄ ват̣т̣антӣ’’ти ватва̄ ‘‘маха̄тхера̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти т̣хапеси. тасса бхиккхусан̇гхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хите дентасса маттхаке т̣хапита̄пи те са̄т̣ака̄ хаттхам̣ на̄роханти, ан̃н̃ева а̄роханти. дахарасса да̄нака̄ле пана хаттхам̣ а̄рул̣ха̄. со тасса хаттхе т̣хапетва̄ амаччасса мукхам̣ олокетва̄ дахарам̣ нисӣда̄петва̄ да̄нам̣ датва̄ сан̇гхам̣ виссаджджетва̄ дахарасса сантике нисӣдитва̄ ‘‘када̄, бханте, имам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхиттха̄’’ти а̄ха. со парийа̄йенапи асантам̣ аваданто ‘‘наттхи майхам̣, маха̄ра̄джа, локуттарадхаммо’’ти а̄ха. нану, бханте, пуббева авачуттха̄ти. а̄ма, маха̄ра̄джа, са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахам̣, тасса ме дхаммасса пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти. ‘‘са̄дху са̄дху, бханте, ануччхавикамидам̣ тумха̄ка’’нти ватва̄ пакка̄ми. идам̣ бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти еттха ваттху.
бра̄хман̣атиссабхайе пана бха̄тарага̄мава̄сино на̄гаттхерийа̄ ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су. тхерӣ паччӯсасамайе ‘‘ативийа аппаниггхосо га̄мо, упадха̄ретха та̄ва̄’’ти дахарабхиккхунийо а̄ха. та̄ гантва̄ саббесам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамма тхерийа̄ а̄рочесум̣. са̄ сутва̄ ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха, аттано уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄ресуйева йогам̣ каротха̄’’ти ватва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ па̄рупитва̄ аттадва̄дасама̄ га̄мадва̄ре нигродхаруккхамӯле ат̣т̣ха̄си. руккхе адхиваттха̄ девата̄ два̄дасаннампи бхиккхунӣнам̣ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄, ‘‘аййе, ан̃н̃аттха ма̄ гаччхатха, ниччам̣ идхева а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти а̄ха. тхерийа̄ пана канит̣т̣хабха̄та̄ на̄гаттхеро на̄ма аттхи. со ‘‘махантам̣ бхайам̣, на сакка̄ йа̄петум̣, паратӣрам̣ гамисса̄мӣ’’ти аттадва̄дасамова аттано васанат̣т̣ха̄на̄ никкханто ‘‘тхерим̣ дисва̄ гамисса̄мӣ’’ти бха̄тарага̄мам̣ а̄гато. тхерӣ ‘‘тхера̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ аййа̄’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄рочеси. са̄ ‘‘аджджа екадивасам̣ виха̄рева васитва̄ све гамиссатха̄’’ти а̄ха. тхера̄ виха̄рам̣ агамим̣су.
тхерӣ пунадивасе руккхамӯле пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘ват̣т̣иссати тхерӣ’’ти ватва̄ тун̣хӣ ат̣т̣ха̄си. дхаммико, та̄та, пин̣д̣апа̄то, куккуччам̣ акатва̄ парибхун̃джатха̄ти. ват̣т̣иссати тхерӣти? са̄ паттам̣ гахетва̄ а̄ка̄се кхипи, патто а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. тхеро ‘‘саттата̄ламатте т̣хитампи бхиккхунӣбхаттамева тхерӣ’’ти ватва̄ ‘‘бхайам̣ на̄ма саббака̄лам̣ на хоти, бхайе вӯпасанте арийавам̣сам̣ катхайама̄но, ‘бхо пин̣д̣апа̄тика, бхиккхунӣбхаттам̣ бхун̃джитва̄ вӣтина̄майиттха̄’ти читтена анувадийама̄но сантхамбхитум̣ на саккхисса̄ми, аппаматта̄ хотха тхерийо’’ти маггам̣ пат̣ипаджджи.
руккхадевата̄пи ‘‘саче тхеро тхерийа̄ хаттхато пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джиссати, на там̣ ниваттесса̄ми. саче на парибхун̃джиссати, ниваттесса̄мӣ’’ти чинтайама̄на̄ т̣хатва̄ тхерасса гаманам̣ дисва̄ руккха̄ оруйха ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти ватва̄ паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ руккхамӯлам̣йева а̄нетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ катабхаттакиччам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ два̄даса бхиккхунийо два̄даса ча бхиккхӯ сатта васса̄ни упат̣т̣хахи. идам̣ девата̄ уссуккам̣ а̄паджджантӣти еттха ваттху. татра хи тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси.
акхан̣д̣а̄нӣтиа̄дӣсу йасса саттасу а̄паттиккхандхесу а̄димхи ва̄ анте ва̄ сиккха̄падам̣ бхиннам̣ хоти, тасса сӣлам̣ парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа кхан̣д̣ам̣ на̄ма. йасса пана вемаджджхе бхиннам̣, тасса чхиддаса̄т̣ако вийа чхиддам̣ на̄ма хоти. йасса пат̣ипа̄т̣ийа̄ две тӣн̣и бхинна̄ни, тасса пит̣т̣хийам̣ ва̄ куччхийам̣ ва̄ ут̣т̣хитена висабха̄гаван̣н̣ена ка̄л̣аратта̄дӣнам̣ ан̃н̃атараван̣н̣а̄ га̄вӣ вийа сабалам̣ на̄ма хоти. йасса антарантара̄ бхинна̄ни, тасса антарантара̄ висабха̄габиндувичитра̄ га̄вӣ вийа камма̄сам̣ на̄ма хоти. йасса пана саббена саббам̣ абхинна̄ни, тасса та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни на̄ма хонти. та̄ни панета̄ни тан̣ха̄да̄сабйато мочетва̄ бхуджиссабха̄вакаран̣ато бхуджисса̄ни, буддха̄дӣхи вин̃н̃ӯхи пасаттхатта̄ вин̃н̃уппасаттха̄ни, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ ‘‘идам̣ на̄ма твам̣ а̄паннапуббо’’ти кеначи пара̄мат̣т̣хум̣ асаккун̣еййатта̄ ча апара̄мат̣т̣ха̄ни, упача̄расама̄дхим̣ аппана̄сама̄дхим̣ ва̄ сам̣ваттайантӣти сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣти вуччанти.
сӣласа̄ман̃н̃агато вихаратӣти тесу тесу диса̄бха̄гесу вихарантехи бхиккхӯхи саддхим̣ сама̄набха̄вӯпагатасӣло вихарати. сота̄панна̄дӣнан̃хи сӣлам̣ самуддантарепи девалокепи васанта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ сота̄панна̄дӣнам̣ сӣлена сама̄намева хоти, наттхи маггасӣле на̄наттам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
йа̄йам̣ дит̣т̣хӣти маггасампайутта̄ самма̄дит̣т̣хи. арийа̄ти ниддоса̄. ниййа̄тӣти ниййа̄ника̄. таккарасса̄ти йо татха̄ка̄рӣ хоти. дуккхаккхайа̄йа̄ти саббадуккхаккхайаттхам̣. дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агатоти сама̄надит̣т̣хибха̄вам̣ упагато хутва̄ вихаратӣти.
2. дутийаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе йо те дхамме пӯрети, там̣ сабрахмача̄рӣнам̣ пийам̣ каронтӣти пийакаран̣а̄. гарум̣ каронтӣти гарукаран̣а̄. сан̇гаха̄йа̄ти сан̇ган̣ханаттха̄йа. авива̄да̄йа̄ти авиваданаттха̄йа. са̄маггийа̄ти самаггабха̄ваттха̄йа. екӣбха̄ва̄йа̄ти екабха̄ваттха̄йа нинна̄на̄каран̣а̄йа. сам̣ваттантӣти ваттанти паваттанти.
3. нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе нисса̄ран̣ӣйа̄ дха̄туйоти ниссаран̣адха̄туйова. метта̄ хи кхо ме четовимуттӣти еттха паччанӣкадхаммехи вимуттатта̄ тикачатуккаджджха̄ника̄ метта̄ва метта̄четовимутти на̄ма. бха̄вита̄ти вад̣д̣хита̄. бахулӣката̄ти пунаппунам̣ ката̄. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄насадиса̄ ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣ха̄ ката̄. анут̣т̣хита̄ти адхит̣т̣хита̄. паричита̄ти самантато чита̄ а̄чита̄ упачита̄. сусама̄раддха̄ти суппагун̣акаран̣ена сут̣т̣ху сама̄раддха̄. парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣти парийа̄дийитва̄ гахетва̄ тит̣т̣хати. ма̄ хевантисса вачанӣйоти йасма̄ абхӯтабйа̄каран̣ам̣ бйа̄кароти, тасма̄ ‘‘ма̄ евам̣ бхан̣ӣ’’ти ваттаббо. йадидам̣ метта̄четовимуттӣти йа̄ айам̣ метта̄четовимутти, идам̣ ниссаран̣ам̣ бйа̄па̄дасса, бйа̄па̄дато ниссат̣а̄ти аттхо. йо пана метта̄йа тикачатуккаджджха̄нато вут̣т̣хито сан̇кха̄ре саммаситва̄ татийамаггам̣ патва̄ ‘‘пуна бйа̄па̄до наттхӣ’’ти татийапхалена нибба̄нам̣ пассати, тасса читтам̣ аччантаниссаран̣ам̣ бйа̄па̄дасса. етенупа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо.
анимитта̄четовимуттӣти балававипассана̄. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана арахаттапхаласама̄паттӣти ваданти. са̄ хи ра̄ганимитта̄дӣнан̃чева рӯпанимитта̄дӣнан̃ча ниччанимитта̄дӣнан̃ча абха̄ва̄ анимитта̄ти вутта̄. нимитта̄нуса̄рӣти вуттаппабхедам̣ нимиттам̣ анусаран̣асабха̄вам̣.
асмӣти асмима̄но. айамахамасмӣти пан̃часу кхандхесу айам̣ на̄ма ахам̣ асмӣти. етта̄вата̄ арахаттам̣ бйа̄катам̣ хоти. вичикиччха̄катхам̣катха̄салланти вичикиччха̄бхӯтам̣ катхам̣катха̄саллам̣. ма̄ хевантисса вачанӣйоти саче те пат̣хамамаггаваджджха̄ вичикиччха̄ уппаджджати, арахаттабйа̄каран̣ам̣ миччха̄ хоти, тасма̄ ‘‘ма̄ абхӯтам̣ ган̣хӣ’’ти ва̄ретаббо. асмӣти ма̄насамуггха̄тоти арахаттамагго. арахаттамаггапхалавасена хи нибба̄не дит̣т̣хе пуна асмима̄но наттхӣти арахаттамагго ‘‘асмӣти ма̄насамуггха̄то’’ти вутто. ити имасмим̣ сутте абхӯтабйа̄каран̣ам̣ на̄ма катхитам̣.
4. бхаддакасуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе на бхаддаканти на ладдхакам̣. таттха йо хи бхӣтабхӣто марати, тасса на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти. йо апа̄йе пат̣исандхим̣ ган̣ха̄ти, тасса на бхаддика̄ ка̄лакирийа̄ хоти. камма̄ра̄мотиа̄дӣсу а̄раман̣ам̣ а̄ра̄мо, абхиратӣти аттхо. виха̄ракаран̣а̄димхи навакамме а̄ра̄мо асса̄ти камма̄ра̄мо. тасмим̣йева камме ратоти каммарато. тадева камма̄ра̄матам̣ пунаппунам̣ йуттоти ануйутто. еса найо саббаттха. еттха ча бхассанти а̄ла̄пасалла̄по. нидда̄ти соппам̣. сан̇ган̣ика̄ти ган̣асан̇ган̣ика̄. са̄ ‘‘екасса дутийо хоти, двиннам̣ хоти татийако’’тиа̄дина̄ найена ведитабба̄. сам̣сагготи дассанасаванасамулла̄пасамбхогака̄йасам̣саггавасена паватто сам̣сат̣т̣хабха̄во. папан̃чоти тан̣ха̄дит̣т̣хима̄навасена паватто мадана̄ка̄расан̣т̣хито килесапапан̃чо. сакка̄йанти тебхӯмакават̣т̣ам̣. самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄ти хетуна̄ найена сакалават̣т̣адуккхасса париват̣умапариччхедакаран̣аттхам̣. маготи магасадисо. ниппапан̃чападети нибба̄нападе. а̄ра̄дхайӣти парипӯрайи там̣ сампа̄десӣти.
5. анутаппийасуттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме анутаппа̄ти анусочитабба̄ анута̄пака̄рӣ. имесу двӣсупи суттесу га̄тха̄су ча ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
6. накулапитусуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе ба̄л̣хагила̄ноти адхиматтагила̄но. етадавоча̄ти са̄микасса бхесаджджам̣ катва̄ бйа̄дхим̣ вӯпасаметум̣ асакконтӣ ида̄ни сӣхана̄дам̣ надитва̄ саччакирийа̄йа бйа̄дхим̣ вӯпасаметум̣ сантике нисӣдитва̄ етам̣ ‘‘ма̄ кхо тва’’нтиа̄дивачанам̣ авоча. са̄пеккхоти сатан̣хо. на накулама̄та̄ти еттха на-ка̄ро на саккхатӣти евам̣ парападена йоджетаббо. сантхаритунти ниччхиддам̣ ка̄тум̣, сан̣т̣хапетунти аттхо. вен̣им̣ оликхитунти ел̣акалома̄ни каппетва̄ виджат̣етва̄ вен̣им̣ ка̄тум̣.
ан̃н̃ам̣ гхарам̣ гамиссатӣти ан̃н̃ам̣ са̄микам̣ ган̣хиссати. сол̣аса васса̄ни гахат̣т̣хакам̣ брахмачарийам̣ сама̄чин̣н̣анти ито сол̣асавассаматтхаке гахат̣т̣хабрахмачарийава̄со сама̄чин̣н̣о. дассанака̄матара̄ти атирекена дассанака̄ма̄. имехи тӣхи ан̇гехи сӣхана̄дам̣ надитва̄ ‘‘имина̄ саччена тава сарӣре бйа̄дхи пха̄су хотӯ’’ти саччакирийам̣ ака̄си.
ида̄ни бхагавантам̣ саккхим̣ катва̄ аттано сӣла̄дигун̣ехипи саччакирийам̣ ка̄тум̣ сийа̄ кхо пана тетиа̄дима̄ха. таттха парипӯрака̄ринӣти саматтака̄ринӣ. четосаматхасса̄ти сама̄дхикаммат̣т̣ха̄насса. ога̄дхаппатта̄ти ога̄дхам̣ ануппавесам̣ патта̄. патига̄дхаппатта̄ти патига̄дхам̣ патит̣т̣хам̣ патта̄. асса̄саппатта̄ти асса̄сам̣ авассайам̣ патта̄. веса̄раджджаппатта̄ти соманассан̃а̄н̣ам̣ патта̄. апараппаччайа̄ти параппаччайо вуччати парасаддха̄ парапаттийа̄йана̄, та̄йа вирахита̄ти аттхо. имехи тӣхи ан̇гехи аттано гун̣е а̄раббха саччакирийам̣ ака̄си. гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄но хутва̄ вут̣т̣хито. йа̄вата̄ти йаттика̄йо. та̄сам̣ ан̃н̃атара̄ти та̄сам̣ антаре ека̄. анукампика̄ти хита̄нукампика̄. ова̄дика̄ти ова̄дада̄йика̄. ануса̄сика̄ти анусит̣т̣хида̄йика̄.
7. соппасуттаван̣н̣ана̄
17. саттаме пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти екӣбха̄ва̄йа дхамманиджджха̄наккхантито пхаласама̄паттивиха̄рато вут̣т̣хито. йатха̄виха̄ранти аттано аттано васанавиха̄рам̣. нава̄ти паббаджджа̄йа навака̄. те пан̃часатаматта̄ ахесум̣. ка̄каччхама̄на̄ти ка̄касаддам̣ каронта̄ данте кха̄данта̄. тхера̄ти тхирабха̄вам̣ патта̄. тена ноти тена ну. сеййасукха̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева. рат̣т̣хикоти йо рат̣т̣хам̣ бхун̃джати. петтан̣икоти йо питара̄ бхутта̄нубхуттам̣ бхун̃джати. сена̄патикоти сена̄йа джет̣т̣хако. га̄мага̄ман̣икоти га̄мабходжако. пӯгага̄ман̣икоти ган̣аджет̣т̣хако. авипассако кусала̄нам̣ дхамма̄нанти кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ анесако агавесако хутва̄. бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нанти саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхамма̄нам̣.
8. маччхабандхасуттаван̣н̣ана̄
18. ат̣т̣хаме маччхиканти маччхагха̄такам̣. хаттхина̄ йа̄тӣти хаттхийа̄йӣ. паратопи есева найо. ваджджхети вадхитаббе. вадха̄йанӣтети вадха̄йа упанӣте. па̄пакена манаса̄ти ла̄макена вадхакачиттена. па̄л̣ийам̣ пана вадха̄йупанӣтети ликханти. ма̄гавикоти мигагха̄тако. ко пана ва̄до мануссабхӯтанти йо мануссабхӯтам̣ па̄пакена манаса̄ анупеккхати, тасса сампаттийа̄ абха̄ве кимева ваттаббам̣. идам̣ па̄пакасса каммуно анит̣т̣хапхалабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣. йесам̣ пана та̄дисам̣ каммам̣ каронта̄нампи йасапат̣ила̄бхо хоти, тесам̣ там̣ акусалам̣ нисса̄йа кусалам̣ випаччатӣти ведитаббам̣. тена панасса акусалакаммена упахататта̄ випа̄ко на чират̣т̣хитико хоти. имасмим̣ сутте акусалапаккхова катхито.
9. пат̣хамамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
19. наваме на̄тикети евам̣на̄маке га̄ме. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄майе па̄са̄де. аматогадха̄ти нибба̄ногадха̄, нибба̄напатит̣т̣ха̄ти аттхо. бха̄ветха ноти бха̄ветха ну. маран̣ассатинти маран̣ассатикаммат̣т̣ха̄нам̣. ахо вата̄ти паттханаттхе нипа̄то. бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти тумха̄кам̣ са̄сане мама киччам̣ баху катам̣ асса. тадантаранти там̣ антарам̣ кхан̣ам̣ ока̄сам̣. ассаситва̄ ва̄ пассаса̄мӣти еттха асса̄со вуччати анто пависанава̄то, пасса̄со бахи никкхаманава̄то. ити айам̣ бхиккху йа̄ва анто павит̣т̣хава̄то бахи никкхамати, бахи никкханто ва̄то анто пависати, та̄ва джӣвитам̣ паттхенто евама̄ха. дандханти мандам̣ гарукам̣ асӣгхаппаваттам̣. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти арахаттапхалаттха̄йа. имасмим̣ сутте маран̣ассати арахаттам̣ па̄петва̄ катхита̄ти.
10. дутийамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме патигата̄йа̄ти пат̣ипанна̄йа. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. со мамасса антара̄йоти еттха тивидхо антара̄йо джӣвитантара̄йо, саман̣адхаммантара̄йо, путхуджджанака̄лакирийам̣ каронтасса саггантара̄йо чева маггантара̄йо ча̄ти. там̣ саббампи сандха̄йевама̄ха. бйа̄паджджеййа̄ти аджин̣н̣ака̄дивасена випаджджеййа. адхиматтоти балава̄. чхандоти каттукамйата̄чхандо. ва̄йа̄моти пайогавӣрийам̣. усса̄хоти усса̄панавӣрийам̣. уссол̣хӣти сампа̄данавӣрийам̣. аппат̣ива̄нӣти ануккан̣т̣хана̄ аппат̣исан̇гхаран̣а̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
са̄ран̣ӣйавагго дутийо.
3. ануттарийавагго
1-2. са̄макасутта̄диван̣н̣ана̄
21-22. татийасса пат̣хаме са̄мага̄макети са̄мака̄нам̣ уссаннатта̄ евам̣ладдхана̄ме га̄маке. поккхаран̣ийа̄йанти поккхаран̣ийа̄на̄маке виха̄ре. абхикканта̄йа раттийа̄ти раттийа̄ пат̣хамайа̄мам̣ атиккамма маджджхимайа̄ме сампатте. абхиккантаван̣н̣а̄ти абхиккантаатимана̄паван̣н̣а̄. кевалакаппанти сакалакаппам̣. поккхаран̣ийам̣ обха̄сетва̄ти поккхаран̣ийа̄на̄макам̣ маха̄виха̄рам̣ аттано обха̄сена пхаритва̄. саманун̃н̃оти сама̄наанун̃н̃о сама̄начитто. довачассата̄ти дуббачабха̄во. па̄памиттата̄ти ла̄макамиттата̄. имасмим̣ сутте париха̄нийадхамма̄ва катхита̄. дутийе апариха̄нийадхамма̄ локуттарамиссака̄ катхита̄.
3. бхайасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе ка̄мара̄гаратта̄йанти ка̄мара̄гаратто айам̣. чхандара̄гавинибаддхоти чхандара̄гена винибаддхо. бхайа̄ти читтутра̄сабхайа̄. пан̇ка̄ти килесапан̇като. сан̇го пан̇ко ча убхайанти сан̇го ча пан̇ко ча идампи убхайам̣. ете ка̄ма̄ павуччанти, йаттха сатто путхуджджаноти йасмим̣ сан̇ге ча пан̇ке ча путхуджджано сатто лагго лаггито палибуддхо. упа̄да̄нети чатуббидхе упа̄да̄не. джа̄тимаран̣асамбхавети джа̄тийа̄ ча маран̣асса ча самбхаве паччайабхӯте. анупа̄да̄ вимуччантӣти анупа̄дийитва̄ вимуччанти. джа̄тимаран̣асан̇кхайети джа̄тимаран̣а̄нам̣ сан̇кхайасан̇кха̄те нибба̄не, нибба̄на̄рамман̣а̄йа вимуттийа̄ вимуччантӣти аттхо. имасмим̣ т̣ха̄не виват̣т̣етва̄ арахаттамева патто еса бхиккху. ида̄ни там̣ кхӣн̣а̄савам̣ тхоменто те кхемаппатта̄тиа̄дима̄ха. таттха кхемаппатта̄ти кхемабха̄вам̣ патта̄. сукхиноти локуттарасукхена сукхита̄. дит̣т̣хадхамма̄бхиниббута̄ти аббхантаре килеса̄бха̄вена дит̣т̣хадхаммейева абхиниббута̄. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхетва̄ га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣ам̣ катхитам̣.
4. химавантасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе пада̄леййа̄ти бхиндеййа. чхава̄йа̄ти ла̄мика̄йа. сама̄дхисса сама̄паттикусало хотӣти а̄ха̄расаппа̄йаутусаппа̄йа̄ни париггахетва̄ сама̄дхим̣ сама̄паджджитум̣ кусало хоти чхеко саматтхо пат̣ибало. сама̄дхисса т̣хитикусалоти сама̄дхисса т̣хитийам̣ кусало, сама̄дхим̣ т̣хапетум̣ саккотӣти аттхо. сама̄дхисса вут̣т̣ха̄накусалоти сама̄дхисса вут̣т̣ха̄не кусало, йатха̄париччхедена вут̣т̣ха̄тум̣ саккотӣти аттхо. сама̄дхисса каллитакусалоти сама̄дхисса каллата̄йа кусало, сама̄дхичиттам̣ ха̄сетум̣ каллам̣ ка̄тум̣ саккотӣти аттхо. сама̄дхисса гочаракусалоти сама̄дхисса асаппа̄йе анупака̄раке дхамме ваджджетва̄ саппа̄йе упака̄раке севантопи, ‘‘айам̣ сама̄дхинимитта̄рамман̣о айам̣ лаккхан̣а̄рамман̣о’’ти джа̄нантопи сама̄дхисса гочаракусало на̄ма хоти. сама̄дхисса абхинӣха̄ракусалоти упариупарисама̄паттисама̄паджджанаттха̄йа пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄дхим̣ абхинӣхаритум̣ сакконто сама̄дхисса абхинӣха̄ракусало на̄ма хоти. со пат̣хамаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа дутийам̣ сама̄паджджати, дутийаджджха̄на̄…пе… татийаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа чатуттхам̣ сама̄паджджатӣти.
5. ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
25. пан̃чаме ануссатит̣т̣ха̄на̄нӣти ануссатика̄ран̣а̄ни. итипи со бхагава̄тиа̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.123 а̄дайо) виттха̄рита̄нева. идампи кхо, бхиккхаве, а̄рамман̣ам̣ каритва̄ти идам̣ буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ каритва̄. висуджджхантӣти парамависуддхим̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣анти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева. имасмим̣ пана сутте чха ануссатит̣т̣ха̄на̄ни миссака̄ни катхита̄нӣти ведитабба̄ни.
6. маха̄качча̄насуттаван̣н̣ана̄
26. чхат̣т̣хе самба̄дхети пан̃чака̄магун̣асамба̄дхе. ока̄са̄дхигамоти еттха ока̄са̄ вуччанти чха ануссатит̣т̣ха̄на̄ни, тесам̣ адхигамо. висуддхийа̄ти висуджджханаттха̄йа. сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄ти сока̄нан̃ча паридева̄нан̃ча саматиккаматтха̄йа. аттхан̇гама̄йа̄ти аттхам̣ гаманаттха̄йа. н̃а̄йасса адхигама̄йа̄ти сахавипассанакасса маггасса адхигаманаттха̄йа. нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄ти апаччайапаринибба̄насса паччаккхакирийаттха̄йа.
саббасоти сабба̄ка̄рена. а̄ка̄сасамена̄ти алагганат̣т̣хена чева апалибуддхат̣т̣хена ча а̄ка̄сасадисена. випулена̄ти на париттакена. махаггатена̄ти махантабха̄вам̣ гатена, махантехи ва̄ арийаса̄вакехи гатена, пат̣ипаннена̄ти аттхо. аппама̄н̣ена̄ти пхаран̣ааппама̄н̣ата̄йа аппама̄н̣ена. аверена̄ти акусалаверапуггалаверарахитена. абйа̄паджджхена̄ти кодхадуккхаваджджитена. саббаметам̣ буддха̄нуссатичиттамева сандха̄йа вуттам̣. паратопи есева найо. висуддхидхамма̄ти висуджджханасабха̄ва̄. имасмимпи сутте чха ануссатит̣т̣ха̄на̄ни миссака̄нева катхита̄нӣти.
7. пат̣хамасамайасуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме манобха̄ванӣйасса̄ти еттха манам̣ бха̄вети вад̣д̣хетӣти манобха̄ванӣйо. дассана̄йа̄ти дассанаттхам̣. ниссаран̣анти ниггаманам̣ вӯпасаманам̣. дхаммам̣ десетӣти ка̄мара̄гаппаджаханаттха̄йа асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхети. дутийава̄ра̄дӣсу бйа̄па̄даппаха̄на̄йа метта̄каммат̣т̣ха̄нам̣, тхинамиддхаппаха̄на̄йа тхинамиддхавиноданакаммат̣т̣ха̄нам̣, а̄локасан̃н̃ам̣ ва̄ вӣрийа̄рамбхаваттхуа̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣, уддхаччакуккуччаппаха̄на̄йа саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣, вичикиччха̄паха̄на̄йа тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣акатхам̣ катхенто дхаммам̣ десетӣти ведитаббо. а̄гамма̄ти а̄раббха. манасикарототи а̄рамман̣авасена читте каронтасса. анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣти анантара̄йена а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
8. дутийасамайасуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме ман̣д̣алама̄л̣ети бходжанаса̄ла̄йа. ча̄риттакиламатхоти пин̣д̣апа̄тачарийа̄йа уппаннакиламатхо. бхаттакиламатхоти бхаттадаратхо. виха̄рапаччха̄йа̄йанти виха̄рапаччанте чха̄йа̄йа. йадевасса дива̄ сама̄дхинимиттам̣ манасикатам̣ хотӣти йам̣ ева тасса тато пуримадивасабха̄ге саматханимиттам̣ читте катам̣ хоти. тадевасса тасмим̣ самайе самуда̄чаратӣти там̣йева етасса тасмим̣ самайе дива̄виха̄ре нисиннасса манодва̄ре сан̃чарати. оджат̣т̣ха̄йӣти оджа̄йа т̣хито патит̣т̣хито. пха̄сукасса хотӣти пха̄сукам̣ асса хоти. саммукха̄ти катхентасса саммукхат̣т̣ха̄не. сутанти сотена сутам̣. пат̣иггахитанти читтена пат̣иггахитам̣.
9. уда̄йӣсуттаван̣н̣ана̄
29. наваме уда̄йинти ла̄л̣уда̄йиттхерам̣. сун̣омахам̣, а̄вусоти, а̄вусо, на̄хам̣ бадхиро, сун̣а̄ми бхагавато вачанам̣, пан̃хам̣ пана упапариккха̄мӣти. адхичиттанти сама̄дхивипассана̄читтам̣. идам̣, бханте, ануссатит̣т̣ха̄нанти идам̣ джха̄наттайасан̇кха̄там̣ ануссатика̄ран̣ам̣. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа сам̣ваттатӣти имасмим̣йева аттабха̄ве сукхавиха̄раттха̄йа паваттати. а̄локасан̃н̃анти а̄локанимитте уппаннасан̃н̃ам̣. дива̄ сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄тӣти дива̄ти сан̃н̃ам̣ т̣хапети. йатха̄ дива̄ татха̄ раттинти йатха̄нена дива̄ а̄локасан̃н̃а̄ манасиката̄, раттимпи татхева там̣ манаси кароти. йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄ти йатха̄ ва̄нена раттим̣ а̄локасан̃н̃а̄ манасиката̄, дива̄пи там̣ татхева манаси кароти. виват̣ена̄ти па̄кат̣ена. апарийонаддхена̄ти нӣваран̣ехи анонаддхена. саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄ветӣти диббачаккхун̃а̄н̣аттха̄йа сахобха̄сакам̣ читтам̣ брӯхети вад̣д̣хети. йам̣ пана ‘‘а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣ’’ти вуттам̣, там̣ тхинамиддхавинодана̄локасан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на диббачаккхун̃а̄н̣а̄локанти ведитаббам̣. н̃а̄н̣адассанаппат̣ила̄бха̄йа̄ти диббачаккхусан̇кха̄тасса н̃а̄н̣адассанасса пат̣ила̄бха̄йа.
имамева ка̄йантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ сабба̄ка̄рена виттха̄рато висуддхимагге ка̄йагата̄сатикаммат̣т̣ха̄не вуттам̣. ка̄мара̄гаппаха̄на̄йа̄ти пан̃чака̄магун̣икасса ра̄гасса паха̄наттха̄йа. сеййатха̄пи пассеййа̄ти йатха̄ пассеййа. сарӣранти матасарӣрам̣. сиватхика̄йа чхад̣д̣итанти суса̄не апавиддхам̣. ека̄хам̣ матасса асса̄ти ека̄хаматам̣. двӣхам̣ матасса асса̄ти двӣхаматам̣. тӣхам̣ матасса асса̄ти тӣхаматам̣. бхаста̄ вийа ва̄йуна̄ уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ йатха̄нуккамам̣ самуггатена сӯнабха̄вена дхума̄татта̄ уддхума̄там̣, уддхума̄тамева уддхума̄такам̣. пат̣икӯлатта̄ ва̄ куччхитам̣ уддхума̄танти уддхума̄такам̣. винӣлам̣ вуччати випарибхиннаван̣н̣ам̣, винӣламева винӣлакам̣. пат̣икӯлатта̄ ва̄ куччхитам̣ винӣланти винӣлакам̣. мам̣суссадат̣т̣ха̄несу раттаван̣н̣асса пуббасанничайат̣т̣ха̄несу сетаван̣н̣асса йебхуййена ча нӣлаван̣н̣асса нӣлат̣т̣ха̄не нӣласа̄т̣акапа̄рутассева чхавасарӣрассетам̣ адхивачанам̣. парибхиннат̣т̣ха̄нехи навахи ва̄ ван̣амукхехи виссандама̄нам̣ пуббам̣ випуббам̣, випуббамева випуббакам̣. пат̣икӯлатта̄ ва̄ куччхитам̣ випуббанти випуббакам̣. випуббакам̣ джа̄там̣ татха̄бха̄вам̣ гатанти випуббакаджа̄там̣.
со имамева ка̄йанти со бхиккху имам̣ аттано ка̄йам̣ тена ка̄йена саддхим̣ н̃а̄н̣ена упасам̣харати упанети. катхам̣? айампи кхо ка̄йо евам̣дхаммо евам̣бха̄вӣ евам̣анатӣтоти. идам̣ вуттам̣ хоти – а̄йу усма̄ вин̃н̃а̄н̣анти имесам̣ тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ аттхита̄йа айам̣ ка̄йо т̣ха̄нагамана̄дикхамо хоти, имесам̣ пана вигама̄ айампи евам̣дхаммо евам̣пӯтикасабха̄войева̄ти. евам̣бха̄вӣти евамевам̣ уддхума̄та̄дибхедо бхависсати. евам̣ анатӣтоти евам̣ уддхума̄та̄дибха̄вам̣ анатикканто.
кхаджджама̄нанти удара̄дӣсу нисӣдитва̄ ударамам̣саот̣т̣хамам̣сааккхикамам̣са̄дӣни лун̃читва̄ лун̃читва̄ кха̄дийама̄нам̣. самам̣салохитанти сеса̄васесамам̣салохитайуттам̣. ниммам̣салохитамаккхитанти мам̣се кхӣн̣епи лохитам̣ на суссати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘ниммам̣салохитамаккхита’’нти. ан̃н̃ена̄ти ан̃н̃ена диса̄бха̄гена. хаттхат̣т̣хиканти чатусат̣т̣хибхедампи хаттхат̣т̣хикам̣ па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ виппакин̣н̣ам̣. па̄дат̣т̣хика̄дӣсупи есева найо. теровассика̄нӣти атиккантасам̣ваччхара̄ни. пӯтӣнӣти аббхока̄се т̣хита̄ни ва̄та̄тапавут̣т̣хисампхассена теровассика̄нева пӯтӣни хонти, антобхӯмигата̄ни пана чиратарам̣ тит̣т̣ханти. чун̣н̣акаджа̄та̄нӣти чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ хутва̄ виппакин̣н̣а̄ни. саббаттха со имамева̄ти вуттанайена кхаджджама̄на̄дӣнам̣ васена йоджана̄ ка̄табба̄. асмима̄насамуггха̄та̄йа̄ти асмӣти паваттасса нававидхасса ма̄насса самуггха̄таттха̄йа. анекадха̄тупат̣иведха̄йа̄ти анекадха̄тӯнам̣ пат̣ивиджджханаттха̄йа. сатова абхиккаматӣти гаччханто сатипан̃н̃а̄хи саманна̄гатова гаччхати. сатова пат̣иккаматӣти пат̣иниваттантопи сатипан̃н̃а̄хи саманна̄гатова ниваттати. сесападесупи есева найо. сатисампаджан̃н̃а̄йа̄ти сатийа̄ ча н̃а̄н̣асса ча аттха̄йа. ити имасмим̣ сутте сатин̃а̄н̣а̄ни миссака̄ни катхита̄нӣти.
10. ануттарийасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме учча̄вачанти йам̣ кин̃чи махантакхуддакам̣, уччанӣчам̣ ва̄. хӣнанти нихӣнам̣. гамманти га̄мава̄сика̄нам̣ дассанам̣. потхуджджаниканти путхуджджана̄нам̣ сантакам̣. анарийанти на арийам̣ на уттамам̣ на парисуддхам̣. анаттхасам̣хитанти на аттхасаннисситам̣. на ниббида̄йа̄ти на ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа. на вира̄га̄йа̄ти на ра̄га̄дӣнам̣ вираджджанаттха̄йа. на ниродха̄йа̄ти на ра̄га̄дӣнам̣ аппаваттиниродха̄йа. на упасама̄йа̄ти на ра̄га̄дӣнам̣ вӯпасаманаттха̄йа. на абхин̃н̃а̄йа̄ти на абхиджа̄нанаттха̄йа. на самбодха̄йа̄ти на самбодхисан̇кха̄тасса чатумагган̃а̄н̣асса пат̣ивиджджханаттха̄йа. на нибба̄на̄йа̄ти на нибба̄насса саччхикирийа̄йа.
нивит̣т̣хасаддхоти патит̣т̣хитасаддхо. нивит̣т̣хапемоти патит̣т̣хитапемо. екантагатоти екантам̣ гато, ачалаппаттоти аттхо. абхиппасанноти ативийа пасанно. етада̄нуттарийанти етам̣ ануттарам̣. хаттхисмимпи сиккхатӣти хаттхинимиттам̣ сиккхитаббам̣ хаттхисиппам̣ сиккхати. сесападесупи есева найо. учча̄вачанти махантакхуддакам̣ сиппам̣ сиккхати.
упат̣т̣хита̄ па̄ричарийети па̄ричарийа̄йа паччупат̣т̣хита̄. бха̄вайанти ануссатинти ануттарам̣ ануссатим̣ бха̄венти. вивекаппат̣исам̣йуттанти нибба̄нанисситам̣ катва̄. кхеманти нирупаддавам̣. аматага̄минанти нибба̄нага̄минам̣, арийамаггам̣ бха̄вентӣти аттхо. аппама̄де памодита̄ти сатийа̄ авиппава̄сасан̇кха̄те аппама̄де а̄модита̄ памодита̄. нипака̄ти непаккена саманна̄гата̄. сӣласам̣вута̄ти сӣлена сам̣вута̄ пихита̄. те ве ка̄лена паччентӣти те ве йуттаппайуттака̄ле джа̄нанти. йаттха дуккхам̣ нируджджхатӣти йасмим̣ т̣ха̄не сакалам̣ ват̣т̣адуккхам̣ нируджджхати, там̣ аматам̣ маха̄нибба̄нам̣ те бхиккхӯ джа̄нантӣти. имасмим̣ сутте чха ануттарийа̄ни миссака̄ни катхита̄нӣти.
ануттарийавагго татийо.
4. девата̄вагго
1. секхасуттаван̣н̣ана̄
31. чатуттхасса пат̣хаме секхасса̄ти саттавидхасса секхасса. путхуджджане пана ваттаббамева наттхи. париха̄на̄йа̄ти упарӯпаригун̣апариха̄на̄йа.
2-3. апариха̄насуттадвайаван̣н̣ана̄
32-33. дутийе саттхуга̄равата̄ти саттхари гарубха̄во. дхаммага̄равата̄ти нававидхе локуттарадхамме гарубха̄во. сан̇гхага̄равата̄ти сан̇гхе гарубха̄во. сиккха̄га̄равата̄ти тӣсу сиккха̄су гарубха̄во. аппама̄дага̄равата̄ти аппама̄де гарубха̄во. пат̣исантха̄рага̄равата̄ти дхамма̄мисавасена дувидхе пат̣исантха̄ре гарубха̄во. саттха̄ гару асса̄ти саттхугару. дхаммо гару асса̄ти дхаммагару. тиббага̄равоти бахалага̄раво. пат̣исантха̄ре га̄раво асса̄ти пат̣исантха̄рага̄раво. татийе саппатиссоти саджет̣т̣хако сага̄раво. хироттаппам̣ панеттха миссакам̣ катхитам̣.
4. маха̄моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе тиссо на̄ма бхиккхӯти тхерассева саддхивиха̄рико. махиддхико маха̄нубха̄воти иджджханат̣т̣хена махатӣ иддхи асса̄ти махиддхико. анупхаран̣ат̣т̣хена маха̄ а̄нубха̄во асса̄ти маха̄нубха̄во. чирассам̣ кхо, ма̄риса моггалла̄на, имам̣ парийа̄йамака̄сӣти еварӯпам̣ локе пакатийа̄ пийасамуда̄ха̄равачанам̣ хоти. локийа̄ хи чирассам̣ а̄гатампи ана̄гатапуббампи мана̄паджа̄тийам̣ а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘куто бхавам̣ а̄гато, чирассам̣ бхавам̣ а̄гато, катхам̣ те идха̄гаманамагго н̃а̄то, ким̣ маггамӯл̣хосӣ’’тиа̄дӣни ваданти. айам̣ пана а̄гатапуббатта̄йева евама̄ха. тхеро хи ка̄лена ка̄лам̣ брахмалокам̣ гаччхатийева. таттха парийа̄йамака̄сӣти ва̄рам̣ ака̄си. йадидам̣ идха̄гамана̄йа̄ти йо айам̣ идха̄гамана̄йа ва̄ро, там̣ чирассам̣ ака̄сӣти вуттам̣ хоти. идама̄санам̣ пан̃н̃аттанти маха̄рахам̣ брахмапаллан̇кам̣ пан̃н̃а̄петва̄ евама̄ха. авеччаппаса̄дена̄ти адхигатена ачалена маггаппаса̄дена. имасмим̣ сутте сота̄паттимагган̃а̄н̣ам̣ катхитам̣.
5. виджджа̄бха̄гийасуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме виджджа̄бха̄гийа̄ти виджджа̄кот̣т̣ха̄сика̄. аниччасан̃н̃а̄ти аничча̄нупассана̄н̃а̄н̣е уппаннасан̃н̃а̄. аничче дуккхасан̃н̃а̄ти дуккха̄нупассана̄н̃а̄н̣е уппаннасан̃н̃а̄. дуккхе анаттасан̃н̃а̄ти анатта̄нупассана̄н̃а̄н̣е уппаннасан̃н̃а̄. паха̄насан̃н̃а̄ти паха̄на̄нупассана̄н̃а̄н̣е уппаннасан̃н̃а̄. вира̄гасан̃н̃а̄ти вира̄га̄нупассана̄н̃а̄н̣е уппаннасан̃н̃а̄. ниродхасан̃н̃а̄ти ниродха̄нупассана̄н̃а̄н̣е уппаннасан̃н̃а̄.
6. вива̄дамӯласуттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе вива̄дамӯла̄нӣти вива̄дасса мӯла̄ни. кодханоти куджджханалаккхан̣ена кодхена саманна̄гато. упана̄хӣти верааппат̣иниссаггалаккхан̣ена упана̄хена саманна̄гато. ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нанти двиннам̣ бхиккхӯнам̣ вива̄до катхам̣ деваманусса̄нам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттати? косамбакаккхандхаке вийа двӣсу бхиккхӯсу вива̄дам̣ а̄паннесу тасмим̣ виха̄ре тесам̣ антева̄сика̄ виваданти, тесам̣ ова̄дам̣ ган̣ханто бхиккхунисан̇гхо вивадати. тато тесам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ виваданти, атха манусса̄нам̣ а̄раккхадевата̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хонти. татха̄ дхаммава̄дӣнам̣ а̄раккхадевата̄ дхаммава̄динийо хонти, адхаммава̄дӣнам̣ адхаммава̄динийо. тато а̄раккхадевата̄нам̣ митта̄ бхуммадевата̄ бхиджджанти. евам̣ парампара̄йа йа̄ва брахмалока̄ т̣хапетва̄ арийаса̄ваке саббе деваманусса̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хонти. дхаммава̄дӣхи пана адхаммава̄динова бахутара̄ хонти. тато йам̣ бахукехи гахитам̣, там̣ гаччханти. дхаммам̣ виссаджджетва̄ бахутара̄ва адхаммам̣ ган̣ханти. те адхаммам̣ пураккхатва̄ вихаранта̄ апа̄йе ниббаттанти. евам̣ двиннам̣ бхиккхӯнам̣ вива̄до деваманусса̄нам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти. аджджхаттам̣ ва̄ти тумха̄кам̣ аббхантарапариса̄йа. бахиддха̄ти паресам̣ париса̄йа.
маккхӣти паресам̣ гун̣амаккханалаккхан̣ена маккхена саманна̄гато. пал̣а̄сӣти йугагга̄халаккхан̣ена пал̣а̄сена саманна̄гато. иссукӣти парасса сакка̄ра̄дӣни исса̄йаналаккхан̣а̄йа исса̄йа саманна̄гато. маччхарӣти а̄ва̄самаччхарийа̄дӣхи саманна̄гато. сат̣хоти кера̄т̣ико. ма̄йа̄вӣти катапат̣иччха̄дако. па̄пиччхоти асантасамбха̄ваниччхако дуссӣло. миччха̄дит̣т̣хӣти наттхикава̄дӣ, ахетува̄дӣ, акирийава̄дӣ. сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣти сайам̣ дит̣т̣хамева пара̄масати. а̄дха̄нагга̄хӣти дал̣хагга̄хӣ. дуппат̣иниссаггӣти на сакка̄ хоти гахитам̣ виссаджджа̄петум̣. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣.
7. да̄насуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме вел̣укан̣д̣акӣти вел̣укан̣д̣аканагарава̄синӣ. чхал̣ан̇гасаманна̄гатанти чхахи гун̣ан̇гехи саманна̄гатам̣. даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄петӣти да̄нам̣ дети. пуббева да̄на̄ суманоти да̄нам̣ дасса̄мӣти ма̄сад̣д̣хама̄сато пат̣т̣ха̄йа соманассаппатто хоти. еттха хи пуббечетана̄ дасса̄мӣти читтуппа̄дака̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘ито ут̣т̣хитена да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти кхеттаггахан̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ чинтентасса лаббхати. дадам̣ читтам̣ паса̄детӣти евам̣ вутта̄ мун̃чачетана̄ пана да̄нака̄лейева лаббхати. датва̄ аттамано хотӣти айам̣ пана апарачетана̄ апара̄парам̣ ануссарантасса лаббхати. вӣтара̄га̄ти вигатара̄га̄ кхӣн̣а̄сава̄. ра̄гавинайа̄йа ва̄ пат̣ипанна̄ти ра̄гавинайапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄. уккат̣т̣хадесана̄ чеса̄, на кевалам̣ пана кхӣн̣а̄сава̄нам̣, ана̄га̄ми-сакада̄га̄ми-сота̄панна̄нампи антамасо тадахупаббаджитасса бхан̣д̣ага̄хакаса̄ман̣ерасса̄пи динна̄ даккхин̣а̄ чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄ва хоти. сопи хи сота̄паттимаггаттхамева паббаджито.
йан̃н̃асса сампада̄ти да̄насса парипун̣н̣ата̄. сан̃н̃ата̄ти сӣласан̃н̃амена сан̃н̃ата̄. сайам̣ а̄чамайитва̄на̄ти аттана̄ва хаттхапа̄де дховитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄. сакехи па̄н̣ибхӣти аттано хаттхехи. сайехӣтипи па̄т̣хо. саддхоти ратанаттайагун̣е саддаханто. муттена четаса̄ти ла̄бхамаччхарийа̄дӣхи вимуттена читтена. абйа̄паджджхам̣ сукхам̣ локанти ниддуккхам̣ ул̣а̄расукхасоманассам̣ девалокам̣.
8. аттака̄рӣсуттаван̣н̣ана̄
38. ат̣т̣хаме аддасам̣ ва̄ ассосим̣ ва̄ти аккхӣни уммӣлетва̄ ма̄ аддасам̣, асукасмим̣ на̄ма т̣ха̄не васатӣти ма̄ ассосим̣, катхентасса ва̄ вачанам̣ ма̄ ассосим̣. катхан̃хи на̄ма̄ти кена на̄ма ка̄ран̣ена. а̄рамбхадха̄тӯти а̄рабханавасена паваттавӣрийам̣. никкамадха̄тӯти косаджджато никкхаманасабха̄вам̣ вӣрийам̣. параккамадха̄тӯти параккамасабха̄во. тха̄мадха̄тӯти тха̄масабха̄во. т̣хитидха̄тӯти т̣хитисабха̄во. упаккамадха̄тӯти упаккамасабха̄во. саббам̣ четам̣ тена тена̄ка̄рена паваттасса вӣрийассева на̄мам̣.
9-10. нида̄насутта̄диван̣н̣ана̄
39-40. наваме камма̄нанти ват̣т̣ага̄микамма̄нам̣. самудайа̄йа̄ти пин̣д̣акаран̣аттха̄йа. нида̄нанти паччайо. лобхаджена̄ти лобхато джа̄тена. на пан̃н̃а̄йантӣти ‘‘еварӯпена каммена ниббатта̄’’ти на диссанти. суккапаккхе камма̄нанти виват̣т̣ага̄микамма̄нам̣. ити имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣. дасаме ничулаванети маха̄мучалиндаване. саддхаммоти са̄санасаддхаммо.
11. да̄руккхандхасуттаван̣н̣ана̄
41. ека̄дасаме четовасиппаттоти читтавасибха̄вам̣ патто. патхавӣтвева адхимуччеййа̄ти тхаддха̄ка̄рам̣ патхавӣдха̄тӯти саллаккхеййа. йам̣ нисса̄йа̄ти йам̣ виджджама̄нам̣ тхаддха̄ка̄рам̣ патхавӣдха̄тум̣ нисса̄йа амум̣ да̄руккхандхам̣ патхавӣтвева адхимуччеййа, са̄ еттха патхавӣдха̄ту аттхӣти. имина̄ найена сесапада̄нипи ведитабба̄ни. йатхева хи тасмим̣ тхаддха̄ка̄ра̄ патхавӣдха̄ту аттхи, евам̣ йӯса̄ка̄ра̄ а̄подха̄ту, ун̣ха̄ка̄ра̄ теджодха̄ту, виттхамбхана̄ка̄ра̄ ва̄йодха̄ту, раттаван̣н̣амхи са̄ре падумапуппхаван̣н̣а̄ субхадха̄ту, пӯтибхӯте чун̣н̣е чева пхеггупапат̣ика̄су ча аманун̃н̃аван̣н̣а̄ асубхадха̄ту, там̣ нисса̄йа амум̣ да̄руккхандхам̣ асубхантвева адхимуччеййа саллаккхеййа̄ти. имасмим̣ сутте миссакавиха̄ро на̄ма катхито.
12. на̄гитасуттаван̣н̣ана̄
42. два̄дасаме га̄мантавиха̄ринти га̄мантасена̄санава̄сим̣. сама̄хитам̣ нисиннанти тасмим̣ га̄мантасена̄сане сама̄дхим̣ аппетва̄ нисиннам̣. ида̄ниманти ида̄ни имам̣. сама̄дхимха̄ ча̄вессатӣти сама̄дхито ут̣т̣ха̄пессати. на аттамано хомӣти на сакамано хоми. пачала̄йама̄нанти нидда̄йама̄нам̣. екаттанти екасабха̄вам̣, екаггата̄бхӯтам̣ аран̃н̃асан̃н̃ам̣йева читте кариссатӣти аттхо. анураккхиссатӣти анугган̣хиссати. авимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимочессатӣти ан̃н̃асмим̣ ка̄ле авимуттам̣ читтам̣ ида̄ни пан̃чахи вимуттӣхи вимочайиссати. рин̃чатӣти ваджджети виссаджджети. пат̣ипан̣а̄метва̄ти панудитва̄ виссаджджетва̄. учча̄рапасса̄вакамма̄йа̄ти учча̄рапасса̄вакаран̣аттха̄йа. имина̄ еттакена т̣ха̄нена саттха̄ра̄ аран̃н̃асена̄санасса ван̣н̣о катхито. суттасса пана пат̣хамакот̣т̣ха̄се йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева̄ти.
девата̄вагго чатуттхо.
5. дхаммикавагго
1. на̄гасуттаван̣н̣ана̄
43. пан̃чамасса пат̣хаме а̄йасмата̄ а̄нандена саддхинти идам̣ ‘‘а̄йа̄ма̄нанда̄’’ти тхерам̣ а̄мантетва̄ гататта̄ вуттам̣, саттха̄ пана анӯнехи пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто таттха агама̄сӣти ведитаббо. тенупасан̇камӣти техева пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто упасан̇ками. парисин̃читва̄ти воха̄равачанаметам̣, нха̄йитва̄ти аттхо. пубба̄пайама̄ноти раттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ уттара̄сан̇гачӣварам̣ двӣхи хаттхехи гахетва̄ паччхималокадха̄тум̣ пит̣т̣хито катва̄ пураттхималокадха̄тум̣ абхимукхо водакабха̄вена гатта̄ни пуббасадиса̄ни курума̄но ат̣т̣ха̄сӣти аттхо. бхиккхусан̇гхопи тена тена т̣ха̄нена отаритва̄ нхатва̄ паччуттаритва̄ саттха̄рам̣йева парива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. ити тасмим̣ самайе а̄ка̄сато патама̄нам̣ раттасуван̣н̣акун̣д̣алам̣ вийа сӯрийо паччхималокадха̄тум̣ пат̣ипаджджи, парисуддхараджатаман̣д̣ало вийа па̄чӣналокадха̄туто чандо аббхугган̃чхи, маджджхат̣т̣ха̄непи пан̃чабхиккхусатапарива̄ро самма̄самбуддхо чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссаджджетва̄ пуббакот̣т̣хаканадӣтӣре локам̣ алан̇курума̄но ат̣т̣ха̄си.
тена кхо пана самайена…пе… сето на̄ма на̄готи сетаван̣н̣ата̄йа евам̣ ладдхана̄мо хаттхина̄го. маха̄тӯрийата̄л̣итава̄дитена̄ти махантена тӯрийата̄л̣итава̄дитена. таттха пат̣хамам̣ сан̇гхат̣т̣анам̣ та̄л̣итам̣ на̄ма хоти, тато парам̣ ва̄дитам̣. джаноти хаттхидассанаттхам̣ саннипатитамаха̄джано. дисва̄ евама̄ха̄ти ан̇гапаччан̇га̄ни гхам̣ситва̄ нха̄петва̄ утта̄ретва̄ бахитӣре т̣хапетва̄ гатта̄ни водака̄ни катва̄ хаттха̄лан̇ка̄рена алан̇катам̣ там̣ маха̄на̄гам̣ дисва̄ идам̣ ‘‘абхирӯпо вата, бхо’’ти пасам̣са̄вачанама̄ха. ка̄йупапанноти сарӣрасампаттийа̄ упапанно, парипун̣н̣ан̇гапаччан̇готи аттхо. а̄йасма̄ уда̄йӣти пат̣исамбхида̄ппатто ка̄л̣уда̄йиттхеро. етадавоча̄ти там̣ маха̄джанам̣ хаттхисса ван̣н̣ам̣ бхан̣антам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ джано ахетукапат̣исандхийам̣ ниббаттахаттхино ван̣н̣ам̣ катхети, на буддхахаттхисса. ахам̣ да̄ни имина̄ хаттхина̄гена упамам̣ катва̄ буддхана̄гасса ван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘хаттхимева ну кхо, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха махантанти а̄рохасампаннам̣. брахантанти парин̣а̄хасампаннам̣. евама̄ха̄ти евам̣ вадати. атха бхагава̄ йасма̄ айам̣ на̄гасаддо хаттхимхичева ассагон̣аурагаруккхамануссесу ча̄пи паваттати, тасма̄ хаттхимпи кхотиа̄дима̄ха.
а̄гунти па̄пакам̣ ла̄макам̣ акусаладхаммам̣. тамахам̣ на̄готи брӯмӣти там̣ ахам̣ имехи тӣхи два̄рехи дасаннам̣ акусалакаммапатха̄нам̣ два̄дасаннан̃ча акусалачитта̄нам̣ акаран̣ато на̄готи вада̄ми. айан̃хи на а̄гум̣ каротӣти имина̄ аттхена на̄го. има̄хи га̄тха̄хи анумода̄мӣти има̄хи чатусат̣т̣хипада̄хи сол̣асахи га̄тха̄хи анумода̄ми абхинанда̄ми.
мануссабхӯтанти дева̄дибха̄вам̣ анупагантва̄ мануссамева бхӯтам̣. аттадантанти аттана̄йева дантам̣, на ан̃н̃ехи даматхам̣ упанӣтам̣. бхагава̄ хи аттана̄ уппа̄дитенева маггадаматхена чаккхутопи данто, сотатопи, гха̄натопи, дживха̄топи, ка̄йатопи, манатопӣти имесу чхасу т̣ха̄несу данто санто ниббуто париниббуто. тена̄ха – ‘‘аттаданта’’нти. сама̄хитанти дувидхена̄пи сама̄дхина̄ сама̄хитам̣. ирийама̄нанти вихарама̄нам̣. брахмапатхети сет̣т̣хапатхе, аматапатхе, нибба̄напатхе. читтассӯпасаме ратанти пат̣хамаджджха̄нена пан̃ча нӣваран̣а̄ни вӯпасаметва̄, дутийаджджха̄нена витаккавича̄ре, татийаджджха̄нена пӣтим̣, чатуттхаджджха̄нена сукхадуккхам̣ вӯпасаметва̄ тасмим̣ читтассӯпасаме ратам̣ абхиратам̣.
намассантӣти ка̄йена намассанти, ва̄ча̄йа намассанти, манаса̄ намассанти, дхамма̄нудхаммапат̣ипаттийа̄ намассанти, саккаронти гарум̣ каронти. саббадхамма̄напа̄рагунти саббесам̣ кхандха̄йатанадха̄тудхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄па̄рагӯ, парин̃н̃а̄па̄рагӯ, паха̄напа̄рагӯ, бха̄вана̄па̄рагӯ, саччхикирийа̄па̄рагӯ, сама̄паттипа̄рагӯти чхаббидхена па̄рагаманена па̄рагатам̣ па̄раппаттам̣ маттхакаппаттам̣. дева̄пи там̣ намассантӣти дуккхаппатта̄ субрахмадевапутта̄дайо сукхаппатта̄ ча саббева дасасахассачаккава̄л̣ава̄сино дева̄пи тумхе намассанти. ити ме арахато сутанти ити майа̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи араха̄ти ладдхавоха̄ра̄нам̣ тумха̄кам̣йева сантике сутанти дӣпети.
саббасам̣йоджана̄тӣтанти сабба̄ни дасавидхасам̣йоджана̄ни атиккантам̣. вана̄ ниббанама̄гатанти килесаванато ниббанам̣ килесаванарахитам̣ нибба̄нам̣ а̄гатам̣ сампаттам̣. ка̄мехи неккхаммаратанти дувидхехи ка̄мехи никкхантатта̄ паббаджджа̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо чатта̄ро ча арийамагга̄ ка̄мехи неккхаммам̣ на̄ма, таттха ратам̣ абхиратам̣. муттам̣ села̄ва кан̃чананти селадха̄туто муттам̣ кан̃чанасадисам̣.
саббе аччаручӣти саббасатте атиккамитва̄ паваттаручи. ат̣т̣хамакан̃хи атиккамитва̄ паваттаручита̄йа сота̄панно аччаручи на̄ма, сота̄паннам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа сакада̄га̄мӣ…пе… кхӣн̣а̄савам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа паччекасамбуддхо, паччекасамбуддхам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа самма̄самбуддхо аччаручи на̄ма. химава̄ван̃н̃е силуччайети йатха̄ химава̄ паббатара̄джа̄ ан̃н̃е паббате атирочати, евам̣ атирочатӣти аттхо. саччана̄моти таччхана̄мо бхӯтана̄мо а̄гум̣ акаран̣енева на̄готи евам̣ авитатхана̄мо.
сораччанти сучисӣлам̣. авихим̣са̄ти карун̣а̄ ча карун̣а̄пуббабха̄го ча. па̄да̄ на̄гасса те дувети те буддхана̄гасса дуве пуримапа̄да̄.
тапоти дхутасама̄да̄нам̣. брахмачарийанти арийамаггасӣлам̣. чаран̣а̄ на̄гасса тйа̄парети те буддхана̄гасса апаре две паччхимапа̄да̄. саддха̄хаттхоти саддха̄майа̄йа сон̣д̣а̄йа саманна̄гато. упеккха̄сетадантава̄ти чхал̣ан̇гупеккха̄майехи сетадантехи саманна̄гато.
сати гӣва̄ти йатха̄ на̄гасса ан̇гапаччан̇гасмим̣ сира̄джа̄ла̄нам̣ гӣва̄ патит̣т̣ха̄, евам̣ буддхана̄гасса сорачча̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ сати. тена вуттам̣ – ‘‘сати гӣва̄’’ти. сиро пан̃н̃а̄ти йатха̄ хаттхина̄гасса сиро уттаман̇го, евам̣ буддхана̄гасса саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣. тена хи со саббадхамме джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘сиро пан̃н̃а̄’’ти. вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄ти йатха̄ хаттхина̄гасса аггасон̣д̣о вӣмам̣са̄ на̄ма хоти. со та̄йа тхаддхамудукам̣ кха̄дитабба̄кха̄дитаббан̃ча вӣмам̣сати, тато паха̄таббам̣ паджахати, а̄да̄таббам̣ а̄дийати, евамева буддхана̄гасса дхаммакот̣т̣ха̄сапариччхедакан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ дхаммачинтана̄ вӣмам̣са̄. тена хи н̃а̄н̣ена со бхабба̄бхаббе джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄’’ти. дхаммакуччхисама̄тапоти дхаммо вуччати чатуттхаджджха̄насама̄дхи, куччхийева сама̄тапо куччхисама̄тапо. сама̄тапо на̄ма сама̄тапанат̣т̣ха̄нам̣. дхаммо куччхисама̄тапо асса̄ти дхаммакуччхисама̄тапо. чатуттхаджджха̄насама̄дхисмим̣ т̣хитасса хи те те иддхивидха̄дидхамма̄ иджджханти, тасма̄ со куччхисама̄тапоти вутто. вивекоти ка̄йачиттаупадхививеко. йатха̄ на̄гасса ва̄ладхи маккхика̄ ва̄рети, евам̣ татха̄гатасса вивеко гахат̣т̣хапаббаджите ва̄рети. тасма̄ со ва̄ладхӣти вутто.
джха̄йӣти дувидхена джха̄нена джха̄йӣ. асса̄саратоти на̄гасса хи асса̄сапасса̄са̄ вийа буддхана̄гасса пхаласама̄патти, таттха рато, асса̄сапасса̄сехи вийа та̄йа вина̄ на ваттатӣти аттхо. саббаттха сам̣вутоти саббадва̄ресу сам̣вуто. анаваджджа̄нӣти самма̄а̄джӣвена уппаннабходжана̄ни. са̄ваджджа̄нӣти пан̃чавидхамиччха̄джӣвавасена уппаннабходжана̄ни.
ан̣ум̣тхӯланти кхуддакан̃ча махантан̃ча. саббам̣ чхетва̄на бандхананти саббам̣ дасавидхампи сам̣йоджанам̣ чхиндитва̄на. нупалиппати локена̄ти локена саддхим̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хилепехи на липпати. маха̄гинӣти маха̄агги. вин̃н̃ӯхи десита̄ти идха пат̣исамбхида̄ппатто ка̄л̣уда̄йиттхерова вин̃н̃ӯ пан̣д̣ито, тена десита̄ти аттхо. вин̃н̃ассанти маха̄на̄га̄, на̄гам̣ на̄гена деситанти уда̄йиттхерана̄гена деситам̣ буддхана̄гам̣ итаре кхӣн̣а̄сава̄ на̄га̄ виджа̄ниссанти.
сарӣрам̣ виджахам̣ на̄го, париниббиссатӣти бодхипаллан̇ке килесапаринибба̄нена париниббуто, йамакаса̄лантаре анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йиссати. евам̣ пат̣исамбхида̄ппатто уда̄йиттхеро сол̣асахи га̄тха̄хи чатусат̣т̣хийа̄ падехи дасабаласса ван̣н̣ам̣ катхенто десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. бхагава̄ анумоди. десана̄васа̄не чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматапа̄нам̣ пивим̣сӯти.
2. мигаса̄ла̄суттаван̣н̣ана̄
44. дутийе катхам̣ катхам̣ на̄ма̄ти кена кена ка̄ран̣ена. ан̃н̃еййоти а̄джа̄нитаббо. йатра хи на̄ма̄ти йасмим̣ на̄ма дхамме. самасамагатика̄ти самабха̄венева самагатика̄. бхависсантӣти джа̄та̄. сакада̄га̄мипатто туситам̣ ка̄йам̣ упапанноти сакада̄га̄мипуггало хутва̄ туситабхаванейева ниббатто. катхам̣ катхам̣ на̄ма̄ти кена кена ну кхо ка̄ран̣ена, ким̣ ну кхо джа̄нитва̄ десито, уда̄ху аджа̄нитва̄ти. тхеро ка̄ран̣ам̣ аджа̄нанто евам̣ кхо панетам̣ бхагини бхагавата̄ бйа̄катанти а̄ха.
аммака̄ аммакапан̃н̃а̄ти иттхӣ хутва̄ иттхисан̃н̃а̄йа ева саманна̄гата̄. ке ча пурисапуггалапаропарийан̃а̄н̣ети еттха пурисапуггалапаропарийан̃а̄н̣ам̣ вуччати пурисапуггала̄нам̣ тиккхамудувасена индрийапаропарийан̃а̄н̣ам̣. тасма̄ ка̄ ча ба̄ла̄ мигаса̄ла̄, ке ча пурисапуггала̄нам̣ индрийапаропарийан̃а̄н̣е аппат̣ихатависайа̄ самма̄самбуддха̄, убхайаметам̣ дӯре сувидӯрети айаметтха сан̇кхепо.
ида̄ни мигаса̄ла̄йа аттано дӯрабха̄вам̣ дассенто чхайиме, а̄нанда̄тиа̄дима̄ха. сорато хотӣти па̄пато сут̣т̣ху орато вирато хоти. суратотипи па̄т̣хо. абхинанданти сабрахмача̄рӣ екаттава̄сена̄ти тена саддхим̣ екатова̄сена сабрахмача̄рӣ абхинанданти туссанти. екантава̄сена̄типи па̄т̣хо, сататава̄сена̄ти аттхо. саваненапи акатам̣ хотӣти сотаббайуттакам̣ асутам̣ хоти. ба̄хусачченапи акатам̣ хотӣти еттха ба̄хусаччам̣ вуччати вӣрийам̣, вӣрийена каттаббайуттакам̣ акатам̣ хотӣти аттхо. дит̣т̣хийа̄пи аппат̣ивиддхам̣ хотӣти дит̣т̣хийа̄ пат̣ивиджджхитаббам̣ аппат̣ивиддхам̣ хоти. са̄ма̄йикампи вимуттим̣ на лабхатӣти ка̄ла̄нука̄лам̣ дхаммассаванам̣ нисса̄йа пӣтипа̄моджджам̣ на лабхати. ха̄нага̄мӣйева хотӣти париха̄нимева гаччхати.
пама̄н̣ика̄ти пуггалесу пама̄н̣агга̄хака̄. паминантӣти паметум̣ тулетум̣ а̄рабханти. еко хӣноти еко гун̣ехи хӣно. еко пан̣ӣтоти еко гун̣ехи пан̣ӣто. там̣ хӣти там̣ пама̄н̣акаран̣ам̣.
абхиккантатароти сундаратаро. пан̣ӣтатароти уттаматаро. дхаммасото ниббахатӣти сӯрам̣ хутва̄ паваттама̄навипассана̄н̃а̄н̣ам̣ ниббахати, арийабхӯмим̣ сампа̄пети. тадантарам̣ ко джа̄неййа̄ти там̣ антарам̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ ан̃н̃атра татха̄гатена ко джа̄неййа̄ти аттхо.
кодхама̄ноти кодхо ча ма̄но ча. лобхадхамма̄ти лобхойева. вачӣсан̇кха̄ра̄ти а̄ла̄пасалла̄павасена вачана̄нева. йо ва̄ панасса ма̄дисоти йо ва̄ пана ан̃н̃опи майа̄ садисо самма̄самбуддхойева асса, со пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣хеййа̄ти аттхо. кхан̃н̃атӣти гун̣акхан̣анам̣ па̄пун̣а̄ти. име кхо, а̄нанда, чха пуггала̄ти две сората̄, две адхигатакодхама̄налобхадхамма̄, две адхигатакодхама̄навачӣсан̇кха̄ра̄ти име чха пуггала̄. гатинти н̃а̄н̣агатим̣. екан̇гахӣна̄ти екекена гун̣ан̇гена хӣна̄. пӯран̣о сӣлена висесӣ ахоси, исидатто пан̃н̃а̄йа. пӯран̣асса сӣлам̣ исидаттасса пан̃н̃а̄т̣ха̄не т̣хитам̣, исидаттасса пан̃н̃а̄ пӯран̣асса сӣлат̣т̣ха̄не т̣хита̄ти.
3. ин̣асуттаван̣н̣ана̄
45. татийе да̄лиддийанти далиддабха̄во. ка̄мабхогиноти ка̄ме бхун̃джанакасаттасса. ассакоти аттано сантакена рахито. ана̄л̣хикоти на ад̣д̣хо. ин̣ам̣ а̄дийатӣти джӣвитум̣ асакконто ин̣ам̣ а̄дийати. вад̣д̣хим̣ пат̣иссун̣а̄тӣти да̄тум̣ асакконто вад̣д̣хим̣ дасса̄мӣти пат̣иджа̄на̄ти. анучарантипи нанти парисамаджджхаган̣амаджджха̄дӣсу а̄тапат̣хапанапам̣суокиран̣а̄дӣхи виппака̄рам̣ па̄пенто паччхато паччхато анубандханти. саддха̄ наттхӣти окаппанакасаддха̄маттакампи наттхи. хирӣ наттхӣти хирӣйана̄ка̄раматтакампи наттхи. оттаппам̣ наттхӣти бха̄йана̄ка̄раматтакампи наттхи. вӣрийам̣ наттхӣти ка̄йикавӣрийаматтакампи наттхи. пан̃н̃а̄ наттхӣти каммассакатапан̃н̃а̄маттакампи наттхи. ин̣а̄да̄насмим̣ вада̄мӣти ин̣аггахан̣ам̣ вада̄ми. ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯти ма̄ мам̣ джа̄на̄ту.
да̄лиддийам̣ дуккханти дханадалиддабха̄во дуккхам̣. ка̄мала̄бха̄бхиджаппинанти ка̄мала̄бхам̣ паттхента̄нам̣. па̄пакаммавиниббайоти па̄пакаммавад̣д̣хако. сам̣саппатӣти париппхандати. джа̄нанти джа̄нанто. йасса виппат̣иса̄раджа̄ти йе асса виппат̣иса̄рато джа̄та̄. йониман̃н̃атаранти екам̣ тираччха̄найоним̣. дадам̣ читтам̣ паса̄дайанти читтам̣ паса̄денто дадама̄но.
кат̣агга̄хоти джайагга̄хо, анапара̄дхагга̄хо хоти. гхарамесиноти гхара̄ва̄сам̣ парийесантасса васама̄насса ва̄. ча̄го пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти ча̄готи сан̇кхам̣ гатам̣ пун̃н̃ам̣ вад̣д̣хати. ча̄га̄ пун̃н̃анти ва̄ па̄т̣хо. патит̣т̣хита̄ти патит̣т̣хитасаддха̄ на̄ма сота̄паннасса саддха̄. хириманоти хирисампайуттачитто. нира̄мисам̣ сукханти тӣн̣и джха̄на̄ни нисса̄йа уппаджджанакасукхам̣. упеккханти чатуттхаджджха̄нупеккхам̣. а̄раддхавӣрийоти парипун̣н̣апаггахитавӣрийо. джха̄на̄ни упасампаджджа̄ти чатта̄ри джха̄на̄ни патва̄. екоди нипако сатоти екаггачитто каммассакатан̃а̄н̣асатӣхи ча саманна̄гато.
евам̣ н̃атва̄ йатха̄бхӯтанти евам̣ еттакам̣ ка̄ран̣ам̣ йатха̄сабха̄вам̣ джа̄нитва̄. саббасам̣йоджанаккхайети нибба̄не. саббасоти сабба̄ка̄рена. анупа̄да̄йа̄ти аггахетва̄. самма̄ читтам̣ вимуччатӣти идам̣ вуттам̣ хоти – саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄те нибба̄не саббасо анупа̄дийитва̄ самма̄ хетуна̄ найена маггачиттам̣ вимуччати. ‘‘етам̣ н̃атва̄ йатха̄бхӯтам̣, саббасам̣йоджанаккхайа’’нтипи па̄л̣ийам̣ ликхитам̣, тасса етам̣ саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄ти аттхо. пуримапаччхимехи пана саддхим̣ на гхат̣ӣйати.
тасса самма̄ вимуттасса̄ти тасса самма̄ вимуттасса кхӣн̣а̄савасса. н̃а̄н̣ам̣ хотӣти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ хоти. та̄диноти там̣сан̣т̣хитасса. акуппа̄ти акуппа̄рамман̣атта̄ куппака̄ран̣а̄нам̣ килеса̄нан̃ча абха̄вена акуппа̄. вимуттӣти маггавимуттипи пхалавимуттипи. бхавасам̣йоджанаккхайети бхавасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄те нибба̄не бхавасам̣йоджана̄нан̃ча кхайанте уппанна̄. етам̣ кхо парамам̣ н̃а̄н̣анти етам̣ маггапхалан̃а̄н̣ам̣ параман̃а̄н̣ам̣ на̄ма. сукхамануттаранти етадева маггапхаласукхам̣ ануттарам̣ сукхам̣ на̄ма. а̄н̣ан̣йамуттаманти саббесам̣ ан̣ан̣а̄нам̣ кхӣн̣а̄саво уттамаан̣ан̣о, тасма̄ арахаттапхалам̣ а̄н̣ан̣йамуттаманти арахаттапхалена десана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣хи. имасмин̃ча сутте ват̣т̣амева катхетва̄ га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти.
4. маха̄чундасуттаван̣н̣ана̄
46. чатуттхе четӣсӯти четират̣т̣хе. сайам̣джа̄тийанти евам̣на̄маке нигаме. маха̄чундоти дхаммасена̄патисса канит̣т̣хабха̄тико. дхамме його ануйого етесанти дхаммайога̄. дхаммакатхика̄нам̣ етам̣ на̄мам̣. джха̄йантӣти джха̄йӣ. апаса̄дентӣти гхат̣т̣енти хим̣санти. джха̄йантӣти чинтенти. паджджха̄йантӣтиа̄дӣни упасаггавасена вад̣д̣хита̄ни. кимиме джха̄йантӣти ким̣ на̄ма име джха̄йанти. кинтиме джха̄йантӣти киматтхам̣ име джха̄йанти. катхам̣ име джха̄йантӣти кена ка̄ран̣ена име джха̄йанти. аматам̣ дха̄тум̣ ка̄йена пхуситва̄ вихарантӣти маран̣авирахитам̣ нибба̄надха̄тум̣ сандха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вихаранта̄ ануккамена там̣ на̄мака̄йена пхуситва̄ вихаранти. гамбхӣрам̣ аттхападанти гул̣хам̣ пат̣иччханнам̣ кхандхадха̄туа̄йатана̄диаттхам̣. пан̃н̃а̄йа ативиджджха пассантӣти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхитва̄ пассанти. имасмим̣ панаттхе саммасанапат̣иведхапан̃н̃а̄пи уггахапарипуччха̄пан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева̄ти.
5-6. сандит̣т̣хикасуттадвайаван̣н̣ана̄
47-48. пан̃чаме сантам̣ ва̄ аджджхаттанти нийакаджджхатте виджджама̄нам̣. лобхотиа̄дӣхи тӣн̣и акусаламӯла̄ни дассита̄ни. лобхадхамма̄тиа̄дӣхи там̣сампайуттака̄ дхамма̄. чхат̣т̣хе ка̄йасандосанти ка̄йадва̄расса дуссана̄ка̄рам̣. сесадвайепи есева найо. имесу двӣсу суттесу паччавеккхан̣а̄ва катхита̄.
7. кхемасуттаван̣н̣ана̄
49. саттаме вуситава̄ти вуттхабрахмачарийава̄со. катакаран̣ӣйоти чатӯхи маггехи каттаббам̣ катва̄ т̣хито. охитабха̄роти кхандхабха̄рам̣ килесабха̄рам̣ абхисан̇кха̄рабха̄ран̃ча ота̄ретва̄ т̣хито. ануппаттасадаттхоти садаттхо вуччати арахаттам̣, там̣ паттоти аттхо. париккхӣн̣абхавасам̣йоджаноти кхӣн̣абхавабандхано. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти самма̄ хетуна̄ ка̄ран̣ена джа̄нитва̄ вимутто. тасса на евам̣ хоти аттхи ме сеййоти ва̄тиа̄дӣхи сеййасса сеййохамасмӣти ма̄на̄дайо тайо ма̄на̄ пат̣иккхитта̄. на хи кхӣн̣а̄савасса ‘‘аттхи майхам̣ сеййо, аттхи садисо, аттхи хӣно’’ти ма̄но хоти. наттхи ме сеййотиа̄дӣхипи тейева пат̣иккхитта̄. на хи кхӣн̣а̄савасса ‘‘ахамева сеййо, ахам̣ садисо, ахам̣ хӣно, ан̃н̃е сеййа̄дайо наттхӣ’’ти евам̣ ма̄но хоти.
ачирапаккантесӯти арахаттам̣ бйа̄каритва̄ ачирам̣йева паккантесу. ан̃н̃ам̣ бйа̄каронтӣти арахаттам̣ катхенти. хасама̄нака̄ ман̃н̃е ан̃н̃ам̣ бйа̄каронтӣти хасама̄на̄ вийа катхенти. вигха̄там̣ а̄паджджантӣти дуккхам̣ а̄паджджанти.
на уссесу на омесу, саматте нопанӣйарети еттха усса̄ти усситата̄ сеййапуггала̄. ома̄ти хӣна̄. саматтоти садисо. ити имесу тӣсупи сеййахӣнасадисесу кхӣн̣а̄сава̄ ма̄нена на упанӣйаре, на упаненти, на упагаччхантӣти аттхо. кхӣн̣а̄ джа̄тӣти кхӣн̣а̄ тесам̣ джа̄ти. вуситам̣ брахмачарийанти вуттхам̣ маггабрахмачарийам̣. чаранти сам̣йоджанавиппамутта̄ти саббасам̣йоджанехи вимутта̄ хутва̄ чаранти. суттепи га̄тха̄йампи кхӣн̣а̄саво катхито.
8. индрийасам̣варасуттаван̣н̣ана̄
50. ат̣т̣хаме хатӯпанисам̣ хотӣти хатӯпаниссайам̣ хоти. сӣлавипаннасса̄ти випаннасӣласса. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассананти тарун̣авипассана̄н̃а̄н̣ам̣. ниббида̄вира̄готи еттха ниббида̄ балававипассана̄, вира̄го арийамагго. вимуттин̃а̄н̣адассананти еттха вимуттӣти арахаттапхалам̣, н̃а̄н̣адассананти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. упаниссайасампаннам̣ хотӣти сампаннаупаниссайам̣ хоти. имасмим̣ сутте сӣла̄нураккхан̣аиндрийасам̣варо катхито.
9. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄
51. наваме китта̄вата̄ти киттакена. ассутан̃чева̄ти ан̃н̃асмим̣ ка̄ле ассутапуббам̣. на саммосам̣ гаччхантӣти вина̄сам̣ на гаччханти. четасо сампхут̣т̣хапубба̄ти читтена пхуситапубба̄. самуда̄чарантӣти манодва̄ре чаранти. авин̃н̃а̄тан̃ча виджа̄на̄тӣти ан̃н̃асмим̣ ка̄ле авин̃н̃а̄така̄ран̣ам̣ джа̄на̄ти. парийа̄пун̣а̄тӣти вал̣ан̃джети катхети. десетӣти пака̄сети. парам̣ ва̄четӣти парам̣ угган̣ха̄пети.
а̄гата̄гама̄ти дӣгха̄дӣсу йо кочи а̄гамо а̄гато етесанти а̄гата̄гама̄. дхаммадхара̄ти суттантапит̣акадхара̄. винайадхара̄ти винайапит̣акадхара̄. ма̄тика̄дхара̄ти двепа̄тимоккхадхара̄. парипуччхатӣти анусандхипубба̄парам̣ пуччхати. парипан̃хатӣти идан̃чидан̃ча пуччхисса̄мӣти паритулати париччхиндати. идам̣, бханте, катханти, бханте, идам̣ анусандхипубба̄парам̣ катхам̣ хотӣти пуччхати. имасса кваттхоти имасса бха̄ситасса ко аттхоти пуччхати. авиват̣анти авиваритам̣. виварантӣти па̄кат̣ам̣ каронти. кан̇кха̄т̣ха̄нийесӯти кан̇кха̄йа ка̄ран̣абхӯтесу. таттха йасмим̣ дхамме кан̇кха̄ уппаджджати, свева кан̇кха̄т̣ха̄нийо на̄ма̄ти ведитаббо.