5. дхаммикавагго
1. на̄гасуттаван̣н̣ана̄
43. пан̃чамасса пат̣хаме а̄йасмата̄ а̄нандена саддхинти идам̣ ‘‘а̄йа̄ма̄нанда̄’’ти тхерам̣ а̄мантетва̄ гататта̄ вуттам̣, саттха̄ пана анӯнехи пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто таттха агама̄сӣти ведитаббо. тенупасан̇камӣти техева пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто упасан̇ками. парисин̃читва̄ти воха̄равачанаметам̣, нха̄йитва̄ти аттхо. пубба̄пайама̄ноти раттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ уттара̄сан̇гачӣварам̣ двӣхи хаттхехи гахетва̄ паччхималокадха̄тум̣ пит̣т̣хито катва̄ пураттхималокадха̄тум̣ абхимукхо водакабха̄вена гатта̄ни пуббасадиса̄ни курума̄но ат̣т̣ха̄сӣти аттхо. бхиккхусан̇гхопи тена тена т̣ха̄нена отаритва̄ нхатва̄ паччуттаритва̄ саттха̄рам̣йева парива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. ити тасмим̣ самайе а̄ка̄сато патама̄нам̣ раттасуван̣н̣акун̣д̣алам̣ вийа сӯрийо паччхималокадха̄тум̣ пат̣ипаджджи, парисуддхараджатаман̣д̣ало вийа па̄чӣналокадха̄туто чандо аббхугган̃чхи, маджджхат̣т̣ха̄непи пан̃чабхиккхусатапарива̄ро самма̄самбуддхо чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссаджджетва̄ пуббакот̣т̣хаканадӣтӣре локам̣ алан̇курума̄но ат̣т̣ха̄си.
тена кхо пана самайена…пе… сето на̄ма на̄готи сетаван̣н̣ата̄йа евам̣ ладдхана̄мо хаттхина̄го. маха̄тӯрийата̄л̣итава̄дитена̄ти махантена тӯрийата̄л̣итава̄дитена. таттха пат̣хамам̣ сан̇гхат̣т̣анам̣ та̄л̣итам̣ на̄ма хоти, тато парам̣ ва̄дитам̣. джаноти хаттхидассанаттхам̣ саннипатитамаха̄джано. дисва̄ евама̄ха̄ти ан̇гапаччан̇га̄ни гхам̣ситва̄ нха̄петва̄ утта̄ретва̄ бахитӣре т̣хапетва̄ гатта̄ни водака̄ни катва̄ хаттха̄лан̇ка̄рена алан̇катам̣ там̣ маха̄на̄гам̣ дисва̄ идам̣ ‘‘абхирӯпо вата, бхо’’ти пасам̣са̄вачанама̄ха. ка̄йупапанноти сарӣрасампаттийа̄ упапанно, парипун̣н̣ан̇гапаччан̇готи аттхо. а̄йасма̄ уда̄йӣти пат̣исамбхида̄ппатто ка̄л̣уда̄йиттхеро. етадавоча̄ти там̣ маха̄джанам̣ хаттхисса ван̣н̣ам̣ бхан̣антам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ джано ахетукапат̣исандхийам̣ ниббаттахаттхино ван̣н̣ам̣ катхети, на буддхахаттхисса. ахам̣ да̄ни имина̄ хаттхина̄гена упамам̣ катва̄ буддхана̄гасса ван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘хаттхимева ну кхо, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха махантанти а̄рохасампаннам̣. брахантанти парин̣а̄хасампаннам̣. евама̄ха̄ти евам̣ вадати. атха бхагава̄ йасма̄ айам̣ на̄гасаддо хаттхимхичева ассагон̣аурагаруккхамануссесу ча̄пи паваттати, тасма̄ хаттхимпи кхотиа̄дима̄ха.
а̄гунти па̄пакам̣ ла̄макам̣ акусаладхаммам̣. тамахам̣ на̄готи брӯмӣти там̣ ахам̣ имехи тӣхи два̄рехи дасаннам̣ акусалакаммапатха̄нам̣ два̄дасаннан̃ча акусалачитта̄нам̣ акаран̣ато на̄готи вада̄ми. айан̃хи на а̄гум̣ каротӣти имина̄ аттхена на̄го. има̄хи га̄тха̄хи анумода̄мӣти има̄хи чатусат̣т̣хипада̄хи сол̣асахи га̄тха̄хи анумода̄ми абхинанда̄ми.
мануссабхӯтанти дева̄дибха̄вам̣ анупагантва̄ мануссамева бхӯтам̣. аттадантанти аттана̄йева дантам̣, на ан̃н̃ехи даматхам̣ упанӣтам̣. бхагава̄ хи аттана̄ уппа̄дитенева маггадаматхена чаккхутопи данто, сотатопи, гха̄натопи, дживха̄топи, ка̄йатопи, манатопӣти имесу чхасу т̣ха̄несу данто санто ниббуто париниббуто. тена̄ха – ‘‘аттаданта’’нти. сама̄хитанти дувидхена̄пи сама̄дхина̄ сама̄хитам̣. ирийама̄нанти вихарама̄нам̣. брахмапатхети сет̣т̣хапатхе, аматапатхе, нибба̄напатхе. читтассӯпасаме ратанти пат̣хамаджджха̄нена пан̃ча нӣваран̣а̄ни вӯпасаметва̄, дутийаджджха̄нена витаккавича̄ре, татийаджджха̄нена пӣтим̣, чатуттхаджджха̄нена сукхадуккхам̣ вӯпасаметва̄ тасмим̣ читтассӯпасаме ратам̣ абхиратам̣.
намассантӣти ка̄йена намассанти, ва̄ча̄йа намассанти, манаса̄ намассанти, дхамма̄нудхаммапат̣ипаттийа̄ намассанти, саккаронти гарум̣ каронти. саббадхамма̄напа̄рагунти саббесам̣ кхандха̄йатанадха̄тудхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄па̄рагӯ, парин̃н̃а̄па̄рагӯ, паха̄напа̄рагӯ, бха̄вана̄па̄рагӯ, саччхикирийа̄па̄рагӯ, сама̄паттипа̄рагӯти чхаббидхена па̄рагаманена па̄рагатам̣ па̄раппаттам̣ маттхакаппаттам̣. дева̄пи там̣ намассантӣти дуккхаппатта̄ субрахмадевапутта̄дайо сукхаппатта̄ ча саббева дасасахассачаккава̄л̣ава̄сино дева̄пи тумхе намассанти. ити ме арахато сутанти ити майа̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи араха̄ти ладдхавоха̄ра̄нам̣ тумха̄кам̣йева сантике сутанти дӣпети.
саббасам̣йоджана̄тӣтанти сабба̄ни дасавидхасам̣йоджана̄ни атиккантам̣. вана̄ ниббанама̄гатанти килесаванато ниббанам̣ килесаванарахитам̣ нибба̄нам̣ а̄гатам̣ сампаттам̣. ка̄мехи неккхаммаратанти дувидхехи ка̄мехи никкхантатта̄ паббаджджа̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо чатта̄ро ча арийамагга̄ ка̄мехи неккхаммам̣ на̄ма, таттха ратам̣ абхиратам̣. муттам̣ села̄ва кан̃чананти селадха̄туто муттам̣ кан̃чанасадисам̣.
саббе аччаручӣти саббасатте атиккамитва̄ паваттаручи. ат̣т̣хамакан̃хи атиккамитва̄ паваттаручита̄йа сота̄панно аччаручи на̄ма, сота̄паннам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа сакада̄га̄мӣ…пе… кхӣн̣а̄савам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа паччекасамбуддхо, паччекасамбуддхам̣ атиккамитва̄ паваттаручита̄йа самма̄самбуддхо аччаручи на̄ма. химава̄ван̃н̃е силуччайети йатха̄ химава̄ паббатара̄джа̄ ан̃н̃е паббате атирочати, евам̣ атирочатӣти аттхо. саччана̄моти таччхана̄мо бхӯтана̄мо а̄гум̣ акаран̣енева на̄готи евам̣ авитатхана̄мо.
сораччанти сучисӣлам̣. авихим̣са̄ти карун̣а̄ ча карун̣а̄пуббабха̄го ча. па̄да̄ на̄гасса те дувети те буддхана̄гасса дуве пуримапа̄да̄.
тапоти дхутасама̄да̄нам̣. брахмачарийанти арийамаггасӣлам̣. чаран̣а̄ на̄гасса тйа̄парети те буддхана̄гасса апаре две паччхимапа̄да̄. саддха̄хаттхоти саддха̄майа̄йа сон̣д̣а̄йа саманна̄гато. упеккха̄сетадантава̄ти чхал̣ан̇гупеккха̄майехи сетадантехи саманна̄гато.
сати гӣва̄ти йатха̄ на̄гасса ан̇гапаччан̇гасмим̣ сира̄джа̄ла̄нам̣ гӣва̄ патит̣т̣ха̄, евам̣ буддхана̄гасса сорачча̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ сати. тена вуттам̣ – ‘‘сати гӣва̄’’ти. сиро пан̃н̃а̄ти йатха̄ хаттхина̄гасса сиро уттаман̇го, евам̣ буддхана̄гасса саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣. тена хи со саббадхамме джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘сиро пан̃н̃а̄’’ти. вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄ти йатха̄ хаттхина̄гасса аггасон̣д̣о вӣмам̣са̄ на̄ма хоти. со та̄йа тхаддхамудукам̣ кха̄дитабба̄кха̄дитаббан̃ча вӣмам̣сати, тато паха̄таббам̣ паджахати, а̄да̄таббам̣ а̄дийати, евамева буддхана̄гасса дхаммакот̣т̣ха̄сапариччхедакан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ дхаммачинтана̄ вӣмам̣са̄. тена хи н̃а̄н̣ена со бхабба̄бхаббе джа̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄’’ти. дхаммакуччхисама̄тапоти дхаммо вуччати чатуттхаджджха̄насама̄дхи, куччхийева сама̄тапо куччхисама̄тапо. сама̄тапо на̄ма сама̄тапанат̣т̣ха̄нам̣. дхаммо куччхисама̄тапо асса̄ти дхаммакуччхисама̄тапо. чатуттхаджджха̄насама̄дхисмим̣ т̣хитасса хи те те иддхивидха̄дидхамма̄ иджджханти, тасма̄ со куччхисама̄тапоти вутто. вивекоти ка̄йачиттаупадхививеко. йатха̄ на̄гасса ва̄ладхи маккхика̄ ва̄рети, евам̣ татха̄гатасса вивеко гахат̣т̣хапаббаджите ва̄рети. тасма̄ со ва̄ладхӣти вутто.
джха̄йӣти дувидхена джха̄нена джха̄йӣ. асса̄саратоти на̄гасса хи асса̄сапасса̄са̄ вийа буддхана̄гасса пхаласама̄патти, таттха рато, асса̄сапасса̄сехи вийа та̄йа вина̄ на ваттатӣти аттхо. саббаттха сам̣вутоти саббадва̄ресу сам̣вуто. анаваджджа̄нӣти самма̄а̄джӣвена уппаннабходжана̄ни. са̄ваджджа̄нӣти пан̃чавидхамиччха̄джӣвавасена уппаннабходжана̄ни.
ан̣ум̣тхӯланти кхуддакан̃ча махантан̃ча. саббам̣ чхетва̄на бандхананти саббам̣ дасавидхампи сам̣йоджанам̣ чхиндитва̄на. нупалиппати локена̄ти локена саддхим̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хилепехи на липпати. маха̄гинӣти маха̄агги. вин̃н̃ӯхи десита̄ти идха пат̣исамбхида̄ппатто ка̄л̣уда̄йиттхерова вин̃н̃ӯ пан̣д̣ито, тена десита̄ти аттхо. вин̃н̃ассанти маха̄на̄га̄, на̄гам̣ на̄гена деситанти уда̄йиттхерана̄гена деситам̣ буддхана̄гам̣ итаре кхӣн̣а̄сава̄ на̄га̄ виджа̄ниссанти.
сарӣрам̣ виджахам̣ на̄го, париниббиссатӣти бодхипаллан̇ке килесапаринибба̄нена париниббуто, йамакаса̄лантаре анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йиссати. евам̣ пат̣исамбхида̄ппатто уда̄йиттхеро сол̣асахи га̄тха̄хи чатусат̣т̣хийа̄ падехи дасабаласса ван̣н̣ам̣ катхенто десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. бхагава̄ анумоди. десана̄васа̄не чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматапа̄нам̣ пивим̣сӯти.
2. мигаса̄ла̄суттаван̣н̣ана̄
44. дутийе катхам̣ катхам̣ на̄ма̄ти кена кена ка̄ран̣ена. ан̃н̃еййоти а̄джа̄нитаббо. йатра хи на̄ма̄ти йасмим̣ на̄ма дхамме. самасамагатика̄ти самабха̄венева самагатика̄. бхависсантӣти джа̄та̄. сакада̄га̄мипатто туситам̣ ка̄йам̣ упапанноти сакада̄га̄мипуггало хутва̄ туситабхаванейева ниббатто. катхам̣ катхам̣ на̄ма̄ти кена кена ну кхо ка̄ран̣ена, ким̣ ну кхо джа̄нитва̄ десито, уда̄ху аджа̄нитва̄ти. тхеро ка̄ран̣ам̣ аджа̄нанто евам̣ кхо панетам̣ бхагини бхагавата̄ бйа̄катанти а̄ха.
аммака̄ аммакапан̃н̃а̄ти иттхӣ хутва̄ иттхисан̃н̃а̄йа ева саманна̄гата̄. ке ча пурисапуггалапаропарийан̃а̄н̣ети еттха пурисапуггалапаропарийан̃а̄н̣ам̣ вуччати пурисапуггала̄нам̣ тиккхамудувасена индрийапаропарийан̃а̄н̣ам̣. тасма̄ ка̄ ча ба̄ла̄ мигаса̄ла̄, ке ча пурисапуггала̄нам̣ индрийапаропарийан̃а̄н̣е аппат̣ихатависайа̄ самма̄самбуддха̄, убхайаметам̣ дӯре сувидӯрети айаметтха сан̇кхепо.
ида̄ни мигаса̄ла̄йа аттано дӯрабха̄вам̣ дассенто чхайиме, а̄нанда̄тиа̄дима̄ха. сорато хотӣти па̄пато сут̣т̣ху орато вирато хоти. суратотипи па̄т̣хо. абхинанданти сабрахмача̄рӣ екаттава̄сена̄ти тена саддхим̣ екатова̄сена сабрахмача̄рӣ абхинанданти туссанти. екантава̄сена̄типи па̄т̣хо, сататава̄сена̄ти аттхо. саваненапи акатам̣ хотӣти сотаббайуттакам̣ асутам̣ хоти. ба̄хусачченапи акатам̣ хотӣти еттха ба̄хусаччам̣ вуччати вӣрийам̣, вӣрийена каттаббайуттакам̣ акатам̣ хотӣти аттхо. дит̣т̣хийа̄пи аппат̣ивиддхам̣ хотӣти дит̣т̣хийа̄ пат̣ивиджджхитаббам̣ аппат̣ивиддхам̣ хоти. са̄ма̄йикампи вимуттим̣ на лабхатӣти ка̄ла̄нука̄лам̣ дхаммассаванам̣ нисса̄йа пӣтипа̄моджджам̣ на лабхати. ха̄нага̄мӣйева хотӣти париха̄нимева гаччхати.
пама̄н̣ика̄ти пуггалесу пама̄н̣агга̄хака̄. паминантӣти паметум̣ тулетум̣ а̄рабханти. еко хӣноти еко гун̣ехи хӣно. еко пан̣ӣтоти еко гун̣ехи пан̣ӣто. там̣ хӣти там̣ пама̄н̣акаран̣ам̣.
абхиккантатароти сундаратаро. пан̣ӣтатароти уттаматаро. дхаммасото ниббахатӣти сӯрам̣ хутва̄ паваттама̄навипассана̄н̃а̄н̣ам̣ ниббахати, арийабхӯмим̣ сампа̄пети. тадантарам̣ ко джа̄неййа̄ти там̣ антарам̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ ан̃н̃атра татха̄гатена ко джа̄неййа̄ти аттхо.
кодхама̄ноти кодхо ча ма̄но ча. лобхадхамма̄ти лобхойева. вачӣсан̇кха̄ра̄ти а̄ла̄пасалла̄павасена вачана̄нева. йо ва̄ панасса ма̄дисоти йо ва̄ пана ан̃н̃опи майа̄ садисо самма̄самбуддхойева асса, со пуггалесу пама̄н̣ам̣ ган̣хеййа̄ти аттхо. кхан̃н̃атӣти гун̣акхан̣анам̣ па̄пун̣а̄ти. име кхо, а̄нанда, чха пуггала̄ти две сората̄, две адхигатакодхама̄налобхадхамма̄, две адхигатакодхама̄навачӣсан̇кха̄ра̄ти име чха пуггала̄. гатинти н̃а̄н̣агатим̣. екан̇гахӣна̄ти екекена гун̣ан̇гена хӣна̄. пӯран̣о сӣлена висесӣ ахоси, исидатто пан̃н̃а̄йа. пӯран̣асса сӣлам̣ исидаттасса пан̃н̃а̄т̣ха̄не т̣хитам̣, исидаттасса пан̃н̃а̄ пӯран̣асса сӣлат̣т̣ха̄не т̣хита̄ти.
3. ин̣асуттаван̣н̣ана̄
45. татийе да̄лиддийанти далиддабха̄во. ка̄мабхогиноти ка̄ме бхун̃джанакасаттасса. ассакоти аттано сантакена рахито. ана̄л̣хикоти на ад̣д̣хо. ин̣ам̣ а̄дийатӣти джӣвитум̣ асакконто ин̣ам̣ а̄дийати. вад̣д̣хим̣ пат̣иссун̣а̄тӣти да̄тум̣ асакконто вад̣д̣хим̣ дасса̄мӣти пат̣иджа̄на̄ти. анучарантипи нанти парисамаджджхаган̣амаджджха̄дӣсу а̄тапат̣хапанапам̣суокиран̣а̄дӣхи виппака̄рам̣ па̄пенто паччхато паччхато анубандханти. саддха̄ наттхӣти окаппанакасаддха̄маттакампи наттхи. хирӣ наттхӣти хирӣйана̄ка̄раматтакампи наттхи. оттаппам̣ наттхӣти бха̄йана̄ка̄раматтакампи наттхи. вӣрийам̣ наттхӣти ка̄йикавӣрийаматтакампи наттхи. пан̃н̃а̄ наттхӣти каммассакатапан̃н̃а̄маттакампи наттхи. ин̣а̄да̄насмим̣ вада̄мӣти ин̣аггахан̣ам̣ вада̄ми. ма̄ мам̣ джан̃н̃ӯти ма̄ мам̣ джа̄на̄ту.
да̄лиддийам̣ дуккханти дханадалиддабха̄во дуккхам̣. ка̄мала̄бха̄бхиджаппинанти ка̄мала̄бхам̣ паттхента̄нам̣. па̄пакаммавиниббайоти па̄пакаммавад̣д̣хако. сам̣саппатӣти париппхандати. джа̄нанти джа̄нанто. йасса виппат̣иса̄раджа̄ти йе асса виппат̣иса̄рато джа̄та̄. йониман̃н̃атаранти екам̣ тираччха̄найоним̣. дадам̣ читтам̣ паса̄дайанти читтам̣ паса̄денто дадама̄но.
кат̣агга̄хоти джайагга̄хо, анапара̄дхагга̄хо хоти. гхарамесиноти гхара̄ва̄сам̣ парийесантасса васама̄насса ва̄. ча̄го пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти ча̄готи сан̇кхам̣ гатам̣ пун̃н̃ам̣ вад̣д̣хати. ча̄га̄ пун̃н̃анти ва̄ па̄т̣хо. патит̣т̣хита̄ти патит̣т̣хитасаддха̄ на̄ма сота̄паннасса саддха̄. хириманоти хирисампайуттачитто. нира̄мисам̣ сукханти тӣн̣и джха̄на̄ни нисса̄йа уппаджджанакасукхам̣. упеккханти чатуттхаджджха̄нупеккхам̣. а̄раддхавӣрийоти парипун̣н̣апаггахитавӣрийо. джха̄на̄ни упасампаджджа̄ти чатта̄ри джха̄на̄ни патва̄. екоди нипако сатоти екаггачитто каммассакатан̃а̄н̣асатӣхи ча саманна̄гато.
евам̣ н̃атва̄ йатха̄бхӯтанти евам̣ еттакам̣ ка̄ран̣ам̣ йатха̄сабха̄вам̣ джа̄нитва̄. саббасам̣йоджанаккхайети нибба̄не. саббасоти сабба̄ка̄рена. анупа̄да̄йа̄ти аггахетва̄. самма̄ читтам̣ вимуччатӣти идам̣ вуттам̣ хоти – саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄те нибба̄не саббасо анупа̄дийитва̄ самма̄ хетуна̄ найена маггачиттам̣ вимуччати. ‘‘етам̣ н̃атва̄ йатха̄бхӯтам̣, саббасам̣йоджанаккхайа’’нтипи па̄л̣ийам̣ ликхитам̣, тасса етам̣ саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄ти аттхо. пуримапаччхимехи пана саддхим̣ на гхат̣ӣйати.
тасса самма̄ вимуттасса̄ти тасса самма̄ вимуттасса кхӣн̣а̄савасса. н̃а̄н̣ам̣ хотӣти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ хоти. та̄диноти там̣сан̣т̣хитасса. акуппа̄ти акуппа̄рамман̣атта̄ куппака̄ран̣а̄нам̣ килеса̄нан̃ча абха̄вена акуппа̄. вимуттӣти маггавимуттипи пхалавимуттипи. бхавасам̣йоджанаккхайети бхавасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄те нибба̄не бхавасам̣йоджана̄нан̃ча кхайанте уппанна̄. етам̣ кхо парамам̣ н̃а̄н̣анти етам̣ маггапхалан̃а̄н̣ам̣ параман̃а̄н̣ам̣ на̄ма. сукхамануттаранти етадева маггапхаласукхам̣ ануттарам̣ сукхам̣ на̄ма. а̄н̣ан̣йамуттаманти саббесам̣ ан̣ан̣а̄нам̣ кхӣн̣а̄саво уттамаан̣ан̣о, тасма̄ арахаттапхалам̣ а̄н̣ан̣йамуттаманти арахаттапхалена десана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣хи. имасмин̃ча сутте ват̣т̣амева катхетва̄ га̄тха̄су ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти.
4. маха̄чундасуттаван̣н̣ана̄
46. чатуттхе четӣсӯти четират̣т̣хе. сайам̣джа̄тийанти евам̣на̄маке нигаме. маха̄чундоти дхаммасена̄патисса канит̣т̣хабха̄тико. дхамме його ануйого етесанти дхаммайога̄. дхаммакатхика̄нам̣ етам̣ на̄мам̣. джха̄йантӣти джха̄йӣ. апаса̄дентӣти гхат̣т̣енти хим̣санти. джха̄йантӣти чинтенти. паджджха̄йантӣтиа̄дӣни упасаггавасена вад̣д̣хита̄ни. кимиме джха̄йантӣти ким̣ на̄ма име джха̄йанти. кинтиме джха̄йантӣти киматтхам̣ име джха̄йанти. катхам̣ име джха̄йантӣти кена ка̄ран̣ена име джха̄йанти. аматам̣ дха̄тум̣ ка̄йена пхуситва̄ вихарантӣти маран̣авирахитам̣ нибба̄надха̄тум̣ сандха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вихаранта̄ ануккамена там̣ на̄мака̄йена пхуситва̄ вихаранти. гамбхӣрам̣ аттхападанти гул̣хам̣ пат̣иччханнам̣ кхандхадха̄туа̄йатана̄диаттхам̣. пан̃н̃а̄йа ативиджджха пассантӣти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхитва̄ пассанти. имасмим̣ панаттхе саммасанапат̣иведхапан̃н̃а̄пи уггахапарипуччха̄пан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева̄ти.
5-6. сандит̣т̣хикасуттадвайаван̣н̣ана̄
47-48. пан̃чаме сантам̣ ва̄ аджджхаттанти нийакаджджхатте виджджама̄нам̣. лобхотиа̄дӣхи тӣн̣и акусаламӯла̄ни дассита̄ни. лобхадхамма̄тиа̄дӣхи там̣сампайуттака̄ дхамма̄. чхат̣т̣хе ка̄йасандосанти ка̄йадва̄расса дуссана̄ка̄рам̣. сесадвайепи есева найо. имесу двӣсу суттесу паччавеккхан̣а̄ва катхита̄.
7. кхемасуттаван̣н̣ана̄
49. саттаме вуситава̄ти вуттхабрахмачарийава̄со. катакаран̣ӣйоти чатӯхи маггехи каттаббам̣ катва̄ т̣хито. охитабха̄роти кхандхабха̄рам̣ килесабха̄рам̣ абхисан̇кха̄рабха̄ран̃ча ота̄ретва̄ т̣хито. ануппаттасадаттхоти садаттхо вуччати арахаттам̣, там̣ паттоти аттхо. париккхӣн̣абхавасам̣йоджаноти кхӣн̣абхавабандхано. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти самма̄ хетуна̄ ка̄ран̣ена джа̄нитва̄ вимутто. тасса на евам̣ хоти аттхи ме сеййоти ва̄тиа̄дӣхи сеййасса сеййохамасмӣти ма̄на̄дайо тайо ма̄на̄ пат̣иккхитта̄. на хи кхӣн̣а̄савасса ‘‘аттхи майхам̣ сеййо, аттхи садисо, аттхи хӣно’’ти ма̄но хоти. наттхи ме сеййотиа̄дӣхипи тейева пат̣иккхитта̄. на хи кхӣн̣а̄савасса ‘‘ахамева сеййо, ахам̣ садисо, ахам̣ хӣно, ан̃н̃е сеййа̄дайо наттхӣ’’ти евам̣ ма̄но хоти.
ачирапаккантесӯти арахаттам̣ бйа̄каритва̄ ачирам̣йева паккантесу. ан̃н̃ам̣ бйа̄каронтӣти арахаттам̣ катхенти. хасама̄нака̄ ман̃н̃е ан̃н̃ам̣ бйа̄каронтӣти хасама̄на̄ вийа катхенти. вигха̄там̣ а̄паджджантӣти дуккхам̣ а̄паджджанти.
на уссесу на омесу, саматте нопанӣйарети еттха усса̄ти усситата̄ сеййапуггала̄. ома̄ти хӣна̄. саматтоти садисо. ити имесу тӣсупи сеййахӣнасадисесу кхӣн̣а̄сава̄ ма̄нена на упанӣйаре, на упаненти, на упагаччхантӣти аттхо. кхӣн̣а̄ джа̄тӣти кхӣн̣а̄ тесам̣ джа̄ти. вуситам̣ брахмачарийанти вуттхам̣ маггабрахмачарийам̣. чаранти сам̣йоджанавиппамутта̄ти саббасам̣йоджанехи вимутта̄ хутва̄ чаранти. суттепи га̄тха̄йампи кхӣн̣а̄саво катхито.
8. индрийасам̣варасуттаван̣н̣ана̄
50. ат̣т̣хаме хатӯпанисам̣ хотӣти хатӯпаниссайам̣ хоти. сӣлавипаннасса̄ти випаннасӣласса. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассананти тарун̣авипассана̄н̃а̄н̣ам̣. ниббида̄вира̄готи еттха ниббида̄ балававипассана̄, вира̄го арийамагго. вимуттин̃а̄н̣адассананти еттха вимуттӣти арахаттапхалам̣, н̃а̄н̣адассананти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. упаниссайасампаннам̣ хотӣти сампаннаупаниссайам̣ хоти. имасмим̣ сутте сӣла̄нураккхан̣аиндрийасам̣варо катхито.
9. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄
51. наваме китта̄вата̄ти киттакена. ассутан̃чева̄ти ан̃н̃асмим̣ ка̄ле ассутапуббам̣. на саммосам̣ гаччхантӣти вина̄сам̣ на гаччханти. четасо сампхут̣т̣хапубба̄ти читтена пхуситапубба̄. самуда̄чарантӣти манодва̄ре чаранти. авин̃н̃а̄тан̃ча виджа̄на̄тӣти ан̃н̃асмим̣ ка̄ле авин̃н̃а̄така̄ран̣ам̣ джа̄на̄ти. парийа̄пун̣а̄тӣти вал̣ан̃джети катхети. десетӣти пака̄сети. парам̣ ва̄четӣти парам̣ угган̣ха̄пети.
а̄гата̄гама̄ти дӣгха̄дӣсу йо кочи а̄гамо а̄гато етесанти а̄гата̄гама̄. дхаммадхара̄ти суттантапит̣акадхара̄. винайадхара̄ти винайапит̣акадхара̄. ма̄тика̄дхара̄ти двепа̄тимоккхадхара̄. парипуччхатӣти анусандхипубба̄парам̣ пуччхати. парипан̃хатӣти идан̃чидан̃ча пуччхисса̄мӣти паритулати париччхиндати. идам̣, бханте, катханти, бханте, идам̣ анусандхипубба̄парам̣ катхам̣ хотӣти пуччхати. имасса кваттхоти имасса бха̄ситасса ко аттхоти пуччхати. авиват̣анти авиваритам̣. виварантӣти па̄кат̣ам̣ каронти. кан̇кха̄т̣ха̄нийесӯти кан̇кха̄йа ка̄ран̣абхӯтесу. таттха йасмим̣ дхамме кан̇кха̄ уппаджджати, свева кан̇кха̄т̣ха̄нийо на̄ма̄ти ведитаббо.
10. кхаттийасуттаван̣н̣ана̄
52. дасаме бхога̄дхиппа̄йа̄ти бхогасам̣харан̣аттхам̣ т̣хапита̄дхиппа̄йа̄ паваттааджджха̄сайа̄. пан̃н̃ӯпавича̄ра̄ти пан̃н̃аванто бхавеййа̄ма̄ти евам̣ пан̃н̃аттха̄йа паваттӯпавича̄ра̄. айамева несам̣ вича̄ро читте упавичарати. бала̄дхит̣т̣ха̄на̄ти балака̄йа̄дхит̣т̣ха̄на̄. балака̄йан̃хи ладдха̄ те ладдхапатит̣т̣ха̄ на̄ма хонти. патхавибхинивеса̄ти патхависа̄мино бхависса̄ма̄ти евам̣ патхавиаттха̄йа катачитта̄бхинивеса̄. иссарийапарийоса̄на̄ти раджджа̄бхисекапарийоса̄на̄. абхисекан̃хи патва̄ те парийоса̄наппатта̄ на̄ма хонти. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо.
сесападесу панеттха айамадхиппа̄йо – бра̄хман̣а̄ та̄ва манте лабхитва̄ ладдхапатит̣т̣ха̄ на̄ма хонти, гахапатика̄ йам̣кин̃чи сиппам̣, иттхӣ кулада̄йаджджаса̄микам̣ путтам̣, чора̄ йам̣кин̃чи а̄вудхасаттхам̣, саман̣а̄ сӣлапарипун̣н̣а̄ ладдхапатит̣т̣ха̄ на̄ма хонти. тасма̄ манта̄дхит̣т̣ха̄на̄тиа̄дӣни вутта̄ни.
бра̄хман̣а̄нан̃ча ‘‘йан̃н̃ам̣ йаджисса̄ма̄’’ти читтам̣ абхинивисати, брахмалоке патте парийоса̄наппатта̄ на̄ма хонти. тасма̄ те йан̃н̃а̄бхинивеса̄ брахмалокапарийоса̄на̄ти вутта̄. каммантакаран̣аттха̄йа мано етесам̣ абхинивисатӣти камманта̄бхинивеса̄. камме нит̣т̣хите парийоса̄наппатта̄ на̄ма хонтӣти нит̣т̣хитакаммантапарийоса̄на̄.
пуриса̄дхиппа̄йа̄ти пурисесу паваттааджджха̄сайа̄. алан̇ка̄раттха̄йа мано упавичарати етисса̄ти алан̇ка̄рӯпавича̄ра̄. асапаттӣ хутва̄ екика̄ва гхаре васеййанти евамасса̄ читтам̣ абхинивисатӣти асапаттӣбхинивеса̄. гхара̄ва̄сиссарийе ладдхе парийоса̄наппатта̄ на̄ма хонтӣти иссарийапарийоса̄на̄.
парабхан̣д̣асса а̄да̄не адхиппа̄йо етесанти а̄да̄на̄дхиппа̄йа̄. гахане нилӣйанат̣т̣ха̄не етесам̣ мано упавичаратӣти гаханӯпавича̄ра̄. андхака̄раттха̄йа етесам̣ читтам̣ абхинивисатӣти андхака̄ра̄бхинивеса̄. адассанаппатта̄ парийоса̄наппатта̄ хонтӣти адассанапарийоса̄на̄.
адхива̄санаккхантийан̃ча сучибха̄васӣле ча адхиппа̄йо етесанти кхантисорачча̄дхиппа̄йа̄. акин̃чанабха̄ве ниггахан̣абха̄ве читтам̣ етесам̣ абхинивисатӣти а̄кин̃чан̃н̃а̄бхинивеса̄. нибба̄наппатта̄ парийоса̄наппатта̄ хонтӣти нибба̄напарийоса̄на̄.
11. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄
53. ека̄дасаме самадхиггайха̄ти сут̣т̣ху ган̣хитва̄. джан̇гала̄нам̣ па̄н̣а̄нанти патхавӣталача̄рӣнам̣ сапа̄дакапа̄н̣а̄нам̣. пададжа̄та̄нӣти пада̄ни. самодха̄нам̣ гаччхантӣти одха̄нам̣ упаниккхепам̣ гаччханти. аггамаккха̄йатӣти сет̣т̣хам̣ аккха̄йати. паббаджала̄йакоти паббаджатин̣аччхедако. одхуна̄тӣти хет̣т̣ха̄ мукхам̣ дхуна̄ти. нидхуна̄тӣти убхохи пассехи дхуна̄ти. ниччха̄детӣти ба̄ха̄йа ва̄ пахарати, руккхе ва̄ пахарати. амбапин̣д̣ийа̄ти амбапхалапин̣д̣ийа̄. ван̣т̣ӯпанибандхана̄нӣти ван̣т̣е упанибандхана̄ни, ван̣т̣е ва̄ патит̣т̣хита̄ни. таданвайа̄ни бхавантӣти ван̣т̣а̄нуваттака̄ни бхаванти, амбапин̣д̣идан̣д̣ака̄нуваттака̄ни бхавантӣтипи аттхо. кхуддара̄джа̄ноти кхуддакара̄джа̄но, пакатира̄джа̄но ва̄.
12. дхаммикасуттаван̣н̣ана̄
54. два̄дасаме саббасоти саббесу. саттасу виха̄ресӯти саттасу паривен̣есу. парибха̄сатӣти парибхавати бхайам̣ упадам̣сети. вихим̣сатӣти вихет̣хети. витудатӣти виджджхати. росети ва̄ча̄йа̄ти ва̄ча̄йа гхат̣т̣ети. паккамантӣти диса̄ паккаманти. на сан̣т̣хахантӣти наппатит̣т̣хаханти. рин̃чантӣти чхад̣д̣енти виссадждженти. пабба̄джеййа̄ма̄ти нӣхареййа̄ма. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. аланти йуттаметам̣, йам̣ там̣ пабба̄джеййунти аттхо. ким̣ те имина̄ти ким̣ тава имина̄ джа̄тибхӯмийам̣ ва̄сена. тӣрадассим̣ сакун̣анти диса̄ка̄кам̣. мун̃чантӣти диса̄дассанаттхам̣ виссадждженти. са̄манта̄ти авидӯре. саманта̄типи па̄т̣хо, самантатоти аттхо. абхинивесоти паттхаритва̄ т̣хитаса̄кха̄нам̣ нивесо. мӯласанта̄нака̄нанти мӯла̄нам̣ нивесо.
а̄л̣хакатха̄лика̄ти тан̣д̣ула̄л̣хакасса бхаттапачанатха̄лика̄. кхуддам̣ мадхунти кхуддамаккхика̄хи катам̣ дан̣д̣акамадхум̣. анелаканти ниддосам̣. на ча судам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса пхала̄ни хим̣сантӣти ан̃н̃аман̃н̃асса кот̣т̣ха̄се пхала̄ни на хим̣санти. аттано кот̣т̣ха̄сехи мӯлам̣ ва̄ тачам̣ ва̄ паттам̣ ва̄ чхинданто на̄ма наттхи, аттано аттано са̄кха̄йа хет̣т̣ха̄ патита̄нева парибхун̃джанти. ан̃н̃асса кот̣т̣ха̄сато ан̃н̃аса кот̣т̣ха̄сам̣ париваттитва̄ гатампи ‘‘на амха̄кам̣ са̄кха̄йа пхала’’нти н̃атва̄ но кха̄данти. йа̄вадаттхам̣ бхаккхитва̄ти кан̣т̣хаппама̄н̣ена кха̄дитва̄. са̄кхам̣ бхан̃джитва̄ти чхаттаппама̄н̣аматтам̣ чхиндитва̄ чха̄йам̣ катва̄ пакка̄ми. йатра хи на̄ма̄ти йо хи на̄ма. паккамиссатӣти пакканто. на̄да̄сӣти девата̄йа а̄нубха̄вена пхаламева на ган̣хи. еван̃хи са̄ адхит̣т̣ха̄си.
тенупасан̇камӣти джанападава̄сӣхи гантва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, руккхо пхалам̣ на ган̣хи, амха̄кам̣ ну кхо досо тумха̄ка’’нти вутте ‘‘нева майхам̣ досо аттхи, на джа̄напада̄нам̣, амха̄кам̣ виджите адхаммо на̄ма на ваттати, кена ну кхо ка̄ран̣ена руккхо на пхалито, саккам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йена сакко дева̄наминдо тенупасан̇ками. паваттесӣти париваттеси. уммӯламака̄сӣти уддхам̣мӯлам̣ ака̄си. апи ну тванти апи ну тава. ат̣т̣хита̄йева̄ти ат̣т̣хита̄йа ева. саччхавӣнӣти сама̄наччхавӣни пакатит̣т̣ха̄не т̣хита̄ни. на паччаккосатӣти наппат̣иккосати. росантанти гхат̣т̣ентам̣. бхан̣д̣антанти пахарантам̣.
сунеттоти нетта̄ вуччанти аккхӣни, тесам̣ сундарата̄йа сунетто. титтхакароти сугатиога̄ханатиттхасса ка̄рако. вӣтара̄готи виккхамбханавасена вигатара̄го. пасаватӣти пат̣илабхати. дит̣т̣хисампаннанти дассанасампаннам̣, сота̄паннанти аттхо. кхантинти аттано гун̣акхан̣анам̣. йатха̄мам̣ сабрахмача̄рӣсӯти йатха̄ имам̣ сабрахмача̄рӣсу аккосанапарибха̄санам̣, ан̃н̃ам̣ еварӯпам̣ гун̣акхантим̣ на вада̄мӣти аттхо. на но самасабрахмача̄рӣсӯти еттха самаджано на̄ма сакаджано вуччати. тасма̄ на но сакесу сама̄набрахмача̄рӣсу читта̄ни падут̣т̣ха̄ни бхависсантӣти айаметтха аттхо.
джотипа̄ло ча говиндоти на̄мена джотипа̄ло т̣ха̄нена маха̄говиндо. саттапурохитоти рен̣уа̄дӣнам̣ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ пурохито. ахим̣сака̄ атӣтам̣сети ете чха саттха̄ро атӣтам̣се ахим̣сака̄ ахесум̣. нира̄магандха̄ти кодха̄магандхена нира̄магандха̄. карун̣евимутта̄ти карун̣аджджха̄не адхимутта̄, карун̣а̄йа ча карун̣а̄пуббабха̄ге ча т̣хита̄. йетети ете, айамева ва̄ па̄т̣хо. на са̄дхурӯпам̣ а̄сӣдети са̄дхусабха̄вам̣ на гхат̣т̣еййа. дит̣т̣хит̣т̣ха̄наппаха̄йинанти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатаппаха̄йинам̣. саттамоти арахаттато пат̣т̣ха̄йа саттамо. авӣтара̄готи авигатара̄го. етена ана̄га̄мибха̄вам̣ пат̣иккхипати. пан̃чиндрийа̄ мудӯти пан̃ча випассаниндрийа̄ни мудӯни. тасса хи та̄ни сакада̄га̄мим̣ упа̄да̄йа мудӯни на̄ма хонти. випассана̄ти сан̇кха̄рапариггахан̃а̄н̣ам̣. пуббева упахан̃н̃атӣти пат̣хаматаран̃н̃ева упахан̃н̃ати. аккхатоти гун̣акхан̣анена аккхато анупахато хутва̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
дхаммикавагго пан̃чамо.