2. са̄ран̣ӣйавагго
1. пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме са̄ран̣ӣйа̄ти саритаббайуттака̄. меттам̣ ка̄йакамманти меттена читтена ка̄таббам̣ ка̄йакаммам̣. вачӣкаммаманокаммесупи есева найо. има̄ни ча пана бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни, гихӣсупи лаббханти. бхиккхӯнан̃хи меттена читтена а̄бхисама̄ча̄рикадхаммапӯран̣ам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ четийаванданаттха̄йа бодхиванданаттха̄йа сан̇гханимантанаттха̄йа гаманам̣, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хе бхиккхӯ дисва̄ паччуггаманам̣, паттапат̣иггахан̣ам̣, а̄санапан̃н̃а̄панам̣, анугамананти евама̄дикам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма.
бхиккхӯнам̣ меттена читтена а̄ча̄рапан̣н̣аттисиккха̄панам̣, каммат̣т̣ха̄накатханам̣, дхаммадесана̄, тепит̣акампи буддхавачанам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘четийавандана̄йа гаччха̄ма, бодхивандана̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванам̣ карисса̄ма, дӣпама̄ла̄пуппхапӯджам̣ карисса̄ма, тӣн̣и сучарита̄ни сама̄да̄йа ваттисса̄ма, сала̄кабхатта̄дӣни дасса̄ма, васса̄ва̄сикам̣ дасса̄ма, аджджа сан̇гхасса чатта̄ро паччайе дасса̄ма, сан̇гхам̣ нимантетва̄ кха̄данӣйа̄дӣни сам̣видахатха, а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петха, па̄нӣйам̣ упат̣т̣ха̄петха, сан̇гхам̣ паччуггантва̄ а̄нетха, пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ усса̄хаджа̄та̄ веййа̄ваччам̣ каротха̄’’тиа̄дивачанака̄ле меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма.
бхиккхӯнам̣ па̄това ут̣т̣ха̄йа сарӣрапат̣иджагганам̣ четийан̇ган̣аватта̄дӣни ча катва̄ вивитта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджха̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘аййа̄ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджха̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.
а̄ви чева рахо ча̄ти саммукха̄ ча параммукха̄ ча. таттха навака̄нам̣ чӣваракамма̄дӣсу саха̄йабха̄вагаманам̣ саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма, тхера̄нам̣ пана па̄дадхованада̄на̄дибхедам̣ саббампи са̄мӣчикаммам̣ саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. убхайехипи дунниккхитта̄нам̣ да̄рубхан̣д̣а̄дӣнам̣ тесу аван̃н̃ам̣ акатва̄ аттана̄ дунниккхитта̄нам̣ вийа пат̣иса̄манам̣ параммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. ‘‘деваттхеро тиссаттхеро’’ти евам̣ паггайха вачанам̣ саммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. виха̄ре асантам̣ пана пат̣ипуччхантасса ‘‘кахам̣ амха̄кам̣ деваттхеро, кахам̣ амха̄кам̣ тиссаттхеро, када̄ ну кхо а̄гамиссатӣ’’ти евам̣ мама̄йанавачанам̣ параммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. метта̄синехасиниддха̄ни пана найана̄ни уммӣлетва̄ пасаннена мукхена олоканам̣ саммукха̄ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. ‘‘деваттхеро тиссаттхеро арого хоту аппа̄ба̄дхо’’ти саманна̄харан̣ам̣ параммукха̄ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.
ла̄бха̄ти чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄. дхаммика̄ти кухана̄дибхедам̣ миччха̄джӣвам̣ ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄чарийаваттена уппанна̄. антамасо паттапарийа̄паннаматтампӣти паччхимакот̣ийа̄ паттапарийа̄паннам̣ паттасса антогатам̣ дваттикат̣аччхубхиккха̄маттампи. аппат̣ивибхаттабхогӣти еттха две пат̣ивибхатта̄ни на̄ма а̄мисапат̣ивибхаттам̣ пана пуггалапат̣ивибхаттан̃ча. таттха ‘‘еттакам̣ дасса̄ми, еттакам̣ на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена пат̣ивибхаджанам̣ а̄мисапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. ‘‘асукасса дасса̄ми, асукасса на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ пана пуггалапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. тадубхайампи акатва̄ йо аппат̣ивибхаттам̣ бхун̃джати, айам̣ аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма. сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣти еттха са̄дха̄ран̣абхогино идам̣ лаккхан̣ам̣ – йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ лабхати, там̣ там̣ нева ла̄бхенала̄бхам̣-ниджигӣсаната̄мукхена гихӣнам̣ дети, на аттана̄ парибхун̃джати, пат̣игган̣ханто ча ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти гахетва̄ гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ парибхун̃джитаббам̣ сан̇гхасантакам̣ вийа пассати.
имам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммам̣ ко пӯрети, ко на пӯрети? дуссӣло та̄ва на пӯрети. на хи тасса сантакам̣ сӣлаванта̄ ган̣ханти. парисуддхасӣло пана ваттам̣ акхан̣д̣енто пӯрети. татридам̣ ваттам̣ – йо хи одиссакам̣ катва̄ ма̄ту ва̄ питу ва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ дети, со да̄таббам̣ дети. са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти, палибодхаджагганам̣ на̄ма хоти. са̄ран̣ӣйадхаммо хи муттапалибодхасса ват̣т̣ати. тена пана одиссакам̣ дентена гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄каа̄гантукагамика̄нан̃чева навапаббаджитасса ча сан̇гха̄т̣ипаттаггахан̣ам̣ аджа̄нантасса да̄таббам̣. етесам̣ датва̄ авасесам̣ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа тхокам̣ тхокам̣ адатва̄ йо йаттакам̣ ган̣ха̄ти, тасса таттакам̣ да̄таббам̣. авасит̣т̣хе асати пуна пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣, там̣ там̣ датва̄ сесам̣ бхун̃джитаббам̣. ‘‘сӣлавантехӣ’’ти вачанато дуссӣласса ада̄тумпи ват̣т̣ати.
айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо сусиккхита̄йа париса̄йа супӯро хоти, сусиккхита̄йа хи париса̄йа йо ан̃н̃ато лабхати, со на ган̣ха̄ти. ан̃н̃ато алабхантопи пама̄н̣айуттамева ган̣хати, на атирекам̣. айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо евам̣ пунаппунам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхам̣ ладдхам̣ дентасса̄пи два̄дасахи вассехи пӯрети, на тато орам̣. саче хи два̄дасаме вассе са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако пин̣д̣апа̄тапӯрам̣ паттам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ т̣хапетва̄ нха̄йитум̣ гаччхати, сан̇гхаттхеро ча ‘‘кассесо патто’’ти ватва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса̄’’ти вутте ‘‘а̄харатха на’’нти саббам̣ пин̣д̣апа̄там̣ вича̄ретва̄ва бхун̃джитва̄ риттапаттам̣ т̣хапети. атха кхо со бхиккху риттапаттам̣ дисва̄ ‘‘майхам̣ асесетва̄ва парибхун̃джим̣сӯ’’ти доманассам̣ уппа̄дети, са̄ран̣ӣйадхаммо бхиджджати, пуна два̄даса васса̄ни пӯретаббо хоти. титтхийапарива̄сасадисо хеса, саким̣ кхан̣д̣е джа̄те пуна пӯретаббова. йо пана ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме паттагатам̣ ана̄пуччха̄ва сабрахмача̄рӣ парибхун̃джантӣ’’ти соманассам̣ джанети, тасса пун̣н̣о на̄ма хоти.
евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса пана нева исса̄ на маччхарийам̣ хоти, манусса̄нам̣ пийо хоти, аманусса̄нам̣ пийо хоти, сулабхапаччайо. паттагатамасса диййама̄нампи на кхӣйати, бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ лабхати, бхайе ва̄ чха̄таке ва̄ патте девата̄ уссуккам̣ а̄паджджанти.
татрима̄ни ваттхӯни – сенагирива̄сӣ тиссаттхеро кира маха̄гирига̄мам̣ упанисса̄йа васати, пан̃н̃а̄са маха̄тхера̄ на̄гадӣпам̣ четийаванданаттха̄йа гаччханта̄ гирига̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ никкхамим̣су. тхеро пависанто те дисва̄ пуччхи – ‘‘ладдхам̣, бханте’’ти? вичаримха̄, а̄вусоти. со аладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘бханте, йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти. майам̣, а̄вусо, пан̃н̃а̄са джана̄ паттатеманаматтампи на лабхимха̄ти. бханте, нева̄сика̄ на̄ма пат̣ибала̄ хонти, алабханта̄пи бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄гам̣ джа̄нантӣти. тхера̄ а̄гамесум̣. тхеро га̄мам̣ па̄виси. дхурагехейева маха̄упа̄сика̄ кхӣрабхаттам̣ саджджетва̄ тхерам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄ тхерасса два̄рам̣ сампаттассева паттам̣ пӯретва̄ ада̄си. со там̣ а̄да̄йа тхера̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ган̣хатха, бханте’’ти сан̇гхаттхерам̣ а̄ха. тхеро ‘‘амхехи еттакехи кин̃чи на ладдхам̣, айам̣ сӣгхамева гахетва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо’’ти сеса̄нам̣ мукхам̣ олокеси. тхеро олокана̄ка̄ренева н̃атва̄, ‘‘бханте, дхаммена самена ладдхо, никкуккучча̄ ган̣хатха̄’’ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббесам̣ йа̄вадаттхам̣ датва̄ аттана̄пи йа̄вадаттхам̣ бхун̃джи.
атха нам̣ бхаттакичча̄васа̄не тхера̄ пуччхим̣су – ‘‘када̄, а̄вусо, локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхӣ’’ти? наттхи ме, бханте, локуттарадхаммоти. джха̄нала̄бхӣси, а̄вусоти. етампи, бханте, наттхӣти? нану, а̄вусо, па̄т̣иха̄рийанти. са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито, тасса ме пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи бхиккхусатасахассам̣ хоти, паттагатам̣ на кхӣйатӣти. са̄дху са̄дху, саппуриса, ануччхавикамидам̣ туйханти. идам̣ та̄ва паттагатам̣ на кхӣйатӣти еттха ваттху.
айамева пана тхеро четийапаббате гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа да̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘имасмим̣ да̄не ким̣ варабхан̣д̣а’’нти пуччхи. две са̄т̣ака̄, бхантети. ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣти? там̣ сутва̄ амаччо ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘еко дахаро евам̣ вадатӣ’’ти. ‘‘дахарасса евам̣ читтам̣, маха̄тхера̄нам̣ пана сукхумаса̄т̣ака̄ ват̣т̣антӣ’’ти ватва̄ ‘‘маха̄тхера̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти т̣хапеси. тасса бхиккхусан̇гхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хите дентасса маттхаке т̣хапита̄пи те са̄т̣ака̄ хаттхам̣ на̄роханти, ан̃н̃ева а̄роханти. дахарасса да̄нака̄ле пана хаттхам̣ а̄рул̣ха̄. со тасса хаттхе т̣хапетва̄ амаччасса мукхам̣ олокетва̄ дахарам̣ нисӣда̄петва̄ да̄нам̣ датва̄ сан̇гхам̣ виссаджджетва̄ дахарасса сантике нисӣдитва̄ ‘‘када̄, бханте, имам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхиттха̄’’ти а̄ха. со парийа̄йенапи асантам̣ аваданто ‘‘наттхи майхам̣, маха̄ра̄джа, локуттарадхаммо’’ти а̄ха. нану, бханте, пуббева авачуттха̄ти. а̄ма, маха̄ра̄джа, са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахам̣, тасса ме дхаммасса пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти. ‘‘са̄дху са̄дху, бханте, ануччхавикамидам̣ тумха̄ка’’нти ватва̄ пакка̄ми. идам̣ бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти еттха ваттху.
бра̄хман̣атиссабхайе пана бха̄тарага̄мава̄сино на̄гаттхерийа̄ ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су. тхерӣ паччӯсасамайе ‘‘ативийа аппаниггхосо га̄мо, упадха̄ретха та̄ва̄’’ти дахарабхиккхунийо а̄ха. та̄ гантва̄ саббесам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамма тхерийа̄ а̄рочесум̣. са̄ сутва̄ ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха, аттано уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄ресуйева йогам̣ каротха̄’’ти ватва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ па̄рупитва̄ аттадва̄дасама̄ га̄мадва̄ре нигродхаруккхамӯле ат̣т̣ха̄си. руккхе адхиваттха̄ девата̄ два̄дасаннампи бхиккхунӣнам̣ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄, ‘‘аййе, ан̃н̃аттха ма̄ гаччхатха, ниччам̣ идхева а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти а̄ха. тхерийа̄ пана канит̣т̣хабха̄та̄ на̄гаттхеро на̄ма аттхи. со ‘‘махантам̣ бхайам̣, на сакка̄ йа̄петум̣, паратӣрам̣ гамисса̄мӣ’’ти аттадва̄дасамова аттано васанат̣т̣ха̄на̄ никкханто ‘‘тхерим̣ дисва̄ гамисса̄мӣ’’ти бха̄тарага̄мам̣ а̄гато. тхерӣ ‘‘тхера̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ аййа̄’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄рочеси. са̄ ‘‘аджджа екадивасам̣ виха̄рева васитва̄ све гамиссатха̄’’ти а̄ха. тхера̄ виха̄рам̣ агамим̣су.
тхерӣ пунадивасе руккхамӯле пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘ват̣т̣иссати тхерӣ’’ти ватва̄ тун̣хӣ ат̣т̣ха̄си. дхаммико, та̄та, пин̣д̣апа̄то, куккуччам̣ акатва̄ парибхун̃джатха̄ти. ват̣т̣иссати тхерӣти? са̄ паттам̣ гахетва̄ а̄ка̄се кхипи, патто а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. тхеро ‘‘саттата̄ламатте т̣хитампи бхиккхунӣбхаттамева тхерӣ’’ти ватва̄ ‘‘бхайам̣ на̄ма саббака̄лам̣ на хоти, бхайе вӯпасанте арийавам̣сам̣ катхайама̄но, ‘бхо пин̣д̣апа̄тика, бхиккхунӣбхаттам̣ бхун̃джитва̄ вӣтина̄майиттха̄’ти читтена анувадийама̄но сантхамбхитум̣ на саккхисса̄ми, аппаматта̄ хотха тхерийо’’ти маггам̣ пат̣ипаджджи.
руккхадевата̄пи ‘‘саче тхеро тхерийа̄ хаттхато пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джиссати, на там̣ ниваттесса̄ми. саче на парибхун̃джиссати, ниваттесса̄мӣ’’ти чинтайама̄на̄ т̣хатва̄ тхерасса гаманам̣ дисва̄ руккха̄ оруйха ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти ватва̄ паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ руккхамӯлам̣йева а̄нетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ катабхаттакиччам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ два̄даса бхиккхунийо два̄даса ча бхиккхӯ сатта васса̄ни упат̣т̣хахи. идам̣ девата̄ уссуккам̣ а̄паджджантӣти еттха ваттху. татра хи тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси.
акхан̣д̣а̄нӣтиа̄дӣсу йасса саттасу а̄паттиккхандхесу а̄димхи ва̄ анте ва̄ сиккха̄падам̣ бхиннам̣ хоти, тасса сӣлам̣ парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа кхан̣д̣ам̣ на̄ма. йасса пана вемаджджхе бхиннам̣, тасса чхиддаса̄т̣ако вийа чхиддам̣ на̄ма хоти. йасса пат̣ипа̄т̣ийа̄ две тӣн̣и бхинна̄ни, тасса пит̣т̣хийам̣ ва̄ куччхийам̣ ва̄ ут̣т̣хитена висабха̄гаван̣н̣ена ка̄л̣аратта̄дӣнам̣ ан̃н̃атараван̣н̣а̄ га̄вӣ вийа сабалам̣ на̄ма хоти. йасса антарантара̄ бхинна̄ни, тасса антарантара̄ висабха̄габиндувичитра̄ га̄вӣ вийа камма̄сам̣ на̄ма хоти. йасса пана саббена саббам̣ абхинна̄ни, тасса та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни на̄ма хонти. та̄ни панета̄ни тан̣ха̄да̄сабйато мочетва̄ бхуджиссабха̄вакаран̣ато бхуджисса̄ни, буддха̄дӣхи вин̃н̃ӯхи пасаттхатта̄ вин̃н̃уппасаттха̄ни, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ ‘‘идам̣ на̄ма твам̣ а̄паннапуббо’’ти кеначи пара̄мат̣т̣хум̣ асаккун̣еййатта̄ ча апара̄мат̣т̣ха̄ни, упача̄расама̄дхим̣ аппана̄сама̄дхим̣ ва̄ сам̣ваттайантӣти сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣти вуччанти.
сӣласа̄ман̃н̃агато вихаратӣти тесу тесу диса̄бха̄гесу вихарантехи бхиккхӯхи саддхим̣ сама̄набха̄вӯпагатасӣло вихарати. сота̄панна̄дӣнан̃хи сӣлам̣ самуддантарепи девалокепи васанта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ сота̄панна̄дӣнам̣ сӣлена сама̄намева хоти, наттхи маггасӣле на̄наттам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
йа̄йам̣ дит̣т̣хӣти маггасампайутта̄ самма̄дит̣т̣хи. арийа̄ти ниддоса̄. ниййа̄тӣти ниййа̄ника̄. таккарасса̄ти йо татха̄ка̄рӣ хоти. дуккхаккхайа̄йа̄ти саббадуккхаккхайаттхам̣. дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агатоти сама̄надит̣т̣хибха̄вам̣ упагато хутва̄ вихаратӣти.
2. дутийаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе йо те дхамме пӯрети, там̣ сабрахмача̄рӣнам̣ пийам̣ каронтӣти пийакаран̣а̄. гарум̣ каронтӣти гарукаран̣а̄. сан̇гаха̄йа̄ти сан̇ган̣ханаттха̄йа. авива̄да̄йа̄ти авиваданаттха̄йа. са̄маггийа̄ти самаггабха̄ваттха̄йа. екӣбха̄ва̄йа̄ти екабха̄ваттха̄йа нинна̄на̄каран̣а̄йа. сам̣ваттантӣти ваттанти паваттанти.
3. нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе нисса̄ран̣ӣйа̄ дха̄туйоти ниссаран̣адха̄туйова. метта̄ хи кхо ме четовимуттӣти еттха паччанӣкадхаммехи вимуттатта̄ тикачатуккаджджха̄ника̄ метта̄ва метта̄четовимутти на̄ма. бха̄вита̄ти вад̣д̣хита̄. бахулӣката̄ти пунаппунам̣ ката̄. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄насадиса̄ ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣ха̄ ката̄. анут̣т̣хита̄ти адхит̣т̣хита̄. паричита̄ти самантато чита̄ а̄чита̄ упачита̄. сусама̄раддха̄ти суппагун̣акаран̣ена сут̣т̣ху сама̄раддха̄. парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣти парийа̄дийитва̄ гахетва̄ тит̣т̣хати. ма̄ хевантисса вачанӣйоти йасма̄ абхӯтабйа̄каран̣ам̣ бйа̄кароти, тасма̄ ‘‘ма̄ евам̣ бхан̣ӣ’’ти ваттаббо. йадидам̣ метта̄четовимуттӣти йа̄ айам̣ метта̄четовимутти, идам̣ ниссаран̣ам̣ бйа̄па̄дасса, бйа̄па̄дато ниссат̣а̄ти аттхо. йо пана метта̄йа тикачатуккаджджха̄нато вут̣т̣хито сан̇кха̄ре саммаситва̄ татийамаггам̣ патва̄ ‘‘пуна бйа̄па̄до наттхӣ’’ти татийапхалена нибба̄нам̣ пассати, тасса читтам̣ аччантаниссаран̣ам̣ бйа̄па̄дасса. етенупа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо.
анимитта̄четовимуттӣти балававипассана̄. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана арахаттапхаласама̄паттӣти ваданти. са̄ хи ра̄ганимитта̄дӣнан̃чева рӯпанимитта̄дӣнан̃ча ниччанимитта̄дӣнан̃ча абха̄ва̄ анимитта̄ти вутта̄. нимитта̄нуса̄рӣти вуттаппабхедам̣ нимиттам̣ анусаран̣асабха̄вам̣.
асмӣти асмима̄но. айамахамасмӣти пан̃часу кхандхесу айам̣ на̄ма ахам̣ асмӣти. етта̄вата̄ арахаттам̣ бйа̄катам̣ хоти. вичикиччха̄катхам̣катха̄салланти вичикиччха̄бхӯтам̣ катхам̣катха̄саллам̣. ма̄ хевантисса вачанӣйоти саче те пат̣хамамаггаваджджха̄ вичикиччха̄ уппаджджати, арахаттабйа̄каран̣ам̣ миччха̄ хоти, тасма̄ ‘‘ма̄ абхӯтам̣ ган̣хӣ’’ти ва̄ретаббо. асмӣти ма̄насамуггха̄тоти арахаттамагго. арахаттамаггапхалавасена хи нибба̄не дит̣т̣хе пуна асмима̄но наттхӣти арахаттамагго ‘‘асмӣти ма̄насамуггха̄то’’ти вутто. ити имасмим̣ сутте абхӯтабйа̄каран̣ам̣ на̄ма катхитам̣.
4. бхаддакасуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе на бхаддаканти на ладдхакам̣. таттха йо хи бхӣтабхӣто марати, тасса на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти. йо апа̄йе пат̣исандхим̣ ган̣ха̄ти, тасса на бхаддика̄ ка̄лакирийа̄ хоти. камма̄ра̄мотиа̄дӣсу а̄раман̣ам̣ а̄ра̄мо, абхиратӣти аттхо. виха̄ракаран̣а̄димхи навакамме а̄ра̄мо асса̄ти камма̄ра̄мо. тасмим̣йева камме ратоти каммарато. тадева камма̄ра̄матам̣ пунаппунам̣ йуттоти ануйутто. еса найо саббаттха. еттха ча бхассанти а̄ла̄пасалла̄по. нидда̄ти соппам̣. сан̇ган̣ика̄ти ган̣асан̇ган̣ика̄. са̄ ‘‘екасса дутийо хоти, двиннам̣ хоти татийако’’тиа̄дина̄ найена ведитабба̄. сам̣сагготи дассанасаванасамулла̄пасамбхогака̄йасам̣саггавасена паватто сам̣сат̣т̣хабха̄во. папан̃чоти тан̣ха̄дит̣т̣хима̄навасена паватто мадана̄ка̄расан̣т̣хито килесапапан̃чо. сакка̄йанти тебхӯмакават̣т̣ам̣. самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄ти хетуна̄ найена сакалават̣т̣адуккхасса париват̣умапариччхедакаран̣аттхам̣. маготи магасадисо. ниппапан̃чападети нибба̄нападе. а̄ра̄дхайӣти парипӯрайи там̣ сампа̄десӣти.
5. анутаппийасуттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме анутаппа̄ти анусочитабба̄ анута̄пака̄рӣ. имесу двӣсупи суттесу га̄тха̄су ча ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
6. накулапитусуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе ба̄л̣хагила̄ноти адхиматтагила̄но. етадавоча̄ти са̄микасса бхесаджджам̣ катва̄ бйа̄дхим̣ вӯпасаметум̣ асакконтӣ ида̄ни сӣхана̄дам̣ надитва̄ саччакирийа̄йа бйа̄дхим̣ вӯпасаметум̣ сантике нисӣдитва̄ етам̣ ‘‘ма̄ кхо тва’’нтиа̄дивачанам̣ авоча. са̄пеккхоти сатан̣хо. на накулама̄та̄ти еттха на-ка̄ро на саккхатӣти евам̣ парападена йоджетаббо. сантхаритунти ниччхиддам̣ ка̄тум̣, сан̣т̣хапетунти аттхо. вен̣им̣ оликхитунти ел̣акалома̄ни каппетва̄ виджат̣етва̄ вен̣им̣ ка̄тум̣.
ан̃н̃ам̣ гхарам̣ гамиссатӣти ан̃н̃ам̣ са̄микам̣ ган̣хиссати. сол̣аса васса̄ни гахат̣т̣хакам̣ брахмачарийам̣ сама̄чин̣н̣анти ито сол̣асавассаматтхаке гахат̣т̣хабрахмачарийава̄со сама̄чин̣н̣о. дассанака̄матара̄ти атирекена дассанака̄ма̄. имехи тӣхи ан̇гехи сӣхана̄дам̣ надитва̄ ‘‘имина̄ саччена тава сарӣре бйа̄дхи пха̄су хотӯ’’ти саччакирийам̣ ака̄си.
ида̄ни бхагавантам̣ саккхим̣ катва̄ аттано сӣла̄дигун̣ехипи саччакирийам̣ ка̄тум̣ сийа̄ кхо пана тетиа̄дима̄ха. таттха парипӯрака̄ринӣти саматтака̄ринӣ. четосаматхасса̄ти сама̄дхикаммат̣т̣ха̄насса. ога̄дхаппатта̄ти ога̄дхам̣ ануппавесам̣ патта̄. патига̄дхаппатта̄ти патига̄дхам̣ патит̣т̣хам̣ патта̄. асса̄саппатта̄ти асса̄сам̣ авассайам̣ патта̄. веса̄раджджаппатта̄ти соманассан̃а̄н̣ам̣ патта̄. апараппаччайа̄ти параппаччайо вуччати парасаддха̄ парапаттийа̄йана̄, та̄йа вирахита̄ти аттхо. имехи тӣхи ан̇гехи аттано гун̣е а̄раббха саччакирийам̣ ака̄си. гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄но хутва̄ вут̣т̣хито. йа̄вата̄ти йаттика̄йо. та̄сам̣ ан̃н̃атара̄ти та̄сам̣ антаре ека̄. анукампика̄ти хита̄нукампика̄. ова̄дика̄ти ова̄дада̄йика̄. ануса̄сика̄ти анусит̣т̣хида̄йика̄.
7. соппасуттаван̣н̣ана̄
17. саттаме пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти екӣбха̄ва̄йа дхамманиджджха̄наккхантито пхаласама̄паттивиха̄рато вут̣т̣хито. йатха̄виха̄ранти аттано аттано васанавиха̄рам̣. нава̄ти паббаджджа̄йа навака̄. те пан̃часатаматта̄ ахесум̣. ка̄каччхама̄на̄ти ка̄касаддам̣ каронта̄ данте кха̄данта̄. тхера̄ти тхирабха̄вам̣ патта̄. тена ноти тена ну. сеййасукха̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева. рат̣т̣хикоти йо рат̣т̣хам̣ бхун̃джати. петтан̣икоти йо питара̄ бхутта̄нубхуттам̣ бхун̃джати. сена̄патикоти сена̄йа джет̣т̣хако. га̄мага̄ман̣икоти га̄мабходжако. пӯгага̄ман̣икоти ган̣аджет̣т̣хако. авипассако кусала̄нам̣ дхамма̄нанти кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ анесако агавесако хутва̄. бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нанти саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхамма̄нам̣.
8. маччхабандхасуттаван̣н̣ана̄
18. ат̣т̣хаме маччхиканти маччхагха̄такам̣. хаттхина̄ йа̄тӣти хаттхийа̄йӣ. паратопи есева найо. ваджджхети вадхитаббе. вадха̄йанӣтети вадха̄йа упанӣте. па̄пакена манаса̄ти ла̄макена вадхакачиттена. па̄л̣ийам̣ пана вадха̄йупанӣтети ликханти. ма̄гавикоти мигагха̄тако. ко пана ва̄до мануссабхӯтанти йо мануссабхӯтам̣ па̄пакена манаса̄ анупеккхати, тасса сампаттийа̄ абха̄ве кимева ваттаббам̣. идам̣ па̄пакасса каммуно анит̣т̣хапхалабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣. йесам̣ пана та̄дисам̣ каммам̣ каронта̄нампи йасапат̣ила̄бхо хоти, тесам̣ там̣ акусалам̣ нисса̄йа кусалам̣ випаччатӣти ведитаббам̣. тена панасса акусалакаммена упахататта̄ випа̄ко на чират̣т̣хитико хоти. имасмим̣ сутте акусалапаккхова катхито.
9. пат̣хамамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
19. наваме на̄тикети евам̣на̄маке га̄ме. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄майе па̄са̄де. аматогадха̄ти нибба̄ногадха̄, нибба̄напатит̣т̣ха̄ти аттхо. бха̄ветха ноти бха̄ветха ну. маран̣ассатинти маран̣ассатикаммат̣т̣ха̄нам̣. ахо вата̄ти паттханаттхе нипа̄то. бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти тумха̄кам̣ са̄сане мама киччам̣ баху катам̣ асса. тадантаранти там̣ антарам̣ кхан̣ам̣ ока̄сам̣. ассаситва̄ ва̄ пассаса̄мӣти еттха асса̄со вуччати анто пависанава̄то, пасса̄со бахи никкхаманава̄то. ити айам̣ бхиккху йа̄ва анто павит̣т̣хава̄то бахи никкхамати, бахи никкханто ва̄то анто пависати, та̄ва джӣвитам̣ паттхенто евама̄ха. дандханти мандам̣ гарукам̣ асӣгхаппаваттам̣. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти арахаттапхалаттха̄йа. имасмим̣ сутте маран̣ассати арахаттам̣ па̄петва̄ катхита̄ти.
10. дутийамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме патигата̄йа̄ти пат̣ипанна̄йа. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. со мамасса антара̄йоти еттха тивидхо антара̄йо джӣвитантара̄йо, саман̣адхаммантара̄йо, путхуджджанака̄лакирийам̣ каронтасса саггантара̄йо чева маггантара̄йо ча̄ти. там̣ саббампи сандха̄йевама̄ха. бйа̄паджджеййа̄ти аджин̣н̣ака̄дивасена випаджджеййа. адхиматтоти балава̄. чхандоти каттукамйата̄чхандо. ва̄йа̄моти пайогавӣрийам̣. усса̄хоти усса̄панавӣрийам̣. уссол̣хӣти сампа̄данавӣрийам̣. аппат̣ива̄нӣти ануккан̣т̣хана̄ аппат̣исан̇гхаран̣а̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
са̄ран̣ӣйавагго дутийо.