1. суманасуттаван̣н̣ана̄

31. чатуттхасса пат̣хаме сумана̄ ра̄джакума̄рӣти маха̄сакка̄рам̣ катва̄ паттханам̣ паттхетва̄ евам̣ ладдхана̄ма̄ ра̄джакан̃н̃а̄. випассисамма̄самбуддхака̄ласмим̣ хи на̄гаресу ‘‘йуддхампи катва̄ саттха̄рам̣ амха̄кам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти сена̄патим̣ нисса̄йа буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ лабхитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣ а̄раддхесу саббапат̣хамадивасо сена̄патисса ва̄ро ахоси. тасмим̣ дивасе сена̄пати маха̄да̄нам̣ саджджетва̄ ‘‘аджджа йатха̄ ан̃н̃о кочи екабхиккхампи на дети, евам̣ раккхатха̄’’ти саманта̄ пурисе т̣хапеси. там̣дивасам̣ сет̣т̣хибхарийа̄ родама̄на̄ пан̃чахи кума̄рика̄сатехи саддхим̣ кӣл̣итва̄ а̄гатам̣ дхӣтарам̣ а̄ха – ‘‘саче, амма, тава пита̄ джӣвеййа, аджджа̄хам̣ пат̣хамам̣ дасабалам̣ бходжеййа’’нти. са̄ там̣ а̄ха – ‘‘амма, ма̄ чинтайи, ахам̣ татха̄ карисса̄ми, йатха̄ буддхаппамукхо сан̇гхо амха̄кам̣ пат̣хамам̣ бхиккхам̣ бхун̃джиссатӣ’’ти. тато сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ нирудакапа̄йа̄сам̣ пӯретва̄ саппимадхусаккхара̄дӣхи абхисан̇кхаритва̄ ан̃н̃исса̄ па̄тийа̄ пат̣икуджджитва̄ там̣ суманама̄ла̄гул̣ехи париккхипитва̄ ма̄ла̄гул̣асадисам̣ катва̄ бхагавато га̄мам̣ пависанавела̄йа сайамева уккхипитва̄ дха̄тиган̣апаривута̄ гхара̄ никкхами.

антара̄магге сена̄патино упат̣т̣ха̄ка̄, ‘‘амма, ма̄ ито а̄гама̄’’ти ваданти. маха̄пун̃н̃а̄ на̄ма мана̄пакатха̄ хонти, на ча тесам̣ пунаппунам̣ бхан̣анта̄нам̣ катха̄ пат̣иккхипитум̣ сакка̄ хоти. са̄ ‘‘чӯл̣апита, маха̄пита, ма̄тула, кисса тумхе гантум̣ на детха̄’’ти а̄ха. сена̄патина̄ ‘‘ан̃н̃асса кассачи кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ ма̄ детха̄’’ти т̣хапитамха, амма̄ти. ким̣ пана мама хаттхе кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пассатха̄ти? ма̄ла̄гул̣ам̣ пасса̄ма̄ти. ким̣ тумха̄кам̣ сена̄пати ма̄ла̄пӯджампи ка̄тум̣ на детӣти? дети, амма̄ти. тена хи апетха̄ти бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ма̄ла̄гул̣ам̣ ган̣хатха бхагава̄’’ти а̄ха. бхагава̄ екам̣ сена̄патисса упат̣т̣ха̄кам̣ олокетва̄ ма̄ла̄гул̣ам̣ ган̣ха̄песи. са̄ бхагавантам̣ вандитва̄ ‘‘бхава̄бхава̄бхиниббаттийам̣ ме сати паритассанаджӣвитам̣ на̄ма ма̄ хоту, айам̣ суманама̄ла̄ вийа ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не пийа̄ва хоми, на̄мена ча сумана̄йева̄’’ти паттханам̣ катва̄ саттха̄ра̄ ‘‘сукхинӣ хохӣ’’ти вутта̄ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

бхагава̄пи сена̄патисса гехам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. сена̄пати йа̄гум̣ гахетва̄ упаган̃чхи, саттха̄ хаттхена паттам̣ пидахи. нисинно, бханте, бхиккхусан̇гхоти. аттхи но еко антара̄магге пин̣д̣апа̄то ладдхоти? ма̄лам̣ апанетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ аддаса. чӯл̣упат̣т̣ха̄ко а̄ха – ‘‘са̄ми ма̄ла̄ти мам̣ ватва̄ ма̄туга̄мо ван̃чесӣ’’ти. па̄йа̄со бхагавантам̣ а̄дим̣ катва̄ саббабхиккхӯнам̣ пахоси. сена̄пати аттано деййадхаммам̣ ада̄си. саттха̄ бхаттакиччам̣ катва̄ ман̇галам̣ ватва̄ пакка̄ми. сена̄пати ‘‘ка̄ на̄ма са̄ пин̣д̣апа̄тамада̄сӣ’’ти пуччхи. сет̣т̣хидхӣта̄ са̄мӣти. саппан̃н̃а̄ иттхӣ, еварӯпа̄йа гхаре васантийа̄ пурисасса саггасампатти на̄ма на дуллабха̄ти кам̣ а̄нетва̄ джет̣т̣хакат̣т̣ха̄не т̣хапеси?

са̄ питугехе ча сена̄патигехе ча дханам̣ гахетва̄ йа̄вата̄йукам̣ татха̄гатасса да̄нам̣ датва̄ пун̃н̃а̄ни каритва̄ тато чута̄ ка̄ма̄вачарадевалоке ниббатти. ниббаттаккхан̣ейева джа̄н̣уппама̄н̣ена одхина̄ сакалам̣ девалокам̣ парипӯрайама̄нам̣ суманавассам̣ васси. девата̄ ‘‘айам̣ аттана̄ва аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гата̄’’ти ‘‘сумана̄ девадхӣта̄’’твевасса̄ на̄мам̣ акам̣су. са̄ еканавутикаппе девесу ча мануссесу ча сам̣сарантӣ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не авиджахитасуманавасса̄ ‘‘сумана̄ сумана̄’’твева на̄ма̄ ахоси. имасмим̣ пана ка̄ле косаларан̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. та̄пи пан̃часата̄ кума̄рика̄ там̣дивасан̃н̃ева тасмим̣ тасмим̣ куле пат̣исандхим̣ гахетва̄ екадивасейева сабба̄ ма̄тукуччхито никкхамим̣су. там̣кхан̣ам̣йева джа̄н̣уппама̄н̣ена одхина̄ суманавассам̣ васси. там̣ дисва̄ ра̄джа̄ ‘‘пуббе ката̄бхинӣха̄ра̄ еса̄ бхависсатӣ’’ти тут̣т̣хама̄насо ‘‘дхӣта̄ ме аттана̄ва аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гата̄’’ти сумана̄твевасса̄ на̄мам̣ катва̄ ‘‘майхам̣ дхӣта̄ на екика̄ва ниббаттиссатӣ’’ти нагарам̣ вичина̄пенто ‘пан̃ча да̄рика̄сата̄ни джа̄та̄нӣ’’ти сутва̄ сабба̄ аттана̄ва поса̄песи. ма̄се ма̄се сампате ‘‘а̄нетва̄ мама дхӣту дассетха̄’’ти а̄ха. евамеса̄ маха̄сакка̄рам̣ катва̄ паттханам̣ паттхетва̄ евам̣ладдхана̄ма̄ти ведитабба̄.

тасса̄ саттавассикака̄ле ана̄тхапин̣д̣икена виха̄рам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ татха̄гатасса дӯте песите саттха̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро са̄ваттхим̣ агама̄си. ана̄тхапин̣д̣ико гантва̄ ра̄джа̄нам̣ евама̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, саттху идха̄гаманам̣ амха̄кампи ман̇галам̣ тумха̄кампи ман̇галамева, суманам̣ ра̄джакума̄рим̣ пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ пун̣н̣агхат̣е ча гандхама̄ла̄дӣни ча га̄ха̄петва̄ дасабаласса паччуггаманам̣ песетха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху маха̄сет̣т̣хӣ’’ти татха̄ ака̄си. са̄пи ран̃н̃а̄ вуттанайенева гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тасса̄ дхаммам̣ десеси. са̄ пан̃чахи кума̄рика̄сатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. ан̃н̃а̄нипи пан̃ча да̄рика̄сата̄ни пан̃ча ма̄туга̄масата̄ни пан̃ча упа̄сакасата̄ни тасмим̣йева кхан̣е сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣им̣су. евам̣ тасмим̣ дивасе антара̄маггейева две сота̄паннасахасса̄ни джа̄та̄ни.

йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇камӣти? пан̃хам̣ пуччхитука̄мата̄йа. кассапасамма̄самбуддхака̄ле кира саха̄йака̄ две бхиккхӯ ахесум̣. тесу еко са̄ран̣ӣйадхаммам̣ пӯрети, еко бхаттаггаваттам̣. са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако итарам̣ а̄ха – ‘‘а̄вусо, адиннасса пхалам̣ на̄ма наттхи, аттана̄ ладдхам̣ паресам̣ датва̄ бхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. итаро пана а̄ха – ‘‘а̄вусо, твам̣ на джа̄на̄си, деййадхаммам̣ на̄ма винипа̄тетум̣ на ват̣т̣ати, аттано йа̄панаматтамева ган̣хантена бхаттаггаваттам̣ пӯретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тесу екопи екам̣ аттано ова̄де ота̄ретум̣ на̄саккхи. двепи аттано пат̣ипаттим̣ пӯретва̄ тато чута̄ ка̄ма̄вачарадевалоке ниббаттим̣су. таттха са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако итарам̣ пан̃чахи дхаммехи адхиган̣хи.

евам̣ те девесу ча мануссесу ча сам̣саранта̄ екам̣ буддхантарам̣ кхепетва̄ имасмим̣ ка̄ле са̄ваттхийам̣ ниббаттим̣су. са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако косаларан̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи, итаро тасса̄йева упат̣т̣ха̄каиттхийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. те двепи джана̄ екадивасенева джа̄йим̣су. те на̄маггахан̣адивасе нха̄петва̄ сиригаббхе нипаджджа̄петва̄ двиннампи ма̄таро бахи сакка̄рам̣ сам̣видахим̣су. тесу са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако аккхӣни уммӣлетва̄ махантам̣ сетаччхаттам̣ супан̃н̃аттам̣ сирисайанам̣ алан̇катапат̣ийаттан̃ча нивесанам̣ дисва̄ ‘‘екасмим̣ ра̄джакуле ниббаттосмӣ’’ти ан̃н̃а̄си. со ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ идха ниббаттосмӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘са̄ран̣ӣйадхамманиссандена̄’’ти н̃атва̄ ‘‘саха̄йо ме кухим̣ ну кхо ниббатто’’ти а̄вадждженто нӣчасайане нипаннам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ бхаттаггаваттам̣ пӯремӣти мама вачанам̣ на ган̣хи, имасмим̣ ида̄ни там̣ т̣ха̄не нигган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ‘‘самма мама вачанам̣ на̄ка̄сӣ’’ти а̄ха. атха ким̣ джа̄танти. пасса майхам̣ сампаттим̣, сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ сирисайане нипанносми, твам̣ нӣчаман̃че тхаддхааттхаран̣аматте нипанносӣти. ким̣ пана твам̣ етам̣ нисса̄йа ма̄нам̣ кароси, нану вел̣усала̄ка̄хи катва̄ пилотика̄йа паливет̣хитам̣ саббаметам̣ патхавӣдха̄туматтамева̄ти?

сумана̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘мама бха̄тика̄нам̣ сантике кочи наттхӣ’’ти тесам̣ самӣпам̣ гаччхантӣ два̄рам̣ нисса̄йа т̣хита̄ ‘‘дха̄тӯ’’ти вачанам̣ сутва̄ ‘‘идам̣ дха̄тӯти вачанам̣ бахиддха̄ наттхи. мама бха̄тика̄ саман̣адевапутта̄ бхависсантӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘сача̄хам̣ ‘име евам̣ катхентӣ’ти ма̄та̄питӯнам̣ катхесса̄ми, ‘аманусса̄ ете’ти нӣхара̄пессанти. идам̣ ка̄ран̣ам̣ ан̃н̃асса акатхетва̄ кан̇кхаччхедакам̣ пурисахеран̃н̃икам̣ мама питарам̣ маха̄готамадасабалам̣йева пуччхисса̄мӣ’’ти бхуттапа̄тара̄са̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дасабаласса упат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ пан̃ча ратхасата̄ни йоджа̄песи. джамбудӣпаталасмин̃хи тиссова кума̄рийо питӯнам̣ сантика̄ пан̃ча ратхасата̄ни лабхим̣су – бимбиса̄раран̃н̃о дхӣта̄ чундӣ ра̄джакан̃н̃а̄, дханан̃чайасса сет̣т̣хисса дхӣта̄ виса̄кха̄, айам̣ сумана̄ ра̄джакан̃н̃а̄ти. са̄ гандхама̄лам̣ а̄да̄йа ратхе т̣хита̄ пан̃чаратхасатапарива̄ра̄ ‘‘имам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

идхассӯти идха бхавеййум̣. еко да̄йакоти еко аттана̄ ладдхала̄бхато парасса датва̄ парибхун̃джанако са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако. еко ада̄йакоти еко аттана̄ ладдхам̣ парасса адатва̄ парибхун̃джанако бхаттаггаваттапӯрако. девабхӯта̄нам̣ пана несанти девабхӯта̄нам̣ етесам̣. адхиган̣ха̄тӣти адхибхавитва̄ ган̣ха̄ти аджджхоттхарати атисети. а̄дхипатеййена̄ти джет̣т̣хакака̄ран̣ена. имехи пан̃чахи т̣ха̄нехӣти сесадеве сакко девара̄джа̄ вийа имехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи адхиган̣ха̄ти. ма̄нусакена̄тиа̄дӣсу а̄йуна̄ маха̄кассапаттхеро вийа ба̄кулаттхеро вийа а̄нандаттхеро вийа ча, ван̣н̣ена маха̄гатимбаабхайаттхеро вийа бхан̣д̣а̄га̄раамаччо вийа ча, сукхена рат̣т̣хапа̄лакулапутто вийа сон̣асет̣т̣хипутто вийа йасада̄рако вийа ча, йасена дхамма̄соко вийа, татха̄ а̄дхипаччена̄ти имехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи атиреко джет̣т̣хако хоти.

йа̄читова бахуланти ба̄кулаттхера-сӣвалиттхера-а̄нандаттхера̄дайо вийа йа̄читова бахулам̣ чӣвара̄дӣни парибхун̃джатӣти имехи ка̄ран̣ехи атиреко хоти джет̣т̣хако. йадидам̣ вимуттийа̄ вимуттинти йам̣ екасса вимуттийа̄ саддхим̣ итарасса вимуттим̣ а̄раббха на̄на̄каран̣ам̣ ваттаббам̣ бхавеййа, там̣ на вада̄мӣти аттхо. саттавассикада̄рако ва̄ хи вимуттим̣ пат̣ивиджджхату вассасатикаттхеро ва̄ бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ упа̄сако ва̄ упа̄сика̄ ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄, пат̣ивиддхалокуттарамагге на̄наттам̣ на̄ма наттхи. аламева̄ти йуттамева. йатра хи на̄ма̄ти йа̄ни на̄ма.

гаччхам̣ а̄ка̄садха̄туйа̄ти а̄ка̄сена гаччханто. саддхоти ратанаттайагун̣а̄нам̣ саддха̄та̄. тханайанти гаджджанто. виджджума̄лӣти ма̄ла̄садиса̄йа мегхамукхе чарантийа̄ виджджулата̄йа саманна̄гато. сатаккакӯти сатакӯт̣о, ито чито ча ут̣т̣хитена вала̄хакакӯт̣асатена саманна̄гатоти аттхо. дассанасампанноти сота̄панно. бхогапарибйӯл̣хоти удакогхена вийа да̄навасена дӣйама̄нехи бхогехи парибйӯл̣хо, девалокам̣ сампа̄питоти аттхо. печча̄ти паралоке. сагге памодатӣти йасмим̣ сагге уппаджджати, таттхева модатӣти.