1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. секхабалавагго
1. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄
1. пан̃чаканипа̄тасса пат̣хаме саттаннам̣ секха̄нам̣ бала̄нӣти секхабала̄ни. саддха̄бала̄дӣсу ассаддхийе на кампатӣти саддха̄балам̣. ахирике на кампатӣти хирӣбалам̣. аноттаппе на кампатӣти оттаппабалам̣. косадждже на кампатӣти вӣрийабалам̣. авиджджа̄йа на кампатӣти пан̃н̃а̄балам̣. тасма̄ти йасма̄ има̄ни саттаннам̣ секха̄нам̣ бала̄ни, тасма̄.
2. виттхатасуттаван̣н̣ана̄
2. дутийе ка̄йадуччаритена̄тиа̄дӣсу упайогаттхе каран̣авачанам̣, хирӣйитабба̄ни ка̄йадуччарита̄дӣни хирӣйати джигуччхатӣти аттхо. оттаппаниддесе хетваттхе каран̣авачанам̣, ка̄йадуччарита̄дӣхи оттаппасса хетубхӯтехи оттаппати бха̄йатӣти аттхо.
а̄раддхавӣрийоти паггахитавӣрийо аносаккитама̄насо. паха̄на̄йа̄ти паха̄наттха̄йа. упасампада̄йа̄ти пат̣ила̄бхаттха̄йа. тха̄мава̄ти вӣрийатха̄мена саманна̄гато. дал̣хапараккамоти тхирапараккамо. аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесӯти кусалесу дхаммесу аноропитадхуро аносаккитавӣрийо.
удайаттхага̄минийа̄ти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайавайага̄минийа̄ удайан̃ча вайан̃ча пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄йа. пан̃н̃а̄йа саманна̄гатоти випассана̄пан̃н̃а̄йа чева маггапан̃н̃а̄йа ча саман̇гибхӯто. арийа̄йа̄ти виккхамбханавасена ча самуччхедавасена ча килесехи а̄рака̄ т̣хита̄йа парисуддха̄йа. ниббедхика̄йа̄ти са̄ ча абхинивиджджханато ниббедхика̄ти вуччати, та̄йа саманна̄гатоти аттхо. таттха маггапан̃н̃а̄ самуччхедавасена аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ досаккхандхам̣ мохаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄летӣти ниббедхика̄, випассана̄пан̃н̃а̄ тадан̇гавасена ниббедхика̄, маггапан̃н̃а̄йа пат̣ила̄бхасам̣ваттанато таббипассана̄ ниббедхика̄ти ваттум̣ ват̣т̣ати. самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄ти идха̄пи маггапан̃н̃а̄ самма̄ хетуна̄ найена ват̣т̣адуккхан̃ча килесадуккхан̃ча кхепайама̄на̄ гаччхатӣти самма̄ дуккхаккхайага̄минӣ на̄ма, випассана̄пан̃н̃а̄ тадан̇гавасена ват̣т̣адуккхан̃ча килесадуккхан̃ча кхепайама̄на̄ гаччхатӣти дуккхаккхайага̄минӣ. дуккхаккхайага̄минийа̄ ва̄ маггапан̃н̃а̄йа пат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттанатопеса̄ дуккхаккхайага̄минӣти ведитабба̄. ити имасмим̣ сутте пан̃ча бала̄ни миссака̄нева катхита̄ни, татха̄ пан̃чаме.
6. сама̄паттисуттаван̣н̣ана̄
6. чхат̣т̣хе акусаласса сама̄паттӣти акусаладхаммасса сама̄паджджана̄, тена саддхим̣ саман̇гибха̄воти аттхо. парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣хатӣти парийонандхитва̄ тит̣т̣хати.
7. ка̄масуттаван̣н̣ана̄
7. саттаме ка̄месу лал̣ита̄ти ваттхука̄макилесака̄месу лал̣ита̄ абхирата̄. аситабйа̄бхан̇гинти тин̣ала̄йанааситан̃чева тин̣аваханака̄джан̃ча. кулапуттоти а̄ча̄ракулапутто. оха̄йа̄ти паха̄йа. алам̣ вачана̄йа̄ти йуттам̣ вачана̄йа. лаббха̄ти сулабха̄ сакка̄ лабхитум̣. хӣна̄ ка̄ма̄ти пан̃чаннам̣ нӣчакула̄нам̣ ка̄ма̄. маджджхима̄ ка̄ма̄ти маджджхимасатта̄нам̣ ка̄ма̄. пан̣ӣта̄ ка̄ма̄ти ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ ка̄ма̄. ка̄ма̄твева сан̇кхам̣ гаччхантӣти ка̄манавасена ка̄метаббавасена ча ка̄ма̄иччева сан̇кхам̣ гаччханти. вуддхо хотӣти махаллако хоти. алам̣пан̃н̃оти йуттапан̃н̃о. аттагуттоти аттана̄ва гутто раккхито, атта̄нам̣ ва̄ гопетум̣ раккхитум̣ саматтхо. на̄лам̣ пама̄да̄йа̄ти на йутто памаджджитум̣. саддха̄йа акатам̣ хотӣти йам̣ саддха̄йа кусалесу дхаммесу ка̄тум̣ йуттам̣, там̣ на катам̣ хоти. сесападесупи есева найо. анапеккхо да̄на̄хам̣, бхиккхаве, тасмим̣ бхиккхусмим̣ хомӣти евам̣ саддха̄дӣхи ка̄таббам̣ катва̄ва сота̄паттипхале патит̣т̣хите тасмим̣ пуггале анапеккхо хомӣти дассети. имасмим̣ сутте сота̄паттимагго катхито.
8. чаванасуттаван̣н̣ана̄
8. ат̣т̣хаме саддхаммети са̄санасаддхамме. ассаддхоти окаппанасаддха̄йа ча паккханданасаддха̄йа ча̄ти двӣхипи саддха̄хи вирахито. чавати наппатит̣т̣ха̄тӣти имасмим̣ са̄сане гун̣ехи чавати, патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти. ити имасмим̣ сутте аппатит̣т̣ха̄нан̃ча патит̣т̣ха̄нан̃ча катхитам̣.
9. пат̣хамаага̄равасуттаван̣н̣ана̄
9. наваме на̄сса га̄равоти ага̄раво. на̄сса патиссоти аппатиссо, аджет̣т̣хако анӣчавутти. сесаметтха пуримасадисамева.
10. дутийаага̄равасуттаван̣н̣ана̄
10. дасаме абхабботи абха̄джанам̣. вуддхинти вад̣д̣хим̣. вирӯл̣хинти вирӯл̣хамӯлата̄йа ниччалабха̄вам̣. вепулланти махантабха̄вам̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
секхабалавагго пат̣хамо.
2. балавагго
1. анануссутасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме пубба̄хам̣, бхиккхаве, анануссутесу дхаммесӯти ахам̣, бхиккхаве, пуббе анануссутесу чатӯсу саччадхаммесу. абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатто пат̣иджа̄на̄мӣти чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи сол̣асавидхасса киччасса каран̣ена абхиджа̄нитва̄ воса̄напа̄рамим̣ саббесам̣ кичча̄нам̣ нит̣т̣хитатта̄ катакиччабха̄вам̣ па̄рам̣ патто пат̣иджа̄на̄мӣти маха̄бодхипаллан̇ке аттано а̄гаманӣйагун̣ам̣ дассети. татха̄гатасса̄ти ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи татха̄гатасса. татха̄гатабала̄нӣти йатха̄ техи гантаббам̣, татхева гата̄ни паватта̄ни н̃а̄н̣абала̄ни. а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣. сӣхана̄данти абхӣтана̄дам̣. брахмачакканти сет̣т̣хачаккам̣. паваттетӣти катхети.
2. кӯт̣асуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе секхабала̄нӣти секха̄нам̣ н̃а̄н̣абала̄ни. агганти уттамам̣. сесабала̄ни гопа̄насийо кӯт̣ам̣ вийа сан̇ган̣ха̄тӣти сан̇га̄хикам̣. та̄нева бала̄ни сам̣хата̄ни каротӣти сан̇гха̄танийам̣.
3. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе таттха мут̣т̣хассачче на кампатӣти сатибалам̣. уддхачче на кампатӣти сама̄дхибалам̣.
4. виттхатасуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе сатинепаккена̄ти еттха непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄, са̄ сатийа̄ упака̄ракабха̄вена гахита̄.
5. дат̣т̣хаббасуттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме сависайасмим̣йева локийалокуттарадхамме катхетум̣ каттха ча, бхиккхаве, саддха̄балам̣ дат̣т̣хаббантиа̄дима̄ха. йатха̄ хи чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄, ра̄джа̄ти ра̄джапан̃чамесу саха̄йесу ‘‘наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄’’ти вӣтхим̣ отин̣н̣есу екасса сет̣т̣хипуттасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети. дутийататийачатуттхасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети. атха саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле кин̃ча̄пи ра̄джа̄ саббаттха иссаро, имасмим̣ пана ка̄ле аттано гехейева ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти вича̄рети, евамевам̣ саддха̄пан̃чамесу балесу тесу саха̄йесу екато вӣтхим̣ отарантесу вийа ека̄рамман̣е уппаджджама̄несупи йатха̄ пат̣хамасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сота̄паттийан̇га̄ни патва̄ адхимоккхалаккхан̣ам̣ саддха̄баламева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ дутийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ саммаппадха̄на̄ни патва̄ паггахалаккхан̣ам̣ вӣрийабаламева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ татийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄ни патва̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣ сатибаламева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ чатуттхасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ джха̄навимоккхе патва̄ авиккхепалаккхан̣ам̣ сама̄дхибаламева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле пана йатха̄ итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, ра̄джа̄ва гехе вича̄рети, евамева арийасачча̄ни патва̄ паджа̄наналаккхан̣ам̣ пан̃н̃а̄баламева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонтӣти евамидха пан̃ча бала̄ни миссака̄ни катхита̄ни. чхат̣т̣хам̣ утта̄наттхамева. евам̣ пуримавагге ча идха ча ат̣т̣хасу суттесу секхабала̄нева катхита̄ни. каран̣д̣аколава̄сӣ маха̄даттаттхеро пана̄ха – ‘‘хет̣т̣ха̄ чатӯсу суттесу секхабала̄ни катхита̄ни, упари чатӯсу асекхабала̄нӣ’’ти.
7. пат̣хамахитасуттаван̣н̣ана̄
17. саттаме сӣла̄дайо миссака̄ва катхита̄. вимуттӣти арахаттапхалавимуттийева. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣, там̣ локийамева.
8-10. дутийахитасутта̄диван̣н̣ана̄
18-20. ат̣т̣хаме дуссӣло бахуссуто катхито, наваме аппассуто дуссӣло, дасаме бахуссуто кхӣн̣а̄савоти.
балавагго дутийо.
3. пан̃чан̇гикавагго
1. пат̣хамаага̄равасуттаван̣н̣ана̄
21. татийасса пат̣хаме асабха̄гавуттикоти асабха̄га̄йа висадиса̄йа джӣвитавуттийа̄ саманна̄гато. а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхамманти уттамасама̄ча̄рабхӯтам̣ ваттавасена пан̃н̃аттасӣлам̣. секхам̣ дхамманти секхапан̣н̣аттисӣлам̣. сӣла̄нӣти чатта̄ри маха̄сӣла̄ни. самма̄дит̣т̣хинти випассана̄самма̄дит̣т̣хим̣. самма̄сама̄дхинти маггасама̄дхин̃чева пхаласама̄дхин̃ча. имасмим̣ сутте сӣла̄дӣни миссака̄ни катхита̄ни.
2. дутийаага̄равасуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе сӣлаккхандханти сӣлара̄сим̣. сесадвайепи есева найо. име пана тайопи кхандха̄ миссака̄ва катхита̄ти.
3. упаккилесасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе на ча пабхассаранти на ча пабха̄вантам̣. пабхан̇гу ча̄ти пабхиджджанасабха̄вам̣. айоти ка̄л̣алохам̣. лоханти т̣хапетва̄ идха вутта̄ни чатта̄ри авасесам̣ лохам̣. саджджханти раджатам̣. читтасса̄ти ча̄тубхӯмакакусалачиттасса. тебхӯмакасса та̄ва упаккилеса̄ хонту, локуттарасса катхам̣ хонтӣти? уппаджджитум̣ аппада̄нена. йадаггена хи уппаджджитум̣ на денти, тадаггенева те локийассапи локуттарассапи упаккилеса̄ на̄ма хонти. пабхан̇гу ча̄ти а̄рамман̣е чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вӯпагаманена бхиджджанасабха̄вам̣. самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти а̄сава̄нам̣ кхайасан̇кха̄тасса арахаттасса аттха̄йа хетуна̄ ка̄ран̣ена сама̄дхийати. етта̄вата̄ читтам̣ висодхетва̄ арахатте патит̣т̣хитам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассети. ида̄нисса абхин̃н̃а̄пат̣иведхам̣ дассенто йасса йасса ча̄тиа̄дима̄ха. там̣ утта̄наттхамева̄ти.
4. дуссӣласуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе хатӯпанисоти хатаупаниссайо хатака̄ран̣о. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассананти на̄марӯпапариччхедан̃а̄н̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ тарун̣авипассана̄. ниббида̄вира̄готи ниббида̄ ча вира̄го ча. таттха ниббида̄ балававипассана̄, вира̄го магго. вимуттин̃а̄н̣адассананти пхалавимутти ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ан̃ча.
5. ануггахитасуттаван̣н̣ана̄
25. пан̃чаме самма̄дит̣т̣хӣти випассана̄самма̄дит̣т̣хи. четовимуттипхала̄тиа̄дӣсу четовимуттӣти маггапхаласама̄дхи. пан̃н̃а̄вимуттӣти пхалан̃а̄н̣ам̣. сӣла̄нуггахита̄ти сӣлена ануггахита̄ анураккхита̄. сута̄нуггахита̄ти ба̄хусаччена ануггахита̄. са̄каччха̄нуггахита̄ти дхаммаса̄каччха̄йа ануггахита̄. саматха̄нуггахита̄ти читтекаггата̄йа ануггахита̄.
имасса панаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ мадхурамбабӣджам̣ ропетва̄ саманта̄ марийа̄дам̣ бандхитва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ удакам̣ а̄син̃читва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ мӯла̄ни содхетва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ патитапа̄н̣аке ха̄ретва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ маккат̣аджа̄лам̣ лун̃читва̄ амбам̣ пат̣иджагганто пурисо дассетаббо. тасса хи пурисасса мадхурамбабӣджаропанам̣ вийа випассана̄самма̄дит̣т̣хи дат̣т̣хабба̄, марийа̄дабандханам̣ вийа сӣлена анугган̣ханам̣, удака̄сечанам̣ вийа сутена анугган̣ханам̣, мӯлапарисодханам̣ вийа са̄каччха̄йа анугган̣ханам̣, па̄н̣акахаран̣ам̣ вийа джха̄навипассана̄па̄рипантхикасодханавасена саматха̄нугган̣ханам̣, маккат̣аджа̄лалун̃чанам̣ вийа балававипассана̄нугган̣ханам̣, евам̣ ануггахитасса руккхасса кхиппамева вад̣д̣хитва̄ пхалаппада̄нам̣ вийа имехи сӣла̄дӣхи ануггахита̄йа мӯласамма̄дит̣т̣хийа̄ кхиппамева маггавасена вад̣д̣хитва̄ четовимуттипан̃н̃а̄вимуттипхалаппада̄нам̣ ведитаббам̣.
6. вимутта̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
26. чхат̣т̣хе вимутта̄йатана̄нӣти вимуччанака̄ран̣а̄ни. йаттха̄ти йесу вимутта̄йатанесу. саттха̄ дхаммам̣ десетӣти чатусаччадхаммам̣ десети. аттхапат̣исам̣вединоти па̄л̣иаттхам̣ джа̄нантасса. дхаммапат̣исам̣вединоти па̄л̣им̣ джа̄нантасса. па̄моджджанти тарун̣апӣти. пӣтӣти тут̣т̣ха̄ка̄рабхӯта̄ балавапӣти. ка̄йоти на̄мака̄йо. пассамбхатӣти пат̣иппассамбхати. сукхам̣ ведетӣти сукхам̣ пат̣илабхати. читтам̣ сама̄дхийатӣти арахаттапхаласама̄дхина̄ сама̄дхийати. айан̃хи там̣ дхаммам̣ сун̣анто а̄гата̄гатат̣т̣ха̄не джха̄навипассана̄маггапхала̄ни джа̄на̄ти, тасса евам̣ джа̄нато пӣти уппаджджати. со тасса̄ пӣтийа̄ антара̄ осаккитум̣ на денто упача̄ракаммат̣т̣ха̄нико хутва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘читтам̣ сама̄дхийатӣ’’ти. сесесупи есева найо. айам̣ пана висесо – сама̄дхинимиттанти ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу ан̃н̃атаро сама̄дхийева сама̄дхинимиттам̣. суггахитам̣ хотӣтиа̄дису а̄чарийасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хантена сут̣т̣ху гахитам̣ хоти сут̣т̣ху манасикатам̣ сут̣т̣ху упадха̄ритам̣. суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху паччаккхам̣ катам̣. тасмим̣ дхаммети тасмим̣ каммат̣т̣ха̄напа̄л̣идхамме. ити имасмим̣ сутте пан̃чапи вимутта̄йатана̄ни арахаттам̣ па̄петва̄ катхита̄нӣти.
7. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме аппама̄н̣анти пама̄н̣акарадхаммарахитам̣ локуттарам̣. нипака̄ патиссата̄ти непаккена ча сатийа̄ ча саманна̄гата̄ хутва̄. пан̃ча н̃а̄н̣а̄нӣти пан̃ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни. паччаттан̃н̃ева уппаджджантӣти аттанийева уппаджджанти. айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева̄тиа̄дӣсу арахаттапхаласама̄дхи адхиппето. маггасама̄дхӣтипи вадантийева. со хи аппитаппитаккхан̣е сукхатта̄ паччуппаннасукхо, пуримо пуримо паччхимасса паччхимасса сама̄дхисукхасса паччайатта̄ а̄йатим̣ сукхавипа̄ко, килесехи а̄ракатта̄ арийо, ка̄ма̄мисават̣т̣а̄мисалока̄миса̄нам̣ абха̄ва̄ нира̄мисо. буддха̄дӣхи маха̄пурисехи севитатта̄ ака̄пурисасевито. ан̇гасантата̄йа а̄рамман̣асантата̄йа саббакилесадаратхасантата̄йа ча санто, атаппанийат̣т̣хена пан̣ӣто. килесаппат̣иппассаддхийа̄ ладдхатта̄ килесаппат̣иппассаддхибха̄вам̣ ва̄ ладдхатта̄ пат̣иппассаддхаладдхо. пат̣иппассаддхам̣ пат̣иппассаддхӣти хи идам̣ аттхато екам̣. пат̣иппассаддхакилесена ва̄ арахата̄ ладдхатта̄пи пат̣иппассаддхаладдхо, екодибха̄вена адхигататта̄ екодибха̄вамева ва̄ адхигататта̄ екодибха̄ва̄дхигато. аппагун̣аса̄савасама̄дхи вийа сасан̇кха̄рена саппайогена читтена паччанӣкадхамме ниггайха килесе ва̄ретва̄ анадхигататта̄ на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато. там̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджанто тато ва̄ вут̣т̣хаханто сативепуллаппаттатта̄ сатова сама̄паджджати, сатова вут̣т̣хахати. йатха̄париччхиннака̄лавасена ва̄ сато сама̄паджджати, сато вут̣т̣хахати. тасма̄ йадеттха ‘‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко ча̄’’ти евам̣ паччавеккхама̄насса паччаттам̣йева апараппаччайан̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, там̣ екам̣ н̃а̄н̣ам̣. есева найо сесесу. евам̣ има̄ни пан̃ча н̃а̄н̣а̄ни паччаттан̃н̃ева уппаджджантӣти.
8. пан̃чан̇гикасуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме арийасса̄ти виккхамбханавасена пахӣнакилесехи а̄рака̄ т̣хитасса. бха̄ванам̣ десесса̄мӣти брӯханам̣ вад̣д̣ханам̣ пака̄сайисса̄ми. имамева ка̄йанти имам̣ караджака̄йам̣. абхисандетӣти темети снехети, саббаттха паваттапӣтисукхам̣ кароти. парисандетӣти самантато сандети. парипӯретӣти ва̄йуна̄ бхастам̣ вийа пӯрети. париппхаратӣти самантато пхусати. сабба̄вато ка̄йасса̄ти асса бхиккхуно саббакот̣т̣ха̄савато ка̄йасса кин̃чи упа̄диннакасантатипаваттит̣т̣ха̄не чхавимам̣салохита̄нугатам̣ ан̣уматтампи т̣ха̄нам̣ пат̣хамаджджха̄насукхена апхут̣ам̣ на̄ма на хоти.
даккхоти чхеко пат̣ибало нха̄нӣйачун̣н̣а̄ни ка̄тун̃чева йоджетун̃ча саннетун̃ча. кам̣сатха̄лети йена кеначи лохена катабха̄джане. маттика̄бха̄джанам̣ пана тхирам̣ на хоти, саннентасса бхиджджати. тасма̄ там̣ на дассеси. париппхосакам̣ париппхосаканти син̃читва̄ син̃читва̄. саннеййа̄ти ва̄махаттхена кам̣сатха̄лам̣ гахетва̄ даккхин̣ахаттхена пама̄н̣айуттам̣ удакам̣ син̃читва̄ син̃читва̄ паримадданто пин̣д̣ам̣ кареййа. снеха̄нугата̄ти удакасинехена анугата̄. снехапарета̄ти удакасинехена париггахита̄. сантараба̄хира̄ти саддхим̣ антопадесена чева бахипадесена ча, саббаттхакамева удакасинехена пхут̣а̄ти аттхо. на ча паггхарин̣ӣти на бинду бинду удакам̣ паггхарати, сакка̄ хоти хаттхенапи двӣхипи ан̇гулӣхи гахетум̣ оват̣т̣ика̄йапи ка̄тунти аттхо.
дутийаджджха̄насукхаупама̄йам̣ уббхидодакоти уббхиннаудако, на хет̣т̣ха̄ уббхиджджитва̄ уггаччханаудако, антойева пана уппаджджанаудакоти аттхо. а̄йамукханти а̄гаманамагго. девоти мегхо. ка̄лена ка̄ланти ка̄ле ка̄ле, анвад̣д̣хама̄сам̣ ва̄ анудаса̄хам̣ ва̄ти аттхо. дха̄ранти вут̣т̣хим̣. на̄нуппавеччхеййа̄ти наппавесеййа, на вассеййа̄ти аттхо. сӣта̄ ва̄ридха̄ра̄ уббхиджджитва̄ти сӣта̄ ва̄ридха̄ра̄ там̣ рахадам̣ пӯрайама̄на̄ уббхиджджитва̄. хет̣т̣ха̄ уггаччханаудакан̃хи уггантва̄ бхиджджантам̣ удакам̣ кхобхети, чатӯхи диса̄хи пависанаудакам̣ пура̄н̣апан̣н̣атин̣акат̣т̣хадан̣д̣ака̄дӣхи удакам̣ кхобхети. вут̣т̣хиудакам̣ дха̄ра̄нипа̄табуббул̣акехи удакам̣ кхобхети, саннисиннамева пана хутва̄ иддхиниммитамива уппаджджама̄нам̣ удакам̣ имам̣ падесам̣ пхарати, имам̣ на пхаратӣти наттхи. тена апхут̣ока̄со на̄ма на хоти. таттха рахадо вийа караджака̄йо, удакам̣ вийа дутийаджджха̄насукхам̣, сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.
татийаджджха̄насукхаупама̄йам̣ уппала̄ни еттха сантӣти уппалинӣ. сесапададвайепи есева найо. еттха ча сетараттанӣлесу йам̣кин̃чи уппаламева, ӯнакасатапаттам̣ пун̣д̣арӣкам̣, сатапаттам̣ падумам̣. паттанийамам̣ ва̄ вина̄пи сетам̣ падумам̣, раттам̣ пун̣д̣арӣканти айаметтха виниччхайо. удака̄нуггата̄нӣти удакато на уггата̄ни. антонимуггапосӣнӣти удакаталасса анто нимугга̄нийева хутва̄ посанти вад̣д̣хантӣти аттхо. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.
чатуттхаджджха̄наупама̄йам̣ парисуддхена четаса̄ парийода̄тена̄ти еттха нирупаккилесат̣т̣хена парисуддхам̣, пабхассарат̣т̣хена парийода̄там̣ ведитаббам̣. ода̄тена ваттхена̄ти идам̣ утупхаран̣аттхам̣ вуттам̣. килит̣т̣хаваттхена хи утупхаран̣ам̣ на хоти, тан̇кхан̣адхотапарисуддхена утупхаран̣ам̣ балавам̣ хоти. имисса̄ хи упама̄йа ваттхам̣ вийа караджака̄йо, утупхаран̣ам̣ вийа чатуттхаджджха̄насукхам̣. тасма̄ йатха̄ сунха̄тасса пурисасса парисуддхам̣ ваттхам̣ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ нисиннасса сарӣрато уту саббамева ваттхам̣ пхарати, на кочи ваттхасса апхут̣ока̄со хоти, евам̣ чатуттхаджджха̄насукхена бхиккхуно караджака̄йасса на кочи ока̄со апхут̣о хотӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. чатуттхаджджха̄начиттамева ва̄ ваттхам̣ вийа, там̣самут̣т̣ха̄нарӯпам̣ утупхаран̣ам̣ вийа. йатха̄ хи каттхачи каттхачи ода̄таваттхе ка̄йам̣ апхусантепи там̣самут̣т̣ха̄нена утуна̄ саббаттхакамева ка̄йо пхут̣о хоти, евам̣ чатуттхаджджха̄насамут̣т̣ха̄питена сукхумарӯпена саббаттхакамева бхиккхуно ка̄йо пхут̣о хотӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
паччавеккхан̣анимиттанти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣амева. суггахитам̣ хотӣти йатха̄ тена джха̄навипассана̄магга̄ сут̣т̣ху гахита̄ хонти, евам̣ паччавеккхан̣анимиттам̣ апара̄парена паччавеккхан̣анимиттена сут̣т̣ху гахитам̣ хоти. ан̃н̃о ва̄ ан̃н̃анти ан̃н̃о еко ан̃н̃ам̣ екам̣, аттанойева хи атта̄ на па̄кат̣о хоти. т̣хито ва̄ нисиннанти т̣хитакасса̄пи нисинно па̄кат̣о хоти, теневам̣ вуттам̣. сесесупи есева найо. удакаман̣икоти самекхала̄ удакача̄т̣и. саматиттикоти самабхарито. ка̄капеййа̄ти мукхават̣т̣ийам̣ нисӣдитва̄ ка̄кена гӣвам̣ ана̄метва̄ва па̄таббо.
субхӯмийанти самабхӯмийам̣. ‘‘субхӯме сукхетте вихатакха̄н̣уке бӣджа̄ни патит̣т̣ха̄пеййа̄’’ти (дӣ. ни. 2.438) еттха пана ман̣д̣абхӯми субхӯмӣти а̄гата̄. чатумаха̄патхети двиннам̣ маха̄магга̄нам̣ винивиджджхитва̄ гатат̣т̣ха̄не. а̄джан̃н̃аратхоти винӣтаассаратхо. одхастапатодоти йатха̄ ратхам̣ абхирухитва̄ т̣хитена сакка̄ хоти ган̣хитум̣, евам̣ а̄ламбанам̣ нисса̄йа тирийато т̣хапитапатодо. йогга̄чарийоти асса̄чарийо. свева ассадамме са̄ретӣти ассадаммаса̄ратхи. йениччхаканти йена йена маггена иччхати. йадиччхаканти йам̣ йам̣ гатим̣ иччхати. са̄реййа̄ти уджукам̣ пурато песеййа. пачча̄са̄реййа̄ти пат̣иниваттеййа.
евам̣ хет̣т̣ха̄ пан̃чахи ан̇гехи сама̄паттипарикаммам̣ катхетва̄ има̄хи тӣхи упама̄хи пагун̣асама̄паттийа̄ а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ ида̄ни кхӣн̣а̄савасса абхин̃н̃а̄пат̣ипа̄т̣им̣ дассетум̣ со саче а̄кан̇кхатӣтиа̄дима̄ха. там̣ утта̄наттхамева̄ти.
9. чан̇камасуттаван̣н̣ана̄
29. наваме аддха̄наккхамо хотӣти дӯрам̣ аддха̄намаггам̣ гаччханто кхамати, адхива̄сетум̣ саккоти. падха̄наккхамоти вӣрийаккхамо. чан̇кама̄дхигато сама̄дхӣти чан̇камам̣ адхит̣т̣хахантена адхигато ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ ан̃н̃атарасама̄дхи. чират̣т̣хитико хотӣти чирам̣ тит̣т̣хати. т̣хитакена гахитанимиттан̃хи нисиннасса нассати, нисиннена гахитанимиттам̣ нипаннасса. чан̇камам̣ адхит̣т̣хахантена чалита̄рамман̣е гахитанимиттам̣ пана т̣хитассапи нисиннассапи нипаннассапи на нассатӣти.
10. на̄гитасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме уддхам̣ уггататта̄ уччо, ра̄сибха̄вена ча маха̄ саддо етесанти учча̄саддамаха̄садда̄. тесу хи уггатуггатесу кхаттийамаха̄са̄ла-бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄дӣсу маха̄сакка̄рам̣ гахетва̄ а̄гатесу ‘‘асукасса ока̄сам̣ детха, асукасса ока̄сам̣ детха̄’’ти вутте ‘‘майам̣ пат̣хаматарам̣ а̄гата̄, майхам̣ пат̣хаматарам̣ а̄гата̄, наттхи ока̄со’’ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхента̄нам̣ саддо уччо чева маха̄ ча ахоси. кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопети кеват̣т̣а̄ вийа маччхавилопе. тесан̃хи маччхапаччхим̣ гахетва̄ а̄гата̄нам̣ виккин̣анат̣т̣ха̄не ‘‘майхам̣ детха майхам̣ детха̄’’ти вадато маха̄джанасса еварӯпо саддо хоти. мӣл̣хасукханти асучисукхам̣. миддхасукханти нидда̄сукхам̣. ла̄бхасакка̄расилокасукханти ла̄бхасакка̄ран̃чева ван̣н̣абхан̣анан̃ча нисса̄йа уппаннасукхам̣.
там̣нинна̄ва гамиссантӣти там̣ тадева бхагавато гатат̣т̣ха̄нам̣ гамиссанти, анубандхиссантийева̄ти вуттам̣ хоти. татха̄ хи, бханте, бхагавато сӣлапан̃н̃а̄н̣анти йасма̄ татха̄видхам̣ тумха̄кам̣ сӣлан̃ча н̃а̄н̣ан̃ча̄ти аттхо. ма̄ ча майа̄ йасоти майа̄ саддхим̣ йасопи ма̄ сама̄гаччхату. пийа̄нанти пийаджана̄нам̣. есо тасса ниссандоти еса̄ пийабха̄васса ниппхатти. асубханимитта̄нуйоганти асубхакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогам̣. субханимиттети ра̄гат̣т̣ха̄нийе ит̣т̣ха̄рамман̣е. есо тасса ниссандоти еса̄ тасса асубханимитта̄нуйогасса ниппхатти. евамимасмим̣ сутте имесу пан̃часу т̣ха̄несу випассана̄ва катхита̄ти.
пан̃чан̇гикавагго татийо.
4. суманавагго
1. суманасуттаван̣н̣ана̄
31. чатуттхасса пат̣хаме сумана̄ ра̄джакума̄рӣти маха̄сакка̄рам̣ катва̄ паттханам̣ паттхетва̄ евам̣ ладдхана̄ма̄ ра̄джакан̃н̃а̄. випассисамма̄самбуддхака̄ласмим̣ хи на̄гаресу ‘‘йуддхампи катва̄ саттха̄рам̣ амха̄кам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти сена̄патим̣ нисса̄йа буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ лабхитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣ а̄раддхесу саббапат̣хамадивасо сена̄патисса ва̄ро ахоси. тасмим̣ дивасе сена̄пати маха̄да̄нам̣ саджджетва̄ ‘‘аджджа йатха̄ ан̃н̃о кочи екабхиккхампи на дети, евам̣ раккхатха̄’’ти саманта̄ пурисе т̣хапеси. там̣дивасам̣ сет̣т̣хибхарийа̄ родама̄на̄ пан̃чахи кума̄рика̄сатехи саддхим̣ кӣл̣итва̄ а̄гатам̣ дхӣтарам̣ а̄ха – ‘‘саче, амма, тава пита̄ джӣвеййа, аджджа̄хам̣ пат̣хамам̣ дасабалам̣ бходжеййа’’нти. са̄ там̣ а̄ха – ‘‘амма, ма̄ чинтайи, ахам̣ татха̄ карисса̄ми, йатха̄ буддхаппамукхо сан̇гхо амха̄кам̣ пат̣хамам̣ бхиккхам̣ бхун̃джиссатӣ’’ти. тато сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ нирудакапа̄йа̄сам̣ пӯретва̄ саппимадхусаккхара̄дӣхи абхисан̇кхаритва̄ ан̃н̃исса̄ па̄тийа̄ пат̣икуджджитва̄ там̣ суманама̄ла̄гул̣ехи париккхипитва̄ ма̄ла̄гул̣асадисам̣ катва̄ бхагавато га̄мам̣ пависанавела̄йа сайамева уккхипитва̄ дха̄тиган̣апаривута̄ гхара̄ никкхами.
антара̄магге сена̄патино упат̣т̣ха̄ка̄, ‘‘амма, ма̄ ито а̄гама̄’’ти ваданти. маха̄пун̃н̃а̄ на̄ма мана̄пакатха̄ хонти, на ча тесам̣ пунаппунам̣ бхан̣анта̄нам̣ катха̄ пат̣иккхипитум̣ сакка̄ хоти. са̄ ‘‘чӯл̣апита, маха̄пита, ма̄тула, кисса тумхе гантум̣ на детха̄’’ти а̄ха. сена̄патина̄ ‘‘ан̃н̃асса кассачи кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ ма̄ детха̄’’ти т̣хапитамха, амма̄ти. ким̣ пана мама хаттхе кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пассатха̄ти? ма̄ла̄гул̣ам̣ пасса̄ма̄ти. ким̣ тумха̄кам̣ сена̄пати ма̄ла̄пӯджампи ка̄тум̣ на детӣти? дети, амма̄ти. тена хи апетха̄ти бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ма̄ла̄гул̣ам̣ ган̣хатха бхагава̄’’ти а̄ха. бхагава̄ екам̣ сена̄патисса упат̣т̣ха̄кам̣ олокетва̄ ма̄ла̄гул̣ам̣ ган̣ха̄песи. са̄ бхагавантам̣ вандитва̄ ‘‘бхава̄бхава̄бхиниббаттийам̣ ме сати паритассанаджӣвитам̣ на̄ма ма̄ хоту, айам̣ суманама̄ла̄ вийа ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не пийа̄ва хоми, на̄мена ча сумана̄йева̄’’ти паттханам̣ катва̄ саттха̄ра̄ ‘‘сукхинӣ хохӣ’’ти вутта̄ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
бхагава̄пи сена̄патисса гехам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. сена̄пати йа̄гум̣ гахетва̄ упаган̃чхи, саттха̄ хаттхена паттам̣ пидахи. нисинно, бханте, бхиккхусан̇гхоти. аттхи но еко антара̄магге пин̣д̣апа̄то ладдхоти? ма̄лам̣ апанетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ аддаса. чӯл̣упат̣т̣ха̄ко а̄ха – ‘‘са̄ми ма̄ла̄ти мам̣ ватва̄ ма̄туга̄мо ван̃чесӣ’’ти. па̄йа̄со бхагавантам̣ а̄дим̣ катва̄ саббабхиккхӯнам̣ пахоси. сена̄пати аттано деййадхаммам̣ ада̄си. саттха̄ бхаттакиччам̣ катва̄ ман̇галам̣ ватва̄ пакка̄ми. сена̄пати ‘‘ка̄ на̄ма са̄ пин̣д̣апа̄тамада̄сӣ’’ти пуччхи. сет̣т̣хидхӣта̄ са̄мӣти. саппан̃н̃а̄ иттхӣ, еварӯпа̄йа гхаре васантийа̄ пурисасса саггасампатти на̄ма на дуллабха̄ти кам̣ а̄нетва̄ джет̣т̣хакат̣т̣ха̄не т̣хапеси?
са̄ питугехе ча сена̄патигехе ча дханам̣ гахетва̄ йа̄вата̄йукам̣ татха̄гатасса да̄нам̣ датва̄ пун̃н̃а̄ни каритва̄ тато чута̄ ка̄ма̄вачарадевалоке ниббатти. ниббаттаккхан̣ейева джа̄н̣уппама̄н̣ена одхина̄ сакалам̣ девалокам̣ парипӯрайама̄нам̣ суманавассам̣ васси. девата̄ ‘‘айам̣ аттана̄ва аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гата̄’’ти ‘‘сумана̄ девадхӣта̄’’твевасса̄ на̄мам̣ акам̣су. са̄ еканавутикаппе девесу ча мануссесу ча сам̣сарантӣ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не авиджахитасуманавасса̄ ‘‘сумана̄ сумана̄’’твева на̄ма̄ ахоси. имасмим̣ пана ка̄ле косаларан̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. та̄пи пан̃часата̄ кума̄рика̄ там̣дивасан̃н̃ева тасмим̣ тасмим̣ куле пат̣исандхим̣ гахетва̄ екадивасейева сабба̄ ма̄тукуччхито никкхамим̣су. там̣кхан̣ам̣йева джа̄н̣уппама̄н̣ена одхина̄ суманавассам̣ васси. там̣ дисва̄ ра̄джа̄ ‘‘пуббе ката̄бхинӣха̄ра̄ еса̄ бхависсатӣ’’ти тут̣т̣хама̄насо ‘‘дхӣта̄ ме аттана̄ва аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гата̄’’ти сумана̄твевасса̄ на̄мам̣ катва̄ ‘‘майхам̣ дхӣта̄ на екика̄ва ниббаттиссатӣ’’ти нагарам̣ вичина̄пенто ‘пан̃ча да̄рика̄сата̄ни джа̄та̄нӣ’’ти сутва̄ сабба̄ аттана̄ва поса̄песи. ма̄се ма̄се сампате ‘‘а̄нетва̄ мама дхӣту дассетха̄’’ти а̄ха. евамеса̄ маха̄сакка̄рам̣ катва̄ паттханам̣ паттхетва̄ евам̣ладдхана̄ма̄ти ведитабба̄.
тасса̄ саттавассикака̄ле ана̄тхапин̣д̣икена виха̄рам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ татха̄гатасса дӯте песите саттха̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро са̄ваттхим̣ агама̄си. ана̄тхапин̣д̣ико гантва̄ ра̄джа̄нам̣ евама̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, саттху идха̄гаманам̣ амха̄кампи ман̇галам̣ тумха̄кампи ман̇галамева, суманам̣ ра̄джакума̄рим̣ пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ пун̣н̣агхат̣е ча гандхама̄ла̄дӣни ча га̄ха̄петва̄ дасабаласса паччуггаманам̣ песетха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху маха̄сет̣т̣хӣ’’ти татха̄ ака̄си. са̄пи ран̃н̃а̄ вуттанайенева гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тасса̄ дхаммам̣ десеси. са̄ пан̃чахи кума̄рика̄сатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. ан̃н̃а̄нипи пан̃ча да̄рика̄сата̄ни пан̃ча ма̄туга̄масата̄ни пан̃ча упа̄сакасата̄ни тасмим̣йева кхан̣е сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣им̣су. евам̣ тасмим̣ дивасе антара̄маггейева две сота̄паннасахасса̄ни джа̄та̄ни.
йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇камӣти? пан̃хам̣ пуччхитука̄мата̄йа. кассапасамма̄самбуддхака̄ле кира саха̄йака̄ две бхиккхӯ ахесум̣. тесу еко са̄ран̣ӣйадхаммам̣ пӯрети, еко бхаттаггаваттам̣. са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако итарам̣ а̄ха – ‘‘а̄вусо, адиннасса пхалам̣ на̄ма наттхи, аттана̄ ладдхам̣ паресам̣ датва̄ бхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. итаро пана а̄ха – ‘‘а̄вусо, твам̣ на джа̄на̄си, деййадхаммам̣ на̄ма винипа̄тетум̣ на ват̣т̣ати, аттано йа̄панаматтамева ган̣хантена бхаттаггаваттам̣ пӯретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тесу екопи екам̣ аттано ова̄де ота̄ретум̣ на̄саккхи. двепи аттано пат̣ипаттим̣ пӯретва̄ тато чута̄ ка̄ма̄вачарадевалоке ниббаттим̣су. таттха са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако итарам̣ пан̃чахи дхаммехи адхиган̣хи.
евам̣ те девесу ча мануссесу ча сам̣саранта̄ екам̣ буддхантарам̣ кхепетва̄ имасмим̣ ка̄ле са̄ваттхийам̣ ниббаттим̣су. са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако косаларан̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи, итаро тасса̄йева упат̣т̣ха̄каиттхийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. те двепи джана̄ екадивасенева джа̄йим̣су. те на̄маггахан̣адивасе нха̄петва̄ сиригаббхе нипаджджа̄петва̄ двиннампи ма̄таро бахи сакка̄рам̣ сам̣видахим̣су. тесу са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако аккхӣни уммӣлетва̄ махантам̣ сетаччхаттам̣ супан̃н̃аттам̣ сирисайанам̣ алан̇катапат̣ийаттан̃ча нивесанам̣ дисва̄ ‘‘екасмим̣ ра̄джакуле ниббаттосмӣ’’ти ан̃н̃а̄си. со ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ идха ниббаттосмӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘са̄ран̣ӣйадхамманиссандена̄’’ти н̃атва̄ ‘‘саха̄йо ме кухим̣ ну кхо ниббатто’’ти а̄вадждженто нӣчасайане нипаннам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ бхаттаггаваттам̣ пӯремӣти мама вачанам̣ на ган̣хи, имасмим̣ ида̄ни там̣ т̣ха̄не нигган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ‘‘самма мама вачанам̣ на̄ка̄сӣ’’ти а̄ха. атха ким̣ джа̄танти. пасса майхам̣ сампаттим̣, сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ сирисайане нипанносми, твам̣ нӣчаман̃че тхаддхааттхаран̣аматте нипанносӣти. ким̣ пана твам̣ етам̣ нисса̄йа ма̄нам̣ кароси, нану вел̣усала̄ка̄хи катва̄ пилотика̄йа паливет̣хитам̣ саббаметам̣ патхавӣдха̄туматтамева̄ти?
сумана̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘мама бха̄тика̄нам̣ сантике кочи наттхӣ’’ти тесам̣ самӣпам̣ гаччхантӣ два̄рам̣ нисса̄йа т̣хита̄ ‘‘дха̄тӯ’’ти вачанам̣ сутва̄ ‘‘идам̣ дха̄тӯти вачанам̣ бахиддха̄ наттхи. мама бха̄тика̄ саман̣адевапутта̄ бхависсантӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘сача̄хам̣ ‘име евам̣ катхентӣ’ти ма̄та̄питӯнам̣ катхесса̄ми, ‘аманусса̄ ете’ти нӣхара̄пессанти. идам̣ ка̄ран̣ам̣ ан̃н̃асса акатхетва̄ кан̇кхаччхедакам̣ пурисахеран̃н̃икам̣ мама питарам̣ маха̄готамадасабалам̣йева пуччхисса̄мӣ’’ти бхуттапа̄тара̄са̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дасабаласса упат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ пан̃ча ратхасата̄ни йоджа̄песи. джамбудӣпаталасмин̃хи тиссова кума̄рийо питӯнам̣ сантика̄ пан̃ча ратхасата̄ни лабхим̣су – бимбиса̄раран̃н̃о дхӣта̄ чундӣ ра̄джакан̃н̃а̄, дханан̃чайасса сет̣т̣хисса дхӣта̄ виса̄кха̄, айам̣ сумана̄ ра̄джакан̃н̃а̄ти. са̄ гандхама̄лам̣ а̄да̄йа ратхе т̣хита̄ пан̃чаратхасатапарива̄ра̄ ‘‘имам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти йена бхагава̄ тенупасан̇ками.
идхассӯти идха бхавеййум̣. еко да̄йакоти еко аттана̄ ладдхала̄бхато парасса датва̄ парибхун̃джанако са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако. еко ада̄йакоти еко аттана̄ ладдхам̣ парасса адатва̄ парибхун̃джанако бхаттаггаваттапӯрако. девабхӯта̄нам̣ пана несанти девабхӯта̄нам̣ етесам̣. адхиган̣ха̄тӣти адхибхавитва̄ ган̣ха̄ти аджджхоттхарати атисети. а̄дхипатеййена̄ти джет̣т̣хакака̄ран̣ена. имехи пан̃чахи т̣ха̄нехӣти сесадеве сакко девара̄джа̄ вийа имехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи адхиган̣ха̄ти. ма̄нусакена̄тиа̄дӣсу а̄йуна̄ маха̄кассапаттхеро вийа ба̄кулаттхеро вийа а̄нандаттхеро вийа ча, ван̣н̣ена маха̄гатимбаабхайаттхеро вийа бхан̣д̣а̄га̄раамаччо вийа ча, сукхена рат̣т̣хапа̄лакулапутто вийа сон̣асет̣т̣хипутто вийа йасада̄рако вийа ча, йасена дхамма̄соко вийа, татха̄ а̄дхипаччена̄ти имехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи атиреко джет̣т̣хако хоти.
йа̄читова бахуланти ба̄кулаттхера-сӣвалиттхера-а̄нандаттхера̄дайо вийа йа̄читова бахулам̣ чӣвара̄дӣни парибхун̃джатӣти имехи ка̄ран̣ехи атиреко хоти джет̣т̣хако. йадидам̣ вимуттийа̄ вимуттинти йам̣ екасса вимуттийа̄ саддхим̣ итарасса вимуттим̣ а̄раббха на̄на̄каран̣ам̣ ваттаббам̣ бхавеййа, там̣ на вада̄мӣти аттхо. саттавассикада̄рако ва̄ хи вимуттим̣ пат̣ивиджджхату вассасатикаттхеро ва̄ бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ упа̄сако ва̄ упа̄сика̄ ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄, пат̣ивиддхалокуттарамагге на̄наттам̣ на̄ма наттхи. аламева̄ти йуттамева. йатра хи на̄ма̄ти йа̄ни на̄ма.
гаччхам̣ а̄ка̄садха̄туйа̄ти а̄ка̄сена гаччханто. саддхоти ратанаттайагун̣а̄нам̣ саддха̄та̄. тханайанти гаджджанто. виджджума̄лӣти ма̄ла̄садиса̄йа мегхамукхе чарантийа̄ виджджулата̄йа саманна̄гато. сатаккакӯти сатакӯт̣о, ито чито ча ут̣т̣хитена вала̄хакакӯт̣асатена саманна̄гатоти аттхо. дассанасампанноти сота̄панно. бхогапарибйӯл̣хоти удакогхена вийа да̄навасена дӣйама̄нехи бхогехи парибйӯл̣хо, девалокам̣ сампа̄питоти аттхо. печча̄ти паралоке. сагге памодатӣти йасмим̣ сагге уппаджджати, таттхева модатӣти.
2. чундӣсуттаван̣н̣ана̄
32. дутийе пан̃чахи ратхасатехӣти бхуттапа̄тара̄са̄ питу сантикам̣ песетва̄ пан̃ча ратхасата̄ни йоджа̄петва̄ техи паривута̄ти аттхо. упасан̇камӣти бха̄тара̄ саддхим̣ паваттитам̣ пан̃хаса̄каччхам̣ пуччхисса̄мӣти гандхама̄лачун̣н̣а̄дӣни а̄да̄йа упасан̇ками. йадева со хотӣти йада̄ ева со хоти. атха ва̄ йо ева со хоти. арийаканта̄ни сӣла̄нӣти маггапхаласампайутта̄ни сӣла̄ни. та̄ни хи арийа̄нам̣ канта̄ни хонти, бхавантарепи на париччаджанти. сесам̣ чатукканипа̄те аггаппаса̄дасутте вуттанайенева ведитаббам̣.
3. уггахасуттаван̣н̣ана̄
33. татийе бхаддийети бхаддийанагаре. джа̄тийа̄ванети сайам̣джа̄те аропите химавантена саддхим̣ ека̄баддхе ванасан̣д̣е, там̣ нагарам̣ упанисса̄йа тасмим̣ ване вихаратӣти аттхо. аттачатуттхоти аттана̄ чатуттхо. касма̄ панеса бхагавантам̣ аттачатуттхам̣йева нимантеси? гехе кирасса ман̇галам̣ махантам̣, таттха махантена сам̣видха̄нена бахӯ манусса̄ саннипатиссанти. те бхиккхусан̇гхам̣ паривисантена дуссан̇гаха̄ бхависсантӣти аттачатуттхам̣йева нимантеси. апи часса евампи ахоси – ‘‘дахаракума̄рика̄йо маха̄бхиккхусан̇гхамаджджхе саттхари оваданте олӣнамана̄ ова̄дам̣ гахетум̣ на саккун̣еййу’’нти. имина̄пи ка̄ран̣ена аттачатуттхамева нимантеси. овадату та̄сам̣, бхантети, бханте бхагава̄, ета̄сам̣ овадату, ета̄ овадатӯти аттхо. упайогаттхасмин̃хи етам̣ са̄мивачанам̣. йам̣ та̄санти йам̣ ова̄да̄нуса̄санам̣ ета̄сам̣. еван̃ча пана ватва̄ со сет̣т̣хи ‘‘има̄ мама сантике ова̄дам̣ ган̣хама̄на̄ хара̄йеййу’’нти бхагавантам̣ вандитва̄ пакка̄ми.
бхаттӯти са̄микасса. анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти ануддайам̣ пат̣ичча. пуббут̣т̣ха̄йинийоти саббапат̣хамам̣ ут̣т̣ха̄насӣла̄. паччха̄нипа̄тинийоти саббапаччха̄ нипаджджанасӣла̄. иттхийа̄ хи пат̣хаматарам̣ бхун̃джитва̄ сайанам̣ а̄руйха нипаджджитум̣ на ват̣т̣ати, саббе пана гехапариджане бходжетва̄ упакаран̣абхан̣д̣ам̣ сам̣видха̄йа горӯпа̄дӣни а̄гата̄на̄гата̄ни н̃атва̄ све каттаббакаммам̣ вича̄ретва̄ кун̃чика̄муддикам̣ хаттхе катва̄ саче бходжанам̣ аттхи, бхун̃джитва̄, но че аттхи, ан̃н̃ам̣ пача̄петва̄ саббе сантаппетва̄ паччха̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. нипанна̄йапи йа̄ва сӯрийуггамана̄ нидда̄йитум̣ на ват̣т̣ати, саббапат̣хамам̣ пана ут̣т̣ха̄йа да̄сакаммакаре паккоса̄петва̄ ‘‘идан̃чидан̃ча каммам̣ каротха̄’’ти каммантам̣ вича̄ретва̄ дхенуйо духа̄петва̄ саббам̣ гехе каттаббакиччам̣ аттано паччаккхам̣йева ка̄тум̣ ват̣т̣ати. етаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘пуббут̣т̣ха̄йинийо паччха̄нипа̄тинийо’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ка̄рапат̣исса̄винийоти ким̣ карома ким̣ карома̄’’ти мукхам̣ олокетва̄ вичаран̣асӣла̄. мана̄пача̄ринийоти мана̄пам̣йева кирийам̣ каран̣асӣла̄. пийава̄динийоти пийамева вачанам̣ ва̄данасӣла̄. пӯджесса̄ма̄ти чатупаччайапӯджа̄йа пӯджайисса̄ма.
аббха̄гатети аттано сантикам̣ а̄гате. а̄санодакена пат̣ипӯджесса̄ма̄ти а̄санена ча па̄дадхованаудакена ча пӯджайисса̄ма. еттха ча ма̄та̄питӯнам̣ девасикам̣ сакка̄ро ка̄таббо. саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ пана аббха̄гата̄нам̣ а̄санам̣ датва̄ па̄дадхованан̃ча да̄таббам̣, сакка̄ро ча ка̄таббо.
ун̣н̣а̄ти ел̣акаломам̣. таттха даккха̄ бхависса̄ма̄ти ел̣акалома̄нам̣ виджат̣анадхованараджанавен̣икаран̣а̄дӣсу каппа̄сасса ча ват̣т̣анаписанапхот̣анакантана̄дӣсу чхека̄ бхависса̄ма. татрупа̄йа̄йа̄ти тасмим̣ ун̣н̣а̄каппа̄сасам̣видха̄не упа̄йабхӯта̄йа ‘‘имасмим̣ ка̄ле идам̣ на̄ма ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти евам̣ паватта̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гата̄. алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тунти аттана̄ ка̄тумпи парехи ка̄ра̄петумпи йутта̄ чева саматтха̄ ча бхависса̄ма̄ти аттхо.
катан̃ча катато джа̄нисса̄ма, акатан̃ча акататоти сакаладивасам̣ идам̣ на̄ма каммам̣ катва̄ а̄гата̄нам̣, упад̣д̣хадивасам̣ идам̣ на̄ма каммам̣ катва̄ а̄гата̄нам̣, никкамма̄нам̣ гехе нисинна̄нам̣ идам̣ на̄ма да̄тун̃ча еван̃ча ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти евам̣ джа̄нисса̄ма. гила̄нака̄нан̃ча бала̄баланти саче хи гила̄нака̄ле тесам̣ бхесаджджабходжана̄дӣни датва̄ рогам̣ пха̄сум̣ на каронти, ‘‘име арогака̄ле амхе йам̣ иччханти, там̣ ка̄ренти. гила̄нака̄ле аттхи бха̄вампи но на джа̄нантӣ’’ти вираттарӯпа̄ паччха̄ кичча̄ни на каронти, дуккат̣а̄ни ва̄ каронти. тасма̄ несам̣ бала̄балам̣ н̃атва̄ да̄таббан̃ча ка̄таббан̃ча джа̄нисса̄ма̄ти евам̣ тумхехи сиккхитаббанти дассети. кха̄данӣйам̣ бходжанӣйан̃часса̄ти кха̄данӣйан̃ча бходжанӣйан̃ча асса антоджанасса. паччам̣сена̄ти пат̣илабхитаббена ам̣сена, аттано аттано ладдхаббакот̣т̣ха̄са̄нурӯпена̄ти аттхо. сам̣вибхаджисса̄ма̄ти дасса̄ма. сампа̄десса̄ма̄ти сампа̄дайисса̄ма.
адхуттӣти пурисадхуттасура̄дхуттата̄васена адхуттийо. атхенӣти атхенийо ачорийо. асон̣д̣ӣти сура̄сон̣д̣ата̄дивасена асон̣д̣ийо.
евам̣ суттантам̣ нит̣т̣хапетва̄ ида̄ни га̄тха̄хи кӯт̣ам̣ ган̣ханто йо нам̣ бхарати саббада̄тиа̄дима̄ха. таттха бхаратӣти посати пат̣иджаггати. саббака̄махаранти саббака̄мададам̣. соттхӣти суиттхӣ. евам̣ ваттатӣти еттакам̣ ваттам̣ пӯретва̄ ваттати. мана̄па̄ на̄ма те дева̄ти нимма̄наратӣ дева̄. те хи иччхитиччхитам̣ рӯпам̣ ма̄петва̄ абхираман̣ато нимма̄наратӣти ча мана̄па̄ти ча вуччантӣти.
4. сӣхасена̄патисуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе сандит̣т̣хиканти са̄мам̣ пасситаббакам̣. да̄йакоти да̄насӯро. на со саддха̄маттакенева тит̣т̣хати, париччаджитумпи саккотӣти аттхо. да̄напатӣти йам̣ да̄нам̣ дети, тасса пати хутва̄ дети, на да̄со, на саха̄йо. йо хи аттана̄ мадхурам̣ бхун̃джати, паресам̣ амадхурам̣ дети, со да̄насан̇кха̄тасса деййадхаммасса да̄со хутва̄ дети. йо йам̣ аттана̄ бхун̃джати, тадева дети, со саха̄йо хутва̄ дети. йо пана аттана̄ йена кеначи йа̄пети, паресам̣ мадхурам̣ дети, со пати джет̣т̣хако са̄мӣ хутва̄ дети. та̄дисам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘да̄напатӣ’’ти.
аман̇кубхӯтоти на ниттеджабхӯто. виса̄радоти н̃а̄н̣асоманассаппатто. сахабйатам̣ гата̄ти сахабха̄вам̣ екӣбха̄вам̣ гата̄. ката̄вака̄са̄ти йена каммена таттха авака̄со хоти, тасса кататта̄ ката̄вака̄са̄. там̣ пана йасма̄ кусаламева хоти, тасма̄ катакусала̄ти вуттам̣. модарети моданти памоданти. аситасса̄ти анисситасса татха̄гатасса. та̄диноти та̄дилаккхан̣ам̣ паттасса.
5. да̄на̄нисам̣сасуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме гихидхамма̄ анапагато хотӣти акхан̣д̣апан̃часӣло хоти. сатам̣ дхаммам̣ ануккаманти саппуриса̄нам̣ маха̄пуриса̄нам̣ дхаммам̣ ануккаманто. санто нам̣ бхаджантӣти саппуриса̄ буддхапаччекабуддхататха̄гатаса̄вака̄ етам̣ бхаджанти.
6. ка̄лада̄насуттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе ка̄лада̄на̄нӣти йуттада̄на̄ни, паттада̄на̄ни ануччхавикада̄на̄нӣти аттхо. навасасса̄нӣти аггасасса̄ни. навапхала̄нӣти а̄ра̄мато пат̣хамуппанна̄ни аггапхала̄ни. пат̣хамам̣ сӣлавантесу патит̣т̣ха̄петӣти пат̣хамам̣ сӣлаванта̄нам̣ датва̄ паччха̄ аттана̄ парибхун̃джати. вадан̃н̃ӯти бха̄ситан̃н̃ӯ. ка̄лена диннанти йуттаппаттака̄лена диннам̣. анумодантӣти екаманте т̣хита̄ анумоданти. веййа̄ваччанти ка̄йена веййа̄ват̣икакаммам̣ каронти. аппат̣ива̄начиттоти ануккан̣т̣хитачитто. йаттха диннам̣ махаппхаланти йасмим̣ т̣ха̄не диннам̣ махаппхалам̣ хоти, таттха дадеййа.
7. бходжанасуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме а̄йум̣ детӣти а̄йуда̄нам̣ дети. ван̣н̣анти сарӣраван̣н̣ам̣. сукханти ка̄йикачетасикасукхам̣. баланти сарӣратха̄мам̣. пат̣ибха̄нанти йуттамуттаппат̣ибха̄нам̣.
8. саддхасуттаван̣н̣ана̄
38. ат̣т̣хаме анукампантӣти анугган̣ханти. кхандхима̄ва маха̄думоти кхандхасампанно маха̄руккхо вийа. манораме а̄йатанети раман̣ӣйе самосаран̣ат̣т̣ха̄не. чха̄йам̣ чха̄йаттхика̄ йантӣти чха̄йа̄йа аттхика̄ва чха̄йам̣ упагаччханти. нива̄тавуттинти нӣчавуттим̣. аттхаддханти кодхама̄натхаддхата̄йа рахитам̣. соратанти сораччена сучисӣлена саманна̄гатам̣. сакхиланти саммодакам̣.
9. путтасуттаван̣н̣ана̄
39. наваме бхато ва̄ но бхариссатӣти амхехи тхан̃н̃апа̄йанахаттхапа̄давад̣д̣хана̄дӣхи бхато пат̣иджаггито амхе махаллакака̄ле хаттхапа̄дадхована-нха̄панайа̄губхаттада̄на̄дӣхи бхариссати. киччам̣ ва̄ но кариссатӣти аттано каммам̣ т̣хапетва̄ амха̄кам̣ ра̄джакула̄дӣсу уппаннам̣ киччам̣ гантва̄ кариссати. кулавам̣со чирам̣ т̣хассатӣти амха̄кам̣ сантакам̣ кхеттаваттхухиран̃н̃асуван̣н̣а̄дим̣ авина̄сетва̄ раккханте путте кулавам̣со чирам̣ т̣хассати, амхехи ва̄ паваттита̄ни сала̄кабхатта̄дӣни анупаччхиндитва̄ паваттессати, евампи но кулавам̣со чирам̣ т̣хассати. да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджиссатӣти кулавам̣са̄нурӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ атта̄нам̣ да̄йаджджа̄рахам̣ каронто амха̄кам̣ сантакам̣ да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджиссати. даккхин̣ам̣ ануппадассатӣти паттида̄нам̣ катва̄ татийадивасато пат̣т̣ха̄йа да̄нам̣ ануппадассати.
санто саппуриса̄ти имасмим̣ т̣ха̄не ма̄та̄питӯсу самма̄ пат̣ипаттийа̄ санто саппуриса̄ти ведитабба̄. пуббе катамануссаранти ма̄та̄питӯхи пат̣хаматарам̣ катагун̣ам̣ ануссаранта̄. ова̄дака̄рӣти ма̄та̄питӯхи диннасса ова̄дасса катта̄. бхатапосӣти йехи бхато, тесам̣ посако. пасам̣сийоти дит̣т̣хева дхамме маха̄джанена пасам̣ситаббо хоти.
10. маха̄са̄лапуттасуттаван̣н̣ана̄
40. дасаме маха̄са̄ла̄ти маха̄руккха̄. са̄кха̄паттапала̄сена вад̣д̣хантӣти кхуддакаса̄кха̄хи ча паттасан̇кха̄тена ча пала̄сена вад̣д̣ханти. аран̃н̃асминти ага̄маке падесе. браха̄ванети маха̄ване ат̣авийам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
суманавагго чатуттхо.
5. мун̣д̣ара̄джавагго
1. а̄дийасуттаван̣н̣ана̄
41. пан̃чамасса пат̣хаме бхога̄нам̣ а̄дийа̄ти бхога̄нам̣ а̄да̄таббака̄ран̣а̄ни. ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехӣти ут̣т̣ха̄насан̇кха̄тена вӣрийена адхигатехи. ба̄ха̄балапаричитехӣти ба̄хубалена сан̃читехи. седа̄ваккхиттехӣти седам̣ аваккхипетва̄ уппа̄дитехи. дхаммикехӣти дхаммайуттехи. дхаммаладдхехӣти дасакусалакаммам̣ акопетва̄ ладдхехи. пӣн̣етӣти пӣн̣итам̣ тхӯлам̣ кароти. сесаметтха чатукканипа̄те вуттанайенева ведитаббам̣. дутийам̣ утта̄наттхамева.
3. ит̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄
43. татийе а̄йусам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ти да̄насӣла̄дика̄ пун̃н̃апат̣ипада̄. сесесупи есева найо. аттха̄бхисамайа̄ти аттхасса абхисама̄гамена, аттхаппат̣ила̄бхена̄ти вуттам̣ хоти.
4. мана̄пада̄йӣсуттаван̣н̣ана̄
44. чатуттхе угготи гун̣ехи уггататта̄ евам̣ладдхана̄мо. са̄лапуппхакам̣ кха̄данӣйанти чатумадхурайоджитена са̄липит̣т̣хена катам̣ са̄лапуппхасадисам̣ кха̄данӣйам̣. тан̃хи пан̃н̃а̄йама̄наван̣т̣апаттакесарам̣ катва̄ джӣрака̄дисамбха̄райутте саппимхи пачитва̄ саппим̣ виниваттетва̄ колумбе пӯретва̄ гандхава̄сам̣ га̄ха̄петва̄ пидахитва̄ лан̃чхетва̄ т̣хапитам̣ хоти. там̣ со йа̄гум̣ пивитва̄ нисиннасса бхагавато антарабхатте да̄тука̄мо евама̄ха. пат̣иггахеси бхагава̄ти десана̄маттаметам̣, упа̄сако пана там̣ бхагавато ча пан̃чаннан̃ча бхиккхусата̄нам̣ ада̄си. йатха̄ ча там̣, евам̣ сӯкарамам̣са̄дӣнипи. таттха сампаннаколаканти сампаннабадарам̣. сӯкарамам̣санти мадхурарасехи бадарехи саддхим̣ джӣрака̄дисамбха̄рехи йоджетва̄ паккам̣ екасам̣ваччхарикасӯкарамам̣сам̣. ниббаттателаканти виниваттитателам̣. на̄лийаса̄канти са̄липит̣т̣хена саддхим̣ маддитва̄ джӣрака̄дисам̣йутте саппимхи пачитва̄ чатумадхурена йоджетва̄ ва̄сам̣ га̄ха̄петва̄ т̣хапитам̣ на̄лийаса̄кам̣. нетам̣ бхагавато каппатӣти еттха акаппийам̣ упа̄да̄йа каппийампи на каппатӣти вуттам̣, сет̣т̣хи пана саббампи там̣ а̄хара̄петва̄ ра̄сим̣ катва̄ йам̣ йам̣ акаппийам̣, там̣ там̣ антара̄пан̣ам̣ пахин̣итва̄ каппийам̣ упабхогапарибхогабхан̣д̣ам̣ ада̄си. чанданапхалакам̣ на̄тимахантам̣ дӣгхато ад̣д̣хатеййаратанам̣, тирийам̣ дийад̣д̣харатанам̣, са̄раварабхан̣д̣атта̄ пана махаггхам̣ ахоси. бхагава̄ там̣ пат̣иггахетва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхеда̄петва̄ бхиккхӯнам̣ ан̃джанаписанаттха̄йа да̄песи.
уджджубхӯтесӯти ка̄йава̄ча̄читтехи уджукесу. чхандаса̄ти пемена. чаттантиа̄дӣсу паричча̄гавасена чаттам̣. муттача̄гата̄йа муттам̣. анапеккхачиттата̄йа читтена на уггахитанти ануггахӣтам̣. кхеттӯпамети вируханат̣т̣хена кхеттасадисе.
ан̃н̃атарам̣ маномайанти суддха̄ва̄сесу екам̣ джха̄наманена ниббаттам̣ девака̄йам̣. йатха̄дхиппа̄йоти йатха̄джджха̄сайо. имина̄ ким̣ пуччхати? тасса кира мануссака̄ле арахаттаттха̄йа аджджха̄сайо ахоси, там̣ пуччха̄мӣти пуччхати. девапуттопи арахаттам̣ паттата̄йа таггха ме бхагава̄ йатха̄дхиппа̄йоти а̄ха. йаттха йаттхӯпападжджатӣти тӣсу ва̄ куласампаттӣсу чхасу ва̄ ка̄масаггесу йаттха йаттха уппаджджати, таттха таттха дӣгха̄йу йасава̄ хотӣти. пан̃чамам̣ чатукканипа̄те вуттанайенева ведитаббам̣. чхат̣т̣хасаттама̄ни утта̄наттха̄нева.
8. алаббханӣйат̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
48. ат̣т̣хаме алаббханӣйа̄нӣти аладдхабба̄ни, на сакка̄ лабхитум̣. т̣ха̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. джара̄дхаммам̣ ма̄ джӣрӣти йам̣ майхам̣ джара̄сабха̄вам̣, там̣ ма̄ джӣрату. сесападесупи есева найо. наччха̄деййа̄ти на руччеййа. аббухӣти нӣхари.
йатоти йасмим̣ ка̄ле. а̄пада̄сӯти упаддавесу. на ведхатӣти на кампати на̄нусочати. аттхавиниччхайан̃н̃ӯти ка̄ран̣аттхавиниччхайе кусало. пура̄н̣анти ниббика̄рата̄йа пора̄н̣акамева. джаппена̄ти ван̣н̣абхан̣анена. мантена̄ти маха̄нубха̄вамантапариваттанена. субха̄ситена̄ти субха̄ситакатханена. ануппада̄нена̄ти сатасса ва̄ сахассасса ва̄ да̄нена. павен̣ийа̄ ва̄ти кулавам̣сена ва̄, ‘‘идам̣ амха̄кам̣ павен̣ийа̄ а̄чин̣н̣ам̣, идам̣ ана̄чин̣н̣а’’нти евам̣ павен̣икатханена̄ти аттхо. йатха̄ йатха̄ йаттха лабхетха аттханти етесу джаппа̄дӣсу йена йена йаттха йаттха т̣ха̄не джара̄дхамма̄дӣнам̣ аджӣран̣ата̄диаттхам̣ лабхеййа. татха̄ татха̄ таттха параккамеййа̄ти тена тена тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не параккамам̣ кареййа. каммам̣ дал̣ханти ват̣т̣ага̄микаммам̣ майа̄ тхирам̣ катва̄ а̄йӯхитам̣, сва̄хам̣ ида̄ни кинти каромӣти евам̣ паччавеккхитва̄ адхива̄сеййа̄ти.
9. косаласуттаван̣н̣ана̄
49. наваме упакан̣н̣акети кан̣н̣амӯле. думманоти дут̣т̣хумано. паттаккхандхоти патитаккхандхо. паджджха̄йантоти чинтайанто. аппат̣ибха̄ноти ниппат̣ибха̄но хутва̄. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
10. на̄радасуттаван̣н̣ана̄
50. дасаме аджджхомуччхитоти адхиомуччхито гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ гахан̣асабха̄ва̄йа атирекамуччха̄йа тан̣ха̄йа саманна̄гато. махачча̄ ра̄джа̄нубха̄вена̄ти махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена, ат̣т̣ха̄расахи сенӣхи парива̄рито махатийа̄ ра̄джиддхийа̄ па̄йа̄сӣти аттхо. таггха̄ти екам̣саттхе нипа̄то, екам̣сенева сокасаллахаран̣оти аттхо. ити ра̄джа̄ имам̣ ова̄дам̣ сутва̄ тасмим̣ т̣хито дхаммена самена раджджам̣ ка̄ретва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.
мун̣д̣ара̄джавагго пан̃чамо.
пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.