(20) 5. маха̄вагго
1. сота̄нугатасуттаван̣н̣ана̄
191. пан̃чамасса пат̣хаме сота̄нугата̄нанти паса̄дасотам̣ одахитва̄ н̃а̄н̣асотена ваваттхапита̄нам̣. чатта̄ро а̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄ти чатта̄ро гун̣а̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄. идам̣ пана бхагавата̄ аттхуппаттивасена а̄раддхам̣. катарааттхуппаттивасена̄ти? бхиккхӯнам̣ дхаммассавана̄йа анупасан̇каманааттхуппаттивасена. пан̃часата̄ кира бра̄хман̣апаббаджита̄ ‘‘самма̄самбуддхо лин̇гавачанавибхаттипадабйан̃джана̄дӣхи катхенто амхехи н̃а̄тамева катхессати, ан̃н̃а̄там̣ ким̣ катхессатӣ’’ти дхаммассаванаттхам̣ на гаччханти. саттха̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ те паккоса̄петва̄ ‘‘касма̄ евам̣ каротха, саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣а̄тха, саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анта̄нан̃ча саджджха̄йанта̄нан̃ча име еттака̄ а̄нисам̣са̄’’ти дассенто имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
таттха дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄тӣти суттам̣ геййантиа̄дикам̣ наван̇гам̣ саттхуса̄санабхӯтам̣ тантидхаммам̣ вал̣ан̃джети. сота̄нугата̄ хонтӣти сотам̣ ануппатта̄ анупавит̣т̣ха̄ хонти. манаса̄нупеккхита̄ти читтена олокита̄. дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄ти аттхато ча ка̄ран̣ато ча пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху пат̣ивиддха̄ паччаккхам̣ ката̄. мут̣т̣хассати ка̄лам̣ курума̄ноти найидам̣ буддхавачанам̣ ануссаран̣асатийа̄ абха̄вена вуттам̣, путхуджджанака̄лакирийам̣ пана сандха̄йа вуттам̣. путхуджджано хи мут̣т̣хассати ка̄лам̣ кароти на̄ма. упападжджатӣти суддхасӣле патит̣т̣хито девалоке ниббаттати. дхаммапада̄ плавантӣти антара̄бхаве ниббаттамут̣т̣хассатино, йепи пуббе саджджха̄йамӯлика̄ ва̄ча̄паричитабуддхавачанадхамма̄, те саббе пасанне а̄да̄се чха̄йа̄ вийа плаванти, па̄кат̣а̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йанти. дандхо, бхиккхаве, сатуппа̄доти буддхавачана̄нуссаран̣асатийа̄ уппа̄до дандхо гару. атха со сатто кхиппам̣йева висесага̄мӣ хоти, нибба̄нага̄мӣ хотӣти аттхо.
иддхима̄ четовасиппаттоти иддхисампанно читтасса васибха̄вапатто кхӣн̣а̄саво. айам̣ ва̄ со дхаммавинайоти еттха вибха̄ванаттхо ва̄-саддо. йаттха̄ти йасмим̣ дхаммавинайе. брахмачарийам̣ ачаринти брахмачарийава̄сам̣ васим̣. идампи буддхавачанам̣ майа̄ пуббе вал̣ан̃джитанти буддхавачана̄нуссаран̣авасенетам̣ вуттам̣. девапуттоти пан̃ча̄лачан̣д̣о вийа хаттхакамаха̄брахма̄ вийа санан̇кума̄рабрахма̄ вийа ча еко дхаммакатхикадевапутто. опапа̄тико опапа̄тикам̣ са̄ретӣти пат̣хамам̣ уппанно девапутто паччха̄ уппаннам̣ са̄рети. сахапам̣сукӣл̣ика̄ти етена несам̣ дӣгхараттам̣ катапаричайабха̄вам̣ дассети. сама̄гаччхеййунти са̄ла̄йа ва̄ руккхамӯле ва̄ саммукхӣбха̄вам̣ гаччхеййум̣. евам̣ вадеййа̄ти са̄ла̄йа ва̄ руккхамӯле ва̄ пат̣хаматарам̣ нисинно паччха̄ а̄гатам̣ евам̣ вадеййа. сесаметтха па̄л̣инайенева ведитаббам̣.
2. т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
192. дутийе т̣ха̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. т̣ха̄нехӣти ка̄ран̣ехи. сочеййанти сучибха̄во. сам̣васама̄ноти екато васама̄но. на сантатака̄рӣти на сататака̄рӣ. на сантатавутти сӣлесӯти сататам̣ саббака̄лам̣ сӣладжӣвитам̣ на джӣватӣти аттхо. сам̣воха̄рама̄ноти катхенто. екена еко вохаратӣти екена саддхим̣ еко хутва̄ катхети. воккаматӣти оккамати. пуримавоха̄ра̄ паччхимавоха̄ранти пуримакатха̄йа паччхимакатхам̣, пуримакатха̄йа ча паччхимакатха̄, паччхимакатха̄йа ча пуримакатха̄ на саметӣти аттхо.
н̃а̄тибйасанена̄тиа̄дӣсу н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ н̃а̄тибйасанам̣, н̃а̄тивина̄соти аттхо. дутийападепи есева найо. рогабйасане пана рогойева а̄рогйавина̄санато бйасанам̣ рогабйасанам̣. анупариваттантӣти анубандханти. ла̄бхо ча̄тиа̄дӣсу екам̣ аттабха̄вам̣ ла̄бхо анупариваттати, екам̣ ала̄бхоти евам̣ найо нетаббо. са̄каччха̄йама̄ноти пан̃хапуччханависсаджджанавасена са̄каччхам̣ каронто. йатха̄ти йена̄ка̄рена. уммагготи пан̃хуммагго. абхинӣха̄роти пан̃ха̄бхисан̇кхаран̣авасена читтасса абхинӣха̄ро. самуда̄ха̄роти пан̃хапуччханам̣. сантанти паччанӣкасантата̄йа сантам̣ катва̄ на катхетӣти аттхо. пан̣ӣтанти атаппакам̣. атакка̄вачаранти йатха̄ таккена найагга̄хена гахетум̣ сакка̄ хоти, евам̣ на катхетӣти аттхо. нипун̣анти сан̣хам̣. пан̣д̣итаведанӣйанти пан̣д̣итехи джа̄нитаббакам̣. сесам̣ саббаттха вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣.
3. бхаддийасуттаван̣н̣ана̄
193. татийе упасан̇камӣти бхуттапа̄тара̄со хутва̄ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ гахетва̄ бхагавантам̣ вандисса̄мӣти упасан̇ками. ма̄ ануссавена̄тиа̄дӣсу ануссававачанена мама катхам̣ ма̄ ган̣хатха̄ти имина̄ найена аттхо ведитаббо. са̄рамбхоти каран̣уттарийалаккхан̣о са̄рамбхо. алобха̄дайо лобха̄дипат̣ипаккхавасена ведитабба̄. кусаладхаммӯпасампада̄йа̄ти кусаладхамма̄нам̣ сампа̄данаттха̄йа, пат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. име чепи, бхаддийа, маха̄са̄ла̄ти пурато т̣хите са̄ларуккхе дассенто евама̄ха. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхатта̄ ча сувин̃н̃еййамева. саттхари пана десанам̣ виниват̣т̣енте бхаддийо сота̄панно джа̄тоти.
4. са̄мугийа̄суттаван̣н̣ана̄
194. чатуттхе са̄мугийа̄ти са̄муганигамава̄сино. бйаггхападжджа̄ти те а̄лапанто евама̄ха. коланагарасса хи коларуккхе ха̄ретва̄ кататта̄ коланагаранти ча бйаггхапатхе ма̄питатта̄ бйаггхападжджанти ча две на̄ма̄ни. етесан̃ча пуббапуриса̄ таттха васим̣сӯти бйаггхападжджава̄сита̄йа бйаггхападжджава̄сино бйаггхападжджа̄ти вуччанти. те а̄лапанто евама̄ха. па̄рисуддхипадха̄нийан̇га̄нӣти па̄рисуддхиаттха̄йа падха̄нийан̇га̄ни падахитаббавӣрийасса ан̇га̄ни, кот̣т̣ха̄са̄ти аттхо. сӣлапа̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти сӣлапарисодханавӣрийассетам̣ на̄мам̣. тан̃хи сӣлапа̄рисуддхипарипӯран̣аттха̄йа падха̄нийан̇ганти сӣлапа̄рисуддхипадха̄нийан̇гам̣. сесесупи есева найо. таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не випассана̄пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми. йо таттха чхандотиа̄дӣсу йо тасмим̣ анугган̣хане каттука̄мата̄чхандоти имина̄ найена аттхо ведитаббо. сатисампаджан̃н̃ам̣ панеттха сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ вӣрийапаггаханаттхам̣ вуттам̣. раджанӣйесу дхаммесу читтам̣ вира̄джетӣти ра̄гапаччайесу ит̣т̣ха̄рамман̣есу йатха̄ читтам̣ вираджджати, евам̣ кароти. вимочанӣйесу дхаммесу читтам̣ вимочетӣти йехи а̄рамман̣ехи читтам̣ вимочетаббам̣, тесу йатха̄ вимуччати, евам̣ кароти. вира̄джетва̄ти еттха маггаккхан̣е вира̄джети на̄ма, пхалаккхан̣е вираттам̣ на̄ма хоти. дутийападепи есева найо. самма̄вимуттим̣ пхусатӣти хетуна̄ найена арахаттапхалавимуттим̣ н̃а̄н̣апхассена пхусатӣти.
5. ваппасуттаван̣н̣ана̄
195. пан̃чаме ваппоти дасабаласса чӯл̣апита̄ сакйара̄джа̄. ниган̣т̣хаса̄вакоти веса̄лийам̣ сӣхасена̄пати вийа на̄л̣анда̄йам̣ упа̄лигахапати вийа ча ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса упат̣т̣ха̄ко. ка̄йена сам̣вутоти ка̄йадва̄расса сам̣вутатта̄ пихитатта̄ ка̄йена сам̣вуто на̄ма. сесадвайепи есева найо. авиджджа̄вира̄га̄ти авиджджа̄йа кхайавира̄гена. виджджуппа̄да̄ти маггавиджджа̄йа уппа̄дена. там̣ т̣ха̄нанти там̣ ка̄ран̣ам̣. авипаккавипа̄канти аладдхавипа̄кава̄рам̣. татонида̄нанти там̣хету таппаччайа̄. дуккхаведанийа̄ а̄сава̄ ассавеййунти дуккхаведана̄йа паччайабхӯта̄ килеса̄ ассавеййум̣, тасса пурисасса уппаджджеййунти аттхо. абхисампара̄йанти дутийе аттабха̄ве. ка̄йасама̄рамбхапаччайа̄ти ка̄йакаммапаччайена. а̄сава̄ти килеса̄. вигха̄тапарил̣а̄ха̄ти еттха вигха̄тоти дуккхам̣. парил̣а̄хоти ка̄йикачетасико парил̣а̄хо. пхусса пхусса бйантӣкаротӣти н̃а̄н̣аваджджхам̣ каммам̣ н̃а̄н̣апхассена пхуситва̄ пхуситва̄ кхайам̣ гамети, випа̄каваджджхам̣ каммам̣ випа̄капхассена пхуситва̄ пхуситва̄ кхайам̣ гамети. ниджджара̄ти килесаджӣран̣акапат̣ипада̄. сесава̄ресупи есева найо. идха т̣хатва̄ айам̣ бхиккху кхӣн̣а̄саво ка̄таббо, чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни нӣхаритва̄ чатусаччававаттха̄нам̣ дассетва̄ йа̄ва арахаттапхалам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббам̣.
ида̄ни пана тасса кхӣн̣а̄савасса сататавиха̄ре дассетум̣ евам̣ самма̄ вимуттачиттасса̄тиа̄дима̄ха. таттха самма̄ вимуттачиттасса̄ти хетуна̄ ка̄ран̣ена самма̄ вимуттасса. сататавиха̄ра̄ти ниччавиха̄ра̄ нибаддхавиха̄ра̄. нева сумано хотӣти ит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄гавасена на соманассаджа̄то хоти. на думманоти анит̣т̣ха̄рамман̣е пат̣игхавасена на доманассаджа̄то хоти. упеккхако вихарати сато сампаджа̄ноти сатисампаджан̃н̃апариггахита̄йа маджджхатта̄ка̄ралаккхан̣а̄йа упеккха̄йа тесу а̄рамман̣есу упеккхако маджджхатто хутва̄ вихарати.
ка̄йапарийантиканти ка̄йантикам̣ ка̄йапариччхиннам̣, йа̄ва пан̃чадва̄рака̄йо паваттати, та̄ва паваттам̣ пан̃чадва̄рикаведананти аттхо. джӣвитапарийантиканти джӣвитантикам̣ джӣвитапариччхиннам̣, йа̄ва джӣвитам̣ паваттати, та̄ва паваттам̣ манодва̄рикаведананти аттхо. таттха пан̃чадва̄рикаведана̄ паччха̄ уппаджджитва̄ пат̣хамам̣ нируджджхати, манодва̄рикаведана̄ пат̣хамам̣ уппаджджитва̄ паччха̄ нируджджхати. са̄ хи пат̣исандхиккхан̣е ваттхурӯпасмим̣йева патит̣т̣ха̄ти. пан̃чадва̄рика̄ паватте пан̃чадва̄равасена паваттама̄на̄ пат̣хамавайе вӣсативассака̄ле раджджанадуссанамуйханавасена адхиматта̄ балаватӣ хоти, пан̣н̣а̄савассака̄ле т̣хита̄ хоти, сат̣т̣хивассака̄лато пат̣т̣ха̄йа париха̄йама̄на̄, асӣтинавутивассака̄ле манда̄ хоти. тада̄ хи сатта̄ ‘‘чирараттам̣ екато нисӣдимха̄ нипаджджимха̄’’ти вадантепи на джа̄на̄ма̄ти ваданти. адхиматта̄нипи рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни на пасса̄ма, сугандхадуггандхам̣ ва̄ са̄дуаса̄дум̣ ва̄ тхаддхамудукам̣ ва̄ти на джа̄на̄ма̄типи ваданти. ити несам̣ пан̃чадва̄рикаведана̄ бхагга̄ хоти, манодва̄рика̄ паваттати. са̄пи анупуббена париха̄йама̄на̄ маран̣асамайе хадайакот̣им̣йева нисса̄йа паваттати. йа̄ва панеса̄ паваттати, та̄ва сатто джӣватӣти вуччати. йада̄ наппаваттати, тада̄ ‘‘мато нируддхо’’ти вуччати.
сва̄йаматтхо ва̄пийа̄ дӣпетаббо – йатха̄ хи пурисо пан̃чаудакамаггасампаннам̣ ва̄пим̣ кареййа. пат̣хамам̣ деве вут̣т̣хе пан̃чахи удакамаггехи удакам̣ пависитва̄ антова̄пийам̣ а̄ва̄т̣е пӯреййа. пунаппунам̣ деве вассанте удакамагге пӯретва̄ га̄вутад̣д̣хайоджанаматтам̣ оттхаритва̄ удакам̣ тит̣т̣хеййа тато тато виссандама̄нам̣. атха ниддхаманатумбе виваритва̄ кхеттесу камме кайирама̄не удакам̣ никкхамантам̣, сассапа̄кака̄ле удакам̣ никкхантам̣ удакам̣ парихӣнам̣, ‘‘маччхе ган̣ха̄ма̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджеййа. тато катипа̄хена а̄ва̄т̣есуйева удакам̣ сан̣т̣хахейа. йа̄ва пана там̣ а̄ва̄т̣есу хоти, та̄ва маха̄ва̄пийам̣ удакам̣ аттхӣти сан̇кхам̣ гаччхати. йада̄ пана таттха чхиджджати, тада̄ ‘‘ва̄пийам̣ удакам̣ наттхӣ’’ти вуччати. евам̣ сампадамидам̣ ведитаббам̣.
пат̣хамам̣ деве вассанте пан̃чахи маггехи удаке пависанте а̄ва̄т̣а̄нам̣ пӯран̣ака̄ло вийа хи пат̣хамамева пат̣исандхиккхан̣е манодва̄рикаведана̄йа ваттхурӯпе патит̣т̣хитака̄ло, пунаппунам̣ деве вассанте пан̃чамагга̄нам̣ пӯран̣ака̄ло вийа паватте пан̃чадва̄рикаведана̄йа паватти, га̄вутад̣д̣хайоджанаматтам̣ аджджхоттхаран̣ам̣ вийа пат̣хамавайе вӣсативассака̄ле раджджана̄дивасена тасса адхиматтабалавабха̄во, йа̄ва ва̄пито удакам̣ на ниггаччхати, та̄ва пӯра̄йа ва̄пийа̄ т̣хитака̄ло вийа пан̃н̃а̄савассака̄ле тасса т̣хитака̄ло, ниддхаманатумбесу виват̣есу камме кайирама̄не удакасса никкхаманака̄ло вийа сат̣т̣хивассака̄лато пат̣т̣ха̄йа тасса париха̄ни, удаке бхат̣т̣хе удакамаггесу париттаудакасса т̣хитака̄ло вийа асӣтинавутика̄ле пан̃чадва̄рикаведана̄йа мандака̄ло, а̄ва̄т̣есуйева удакасса патит̣т̣хитака̄ло вийа хадайаваттхукот̣им̣ нисса̄йа манодва̄ре ведана̄йа паваттика̄ло, а̄ва̄т̣есу париттепи удаке сати ‘‘ва̄пийам̣ удакам̣ аттхӣ’’ти ваттаббака̄ло вийа йа̄ва са̄ паваттати, та̄ва ‘‘сатто джӣватӣ’’ти вуччати. йатха̄ пана а̄ва̄т̣есу удаке чхинне ‘‘наттхи ва̄пийам̣ удака’’нти вуччати, евам̣ манодва̄рикаведана̄йа аппаваттама̄на̄йа сатто матоти вуччати. имам̣ веданам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведийама̄но’’ти.
ка̄йасса бхеда̄ти ка̄йасса бхедена. уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато уддхам̣. идхева̄ти пат̣исандхивасена парато агантва̄ идхева. сӣтӣ бхависсантӣти паваттивиппханданадаратхарахита̄ни сӣта̄ни аппаваттанадхамма̄ни бхависсанти.
тхӯн̣ам̣ пат̣ичча̄ти руккхам̣ пат̣ичча. кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа̄ти кудда̄лан̃ча кхан̣иттин̃ча паччхин̃ча гахетва̄ти аттхо. десана̄ пана кудда̄лавасенева ката̄. мӯле чхиндеййа̄ти мӯламхи кудда̄лена чхиндеййа. паликхан̣еййа̄ти кхан̣иттийа̄ саманта̄ кхан̣еййа.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – руккхо вийа хи аттабха̄во дат̣т̣хаббо, руккхам̣ пат̣ичча чха̄йа̄ вийа кусала̄кусалам̣ каммам̣, чха̄йам̣ аппаваттам̣ ка̄тука̄мо пурисо вийа йога̄вачаро, кудда̄ло вийа пан̃н̃а̄, пит̣акам̣ вийа сама̄дхи, кхан̣итти вийа випассана̄, кхан̣иттийа̄ мӯла̄нам̣ паликхан̣анака̄ло вийа арахаттамаггена авиджджа̄йа чхеданака̄ло, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ каран̣ака̄ло вийа кхандхавасена дит̣т̣хака̄ло, пха̄ланака̄ло вийа а̄йатанавасена дит̣т̣хака̄ло, сакалӣкаран̣ака̄ло вийа дха̄тувасена дит̣т̣хака̄ло, ва̄та̄тапена висосанака̄ло вийа ка̄йикачетасикасса вӣрийасса каран̣ака̄ло, аггина̄ д̣аханака̄ло вийа н̃а̄н̣ена килеса̄нам̣ д̣аханака̄ло, масикаран̣ака̄ло вийа ваттама̄нака-пан̃чаккхандхака̄ло, маха̄ва̄те опхунанака̄ло вийа надӣсоте пава̄ханака̄ло вийа ча чхиннамӯлака̄нам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ аппат̣исандхиканиродхо, опхунанаппава̄ханехи апан̃н̃аттикабха̄вӯпагамо вийа пунаббхаве випа̄каккхандха̄нам̣ ануппа̄дена апан̣н̣аттикабха̄во ведитаббо.
бхагавантам̣ етадавоча̄ти саттхари десанам̣ виниват̣т̣енте сота̄паттипхалам̣ патва̄ етам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха удайаттхикоти вад̣д̣хиаттхико. ассапан̣ийам̣ посеййа̄ти пан̃ча ассапотасата̄ни кин̣итва̄ паччха̄ виккин̣исса̄мӣти посеййа. сахассаггханакасса ассасса пан̃часатаматтам̣ упакаран̣ам̣ гандхама̄ла̄дивасена поса̄ваникам̣йева агама̄си. атхасса те асса̄ екадивасенева рогам̣ пхуситва̄ саббе джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣еййунти имина̄ адхиппа̄йена евама̄ха. удайан̃чева на̄дхигаччхеййа̄ти вад̣д̣хин̃ча гехато нӣхаритва̄ диннамӯлан̃ча кин̃чи на лабхеййа. пайирупа̄синти чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахим̣. сва̄хам̣ удайан̃чева на̄дхигаччхинти со ахам̣ нева удайам̣ на гехато диннадханам̣ адхигаччхим̣, пан̣ийаассаджагганако на̄ма джа̄тосмӣти дассети. сесаметтха утта̄намева̄ти.
6. са̄л̣хасуттаван̣н̣ана̄
196. чхат̣т̣хе двайена̄ти двӣхи кот̣т̣ха̄сехи. огхасса ниттхаран̣анти чатурогханиттхаран̣ам̣. таподжигуччха̄хетӯти дуккарака̄рикасан̇кха̄тена тапена па̄паджигуччханахету. ан̃н̃атарам̣ са̄ман̃н̃ан̇ганти екам̣ саман̣адхаммакот̣т̣ха̄сам̣. апарисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄тиа̄дӣсу пуримехи тӣхи падехи ка̄йикава̄часикачетасикасӣла̄нам̣ апарисуддхатам̣ дассетва̄ паччхимена падена апарисуддха̄джӣватам̣ дассети. н̃а̄н̣адассана̄йа̄ти магган̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа дассана̄йа. ануттара̄йа самбодха̄йа̄ти арахатта̄йа, арахаттан̃а̄н̣апхассена пхуситум̣ абхабба̄ти вуттам̣ хоти. са̄лалат̣т̣хинти са̄ларуккхам̣. наванти тарун̣ам̣. акуккуччакаджа̄танти ‘‘бхавеййа ну кхо, на бхавеййа̄’’ти аджанетаббакуккуччам̣. лекхан̣ийа̄ ликхеййа̄ти авалекханаматтакена аваликхеййа. дховеййа̄ти гхам̣сеййа. анто ависуддха̄ти аббхантаре асуддха̄ апанӣтаса̄ра̄.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – са̄лалат̣т̣хи вийа хи аттабха̄во дат̣т̣хаббо, надӣсотам̣ вийа сам̣са̄расотам̣, па̄рам̣ гантука̄мапурисо вийа два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо гахетва̄ т̣хитапурисо, са̄лалат̣т̣хийа̄ бахиддха̄ супарикаммакатака̄ло вийа бахиддха̄ тапачаран̣ам̣ га̄л̣хам̣ катва̄ гахитака̄ло, анто асуддхака̄ло вийа аббхантаре сӣла̄нам̣ апарисуддхака̄ло, са̄лалат̣т̣хийа̄ сам̣сӣдитва̄ адхогаманам̣ вийа дит̣т̣хигатикасса сам̣са̄расоте сам̣сӣданам̣ ведитаббам̣.
пхийа̄риттам̣ бандхеййа̄ти пхийан̃ча ариттан̃ча йоджеййа. евамева̄ти еттха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – са̄лалат̣т̣хи вийа аттабха̄во, надӣсотам̣ вийа сам̣са̄расотам̣, па̄рам̣ гантука̄мапурисо вийа йога̄вачаро, бахиддха̄ супарикаммакатака̄ло вийа чхасу два̄ресу сам̣варасса паччупат̣т̣хитака̄ло, анто сувисодхитабха̄во вийа аббхантаре парисуддхасӣлабха̄во, пхийа̄риттабандханам̣ вийа ка̄йикачетасикавӣрийакаран̣ам̣, соттхина̄ па̄риматӣрагаманам̣ вийа анупуббена сӣлам̣ пӯретва̄ сама̄дхим̣ пӯретва̄ пан̃н̃ам̣ пӯретва̄ нибба̄нагаманам̣ дат̣т̣хаббам̣.
кан̣д̣ачитрака̄нӣти саралат̣т̣хисарараджджусарапа̄са̄дасараса̄н̣исарапоккхаран̣исарападума̄нӣти анека̄ни кан̣д̣ехи каттаббачитра̄ни. атха кхо со тӣхи т̣ха̄нехӣти со евам̣ бахӯни кан̣д̣ачитрака̄ни джа̄нантопи на ра̄джа̄рахо хоти, тӣхийева пана т̣ха̄нехи хотӣти аттхо. самма̄сама̄дхи хотӣти маггасама̄дхина̄ ча пхаласама̄дхина̄ ча сама̄хито хотӣти айаметтха аттхо. самма̄дит̣т̣хӣти маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато. идам̣ дуккхантиа̄дӣхи чатӯхи саччехи чатта̄ро магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни катхита̄ни. айам̣ пана маггенева авира̄дхитам̣ виджджхати на̄ма̄ти ведитаббо. самма̄вимуттӣти арахаттапхалавимуттийа̄ саманна̄гато. авиджджа̄ккхандхам̣ пада̄летӣти арахаттамаггена пада̄лети на̄ма̄ти вуччати. имина̄ хи хет̣т̣ха̄ арахаттамаггена авиджджа̄ккхандхо пада̄лито, идха пана пада̄литам̣ упа̄да̄йа пада̄летӣти ваттум̣ ват̣т̣атӣти.
7. маллика̄девӣсуттаван̣н̣ана̄
197. саттаме маллика̄ девӣти пасенадиран̃н̃о девӣ. йена мидхекаччо ма̄туга̄моти йена идхекачча̄ иттхӣ. дуббан̣н̣а̄ти бӣбхаччхаван̣н̣а̄. дурӯпа̄ти дуссан̣т̣хита̄. супа̄пика̄ти сут̣т̣ху па̄пика̄ сут̣т̣ху ла̄мика̄. дассана̄йа̄ти пасситум̣. далидда̄ти дханадалидда̄. аппассака̄ти сакена дханена рахита̄. аппабхога̄ти упабхогапарибхогабхан̣д̣акарахита̄. аппесаккха̄ти аппапарива̄ра̄. ад̣д̣ха̄ти иссара̄. махаддхана̄ти вал̣ан̃джанакадханена махаддхана̄. маха̄бхога̄ти упабхогапарибхогабхан̣д̣абхогена маха̄бхога̄. махесаккха̄ти маха̄парива̄ра̄. абхирӯпа̄ти уттамарӯпа̄. дассанӣйа̄ти дассанайутта̄. па̄са̄дика̄ти дассанена па̄са̄дика̄. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти ван̣н̣ена чева сарӣрасан̣т̣ха̄нена ча.
абхисаджджатӣти лаггати. бйа̄паджджатӣти пакатим̣ паджахати. патиттхӣйатӣти кодхавасена тхинабха̄вам̣ тхаддхабха̄вам̣ а̄паджджати. на да̄та̄ хотӣти на да̄йика̄ хоти. сеййа̄васатхападӣпеййанти еттха сеййа̄ти ман̃чапаллан̇ка̄дисайанам̣. а̄васатхоти а̄васатха̄га̄рам̣. падӣпеййам̣ вуччати ват̣т̣итела̄дипадӣпӯпакаран̣ам̣. исса̄маника̄ти исса̄йа сампайуттачитта̄. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо. кодхана̄ ахосинти кодхамана̄ ахосим̣. анисса̄маника̄ ахосинти исса̄вирахитачитта̄ ахосим̣. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
8. аттантапасуттаван̣н̣ана̄
198. ат̣т̣хаме аттантапа̄дӣсу атта̄нам̣ тапати дуккха̄петӣти аттантапо. аттано парита̄пана̄нуйогам̣ аттапарита̄пана̄нуйогам̣. парам̣ тапатӣти парантапо. паресам̣ парита̄пана̄нуйогам̣ парапарита̄пана̄нуйогам̣. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. ниччха̄тоти чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄, са̄ асса наттхӣти ниччха̄то. саббакилеса̄нам̣ ниббутатта̄ ниббуто. анто та̄панакилеса̄нам̣ абха̄ва̄ сӣтало джа̄тоти сӣтӣбхӯто. джха̄намаггапхаланибба̄насукха̄ни пат̣исам̣ведетӣти сукхаппат̣исам̣ведӣ. брахмабхӯтена аттана̄ти сет̣т̣хабхӯтена аттана̄.
ачелакотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. ораббхика̄дӣсу ураббха̄ вуччанти ел̣ака̄, ураббхе ханатӣти ораббхико. сӯкарика̄дӣсупи есева найо. луддоти да̄рун̣о каккхал̣о. маччхагха̄такоти маччхабандхо кеват̣т̣о. бандхана̄га̄рикоти бандхана̄га̄рагопако. курӯракамманта̄ти да̄рун̣акамманта̄.
муддха̄васиттоти кхаттийа̄бхисекена муддхани абхиситто. пураттхимена нагарасса̄ти нагарато пураттхима̄йа диса̄йа. сантха̄га̄ранти йан̃н̃аса̄лам̣. кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ти сакхурам̣ аджиначаммам̣ нива̄сетва̄. саппителена̄ти саппина̄ чева телена ча. т̣хапетва̄ хи саппим̣ авасесо йо кочи снехо теланти вуччати. кан̣д̣увама̄ноти накха̄нам̣ чхиннатта̄ кан̣д̣увитаббака̄ле тена кан̣д̣увама̄но. анантарахита̄йа̄ти асантхата̄йа. сарӯпаваччха̄йа̄ти садисаваччха̄йа. саче га̄вӣ сета̄ хоти, ваччхопи сетакова. саче капила̄ ва̄ ратта̄ ва̄, ваччхакопи та̄дисова̄ти евам̣ сарӯпаваччха̄йа. со евама̄ха̄ти со ра̄джа̄ евам̣ вадети. ваччхатара̄ти тарун̣аваччхакабха̄вам̣ атикканта̄ балававаччха̄. ваччхатарӣсупи есева найо. барихисаттха̄йа̄ти париккхепакаран̣аттха̄йа чева йан̃н̃абхӯмийам̣ аттхаран̣аттха̄йа ча.
чатуттхапуггалам̣ буддхуппа̄дато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ идха, бхиккхаве, татха̄гатотиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. там̣ дхамманти там̣ вуттаппака̄расампадам̣ дхаммам̣. сун̣а̄ти, гахапати, ва̄ти касма̄ пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисати? нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча. йебхуййена хи кхаттийакулато паббаджита̄ джа̄тим̣ нисса̄йа ма̄нам̣ каронти. бра̄хман̣акула̄ паббаджита̄ манте нисса̄йа ма̄нам̣ каронти, хӣнаджаччакула̄ паббаджита̄ аттано виджа̄тита̄йа патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти. гахапатида̄рака̄ пана каччхехи седам̣ мун̃чантехи пит̣т̣хийа̄ лон̣ам̣ пуппхама̄на̄йа бхӯмим̣ каситва̄ та̄дисасса ма̄насса абха̄вато нихатама̄надаппа̄ хонти. те паббаджитва̄ ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акатва̄ йатха̄балам̣ буддхавачанам̣ уггахетва̄ випассана̄йа каммам̣ каронта̄ сакконти арахатте патит̣т̣ха̄тум̣. итарехи ча кулехи никкхамитва̄ паббаджита̄ на бахука̄, гахапатика̄ва бахука̄. ити нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисатӣти.
ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ти итаресам̣ ва̄ кула̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣. пачча̄джа̄тоти патиджа̄то. татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхатӣти парисуддхам̣ дхаммам̣ сутва̄ дхаммаса̄мимхи татха̄гате ‘‘самма̄самбуддхо вата бхагава̄’’ти саддхам̣ пат̣илабхати. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. самба̄дхо гхара̄ва̄соти сачепи сат̣т̣хихаттхе гхаре йоджанасатантарепи ва̄ две джа̄йампатика̄ васанти, татха̄пи несам̣ сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхова. раджа̄патхоти ра̄гараджа̄дӣнам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. а̄гаманапатхотипи ват̣т̣ати. алагганат̣т̣хена аббхока̄со вийа̄ти аббхока̄со. паббаджито хи кӯт̣а̄га̄раратанапа̄са̄дадевавима̄на̄дӣсу пихитадва̄рава̄тапа̄несу пат̣иччханнесу васантопи нева лаггати на саджджати на баджджхати. тена вуттам̣ – ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’ти. апича самба̄дхо гхара̄ва̄со кусалакирийа̄йа йатха̄сукхам̣ ока̄са̄бха̄вато, раджа̄патхо асам̣вутасан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа раджа̄нам̣, килесараджа̄нам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄нато. аббхока̄со паббаджджа̄ кусалакирийа̄йа йатха̄сукхам̣ ока̄сасаббха̄вато.
найидам̣ сукарам̣…пе… паббаджеййанти еттха айам̣ сан̇кхепакатха̄ – йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣, екадивасампи ча килесамалена амалинам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣, сан̇кхаликхитам̣ ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣. идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесе ча массун̃ча оха̄ретва̄ каса̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ паридахитва̄ ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджеййанти. еттха ча йасма̄ ага̄расса хитам̣ касиван̣иджджа̄дикаммам̣ ага̄рийанти вуччати, тан̃ча паббаджджа̄йа наттхи, тасма̄ паббаджджа̄ анага̄рийа̄ти н̃а̄табба̄, там̣ анага̄рийам̣. паббаджеййанти пат̣ипаджджеййам̣.
аппам̣ ва̄ти сахассато хет̣т̣ха̄ бхогаккхандхо аппо на̄ма хоти, сахассато пат̣т̣ха̄йа маха̄. а̄бандханат̣т̣хена н̃а̄тийева н̃а̄типариват̣т̣о. со вӣсатийа̄ хет̣т̣ха̄ аппо на̄ма хоти, вӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄йа маха̄. бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти йа̄ бхиккхӯнам̣ адхисӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄, тан̃ча, йаттха чете саха джӣванти, екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино хонти, там̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падасан̇кха̄там̣ са̄джӣван̃ча таттха сиккханабха̄вена сама̄панноти бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. сама̄панноти сиккхам̣ парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто хутва̄ тадубхайам̣ упагатоти аттхо.
па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа̄тиа̄дӣни вуттаттха̄нева. имесам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ итоти вутта̄нам̣ сантике сутам̣, тесам̣ бхеда̄йа. бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ти двиннам̣ митта̄нам̣ ва̄ сама̄нупаджджха̄йака̄дӣнам̣ ва̄ кеначидева ка̄ран̣ена бхинна̄нам̣ екамекам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘тумха̄кам̣ ӣдисе куле джа̄та̄нам̣ евам̣ бахуссута̄нам̣ идам̣ на йутта’’нтиа̄дӣни ватва̄ сандха̄нам̣ катта̄. ануппада̄та̄ти сандха̄на̄нуппада̄та̄, две джане самагге дисва̄ ‘‘тумха̄кам̣ еварӯпе куле джа̄та̄нам̣ еварӯпехи гун̣ехи саманна̄гата̄нам̣ ануччхавикамета’’нтиа̄дӣни ватва̄ дал̣хӣкаммам̣ катта̄ти аттхо. самагго а̄ра̄мо асса̄ти самагга̄ра̄мо. йаттха самагга̄ наттхи, таттха васитумпи на иччхатӣти аттхо. самаггара̄мотипи па̄л̣и, айамева аттхо. самаггаратоти самаггесу рато, те паха̄йа ан̃н̃аттха гантум̣ на иччхатӣти аттхо. самагге дисва̄пи сутва̄пи нандатӣти самагганандӣ. самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти йа̄ ва̄ча̄ сатте самаггейева кароти, там̣ са̄маггигун̣апаридӣпикамева ва̄чам̣ бха̄сати, на итаранти.
нела̄ти елам̣ вуччати досо, на̄сса̄ еланти нела̄, ниддоса̄ти аттхо ‘‘нелан̇го сетапаччха̄до’’ти (уда̄. 65) еттха вуттанелам̣ вийа. кан̣н̣асукха̄ти бйан̃джанамадхурата̄йа кан̣н̣а̄нам̣ сукха̄, сӯчивиджджханам̣ вийа кан̣н̣асӯлам̣ на джанети. аттхамадхурата̄йа сакаласарӣре копам̣ аджанетва̄ пемам̣ джанетӣти пеманӣйа̄. хадайам̣ гаччхати аппат̣ихан̃н̃ама̄на̄ сукхена читтам̣ пависатӣти хадайан̇гама̄. гун̣апарипун̣н̣ата̄йа пуре бхава̄ти порӣ. пуре сам̣вад̣д̣хана̄рӣ вийа сукума̄ра̄типи порӣ. пурасса еса̄типи порӣ, нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. нагарава̄сино хи йуттакатха̄ хонти, питиматтам̣ пита̄ти, бха̄тиматтам̣ бха̄та̄ти ваданти. еварӯпӣ катха̄ бахуно джанасса канта̄ хотӣти бахуджанаканта̄. кантабха̄венева бахуджанасса мана̄па̄ читтавуд̣д̣хикара̄ти бахуджанамана̄па̄.
ка̄ле вадатӣти ка̄лава̄дӣ, ваттаббайуттака̄лам̣ саллаккхетва̄ вадатӣти аттхо. бхӯтам̣ таччхам̣ сабха̄вамева вадатӣти бхӯтава̄дӣ. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикааттхасаннисситамева катва̄ вадатӣти аттхава̄дӣ. навалокуттарадхаммасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти дхаммава̄дӣ. сам̣варавинайапаха̄навинайасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти винайава̄дӣ. нидха̄нам̣ вуччати т̣хапанока̄со, нидха̄намасса̄ аттхӣти нидха̄наватӣ. хадайе нидхетаббайуттакам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти аттхо. ка̄лена̄ти еварӯпим̣ бха̄сама̄нопи ча ‘‘ахам̣ нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сисса̄мӣ’’ти на ака̄лена бха̄сати, йуттака̄лам̣ пана авеккхитва̄ва бха̄сатӣти аттхо. са̄падесанти саупамам̣, сака̄ран̣анти аттхо. парийантаватинти париччхедам̣ дассетва̄, йатха̄сса̄ париччхедо пан̃н̃а̄йати, евам̣ бха̄сатӣти аттхо. аттхасам̣хитанти анекехипи найехи вибхаджантена парийа̄да̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа аттхасампаннам̣ бха̄сати. йам̣ ва̄ со аттхава̄дӣ аттхам̣ вадати, тена аттхена сам̣хитатта̄ аттхасам̣хитам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, на ан̃н̃ам̣ никкхипитва̄ ан̃н̃ам̣ бха̄сатӣти вуттам̣ хоти.
бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ти мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхал̣убӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти пан̃чавидхасса бӣджага̄масса чева йасса кассачи нӣлатин̣аруккха̄дикасса бхӯтага̄масса ча сама̄рамбха̄, чхеданабхеданапачана̄дибха̄вена викопана̄ пат̣ивиратоти аттхо.
екабхаттикоти па̄тара̄сабхаттам̣ са̄йама̄сабхаттанти две бхатта̄ни. тесу па̄тара̄сабхаттам̣ антомаджджханхикена париччхиннам̣, итарам̣ маджджханхикато уддхам̣ антоарун̣ена. тасма̄ антомаджджханхике дасаккхаттум̣ бхун̃джама̄нопи екабхаттикова хоти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘екабхаттико’’ти. раттийа̄ бходжанам̣ ратти, тато упаратоти раттӯпарато. атикканте маджджханхике йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ бходжанам̣ вика̄лабходжанам̣ на̄ма, тато вирататта̄ вирато вика̄лабходжана̄.
джа̄тарӯпанти суван̣н̣ам̣. раджатанти каха̄пан̣о лохама̄сако джатума̄сако да̄рума̄сакоти йе воха̄рам̣ гаччханти. тасса убхайасса̄пи пат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато, нева там̣ угган̣ха̄ти, на угган̣ха̄пети, на упаниккхиттам̣ са̄дийатӣти аттхо.
а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ти са̄ливӣхийавагодхӯмакан̇гуваракакудрӯсакасан̇кха̄тасса саттавидхассапи а̄макадхан̃н̃асса пат̣иггахан̣а̄. на кевалан̃ча етесам̣ пат̣иггахан̣амева, а̄масанампи бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣атийева. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ти еттха ан̃н̃атра одисса анун̃н̃а̄та̄ а̄макамам̣самаччха̄нам̣ пат̣иггахан̣амева бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣ати, но а̄масананти.
иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ти еттха иттхӣти пурисантарагата̄, итара̄ кума̄рика̄ на̄ма, та̄сам̣ пат̣иггахан̣ампи а̄масанампи акаппийамева. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ти еттха да̄сида̄савасенева тесам̣ пат̣иггахан̣ам̣ на ват̣т̣ати, ‘‘каппийака̄ракам̣ дамми, а̄ра̄микам̣ даммӣ’’ти евам̣ вутте пана ват̣т̣ати. аджел̣ака̄дӣсупи кхеттаваттхупарийоса̄несу каппийа̄каппийанайо винайавасена упапариккхитаббо. таттха кхеттам̣ на̄ма йасмим̣ пуббан̣н̣ам̣ рухати. ваттху на̄ма йасмим̣ апаран̣н̣ам̣ рухати. йаттха ва̄ убхайампи рухати, там̣ кхеттам̣. тадаттха̄йа акатабхӯмибха̄го ваттху. кхеттаваттхусӣсена четтха ва̄пи-тал̣а̄ка̄дӣнипи сан̇гахита̄нева.
дӯтеййам̣ вуччати дӯтакаммам̣ гихӣнам̣ пан̣н̣ам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ гахетва̄ таттха таттха гаманам̣. пахин̣агаманам̣ вуччати гхара̄ гхарам̣ песитасса кхуддакагаманам̣. ануйого на̄ма тадубхайакаран̣ам̣. тасма̄ дутеййапахин̣агамана̄нам̣ ануйоготи еваметтха аттхо ведитаббо. кайавиккайа̄ти кайа̄ ча виккайа̄ ча. тула̄кӯт̣а̄дӣсу кӯт̣анти ван̃чанам̣. таттха тула̄кӯт̣ам̣ та̄ва рӯпакӯт̣ам̣, ан̇гакӯт̣ам̣, гахан̣акӯт̣ам̣, пат̣иччханнакӯт̣анти чатуббидхам̣ хоти. таттха рӯпакӯт̣ам̣ на̄ма две тула̄ самарӯпа̄ катва̄ ган̣ханто махатийа̄ ган̣ха̄ти, даданто кхуддика̄йа дети. ан̇гакӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто паччха̄бха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати, даданто пуббабха̄ге. гахан̣акӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто мӯле раджджум̣ ган̣ха̄ти, даданто агге. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ на̄ма тулам̣ сусирам̣ катва̄ анто айачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ган̣ханто там̣ паччха̄бха̄ге кароти, даданто аггабха̄ге.
кам̣со вуччати суван̣н̣апа̄ти, та̄йа ван̃чанам̣ кам̣сакӯт̣ам̣. катхам̣? екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ катва̄ ан̃н̃а̄ две тиссо лохапа̄тийо суван̣н̣аван̣н̣а̄ кароти. тато джанападам̣ гантва̄ кин̃чидева ад̣д̣хакулам̣ пависитва̄ ‘‘суван̣н̣абха̄джана̄ни кин̣атха̄’’ти ватва̄ аггхе пуччхите самаггхатарам̣ да̄тука̄ма̄ хонти. тато техи ‘‘катхам̣ имесам̣ суван̣н̣абха̄во джа̄нитаббо’’ти вутте ‘‘вӣмам̣ситва̄ ган̣хатха̄’’ти суван̣н̣апа̄тим̣ па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ саббапа̄тийо датва̄ гаччхати.
ма̄накӯт̣ам̣ на̄ма хадайабхеда-сикха̄бхеда-раджджубхедавасена тивидхам̣ хоти. таттха хадайабхедо саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто хет̣т̣ха̄чхиддена ма̄нена ‘‘сан̣икам̣ а̄син̃ча̄’’ти ватва̄ аттано бха̄джане бахум̣ паггхара̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто чхиддам̣ пидха̄йа сӣгхам̣ пӯретва̄ дети. сикха̄бхедо тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто сан̣икам̣ сикхам̣ усса̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто вегена пӯретва̄ сикхам̣ чхинданто дети. раджджубхедо кхеттаваттхуминанака̄ле лаббхати. лан̃джам̣ алабханта̄ хи кхеттам̣ амахантампи махантам̣ катва̄ минанти.
уккот̣ана̄дӣсу уккот̣ананти са̄мике асса̄мике ка̄тум̣ лан̃джаггахан̣ам̣. ван̃чананти техи техи упа̄йехи паресам̣ ван̃чанам̣. татридамекам̣ ваттху – еко кира луддако миган̃ча мигапотакан̃ча гахетва̄ а̄гаччхати. тамеко дхутто ‘‘ким̣ бхо миго аггхати, ким̣ мигапотако’’ти а̄ха. ‘‘миго две каха̄пан̣е, мигапотако ека’’нти ча вутте екам̣ каха̄пан̣ам̣ датва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ тхокам̣ гантва̄ ниватто ‘‘на ме бхо мигапотакенаттхо, мигам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. тена хи две каха̄пан̣е дехӣти. со а̄ха – ‘‘нану те бхо майа̄ пат̣хамам̣ еко каха̄пан̣о динно’’ти? а̄ма динноти. имампи мигапотакам̣ ган̣ха, евам̣ со ча каха̄пан̣о айан̃ча каха̄пан̣аггханако мигапотако’’ти две каха̄пан̣а̄ бхависсантӣти. со ‘‘ка̄ран̣ам̣ вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ мигам̣ ада̄сӣти. никатӣти йогавасена ва̄ ма̄йа̄васена ва̄ апа̄ман̇гам̣ па̄ман̇ганти, аман̣им̣ ман̣инти, асуван̣н̣ам̣ суван̣н̣анти катва̄ патирӯпакена ван̃чанам̣. са̄чийоготи кут̣илайого. етесам̣йева уккот̣ана̄дӣнаметам̣ на̄мам̣. тасма̄ уккот̣анаса̄чийого ван̃чанаса̄чийого никатиса̄чийоготи еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кечи ан̃н̃ам̣ дассетва̄ ан̃н̃асса париваттанам̣ са̄чийоготи ваданти, там̣ пана ван̃чаненева сан̇гахитам̣.
чхедана̄дӣсу чхедананти хаттхаччхедана̄ди. вадхоти ма̄ран̣ам̣. бандхоти раджджубандхана̄дӣхи бандханам̣. випара̄мосоти химавипара̄мосо, гумбавипара̄мосоти дувидхо. йам̣ химапа̄тасамайе химена пат̣иччханна̄ хутва̄ маггаппат̣ипаннам̣ джанам̣ мусанти, айам̣ химавипара̄мосо. йам̣ гумба̄дӣхи пат̣иччханна̄ мусанти, айам̣ гумбавипара̄мосо. а̄лопо вуччати га̄манигама̄дӣнам̣ вилопакаран̣ам̣. сахаса̄ка̄роти са̄хасикакирийа̄, гехам̣ пависитва̄ манусса̄нам̣ уре саттхам̣ т̣хапетва̄ иччхитабхан̣д̣аггахан̣ам̣. еваметасма̄ чхедана…пе… сахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти.
со сантут̣т̣хо хотӣти сва̄йам̣ бхиккху хет̣т̣ха̄ вуттена чатӯсу паччайесу два̄дасавидхена итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гато хоти. имина̄ пана два̄дасавидхена итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гатасса бхиккхуно ат̣т̣ха париккха̄ра̄ ват̣т̣анти – тӣн̣и чӣвара̄ни, патто, дантакат̣т̣хаччхеданава̄си, ека̄ сӯчи, ка̄йабандханам̣ парисса̄вананти. вуттампи четам̣ –
‘‘тичӣваран̃ча патто ча, ва̄си сӯчи ча бандханам̣;
парисса̄ванена ат̣т̣хете, йуттайогасса бхиккхуно’’ти.
те саббе ка̄йапариха̄рика̄пи хонти, куччхипариха̄рика̄пи. катхам̣? тичӣварам̣ та̄ва нива̄сетва̄ па̄рупитва̄ ча вичаран̣ака̄ле ка̄йам̣ парихарати посетӣти ка̄йапариха̄рикам̣ хоти. чӣваракан̣н̣ена удакам̣ парисса̄ветва̄ пиванака̄ле, кха̄дитаббапхала̄пхалам̣ гахан̣ака̄ле ча куччхим̣ парихарати посетӣти куччхипариха̄рикам̣ хоти. паттопи тена удакам̣ уддхаритва̄ нха̄нака̄ле кут̣ипарибхан̣д̣акаран̣ака̄ле ча ка̄йапариха̄рико хоти, а̄ха̄рам̣ гахетва̄ бхун̃джанака̄ле куччхипариха̄рико. ва̄сипи та̄йа дантакат̣т̣хаччхеданака̄ле ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ ан̇гапа̄дачӣваракут̣идан̣д̣акасаджджанака̄ле ча ка̄йапариха̄рика̄ хоти, уччхуччхеданана̄л̣икера̄дитаччханака̄ле куччхипариха̄рика̄. сӯчипи чӣварасиббанака̄ле ка̄йапариха̄рика̄ хоти, пӯвам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ виджджхитва̄ кха̄данака̄ле куччхипариха̄рика̄. ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ вичаран̣ака̄ле ка̄йапариха̄рикам̣, уччхуа̄дӣни бандхитва̄ гахан̣ака̄ле куччхипариха̄рикам̣. парисса̄ванам̣ тена удакам̣ парисса̄ветва̄ нха̄нака̄ле сена̄санапарибхан̣д̣акаран̣ака̄ле ча ка̄йапариха̄рикам̣, па̄нӣйапа̄накапарисса̄ванака̄ле тенева тилатан̣д̣улапутхука̄дӣни гахетва̄ кха̄данака̄ле ча куччхипариха̄рикам̣. айам̣ та̄ва ат̣т̣хапариккха̄рикасса париккха̄раматта̄.
навапариккха̄рикасса пана сеййам̣ пависантасса татрат̣т̣хакапаччаттхаран̣ам̣ ва̄ кун̃чика̄ ва̄ ват̣т̣ати. дасапариккха̄рикасса нисӣданам̣ ва̄ чаммакхан̣д̣ам̣ ва̄ ват̣т̣ати. ека̄дасапариккха̄рикасса каттарайат̣т̣хи ва̄ телана̄л̣ика̄ ва̄ ват̣т̣ати. два̄дасапариккха̄рикасса чхаттам̣ ва̄ упа̄ханам̣ ва̄ ват̣т̣ати. етесу ча ат̣т̣хапариккха̄рикова сантут̣т̣хо, итаре асантут̣т̣ха̄ махиччха̄ маха̄бха̄ра̄ти на ваттабба̄. етепи аппиччха̄ва сантут̣т̣ха̄ва субхара̄ва саллахукавуттинова. бхагава̄ пана на имам̣ суттам̣ тесам̣ васена катхеси, ат̣т̣хапариккха̄рикасса васена катхеси. со хи кхуддакава̄син̃ча сӯчин̃ча парисса̄ване паккхипитва̄ паттасса анто т̣хапетва̄ паттам̣ ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ тичӣварам̣ ка̄йаппат̣ибаддхам̣ катва̄ йениччхакам̣ сукхам̣ паккамати, пат̣иниваттитва̄ гахетаббам̣ на̄масса на хоти. ити имасса бхиккхуно саллахукавуттитам̣ дассенто бхагава̄ сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена̄тиа̄дима̄ха.
таттха ка̄йапариха̄рикена̄ти ка̄йапарихаран̣аматтакена. куччхипариха̄рикена̄ти куччхипарихаран̣аматтакена. сама̄да̄йева паккаматӣти там̣ ат̣т̣хапариккха̄раматтакам̣ саббам̣ гахетва̄ва ка̄йаппат̣ибаддхам̣ катва̄ва гаччхати, ‘‘мама виха̄ро паривен̣ам̣ упат̣т̣ха̄ко’’тисса сан̇го ва̄ бандхо ва̄ на хоти. со джийа̄ мутто саро вийа, йӯтха̄ апакканто маттахаттхӣ вийа иччхитиччхитам̣ сена̄санам̣, ванасан̣д̣ам̣, руккхамӯлам̣, навам̣ паббха̄рам̣ парибхун̃джанто еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, саббирийа̄патхесу еко адутийо.
‘‘ча̄туддисо аппат̣игхо ча хоти,
сантуссама̄но итарӣтарена;
париссайа̄нам̣ сахита̄ ачхамбхӣ,
еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти. (су. ни. 42; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддесо 128) –
евам̣ ван̣н̣итам̣ кхаггависа̄н̣акаппатам̣ а̄паджджати.
ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха паккхӣ сакун̣оти паккхайутто сакун̣о. д̣етӣти уппатати. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – сакун̣а̄ на̄ма ‘‘асукасмим̣ падесе руккхо парипаккапхало’’ти н̃атва̄ на̄на̄диса̄хи а̄гантва̄ накхапаккхатун̣д̣а̄дӣхи тасса пхала̄ни виджджханта̄ видхунанта̄ кха̄данти, ‘‘идам̣ аджджатана̄йа, идам̣ сва̄тана̄йа бхависсатӣ’’ти несам̣ на хоти. пхале пана кхӣн̣е нева руккхасса а̄раккхам̣ т̣хапенти, на таттха паккхам̣ ва̄ паттам̣ ва̄ накхам̣ ва̄ тун̣д̣ам̣ ва̄ т̣хапенти, атха кхо тасмим̣ руккхе анапеккха̄ хутва̄ йо йам̣ диса̄бха̄гам̣ иччхати, со тена сапаттабха̄рова уппатитва̄ гаччхати. евамева айам̣ бхиккху ниссан̇го нирапеккхойева паккамати, сама̄да̄йева паккамати. арийена̄ти ниддосена. аджджхаттанти саке аттабха̄ве. анаваджджасукханти ниддосасукхам̣.
со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато бхиккху чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ пасситва̄ти аттхо. сесападесупи йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.15) вуттам̣. абйа̄секасукханти килесехи ана̄ситтасукхам̣, авикин̣н̣асукхантипи вуттам̣. индрийасам̣варасукхам̣ хи дит̣т̣ха̄дӣсу дит̣т̣хаматта̄дивасена паваттата̄йа авикин̣н̣ам̣ хоти.
со абхикканте пат̣иккантети со маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ сам̣варена саманна̄гато бхиккху имесу абхиккантапат̣икканта̄дӣсу саттасу т̣ха̄несу сатисампаджан̃н̃авасена сампаджа̄нака̄рӣ хоти. таттха абхиккантанти пурато гаманам̣. пат̣иккантанти паччха̄гаманам̣.
сампаджа̄нака̄рӣ хотӣти са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣, саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, гочарасампаджан̃н̃ам̣, асаммохасампаджан̃н̃анти имесам̣ чатуннам̣ сатисампайутта̄нам̣ сампаджан̃н̃а̄нам̣ васена сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄йева та̄ни абхиккантапат̣икканта̄ни кароти. сесападесупи есева найо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана иччхантена дӣгханика̄йе са̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄то ва̄ маджджхиманика̄йе сатипат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄то ва̄ гахетаббо.
со имина̄ ча̄тиа̄дина̄ ким̣ дассети? аран̃н̃ава̄сасса паччайасампаттим̣ дассети. йасса хи име чатта̄ро паччайа̄ наттхи, тасса аран̃н̃ава̄со на иджджхати, тираччха̄нагатехи ва̄ ваначаракехи ва̄ саддхим̣ ваттхаббатам̣ а̄паджджати. аран̃н̃е адхиваттха̄ девата̄ ‘‘ким̣ еварӯпасса па̄пабхиккхуно аран̃н̃ава̄сена̄’’ти бхеравасаддам̣ са̄венти, хаттхехи сӣсам̣ пахаритва̄ пала̄йана̄ка̄рам̣ каронти. ‘‘асуко бхиккху аран̃н̃ам̣ пависитва̄ идан̃чидан̃ча па̄пакаммамака̄сӣ’’ти айасо паттхарати. йасса панете чатта̄ро паччайа̄ аттхи, тасса аран̃н̃ава̄со иджджхати. со хи аттано сӣлам̣ паччавеккханто кин̃чи ка̄л̣акам̣ ва̄ тилакам̣ ва̄ апассанто пӣтим̣ уппа̄детва̄ там̣ кхайато вайато саммасанто арийабхӯмим̣ оккамати. аран̃н̃е адхиваттха̄ девата̄ аттамана̄ ван̣н̣ам̣ бха̄санти. итисса удаке паккхиттателабинду вийа йасо виттха̄рико хоти.
таттха вивиттанти сун̃н̃ам̣, аппасаддам̣, аппаниггхосанти аттхо. етадева хи сандха̄йа вибхан̇ге ‘‘вивиттанти сантике чепи сена̄санам̣ хоти, тан̃ча ана̄кин̣н̣ам̣ гахат̣т̣хехи паббаджитехи, тена там̣ вивитта’’нти (вибха. 526) вуттам̣. сети чева а̄сати ча еттха̄ти сена̄санам̣. ман̃чапӣт̣ха̄наметам̣ адхивачанам̣. тена̄ха – ‘‘сена̄сананти ман̃чопи сена̄санам̣, пӣт̣хампи, бхисипи, бимбоханампи, виха̄ропи, ад̣д̣хайогопи, па̄са̄допи, хаммийампи, гуха̄пи, ат̣т̣опи, ма̄л̣опи, лен̣ампи, вел̣угумбопи, руккхамӯлампи, ман̣д̣апопи сена̄санам̣, йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккаманти, саббаметам̣ сена̄сана’’нти (вибха. 527). апича виха̄ро, ад̣д̣хайого, па̄са̄до, хаммийам̣, гуха̄ти идам̣ виха̄расена̄санам̣ на̄ма. ман̃чо, пӣт̣хам̣, бхиси, бимбохананти идам̣ ман̃чапӣт̣хасена̄санам̣ на̄ма. чимилика̄, чаммакхан̣д̣о, тин̣асантха̄ро, пан̣н̣асантха̄роти идам̣ сантхатасена̄санам̣ на̄ма. йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккамантӣти етам̣ ока̄сасена̄санам̣ на̄ма̄ти евам̣ чатуббидхам̣ сена̄санам̣ хоти. там̣ саббампи сена̄санаггахан̣ена гахитамева.
имасса пана сакун̣асадисасса ча̄туддисасса бхиккхуно ануччхавикам̣ дассенто аран̃н̃ам̣ руккхамӯлантиа̄дима̄ха. таттха аран̃н̃анти ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) ‘‘идам̣ бхиккхунӣнам̣ васена а̄гатам̣ аран̃н̃ам̣. ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654) идам̣ пана имасса бхиккхуно анурӯпам̣. тасса лаккхан̣ам̣ висуддхимагге дхутан̇ганиддесе вуттам̣. руккхамӯланти йам̣кин̃чи сӣтаччха̄йам̣ вивиттам̣ руккхамӯлам̣. паббатанти селам̣. таттха хи удакасон̣д̣ӣсу удакакиччам̣ катва̄ сӣта̄йа руккхаччха̄йа̄йа нисиннасса на̄на̄диса̄су кха̄йама̄на̄су сӣтена ва̄тена бӣджийама̄насса читтам̣ екаггам̣ хоти. кандаранти кам̣ вуччати удакам̣, тена да̄ритам̣ удакабхиннам̣ паббатападесам̣, йам̣ нитамбантипи надӣникун̃джантипи ваданти. таттха хи раджатапат̣т̣асадиса̄ ва̄лика̄ хоти, маттхаке ман̣ивита̄нам̣ вийа ванагаханам̣, ман̣иккхандхасадисам̣ удакам̣ сандати. еварӯпам̣ кандарам̣ оруйха па̄нӣйам̣ пивитва̄ гатта̄ни сӣта̄ни катва̄ ва̄ликам̣ усса̄петва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисиннасса саман̣адхаммам̣ карото читтам̣ екаггам̣ хоти. гиригуханти двиннам̣ паббата̄нам̣ антарам̣, екасмим̣йева ва̄ уман̇гасадисам̣ маха̄виварам̣. суса̄налаккхан̣ам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.34) вуттам̣. ванапаттханти га̄мантам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄рат̣т̣ха̄нам̣, йаттха на касанти на вапанти. тенева̄ха – ‘‘ванапаттханти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нтиа̄ди. аббхока̄санти аччханнам̣. а̄кан̇кхама̄но панеттха чӣваракут̣им̣ катва̄ васати. пала̄лапун̃джанти пала̄лара̄сим̣. маха̄пала̄лапун̃джато хи пала̄лам̣ никкад̣д̣хитва̄ паббха̄рален̣асадисе а̄лайе каронти, гаччхагумба̄дӣнампи упари пала̄лам̣ паккхипитва̄ хет̣т̣ха̄ нисинна̄ саман̣адхаммам̣ каронти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
паччха̄бхаттанти бхаттасса паччхато. пин̣д̣апа̄тапат̣иккантоти пин̣д̣апа̄тапарийесанато пат̣икканто. паллан̇канти самантато ӯрубаддха̄санам̣. а̄бхуджитва̄ти бандхитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримасарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄ ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. еван̃хи нисиннасса чаммамам̣санха̄рӯни на пан̣аманти. атхасса йа̄ тесам̣ пан̣аманапаччайа̄ кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджеййум̣, та̄ на уппаджджанти. та̄су на уппаджджама̄на̄су читтам̣ екаггам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ на парипатати, вуддхим̣ пха̄тим̣ упагаччхати. паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти каммат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ сатим̣ т̣хапайитва̄, мукхасамӣпе ва̄ катва̄ти аттхо. тенева вибхан̇ге вуттам̣ – ‘‘айам̣ сати упат̣т̣хита̄ хоти сӯпат̣т̣хита̄ на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄. тена вуччати паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти (вибха. 537). атха ва̄ ‘‘парӣти париггахат̣т̣хо. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо. сатӣти упат̣т̣ха̄нат̣т̣хо. тена вуччати – ‘паримукхам̣ сати’’’нти евам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.164) вуттанайена панеттха аттхо дат̣т̣хаббо. татра̄йам̣ сан̇кхепо ‘‘париггахитаниййа̄нам̣ сатим̣ катва̄’’ти.
абхиджджхам̣ локети еттха луджджана-палуджджанат̣т̣хена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ локо. тасма̄ пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу ра̄гам̣ паха̄йа ка̄маччхандам̣ виккхамбхетва̄ти айаметтха аттхо. вигата̄бхиджджхена̄ти виккхамбханавасена пахӣнатта̄ вигата̄бхиджджхена, на чаккхувин̃н̃а̄н̣асадисена̄ти аттхо. абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхетӣти абхиджджха̄то читтам̣ паримочети, йатха̄ нам̣ са̄ мун̃чати чева мун̃читва̄ ча на пуна ган̣ха̄ти, евам̣ каротӣти аттхо. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсупи есева найо. бйа̄паджджати имина̄ читтам̣ пӯтикумма̄са̄дайо вийа пуримапакатим̣ паджахатӣти бйа̄па̄до. вика̄раппаттийа̄ падуссати, парам̣ ва̄ падӯсети вина̄сетӣти падосо. убхайампетам̣ кодхассева адхивачанам̣. тхинам̣ читтагелан̃н̃ам̣, миддхам̣ четасикагелан̃н̃ам̣. тхинан̃ча миддхан̃ча тхинамиддхам̣. а̄локасан̃н̃ӣти раттимпи дива̄пи дит̣т̣хаа̄локасан̃джа̄нанасаматтха̄йа вигатанӣваран̣а̄йа парисуддха̄йа сан̃н̃а̄йа саманна̄гато. сато сампаджа̄ноти сатийа̄ ча н̃а̄н̣ена ча саманна̄гато. идам̣ убхайам̣ а̄локасан̃н̃а̄йа упака̄ракатта̄ вуттам̣. уддхаччан̃ча куккуччан̃ча уддхаччакуккуччам̣. тин̣н̣авичикиччхоти вичикиччхам̣ таритва̄ атиккамитва̄ т̣хито. ‘‘катхамидам̣ катхамида’’нти евам̣ наппаваттатӣти акатхам̣катхӣ. кусалесу дхаммесӯти анаваджджесу дхаммесу. ‘‘име ну кхо кусала̄, катхамиме кусала̄’’ти евам̣ на вичикиччхати на кан̇кхатӣти аттхо. айаметтха сан̇кхепо. имесу пана нӣваран̣есу вачанаттхалаккхан̣а̄дибхедато йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.71-72) вуттам̣. пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ети йасма̄ име пан̃ча нӣваран̣а̄ уппаджджама̄на̄ ануппанна̄йа локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на денти, уппанна̄пи ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ва̄ абхин̃н̃а̄ уччхиндитва̄ па̄тенти. тасма̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄ти вуччанти. вивиччева ка̄мехӣтиа̄дӣни висуддхимагге виттха̄рита̄ни.
име а̄сава̄тиа̄ди апарена̄пи парийа̄йена чатусаччаппака̄санаттхам̣ вуттам̣. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣти етта̄вата̄ хет̣т̣ха̄ тӣхи ан̇гехи ба̄хирасамайасса ниппхалабха̄вам̣ дассетва̄ чатуттхена ан̇гена аттано са̄санасса гамбхӣрабха̄вам̣ пака̄сетва̄ десана̄йа арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣хи. ида̄ни десанам̣ аппенто евам̣ кхо, бхиккхаветиа̄дима̄ха.
9. тан̣ха̄суттаван̣н̣ана̄
199. наваме джа̄лининти джа̄ласадисам̣. йатха̄ хи джа̄лам̣ самантато сам̣сиббитам̣ а̄кулабйа̄кулам̣, евам̣ тан̣ха̄пӣти джа̄ласадисатта̄ джа̄линӣти вутта̄. тайо ва̄ бхаве аджджхоттхаритва̄ т̣хита̄йа етисса̄ таттха таттха аттано кот̣т̣ха̄сабхӯтам̣ джа̄лам̣ аттхӣтипи джа̄линӣ. саританти таттха таттха саритва̄ сам̣саритва̄ т̣хитам̣. висат̣анти паттхат̣ам̣ виккхиттам̣. висаттиканти таттха таттха висаттам̣ лаггам̣ лагитам̣. апича ‘‘висамӯла̄ти висаттика̄. висапхала̄ти висаттика̄’’тиа̄дина̄пи (маха̄ни. 3; чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддесо 22) найенеттха аттхо дат̣т̣хаббо. уддхастоти упари дхам̣сито. парийонаддхоти саманта̄ вет̣хито. танта̄кулакаджа̄тоти тантам̣ вийа а̄куладжа̄то. йатха̄ на̄ма дунниккхиттам̣ мӯсикаччхиннам̣ песака̄ра̄нам̣ тантам̣ тахим̣ тахим̣ а̄кулам̣ хоти, ‘‘идам̣ аггам̣ идам̣ мӯла’’нти аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ дуккарам̣ хоти, евам̣ сатта̄ има̄йа тан̣ха̄йа парийонаддха̄ а̄кулабйа̄кула̄ на сакконти аттано ниссаран̣амаггам̣ уджум̣ ка̄тум̣. гула̄гун̣т̣хикаджа̄тоти гула̄гун̣т̣хикам̣ вуччати песака̄ракан̃джийасуттам̣. гула̄ на̄ма сакун̣ика̄, тасса̄ кула̄вакотипи еке. йатха̄ тадубхайампи а̄кулам̣ аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ дуккаранти пуриманайенева йоджетаббам̣. мун̃джапаббаджабхӯтоти мун̃джатин̣ам̣ вийа паббаджатин̣ам̣ вийа ча бхӯто, та̄дисо джа̄то. йатха̄ та̄ни тин̣а̄ни кот̣т̣етва̄ катараджджум̣ джин̣н̣ака̄ле каттхачи патитам̣ гахетва̄ тесам̣ тин̣а̄нам̣ ‘‘идам̣ аггам̣ идам̣ мӯла’’нти аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ дуккарам̣. тампи ча паччаттапурисака̄ре т̣хатва̄ сакка̄ бхавеййа уджум̣ ка̄тум̣, т̣хапетва̄ пана бодхисатте ан̃н̃о сатто аттано дхаммата̄йа тан̣ха̄джа̄лам̣ пада̄летва̄ аттано ниссаран̣амаггам̣ уджум̣ ка̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. евамайам̣ локо тан̣ха̄джа̄лена парийонаддхо апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати. таттха апа̄йоти нирайа-тираччха̄найони-петтивисайа-асурака̄йа̄. саббепи хи те вад̣д̣хисан̇кха̄тасса а̄йасса абха̄вато апа̄йа̄ти вуччанти. татха̄ дуккхасса гатибха̄вато дуггати. сукхасамуссайато винипатитатта̄ винипа̄то. итаро пана –
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччати.
там̣ саббам̣ на̄тиваттати на̄тиккамати, атха кхо чутито пат̣исандхим̣ пат̣исандхито чутинти евам̣ пунаппунам̣ чутипат̣исандхийо ган̣хама̄но тӣсу бхавесу чатӯсу йонӣсу пан̃часу гатӣсу саттасу вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу навасу сатта̄ва̄сесу маха̄самудде ва̄таккхиттана̄ва̄ вийа йанте йуттагон̣о вийа ча париббхаматийева.
аджджхаттикасса упа̄да̄йа̄ти аджджхаттикам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа. идан̃хи упайогаттхе са̄мивачанам̣. ба̄хирасса упа̄да̄йа̄ти ба̄хирам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа, идампи упайогаттхе са̄мивачанам̣. асмӣти, бхиккхаве, сатӣти, бхиккхаве, йадетам̣ аджджхаттам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена самӯхагга̄хато асмӣти хоти, тасмим̣ сатӣти аттхо. иттхасмӣти хотӣтиа̄дӣсу пана евам̣ самӯхато аханти гахан̣е сати тато анупанидха̄йа ча упанидха̄йа ча̄ти двидха̄ гахан̣ам̣ хоти. таттха анупанидха̄йа̄ти ан̃н̃ам̣ а̄ка̄рам̣ анупагамма сакабха̄вамева а̄рамман̣ам̣ катва̄ иттхасмӣти хоти, кхаттийа̄дӣсу идам̣пака̄ро аханти евам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена хотӣти аттхо. идам̣ та̄ва анупанидха̄йа гахан̣ам̣. упанидха̄йа гахан̣ам̣ пана дувидхам̣ хоти самато ча асамато ча. там̣ дассетум̣ евам̣смӣти ан̃н̃атха̄смӣти ча вуттам̣. таттха евам̣смӣти идам̣ самато упанидха̄йа гахан̣ам̣, йатха̄йам̣ кхаттийо йатха̄йам̣ бра̄хман̣о, евамахампӣти аттхо. ан̃н̃атха̄смӣти идам̣ пана асамато гахан̣ам̣, йатха̄йам̣ кхаттийо йатха̄йам̣ бра̄хман̣о, тато ан̃н̃атха̄ ахам̣, хӣно ва̄ адхико ва̄ти аттхо. има̄ни та̄ва паччуппаннавасена чатта̄ри тан̣ха̄вичарита̄ни.
асасмӣти сатасмӣти има̄ни пана две йасма̄ аттхӣти асам̣, ниччассетам̣ адхивачанам̣. сӣдатӣти сатам̣, аниччассетам̣ адхивачанам̣. тасма̄ сассатуччхедавасена вутта̄нӣти ведитабба̄ни. ито пара̄ни санти евама̄дӣни чатта̄ри сам̣сайапаривитаккавасена вутта̄ни. санти хотӣти евама̄дӣсу ахам̣ сийанти хотӣти еваматтхо ведитаббо. адхиппа̄йо панеттха пуримачатукке вуттанайенева гахетаббо. апихам̣ сантиа̄дӣни пана чатта̄ри апи на̄ма ахам̣ бхавеййанти евам̣ паттхана̄каппанавасена вутта̄ни. та̄нипи пуримачатукке вуттанайенева ведитабба̄ни. бхависсантиа̄дӣни пана чатта̄ри ана̄гатавасена вутта̄ни. тесампи пуримачатукке вуттанайенева аттхо ведитаббо. евамете –
‘‘две дит̣т̣хисӣса̄ сӣсан̃н̃е, чатта̄ро сӣсамӯлака̄;
тайо тайоти ета̄ни, ат̣т̣ха̄раса вибха̄вайе.
етесу хи асасми, сатасмӣти ете две дит̣т̣хисӣса̄ на̄ма. асми, санти, апихам̣ санти, бхависсанти ете чатта̄ро суддхасӣса̄ ева. иттхасмӣтиа̄дайо тайо тайоти два̄даса сӣсамӯлака̄ на̄ма̄ти евамете две дит̣т̣хисӣса̄ чатта̄ро суддхасӣса̄ два̄даса сӣсамӯлака̄ти ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичаритадхамма̄ ведитабба̄. има̄ни та̄ва аджджхаттикасса упа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄ни. ба̄хирасса упа̄да̄йа тан̣ха̄вичаритесупи есева найо. имина̄ти имина̄ рӯпена ва̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ена ва̄ти еса висесо ведитаббо. сесам̣ та̄дисамева.
ити еварӯпа̄ни атӣта̄ни чхаттим̣са̄ти екамекасса пуггаласса атӣте аддхани чхаттим̣са. ана̄гата̄ни чхаттим̣са̄ти екамекассева пуггаласса ча ана̄гате аддхани чхаттим̣са. паччуппанна̄ни чхаттим̣са̄ти екасса ва̄ пуггаласса йатха̄самбхавато бахӯнам̣ ва̄ паччуппанне аддхани чхаттим̣са̄ва. саббасатта̄нам̣ пана нийаменева атӣте аддхани чхаттим̣са, ана̄гате чхаттим̣са, паччуппанне чхаттим̣са. ананта̄ хи асадисатан̣ха̄ма̄надит̣т̣хибхеда̄ сатта̄. ат̣т̣хасатам̣ тан̣ха̄вичаритам̣ хонтӣти еттха пана ат̣т̣хасатасан̇кха̄там̣ тан̣ха̄вичаритам̣ хотӣти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
10. пемасуттаван̣н̣ана̄
200. дасаме на уссенетӣти дит̣т̣хивасена на уккхипати. на пат̣исенетӣти пат̣ивируддхо хутва̄ калахабхан̣д̣анавасена на уккхипати. на дхӯпа̄йатӣти аджджхаттикасса упа̄да̄йа тан̣ха̄вичаритавасена на дхӯпа̄йати. на паджджалатӣти ба̄хирасса упа̄да̄йа тан̣ха̄вичаритавасена на паджджалати. на сампаджджха̄йатӣти асмима̄навасена на сампаджджха̄йати. сесам̣ па̄л̣инайенева ведитаббам̣. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти.
маха̄вагго пан̃чамо.