4. чатуттхапан̣н̣а̄сакам̣

(16) 1. индрийавагго

1. индрийасутта̄диван̣н̣ана̄

151. чатуттхасса пат̣хаме саддха̄дхурена индат̣т̣хам̣ каротӣти саддхиндрийам̣. сесесупи есева найо. дутийе ассаддхийе акампанат̣т̣хена саддха̄балам̣. сесесупи есева найо. татийе анаваджджабаланти ниддосабалам̣. сан̇гахабаланти сан̇ган̣хитаббайуттака̄нам̣ сан̇ган̣ханабалам̣. чатуттхапан̃чама̄ни утта̄на̄нева.

6. каппасуттаван̣н̣ана̄

156. чхат̣т̣хе сам̣ват̣т̣атӣти еттха тайо сам̣ват̣т̣а̄ а̄посам̣ват̣т̣о, теджосам̣ват̣т̣о, ва̄йосам̣ват̣т̣оти. тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄ а̄бхассара̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄ти. йада̄ каппо теджена сам̣ват̣т̣ати, а̄бхассарато хет̣т̣ха̄ аггина̄ д̣айхати. йада̄ а̄пена сам̣ват̣т̣ати, субхакин̣хато хет̣т̣ха̄ удакена вилӣйати. йада̄ ва̄тена сам̣ват̣т̣ати, вехаппхалато хет̣т̣ха̄ ва̄тена виддхам̣сати. виттха̄рато пана сада̄пи екам̣ буддхаккхеттам̣ винассати. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ракатха̄ пана висуддхимагге (висуддхи. 2.403-404 а̄дайо) вуттанайенева ведитабба̄.

7. рогасуттаван̣н̣ана̄

157. саттаме вигха̄тава̄ти махиччха̄паччайена вигха̄тена дуккхена саманна̄гато. асантут̣т̣хоти чатӯсу паччайесу тӣхи сантосехи асантут̣т̣хо. анаван̃н̃аппат̣ила̄бха̄йа̄ти парехи анаваджа̄нанасса пат̣ила̄бхаттха̄йа. ла̄бхасакка̄расилокаппат̣ила̄бха̄йа̄ти сусан̇кхатачатупаччайасан̇кха̄тасса ла̄бхасакка̄расса чева ван̣н̣абхан̣анасан̇кха̄тасса силокасса ча пат̣ила̄бхаттха̄йа. сан̇кха̄йа кула̄ни упасан̇каматӣти ‘‘ити мам̣ ете джа̄ниссантӣ’’ти джа̄нанаттха̄йа кула̄ни упасан̇камати. сесападесупи есева найо.

8. париха̄нисуттаван̣н̣ана̄

158. ат̣т̣хаме гамбхӣресӯти аттхагамбхӣресу. т̣ха̄на̄т̣ха̄несӯти ка̄ран̣а̄ка̄ран̣есу. на каматӣти на̄вага̄хати наппаваттати. пан̃н̃а̄чаккхӯти еттха уггахапарипуччха̄пан̃н̃а̄пи ват̣т̣ати, саммасанаппат̣иведхапан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева.

9. бхиккхунӣсуттаван̣н̣ана̄

159. наваме ехи тванти тхере пат̣ибаддхачитта̄ там̣ пахин̣итум̣ евама̄ха. сасӣсам̣ па̄рупитва̄ти саха сӣсена ка̄йам̣ па̄рупитва̄. ман̃чаке нипаджджӣти вегена ман̃чакам̣ пан̃н̃а̄петва̄ таттха нипаджджи. етадавоча̄ти тасса̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ лобхаппаха̄наттха̄йа сан̣хенева асубхакатхам̣ катхетум̣ етам̣ авоча. а̄ха̄расамбхӯтоти а̄ха̄рена самбхӯто а̄ха̄рам̣ нисса̄йа вад̣д̣хито. а̄ха̄рам̣ нисса̄йа а̄ха̄рам̣ паджахатӣти паччуппаннам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ нисса̄йа там̣ евам̣ йонисо севама̄но пуббакаммасан̇кха̄там̣ а̄ха̄рам̣ паджахати. паччуппаннепи пана кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре никантитан̣ха̄ паджахитабба̄.

тан̣хам̣ паджахатӣти ида̄ни евам̣ паваттам̣ паччуппаннатан̣хам̣ нисса̄йа ват̣т̣амӯликам̣ пуббатан̣хам̣ паджахати. айам̣ пана паччуппаннатан̣ха̄ кусала̄ акусала̄ти? акусала̄. севитабба̄ на севитабба̄ти? севитабба̄. пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хати на̄кад̣д̣хатӣти? на̄кад̣д̣хати. етисса̄пи пана паччуппанна̄йа севитаббатан̣ха̄йа никанти паджахитабба̄йева. со хи на̄ма а̄йасма̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄ упасампаджджа вихариссати, киман̇гам̣ пана̄ханти еттха киман̇гам̣ пана̄ти ка̄ран̣апаривитакканаметам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – со а̄йасма̄ арахаттапхалам̣ саччхикатва̄ вихариссати, ахам̣ кена ка̄ран̣ена на саччхикатва̄ вихарисса̄ми. сопи хи а̄йасма̄ самма̄самбуддхассева путто, ахампи самма̄самбуддхассева путто, майхампетам̣ уппаджджиссатӣти. ма̄нам̣ нисса̄йа̄ти идам̣ евам̣ уппаннасевитаббама̄нам̣ нисса̄йа. ма̄нам̣ паджахатӣти ват̣т̣амӯлакам̣ пуббама̄нам̣ паджахати. йам̣ нисса̄йа панеса там̣ паджахати, сопи тан̣ха̄ вийа акусало чева севитаббо ча, но ча пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хати. никанти пана тасмимпи паджахитабба̄ва.

сетугха̄то вутто бхагавата̄ти падагха̄то паччайагха̄то буддхена бхагавата̄ катхито. ити имехи чатӯхи ан̇гехи тхере десанам̣ виниват̣т̣енте тасса̄ бхиккхунийа̄ тхерам̣ а̄раббха уппанно чхандара̄го апаган̃чхи. са̄пи тхерам̣ кхама̄петум̣ аччайам̣ десеси, тхерописса̄ пат̣игган̣хи. там̣ дассетум̣ атха кхо са̄ бхиккхунӣтиа̄ди вуттам̣.

10. сугатавинайасуттаван̣н̣ана̄

160. дасаме дуггахитанти уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гахитам̣. парийа̄пун̣антӣти вал̣ан̃дженти катхенти. падабйан̃джанехӣти еттха падамева аттхасса бйан̃джанато бйан̃джананти вуттам̣. дунниккхиттасса̄ти дут̣т̣ху никкхиттасса уппат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитасса. аттхопи дуннайо хотӣти ат̣т̣хакатха̄ нӣхаритва̄ катхетум̣ на сакка̄ хоти. чхиннамӯлакоти мӯлабхӯта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ упаччхиннатта̄ чхиннамӯлако. аппат̣исаран̣оти аппатит̣т̣хо. ба̄хулика̄ти паччайаба̄хулла̄йа пат̣ипанна̄. са̄тхалика̄ти тиссо сиккха̄ ситхилаггахан̣ена ган̣ханака̄. оккамане пуббан̇гама̄ти пан̃ча нӣваран̣а̄ни авагаманато оккамананти вуччанти, таттха пуббан̇гама̄ти аттхо. павивекети тивидхе вивеке. никкхиттадхура̄ти ниббӣрийа̄. имина̄ найена пана саббаттха аттхо ведитаббо.

индрийавагго пат̣хамо.

(17) 2. пат̣ипада̄вагго

1. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄

161. дутийасса пат̣хаме сукхапат̣иккхепена дуккха̄ пат̣ипаджджитаббато пат̣ипада̄ етисса̄ти дуккха̄пат̣ипада̄. асӣгхаппаваттита̄йа гарубха̄вена дандха̄ абхин̃н̃а̄ етисса̄ти дандха̄бхин̃н̃а̄. имина̄ва найена саббападесу аттхо ведитаббо.

2. виттха̄расуттаван̣н̣ана̄

162. дутийе абхиккхан̣анти абхин̣хам̣. а̄нантарийанти анантаравипа̄када̄йакам̣ маггасама̄дхим̣. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти арахаттапхалаттха̄йа. пан̃чиндрийа̄нӣти випассана̄пан̃чамака̄ни пан̃чиндрийа̄ни. пан̃н̃индрийанти хи еттха випассана̄пан̃н̃а̄ва пан̃н̃индрийанти адхиппетам̣. сесаметтха па̄л̣ивасена утта̄намева.

има̄сам̣ пана пат̣ипада̄нам̣ айам̣ а̄вибха̄вакатха̄ – идха бхиккху пуббе аката̄бхинивесо пуббабха̄ге рӯпапариггахе киламати, арӯпапариггахе киламати, паччайапариггахе киламати, тӣсу аддха̄су киламати, магга̄магге киламати. евам̣ пан̃часу т̣ха̄несу киламанто випассанам̣ па̄пун̣а̄ти. випассанам̣ патва̄пи удайаббайа̄нупассане, бхан̇га̄нупассане, бхайатупат̣т̣ха̄не, а̄дӣнава̄нупассане, ниббида̄нупассане, муччитукамйата̄н̃а̄н̣е, сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣е, ануломан̃а̄н̣е, готрабхун̃а̄н̣ети имесу навасу випассана̄н̃а̄н̣есупи киламитва̄ва локуттарамаггам̣ па̄пун̣а̄ти. тасса со локуттарамагго евам̣ дуккхена гарубха̄вена саччхикататта̄ дуккхапат̣ипадо дандха̄бхин̃н̃о на̄ма джа̄то. йо пана пуббабха̄ге пан̃часу н̃а̄н̣есу киламанто апарабха̄ге навасу випассана̄н̃а̄н̣есу акиламитва̄ва маггам̣ саччхикароти, тасса со магго евам̣ дуккхена агарубха̄вена саччхикататта̄ дуккхапат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃о на̄ма джа̄то. имина̄ упа̄йена итара̄пи две ведитабба̄.

гон̣апарийесакаупама̄хи чета̄ вибха̄ветабба̄ – екасса хи пурисасса чатта̄ро гон̣а̄ пала̄йитва̄ ат̣авим̣ павит̣т̣ха̄. со сакан̣т̣аке сагахане ване те парийесанто гаханамаггенева киччхена касирена гантва̄ гаханат̣т̣ха̄нейева нилӣне гон̣епи киччхена касирена аддаса. еко киччхена гантва̄ аббхока̄се т̣хите кхиппамева аддаса. апаро аббхока̄самаггена сукхена гантва̄ гаханат̣т̣ха̄не нилӣне киччхена касирена аддаса. апаро аббхока̄самаггенева сукхена гантва̄ аббхока̄се т̣хитейева кхиппам̣ аддаса. таттха чатта̄ро гон̣а̄ вийа чатта̄ро арийамагга̄ дат̣т̣хабба̄, гон̣апарийесако пурисо вийа йога̄вачаро, гаханамаггена киччхена касирена гаманам̣ вийа пуббабха̄ге пан̃часу н̃а̄н̣есу киламато дуккха̄пат̣ипада̄. гаханат̣т̣ха̄не нилӣна̄нам̣ киччхенева дассанам̣ вийа апарабха̄ге навасу н̃а̄н̣есу киламантасса арийамагга̄нам̣ дассанам̣. имина̄ упа̄йена сесаупама̄пи йоджетабба̄.

3. асубхасуттаван̣н̣ана̄

163. татийе асубха̄нупассӣ ка̄йе вихаратӣти аттано караджака̄йе ‘‘йатха̄ етам̣, татха̄ ида’’нти имина̄ найена бахиддха̄ дит̣т̣ха̄нам̣ дасаннам̣ асубха̄нам̣ упасам̣харан̣авасена асубха̄нупассӣ вихарати, аттано ка̄йам̣ асубхато пат̣икӯлато н̃а̄н̣ена пассатӣти аттхо. а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣти наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ. саббалоке анабхиратисан̃н̃ӣти саббасмимпи тедха̄туке локасаннива̄се анабхирата̄йа уккан̣т̣хитасан̃н̃а̄йа саманна̄гато. саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣти саббепи тебхӯмакасан̇кха̄ре аниччато анупассанто. маран̣асан̃н̃а̄ти маран̣ам̣ а̄раббха уппаннасан̃н̃а̄. аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄ хотӣти нийакаджджхатте сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄ хоти. етта̄вата̄ балававипассана̄ катхита̄. секхабала̄нӣти сиккханака̄нам̣ бала̄ни. сесаметтха па̄л̣ивасена утта̄намева. ‘‘асубха̄нупассӣ’’тиа̄дӣни пана дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дассанаттхам̣ вутта̄ни, пат̣хамаджджха̄на̄дӣни сукха̄йа. асубха̄дӣни хи пат̣икӯла̄рамман̣а̄ни, тесу пана пакатийа̄ва сампийа̄йама̄нам̣ читтам̣ аллӣйати. тасма̄ та̄ни бха̄венто дуккхапат̣ипадам̣ пат̣ипанно на̄ма хоти. пат̣хамаджджха̄на̄дӣни пан̣ӣтасукха̄ни, тасма̄ та̄ни пат̣ипанно сукхапат̣ипадам̣ пат̣ипанно на̄ма хоти.

айам̣ панеттха саббаса̄дха̄ран̣а̄ упама̄ – сан̇га̄ма̄вачарапурисо хи пхалакакот̣т̣хакам̣ катва̄ пан̃ча̄вудха̄ни саннайхитва̄ сан̇га̄мам̣ пависати, со антара̄ виссамитука̄мо пхалакакот̣т̣хакам̣ пависитва̄ виссамати чева па̄набходжана̄дӣни ча пат̣исевати. тато пуна сан̇га̄мам̣ пависитва̄ каммам̣ кароти. таттха сан̇га̄мо вийа килесасан̇га̄мо дат̣т̣хаббо, пхалакакот̣т̣хако вийа пан̃чаниссайабала̄ни, сан̇га̄мапависанапурисо вийа йога̄вачаро, пан̃ча̄вудхасанна̄хо вийа випассана̄пан̃чама̄ни индрийа̄ни, сан̇га̄мам̣ пависанака̄ло вийа випассана̄йа каммакаран̣ака̄ло, виссамитука̄масса пхалакакот̣т̣хакам̣ пависитва̄ виссаманапа̄набходжана̄ни пат̣исеванака̄ло вийа випассана̄йа каммам̣ каронтасса читтуппа̄дасса нирасса̄даккхан̣е пан̃ча бала̄ни нисса̄йа читтам̣ сампахам̣санака̄ло, виссамитва̄ кха̄дитва̄ пивитва̄ ча пуна сан̇га̄масса пависанака̄ло вийа пан̃чахи балехи читтам̣ сампахам̣сетва̄ пуна випассана̄йа каммам̣ каронтасса виват̣т̣етва̄ арахаттаггахан̣ака̄ло ведитаббо. имасмим̣ пана сутте бала̄ни чева индрийа̄ни ча миссака̄нева катхита̄нӣти.

4. пат̣хамакхамасуттаван̣н̣ана̄

164. чатуттхе аккхама̄ти анадхива̄сикапат̣ипада̄. кхама̄ти адхива̄сикапат̣ипада̄. дама̄ти индрийадаманапат̣ипада̄. сама̄ти акусалавитакка̄нам̣ вӯпасаманапат̣ипада̄. росантам̣ пат̣иросатӣти гхат̣т̣ентам̣ пат̣игхат̣т̣ети. бхан̣д̣антам̣ пат̣ибхан̣д̣атӣти пахарантам̣ пат̣ипахарати. пан̃чамачхат̣т̣ха̄ни утта̄наттха̄нева.

7. маха̄моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄

167. саттаме маха̄моггалла̄наттхерасса хет̣т̣хима̄ тайо магга̄ сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ ахесум̣, арахаттамагго дуккхапат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃о. тасма̄ евама̄ха – ‘‘йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дуккха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, имам̣ ме пат̣ипадам̣ а̄гамма анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти.

8. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄

168. ат̣т̣хаме дхаммасена̄патиттхерасса хет̣т̣хима̄ тайо магга̄ сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, арахаттамагго сукхапат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃о. тасма̄ ‘‘йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄’’ти а̄ха. имесу пана двӣсупи суттесу миссика̄ва пат̣ипада̄ катхита̄ти ведитабба̄.

9. сасан̇кха̄расуттаван̣н̣ана̄

169. наваме пат̣хамадутийапуггала̄ суккхавипассака̄ сасан̇кха̄рена саппайогена сан̇кха̄ранимиттам̣ упат̣т̣хапенти. тесу еко випассаниндрийа̄нам̣ балаватта̄ идхева килесапаринибба̄нена паринибба̄йати, еко индрийа̄нам̣ дуббалата̄йа идха асакконто анантаре аттабха̄ве тадева мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ пат̣илабхитва̄ сасан̇кха̄рена саппайогена сан̇кха̄ранимиттам̣ упат̣т̣хапетва̄ килесапаринибба̄нена паринибба̄йати, татийачатуттха̄ саматхайа̄ника̄. тесам̣ еко асан̇кха̄рена аппайогена индрийа̄нам̣ балаватта̄ идхева килесе кхепети, еко индрийа̄нам̣ дуббалатта̄ идха асакконто анантаре аттабха̄ве тадева мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ пат̣илабхитва̄ асан̇кха̄рена аппайогена килесе кхепетӣти ведитаббо.

10. йуганаддхасуттаван̣н̣ана̄

170. дасаме саматхапуббан̇гаманти саматхам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. магго сан̃джа̄йатӣти пат̣хамо локуттарамагго ниббаттати. со там̣ магганти екачиттаккхан̣икамаггасса а̄севана̄дӣни на̄ма наттхи, дутийамагга̄дайо пана уппа̄денто тамева а̄севати бха̄вети бахулӣкаротӣти вуччати. випассана̄пуббан̇гаманти випассанам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ саматхам̣ бха̄вети, пакатийа̄ випассана̄ла̄бхӣ випассана̄йа т̣хатва̄ сама̄дхим̣ уппа̄детӣти аттхо.

йуганаддхам̣ бха̄ветӣти йуганаддхам̣ катва̄ бха̄вети. таттха тенева читтена сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тенева сан̇кха̄ре саммаситум̣ на сакка̄. айам̣ пана йа̄вата̄ сама̄паттийо сама̄паджджати, та̄вата̄ сан̇кха̄ре саммасати. йа̄вата̄ сан̇кха̄ре саммасати, та̄вата̄ сама̄паттийо сама̄паджджати. катхам̣? пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати, сан̇кха̄ре саммаситва̄ дутийаджджха̄нам̣ сама̄паджджати. тато вут̣т̣ха̄йа пуна сан̇кха̄ре саммасати. сан̇кха̄ре саммаситва̄ татийаджджха̄нам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ сама̄паджджати, тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати. евамайам̣ саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети на̄ма.

дхаммуддхаччавиггахитанти саматхавипассана̄дхаммесу дасавипассанупаккилесасан̇кха̄тена уддхаччена виггахитам̣, суггахитанти аттхо. со, а̄вусо, самайоти имина̄ саттаннам̣ саппа̄йа̄нам̣ пат̣ила̄бхака̄ло катхито. йам̣ там̣ читтанти йасмим̣ самайе там̣ випассана̄вӣтхим̣ оккамитва̄ паваттам̣ читтам̣. аджджхаттамева сантит̣т̣хатӣти випассана̄вӣтхим̣ паччоттхаритва̄ тасмим̣йева гочараджджхаттасан̇кха̄те а̄рамман̣е сантит̣т̣хати. саннисӣдатӣти а̄рамман̣авасена самма̄ нисӣдати. екоди хотӣти екаггам̣ хоти. сама̄дхийатӣти самма̄ а̄дхийати сут̣т̣хапитам̣ хоти. сесаметтха утта̄наттхамева.

пат̣ипада̄вагго дутийо.

(18) 3. сан̃четанийавагго

1. четана̄суттаван̣н̣ана̄

171. татийасса пат̣хаме ка̄йети ка̄йадва̄ре, ка̄йавин̃н̃аттийа̄ сатӣти аттхо. ка̄йасан̃четана̄хетӯтиа̄дӣсу ка̄йасан̃четана̄ на̄ма ка̄йадва̄ре четана̄ пакаппана̄. са̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалавасена ат̣т̣хавидха̄, акусалавасена два̄дасавидха̄ти вӣсативидха̄. татха̄ вачӣсан̃четана̄, татха̄ маносан̃четана̄. апичеттха нава махаггатачетана̄пи лаббханти. ка̄йасан̃четана̄хетӯти ка̄йасан̃четана̄паччайа̄. уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккханти ат̣т̣хакусалакаммапаччайа̄ нийакаджджхатте сукхам̣ уппаджджати, два̄дасаакусалакаммапаччайа̄ дуккхам̣. сесадва̄ресупи есева найо. авиджджа̄паччайа̄ва̄ти авиджджа̄ка̄ран̣енева. саче хи авиджджа̄ чха̄дайама̄на̄ паччайо хоти, евам̣ санте тӣсу два̄ресу сукхадуккха̄нам̣ паччайабхӯта̄ четана̄ уппаджджати. ити мӯлабхӯта̄йа авиджджа̄йа васенетам̣ вуттам̣.

са̄мам̣ ва̄тиа̄дӣсу парехи ана̄н̣атто сайамева абхисан̇кхаронто са̄мам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти на̄ма. йам̣ пана паре сама̄дапетва̄ а̄н̣а̄петва̄ ка̄ренти, тасса там̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ паре абхисан̇кхаронти на̄ма. йо пана кусалам̣ кусаланти акусалам̣ акусаланти кусалавипа̄кам̣ кусалавипа̄коти акусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄коти джа̄нанто ка̄йадва̄ре вӣсативидхам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, айам̣ сампаджа̄но абхисан̇кхароти на̄ма. йо евам̣ аджа̄нанто абхисан̇кхароти, айам̣ асампаджа̄но абхисан̇кхароти на̄ма. сесадва̄ресупи есева найо.

таттха асампаджа̄накаммам̣ евам̣ ведитаббам̣ – дахарада̄рака̄ ‘‘ма̄та̄питӯхи катам̣ карома̄’’ти четийам̣ ванданти, пуппхапӯджам̣ каронти, бхиккхусан̇гхам̣ ванданти, тесам̣ кусаланти аджа̄нанта̄нампи там̣ кусаламева хоти. татха̄ мигапаккхиа̄дайо тираччха̄на̄ дхаммам̣ сун̣анти, сан̇гхам̣ ванданти, четийам̣ ванданти, тесам̣ джа̄нанта̄нампи аджа̄нанта̄нампи там̣ кусаламева хоти. дахарада̄рака̄ пана ма̄та̄питаро хаттхапа̄дехи пахаранти, бхиккхӯнам̣ таласаттикам̣ уггиранти, дан̣д̣ам̣ кхипанти, аккосанти. га̄вийо бхиккхусан̇гхам̣ анубандханти, сунакха̄ анубандханти, д̣ам̣санти, сӣхабйаггха̄дайо анубандханти, джӣвита̄ воропенти. тесам̣ джа̄нанта̄нампи аджа̄нанта̄нампи акусалакаммам̣ хотӣти ведитаббам̣.

ида̄ни тӣсупи два̄ресу а̄йӯханачетана̄ самодха̄нетабба̄. сеййатхидам̣ – ка̄йадва̄ре сайам̣катамӯлика̄ вӣсати четана̄, а̄н̣аттимӯлика̄ вӣсати, сампаджа̄намӯлика̄ вӣсати, асампаджа̄намӯлика̄ вӣсатӣти асӣти четана̄ хонти, татха̄ вачӣдва̄ре. манодва̄ре пана екекасмимпи викаппе екӯнатим̣са катва̄ сатан̃ча сол̣аса ча хонти. ити сабба̄пи тӣсу два̄ресу две сата̄ни чхасаттати ча четана̄. та̄ сабба̄пи сан̇кха̄раккхандхотева сан̇кхам̣ гаччханти, там̣сампайутто ведайита̄ка̄ро ведана̄ккхандхо, сан̃джа̄нана̄ка̄ро сан̃н̃а̄ккхандхо, читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, ка̄йо упа̄да̄рӯпам̣, тасса паччайа̄ чатассо дха̄туйо чатта̄ри бхӯта̄нӣти име пан̃чаккхандха̄ дуккхасаччам̣ на̄ма.

имесу, бхиккхаве, дхаммесу авиджджа̄ анупатита̄ти имесу вуттаппабхедесу четана̄дхаммесу авиджджа̄ сахаджа̄тавасена ча упаниссайавасена ча анупатита̄. евам̣ ват̣т̣ан̃чева ват̣т̣амӯлика̄ ча авиджджа̄ дассита̄ хоти.

етта̄вата̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттасса кхӣн̣а̄савасса ида̄ни тхутим̣ каронто авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄тиа̄дима̄ха. таттха асесавира̄ганиродха̄ти асесавира̄гена чева асесаниродхена ча. со ка̄йо на хотӣти кхӣн̣а̄савасса ка̄йена каран̣акаммам̣ пан̃н̃а̄йати, четийан̇ган̣асаммаджджанам̣ бодхийан̇ган̣асаммаджджанам̣ абхиккаманам̣ пат̣иккаманам̣ ватта̄нуваттакаран̣анти евама̄ди. ка̄йадва̄ре панасса вӣсати четана̄ авипа̄кадхамматам̣ а̄паджджанти. тена вуттам̣ – ‘‘со ка̄йо на хоти, йам̣ паччайа̄сса там̣ уппаджджати аджджхаттам̣ сукхадуккха’’нти. ка̄йадва̄раппаватта̄ хи четана̄ идха ка̄йоти адхиппета̄. сесадвайепи есева найо. кхеттантиа̄дӣнипи кусала̄кусалакаммассева на̄ма̄ни. тан̃хи випа̄касса вируханат̣т̣ха̄нат̣т̣хена кхеттам̣, патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху, ка̄ран̣ат̣т̣хена а̄йатанам̣, адхикаран̣ат̣т̣хена адхикаран̣анти вуччати.

ити саттха̄ еттакена т̣ха̄нена тӣхи два̄рехи а̄йӯхитакаммам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса каммасса випаччанат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ чатта̄роме бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха аттабха̄ваппат̣ила̄бха̄ти пат̣иладдхааттабха̄ва̄. аттасан̃четана̄ каматӣти аттана̄ пакаппитачетана̄ вахати паваттати.

аттасан̃четана̄хету тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ ка̄йа̄ чути хотӣтиа̄дӣсу кхид̣д̣а̄падосика̄ дева̄ аттасан̃четана̄хету чаванти. тесан̃хи нанданаваначитталата̄ванапха̄русакавана̄дӣсу диббаратисамаппита̄нам̣ кӣл̣анта̄нам̣ па̄набходжане сати саммуссати, те а̄ха̄рупаччхедена а̄тапе кхиттама̄ла̄ вийа мила̄йанти. манопадосика̄ дева̄ парасан̃четана̄хету чаванти, ете ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄. тесу кира еко девапутто ‘‘наккхаттам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти сапарива̄ро ратхена вӣтхим̣ пат̣ипаджджати. атхан̃н̃о никкхаманто там̣ пурато гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘ким̣, бхо, айам̣ капан̣о адит̣т̣хапуббам̣ вийа етам̣ дисва̄ пӣтийа̄ уддхума̄то вийа гаджджама̄но вийа ча гаччхатӣ’’ти куджджхати. пурато гаччхантопи ниваттитва̄ там̣ куддхам̣ дисва̄ куддха̄ на̄ма сувиджа̄на̄ хонтӣти куддхабха̄вамасса н̃атва̄ ‘‘твам̣ куддхо майхам̣ ким̣ кариссаси, айам̣ сампатти майа̄ да̄насӣла̄дӣнам̣ васена ладдха̄, на туйхам̣ васена̄’’ти пат̣икуджджхати. екасмин̃хи куддхе итаро акуддхо раккхати, убхосу пана куддхесу екасса кодхо итарасса паччайо хоти, тассапи кодхо итарасса паччайо хотӣти убхо канданта̄нам̣йева ородха̄нам̣ чаванти. манусса̄ аттасан̃четана̄ ча парасан̃четана̄ ча хету чаванти, аттасан̃четана̄йа ча парасан̃четана̄йа ча хетубхӯта̄йа чавантӣти аттхо. манусса̄ хи куджджхитва̄ аттана̄ва атта̄нам̣ хаттхехипи дан̣д̣ехипи пахаранти, раджджубандхана̄дӣхипи бандханти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти, висампи кха̄данти, папа̄тепи патанти, удакампи пависанти, аггимпи пависанти, парепи дан̣д̣ена ва̄ саттхане ва̄ пахаритва̄ ма̄ренти. евам̣ тесу аттасан̃четана̄пи парасан̃четана̄пи камати.

катаме тена дева̄ дат̣т̣хабба̄ти катаме на̄ма те дева̄ дат̣т̣хабба̄ти аттхо. тена ва̄ аттабха̄вена катаме дева̄ дат̣т̣хабба̄типи аттхо. касма̄ пана тхеро имам̣ пан̃хам̣ пуччхати, ким̣ аттана̄ катхетум̣ наппахотӣти? пахоти, идам̣ пана падам̣ аттано сабха̄вена буддхависайам̣ пан̃ханти тхеро на катхеси. тена дат̣т̣хабба̄ти тена аттабха̄вена дат̣т̣хабба̄. айам̣ пана пан̃хо хет̣т̣ха̄ ка̄ма̄вачарепи рӯпа̄вачарепи лаббхати, бхаваггена пана париччхиндитва̄ катхито ниппадесена катхито хотӣти бхагавата̄ евам̣ катхито.

а̄ганта̄ро иттхаттанти иттхабха̄вам̣ ка̄ма̄вачарапан̃чаккхандхабха̄вамева а̄ганта̄ро, нева татрӯпапаттика̄ на упарӯпапаттика̄ хонти. ана̄ганта̄ро иттхаттанти имам̣ кхандхапан̃чакам̣ ана̄ганта̄ро, хет̣т̣хӯпапаттика̄ на хонти, татрӯпапаттика̄ ва̄ упарӯпапаттика̄ ва̄ таттхева ва̄ паринибба̄йино хонтӣти аттхо. еттха ча хет̣т̣химабхаве ниббатта̄нам̣ васена упарӯпапаттика̄ ведитабба̄. бхавагге панетам̣ наттхи. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

2. вибхаттисуттаван̣н̣ана̄

172. дутийе аттхапат̣исамбхида̄ти пан̃часу аттхесу пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣. одхисоти ка̄ран̣асо. бйан̃джанасоти аккхарасо. анекапарийа̄йена̄ти анекехи ка̄ран̣ехи. а̄чиккха̄мӣти катхеми. десемӣти па̄кат̣ам̣ катва̄ катхеми. пан̃н̃а̄пемӣти джа̄на̄пеми. пат̣т̣хапемӣти пат̣т̣хапетва̄ паваттетва̄ катхеми. вивара̄мӣти виват̣ам̣ катва̄ катхеми. вибхаджа̄мӣти вибхаджитва̄ катхеми. утта̄нӣкаромӣти гамбхӣрам̣ утта̄накам̣ катва̄ катхеми. со мам̣ пан̃хена̄ти со мам̣ пан̃хена упагаччхату. ахам̣ веййа̄каран̣ена̄ти ахамасса пан̃хакатханена читтам̣ а̄ра̄дхесса̄ми. йо но дхамма̄нам̣ сукусалоти йо амха̄кам̣ адхигатадхамма̄нам̣ сукусало саттха̄, со еса саммукхӣбхӯто. йади майа̄ аттхапат̣исамбхида̄ на саччхиката̄, ‘‘саччхикарохи та̄ва са̄рипутта̄’’ти ватва̄ мам̣ пат̣иба̄хиссатӣти саттху пурато нисиннакова сӣхана̄дам̣ надати. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо. има̄су ча пана пат̣исамбхида̄су тиссо пат̣исамбхида̄ локийа̄, аттхапат̣исамбхида̄ локийалокуттара̄ти.

3. маха̄кот̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄

173. татийе пхасса̄йатана̄нанти пхасса̄кара̄нам̣, пхассасса уппаттит̣т̣ха̄на̄нанти аттхо. аттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣти етесу асесато нируддхесу тато парам̣ кочи аппаматтакопи килесо аттхӣти пуччхати. наттхан̃н̃ам̣ кин̃чӣти идха̄пи ‘‘аппаматтакопи килесо наттхӣ’’ти пуччхати. сесадвайепи есева найо. име пана чатта̄ропи пан̃хе сассатуччхедаекаччасассатаамара̄виккхепавасена пуччхати. тенасса тхеро пуччхитапуччхитам̣ пат̣иба̄ханто ма̄ хеванти а̄ха. еттха хиити нипа̄таматтам̣, евам̣ ма̄ бхан̣ӣти аттхо. аттӯпаладдхивасенева ‘‘аттхан̃н̃ам̣ кин̃чи ан̃н̃о кочи атта̄ на̄ма аттхӣ’’ти сассата̄диа̄ка̄рена пуччхати. ким̣ панеса аттӯпаладдхикоти? на аттӯпаладдхико. евам̣ладдхико пана таттхеко бхиккху нисинно, со пуччхитум̣ на саккоти. тасса ладдхим̣ виссаджджа̄панаттхам̣ евам̣ пуччхати. йепи ча ана̄гате евам̣ладдхика̄ бхависсанти, тесам̣ ‘‘буддхака̄лепесо пан̃хо маха̄са̄вакехи виссаджджито’’ти вачанока̄супаччхеданаттхам̣ пуччхатийева.

аппапан̃чам̣ папан̃четӣти на папан̃четаббат̣т̣ха̄не папан̃чам̣ кароти, ана̄чаритаббам̣ маггам̣ чарати. та̄вата̄ папан̃часса гатӣти йаттака̄ чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ гати, таттака̄ва тан̣ха̄дит̣т̣хима̄наппабхедасса папан̃часса гати. чханнам̣, а̄вусо, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ папан̃чаниродхо папан̃чавӯпасамоти етесу чхасу а̄йатанесу саббасо нируддхесу папан̃ча̄пи нируддха̄ва хонти, вӯпасанта̄ва хонтӣти аттхо. а̄руппе пана путхуджджанадевата̄нам̣ кин̃ча̄пи пан̃ча пхасса̄йатана̄ни нируддха̄ни, чхат̣т̣хасса пана анируддхатта̄ тайопи папан̃ча̄ аппахӣна̄ва. апича пан̃чавока̄рабхававасенева пан̃хо катхитоти. чатуттхе имина̄ва найена аттхо ведитаббо.

5. упава̄н̣асуттаван̣н̣ана̄

175-176. пан̃чаме виджджа̄йантакаро хотӣти виджджа̄йа ват̣т̣адуккхасса антакаро хоти, сакалам̣ ват̣т̣адуккхам̣ париччхиннам̣ париват̣умам̣ катва̄ тит̣т̣хатӣти. сесападесупи есева найо. саупа̄да̄ноти сагахан̣ова хутва̄. антакаро абхависса̄ти ват̣т̣адуккхасса антам̣ катва̄ т̣хито абхависса. чаран̣асампанноти паннарасадхаммабхедена чаран̣ена саманна̄гато. йатха̄бхӯтам̣ джа̄нам̣ пассам̣ антакаро хотӣти йатха̄сабха̄вам̣ маггапан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ пасситва̄ ват̣т̣адуккхасса антам̣ катва̄ т̣хито на̄ма хотӣти арахаттаникӯт̣ена пан̃хам̣ нит̣т̣хапеси. чхат̣т̣хам̣ хет̣т̣ха̄ екаканипа̄таван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

7. ра̄хуласуттаван̣н̣ана̄

177. саттаме аджджхаттика̄ти кеса̄дӣсу вӣсатийа̄ кот̣т̣ха̄сесу тхаддха̄ка̄ралаккхан̣а̄ патхавӣдха̄ту. ба̄хира̄ти бахиддха̄ аниндрийабаддхесу па̄са̄н̣апаббата̄дӣсу тхаддха̄ка̄ралаккхан̣а̄ патхавӣдха̄ту. имина̄ва найена сеса̄пи дха̄туйо ведитабба̄. нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти идам̣ тайам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хапат̣иккхепавасена вуттам̣. саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббанти хетуна̄ ка̄ран̣ена маггапан̃н̃а̄йа пасситаббам̣. дисва̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа пасситва̄. аччхеччхи тан̣ханти маггаваджджхатан̣хам̣ самӯлакам̣ чхинди. виваттайи сам̣йоджананти дасавидхампи сам̣йоджанам̣ виваттайи уббаттетва̄ паджахи. самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ти хетуна̄ ка̄ран̣ена нававидхасса ма̄насса паха̄на̄бхисамайа̄. антамака̄си дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхам̣ париччхиннам̣ париват̣умам̣ ака̄си, катва̄ т̣хитоти аттхо. ити саттха̄ра̄ сам̣йуттамаха̄ника̄йе ра̄хулова̄де (сам̣. ни. 3.91 а̄дайо) випассана̄ катхита̄, чӯл̣ара̄хулова̄депи (ма. ни. 3.416 а̄дайо) випассана̄ катхита̄, амбалат̣т̣хикара̄хулова̄де (ма. ни. 2.107 а̄дайо) дахарассева сато муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ катхита̄, маха̄ра̄хулова̄де (ма. ни. 2.113 а̄дайо) випассана̄ катхита̄. имасмим̣ ан̇гуттарамаха̄ника̄йе айам̣ чатукот̣икасун̃н̃ата̄ на̄ма катхита̄ти.

8. джамба̄лӣсуттаван̣н̣ана̄

178. ат̣т̣хаме сантам̣ четовимуттинти ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ сама̄паттим̣. сакка̄йаниродханти тебхӯмакават̣т̣асан̇кха̄тасса сакка̄йасса ниродхам̣, нибба̄нанти аттхо. на паккхандатӣти а̄рамман̣авасена на паккхандати. сесападесупи есева найо. на па̄т̣икан̇кхоти на па̄т̣икан̇кхитаббо. лепагатена̄ти лепамаккхитена.

имасмин̃ча панаттхе надӣпа̄рам̣ гантука̄мапурисопаммам̣ а̄харитаббам̣ – еко кира пурисо чан̣д̣асота̄йа ва̄л̣амаччха̄кула̄йа надийа̄ па̄рам̣ гантука̄мо ‘‘оримам̣ тӣрам̣ са̄сан̇кам̣ саппат̣ибхайам̣, па̄римам̣ тӣрам̣ кхемам̣ аппат̣ибхайам̣, ким̣ ну кхо катва̄ па̄рам̣ гамисса̄мӣ’’ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хите ат̣т̣ха какудхаруккхе дисва̄ ‘‘сакка̄ има̄йа руккхапат̣ипа̄т̣ийа̄ ганту’’нти манасикатва̄ ‘‘какудхаруккха̄ на̄ма мат̣т̣хаса̄кха̄ хонти, са̄кха̄йа хаттха̄ на сан̣т̣хахеййу’’нти нигродхапилаккхаруккха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасса ла̄кха̄йа хаттхапа̄де маккхетва̄ даккхин̣ахаттхена екам̣ са̄кхам̣ ган̣хи. хаттхо таттхева лаги. пуна ва̄махаттхена даккхин̣апа̄дена ва̄мапа̄дена̄ти чатта̄ропи хаттхапа̄да̄ таттхева лагим̣су. со адхосиро ламбама̄но упаринадийам̣ деве вут̣т̣хе пун̣н̣а̄йа надийа̄ соте нимугго кумбхӣла̄дӣнам̣ бхаккхо ахоси.

таттха надӣсотам̣ вийа сам̣са̄расотам̣ дат̣т̣хаббам̣, сотасса па̄рам̣ гантука̄мапурисо вийа йога̄вачаро, ориматӣрам̣ вийа сакка̄йо, па̄риматӣрам̣ вийа нибба̄нам̣, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ ат̣т̣ха какудхаруккха̄ вийа ат̣т̣ха сама̄паттийо, лепамаккхитена хаттхена са̄кха̄гахан̣ам̣ вийа джха̄навипассана̄нам̣ па̄рипантхике асодхетва̄ сама̄паттисама̄паджджанам̣, чатӯхи хаттхапа̄дехи са̄кха̄йа баддхасса оламбанам̣ вийа пат̣хамаджджха̄не никантийа̄ лаггака̄ло, упарисоте вут̣т̣хи вийа чхасу два̄ресу килеса̄нам̣ уппаннака̄ло, надийа̄ пун̣н̣а̄йа соте нимуггасса кумбхӣла̄дӣнам̣ бхаккхабхӯтака̄ло вийа сам̣са̄расоте нимуггасса чатӯсу апа̄йесу дуккха̄нубхаванака̄ло ведитаббо.

суддхена хаттхена̄ти судхотена парисуддхахаттхена. имасмимпи аттхе та̄дисамева опаммам̣ ка̄таббам̣ – татхева хи па̄рам̣ гантука̄мо пурисо ‘‘какудхаруккха̄ на̄ма мат̣т̣хаса̄кха̄, килит̣т̣хахаттхена ган̣хантасса хаттхо паригалеййа̄’’ти хаттхапа̄де судхоте катва̄ екам̣ са̄кхам̣ ган̣хитва̄ пат̣хамам̣ руккхам̣ а̄рул̣хо. тато отаритва̄ дутийам̣…пе… тато отаритва̄ ат̣т̣хамам̣, ат̣т̣хамаруккхато отаритва̄ па̄риматӣре кхемантабхӯмим̣ гато.

таттха ‘‘имехи руккхехи па̄риматӣрам̣ гамисса̄мӣ’’ти тасса пурисасса чинтитака̄ло вийа йогино ‘‘ат̣т̣ха сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ гамисса̄мӣ’’ти чинтитака̄ло, суддхена хаттхена са̄кха̄гахан̣ам̣ вийа джха̄навипассана̄нам̣ па̄рипантхикадхамме содхетва̄ сама̄паттисама̄паджджанам̣. таттха пат̣хамаруккха̄рохан̣ака̄ло вийа пат̣хамаджджха̄насама̄паттика̄ло, пат̣хамаруккхато оруйха дутийам̣ а̄рул̣хака̄ло вийа пат̣хамаджджха̄не никантийа̄ абаддхасса тато вут̣т̣ха̄йа дутийаджджха̄насама̄паннака̄ло…пе… саттамаруккхато оруйха ат̣т̣хамам̣ а̄рул̣хака̄ло вийа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттийам̣ никантийа̄ абаддхасса тато вут̣т̣ха̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паннака̄ло. ат̣т̣хамаруккхато оруйха па̄риматӣрам̣ кхемантабхӯмим̣ гатака̄ло вийа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане никантийа̄ абаддхасса сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттаппаттака̄ло ведитаббо.

авиджджа̄ппабхедам̣ манаси каротӣти ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ан̃н̃а̄н̣абхӯта̄йа ган̣абахаламаха̄авиджджа̄йа пабхедасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ манаси кароти. на паккхандатӣти а̄рамман̣авасенева на паккхандати. джамба̄лӣти га̄мато никкхантасса маха̄удакасса патит̣т̣ха̄набхӯто маха̄а̄ва̄т̣о. анекавассаган̣ика̄ти га̄масса ва̄ нагарасса ва̄ уппаннака̄лейева уппаннатта̄ анека̄ни вассаган̣а̄ни уппанна̄йа етисса̄ти анекавассаган̣ика̄. а̄йамукха̄нӣти чатассо пависанакандара̄. апа̄йамукха̄нӣти апава̄ханаччхидда̄ни. на а̄л̣иппабхедо па̄т̣икан̇кхоти на па̄л̣иппабхедо па̄т̣икан̇кхитаббо. на хи тато удакам̣ ут̣т̣ха̄йа па̄л̣им̣ бхиндитва̄ качаварам̣ гахетва̄ маха̄самуддам̣ па̄пун̣а̄ти.

имасса панаттхасса вибха̄ванаттхам̣ уййа̄нагавесакаопаммам̣ а̄харитаббам̣. еко кира нагарава̄сико кулапутто уййа̄нам̣ гавесанто нагарато на̄тидӯре начча̄санне махантам̣ джамба̄лим̣ аддаса. со ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не раман̣ӣйам̣ уййа̄нам̣ бхависсатӣ’’ти саллаккхетва̄ кудда̄лам̣ а̄да̄йа чатта̄рипи кандара̄ни пидха̄йа апава̄ханаччхидда̄ни виваритва̄ ат̣т̣ха̄си. дево на самма̄ васси, авасесаудакам̣ апава̄ханаччхиддена париссавитва̄ гатам̣. чаммакхан̣д̣апилотика̄дӣни таттхева пӯтика̄ни джа̄та̄ни, па̄н̣ака̄ сан̣т̣хита̄, саманта̄ анупагаманӣйа̄ джа̄та̄. упагата̄нампи на̄са̄пут̣е пидха̄йа паккамитаббам̣ хоти. со катипа̄хена а̄гантва̄ пат̣иккамма т̣хито олокетва̄ ‘‘на сакка̄ упаганту’’нти пакка̄ми.

таттха нагарава̄сӣ кулапутто вийа йога̄вачаро дат̣т̣хаббо, уййа̄нам̣ гавесантена га̄мадва̄ре джамба̄лийа̄ дит̣т̣хака̄ло вийа ча̄тумаха̄бхӯтикака̄йо, а̄йамукха̄нам̣ пихитака̄ло вийа дхаммассаванодакасса аладдхака̄ло, апа̄йамукха̄нам̣ виват̣ака̄ло вийа чхадва̄рикасам̣варасса виссат̣т̣хака̄ло, девасса самма̄ авут̣т̣хака̄ло вийа саппа̄йакаммат̣т̣ха̄насса аладдхака̄ло, авасесаудакасса апа̄йамукхехи париссавитва̄ гатака̄ло вийа аббхантаре гун̣а̄нам̣ парихӣнака̄ло, удакасса ут̣т̣ха̄йа па̄л̣им̣ бхиндитва̄ качаварам̣ а̄да̄йа маха̄самуддам̣ па̄пун̣итум̣ асаматтхака̄ло вийа арахаттамаггена авиджджа̄па̄л̣им̣ бхиндитва̄ килесара̄сим̣ видхамитва̄ нибба̄нам̣ саччхика̄тум̣ асаматтхака̄ло, чаммакхан̣д̣апилотика̄дӣнам̣ таттхева пӯтибха̄во вийа аббхантаре ра̄га̄дикилесехи парипӯритака̄ло, тасса а̄гантва̄ дисва̄ виппат̣иса̄рино гатака̄ло вийа ват̣т̣асаман̇гипуггаласса ват̣т̣е абхиратака̄ло ведитаббо.

а̄л̣иппабхедо па̄т̣икан̇кхоти па̄л̣иппабхедо па̄т̣икан̇кхитаббо. тато хи удакам̣ ут̣т̣ха̄йа па̄л̣им̣ бхиндитва̄ качаварам̣ а̄да̄йа маха̄самуддам̣ па̄пун̣итум̣ саккхиссатӣти аттхо.

идха̄пи тадева опаммам̣ а̄харитаббам̣. таттха а̄йамукха̄нам̣ виват̣ака̄ло вийа саппа̄йадхаммассаванасса ладдхака̄ло, апа̄йамукха̄нам̣ пихитака̄ло вийа чхасу два̄ресу сам̣варасса паччупат̣т̣хитака̄ло, девасса самма̄ вут̣т̣хака̄ло вийа саппа̄йакаммат̣т̣ха̄насса ладдхака̄ло, удакасса ут̣т̣ха̄йа па̄л̣им̣ бхиндитва̄ качаварам̣ а̄да̄йа маха̄самуддам̣ паттака̄ло вийа арахаттамаггена авиджджам̣ бхиндитва̄ акусалара̄сим̣ видхамитва̄ арахаттам̣ саччхикатака̄ло, а̄йамукхехи павит̣т̣хена удакена сарасса парипун̣н̣ака̄ло вийа аббхантаре локуттарадхаммехи парипун̣н̣ака̄ло, самантато ватим̣ катва̄ руккхе ропетва̄ уййа̄намаджджхе па̄са̄дам̣ ма̄петва̄ на̄т̣ака̄ни паччупат̣т̣хапетва̄ субходжанам̣ бхун̃джантасса нисиннака̄ло вийа дхаммапа̄са̄дам̣ а̄руйха нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисиннака̄ло ведитаббо. сесаметтха утта̄наттхамева. десана̄ пана локийалокуттарамиссика̄ катхита̄ти.

9. нибба̄насуттаван̣н̣ана̄

179. наваме ха̄набха̄гийа̄ сан̃н̃а̄тиа̄дӣсу ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхим̣ ка̄масахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти, ха̄набха̄гинӣ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 799) абхидхамме вуттанайенева аттхо ведитаббо. йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нантӣти йатха̄сабха̄вато магган̃а̄н̣ена на джа̄нанти.

10. маха̄падесасуттаван̣н̣ана̄

180. дасаме бхоганагаре вихаратӣти паринибба̄насамайе ча̄рикам̣ чаранто там̣ нагарам̣ патва̄ таттха вихарати. а̄нандачетийети а̄нандайаккхасса бхаванат̣т̣ха̄не патит̣т̣хитавиха̄ре. маха̄падесети маха̄ока̄се маха̄ападесе ва̄, буддха̄дайо маханте маханте ападиситва̄ вутта̄ни маха̄ка̄ран̣а̄нӣти аттхо. нева абхинандитаббанти хат̣т̣хатут̣т̣хехи са̄дхука̄рам̣ датва̄ пуббева на сотаббам̣. евам̣ кате хи паччха̄ ‘‘идам̣ на саметӣ’’ти вуччама̄нопи ‘‘ким̣ пуббева айам̣ дхаммо, ида̄ни на дхаммо’’ти ватва̄ ладдхим̣ на виссаджджети. наппат̣иккоситаббанти ‘‘ким̣ еса ба̄ло вадатӣ’’ти евам̣ пуббева на ваттаббам̣. евам̣ вутте хи ваттум̣ йуттампи на ваккхати. тена̄ха – анабхинандитва̄ аппат̣иккоситва̄ти. падабйан̃джана̄нӣти падасан̇кха̄та̄ни бйан̃джана̄ни. са̄дхукам̣ уггахетва̄ти ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не па̄л̣и вутта̄, имасмим̣ т̣ха̄не аттхо вутто, имасмим̣ т̣ха̄не анусандхи катхита̄, имасмим̣ т̣ха̄не пубба̄парам̣ катхита’’нти сут̣т̣ху гахетва̄. сутте ота̄ретабба̄нӣти сутте отаритабба̄ни. винайе сандассетабба̄нӣти винайе сам̣сандетабба̄ни.

еттха ча суттанти винайо вутто. йатха̄ха – ‘‘каттха пат̣иккхиттам̣, са̄ваттхийам̣ суттавибхан̇ге’’ти (чӯл̣ава. 457) винайоти кхандхако. йатха̄ха – ‘‘винайа̄тиса̄ре’’ти. евам̣ винайапит̣акампи на парийа̄дийати. убхатовибхан̇га̄ пана суттам̣, кхандхакапарива̄ра̄ винайоти евам̣ винайапит̣акам̣ парийа̄дийати. атха ва̄ суттантапит̣акам̣ суттам̣, винайапит̣акам̣ винайоти евам̣ двейева пит̣ака̄ни парийа̄дийанти. суттанта̄бхидхаммапит̣ака̄ни ва̄ суттам̣, винайапит̣акам̣ винайоти евампи тӣн̣и пит̣ака̄ни на та̄ва парийа̄дийанти. асуттана̄макан̃хи буддхавачанам̣ на̄ма аттхи. сеййатхидам̣ – джа̄такам̣ пат̣исамбхида̄ ниддесо суттанипа̄то дхаммападам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ вима̄наваттху петаваттху тхерага̄тха̄ тхерӣга̄тха̄ апада̄нанти.

судиннаттхеро пана ‘‘асуттана̄макам̣ буддхавачанам̣ наттхӣ’’ти там̣ саббам̣ пат̣иккхипитва̄ ‘‘тӣн̣и пит̣ака̄ни суттам̣, винайо пана ка̄ран̣а’’нти а̄ха. тато там̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто идам̣ суттама̄хари –

‘‘йе кхо твам̣, готами, дхамме джа̄неййа̄си, име дхамма̄ сара̄га̄йа сам̣ваттанти но вира̄га̄йа, сам̣йога̄йа сам̣ваттанти но висам̣йога̄йа, саупа̄да̄на̄йа сам̣ваттанти но анупа̄да̄на̄йа, махиччхата̄йа сам̣ваттанти но аппиччхата̄йа, асантут̣т̣хийа̄ сам̣ваттанти но сантут̣т̣хийа̄, косаджджа̄йа сам̣ваттанти но вӣрийа̄рамбха̄йа, сан̇ган̣ика̄йа сам̣ваттанти но павивека̄йа, а̄чайа̄йа сам̣ваттанти но апачайа̄йа. екам̣сена, готами, джа̄неййа̄си ‘несо дхаммо несо винайо нетам̣ саттху са̄сана’нти.

‘‘йе ча кхо твам̣, готами, дхамме джа̄неййа̄си, име дхамма̄ вира̄га̄йа сам̣ваттанти но сара̄га̄йа, висам̣йога̄йа сам̣ваттанти но сам̣йога̄йа. анупа̄да̄на̄йа сам̣ваттанти но саупа̄да̄на̄йа, аппиччхата̄йа сам̣ваттанти но махиччхата̄йа, сантут̣т̣хийа̄ сам̣ваттанти но асантут̣т̣хийа̄, вӣрийа̄рамбха̄йа сам̣ваттанти но косаджджа̄йа, павивека̄йа сам̣ваттанти но сан̇ган̣ика̄йа, апачайа̄йа сам̣ваттанти но а̄чайа̄йа. екам̣сена, готами, джа̄неййа̄си ‘есо дхаммо есо винайо етам̣ саттху са̄сана’’’нти (чӯл̣ава. 406; а. ни. 8.53).

тасма̄ суттети тепит̣акабуддхавачане ота̄ретабба̄ни. винайети етасмим̣ ра̄га̄дивинайака̄ран̣е сам̣сандетабба̄нӣти айаметтха аттхо. на чева сутте отарантӣти суттапат̣ипа̄т̣ийа̄ каттхачи ана̄гантва̄ чхаллим̣ ут̣т̣хапетва̄ гул̣хавессантара-гул̣хауммагга-гул̣хавинайаведаллапит̣ака̄нам̣ ан̃н̃атарато а̄гата̄ни пан̃н̃а̄йантӣти аттхо. евам̣ а̄гата̄ни хи ра̄га̄дивинайе ча апан̃н̃а̄йама̄на̄ни чхад̣д̣етабба̄ни хонти. тена вуттам̣ – ‘‘ити хидам̣, бхиккхаве, чхад̣д̣еййа̄тха̄’’ти. етенупа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо. идам̣, бхиккхаве, чатуттхам̣ маха̄падесам̣ дха̄реййа̄тха̄ти имам̣, бхиккхаве, чатуттхам̣ дхаммасса патит̣т̣ха̄нока̄сам̣ дха̄реййа̄тха̄ти.

сан̃четанийавагго татийо.

(19) 4. бра̄хман̣авагго

1. йодха̄джӣвасуттаван̣н̣ана̄

181. чатуттхасса пат̣хаме т̣ха̄накусалоти йена т̣ха̄нена т̣хито авира̄дхетва̄ виджджхитум̣ саккоти, тасмим̣ т̣ха̄не кусало. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.

2. па̄т̣ибхогасуттаван̣н̣ана̄

182. дутийе наттхи кочи па̄т̣ибхоготи ахам̣ те па̄т̣ибхоготи евам̣ па̄т̣ибхого бхавитум̣ саматтхо на̄ма наттхи. джара̄дхамманти джара̄сабха̄вам̣. еса найо саббаттха.

3. сутасуттаван̣н̣ана̄

183. татийе наттхи тато досоти тасмим̣ досо на̄ма наттхӣти аттхо.

4. абхайасуттаван̣н̣ана̄

184. чатуттхе киччха̄джӣвитака̄ран̣ат̣т̣хена рогова рога̄тан̇ко на̄ма. пхут̣т̣хасса̄ти тена рога̄тан̇кена саманна̄гатасса. уратта̄л̣им̣ кандатӣти урам̣ та̄л̣етва̄ родати. акатакалйа̄н̣отиа̄дӣсу калйа̄н̣ам̣ вуччати пун̃н̃акаммам̣, там̣ акатам̣ етена̄ти акатакалйа̄н̣о. сесападесупи есева найо. пун̃н̃акаммамева хи косалласамбхӯтатта̄ кусалам̣, бхӣтасса паритта̄йакатта̄ бхӣрутта̄н̣анти вуччати. катапа̄потиа̄дӣсу па̄пам̣ вуччати ла̄макам̣ акусалакаммам̣. лудданти каккхал̣акаммам̣. киббисанти самалам̣ апарисуддхакаммам̣. кан̇кхӣ хотӣти буддхадхаммасан̇гхагун̣есу чева сиккха̄йа ча пуббанте ча апаранте ча пуббанта̄паранте ча пат̣иччасамуппа̄де ча̄ти ат̣т̣хасу т̣ха̄несу кан̇кха̄йа саманна̄гато хоти. вичикиччхӣти вичикиччха̄йа саманна̄гато са̄санасаддхамме на нит̣т̣хам̣ гато, уггахапарипуччха̄васена нит̣т̣хам̣ гантум̣ на саккоти. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо.

5. бра̄хман̣асаччасуттаван̣н̣ана̄

185. пан̃чаме бра̄хман̣асачча̄нӣти бра̄хман̣а̄нам̣ сачча̄ни татха̄ни. со тена на саман̣оти ман̃н̃атӣти со кхӣн̣а̄саво тена саччена ‘‘ахам̣ саман̣о’’ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи на ман̃н̃ати. сесападесупи есева найо. йадева таттха саччам̣, тадабхин̃н̃а̄йа̄ти йам̣ таттха ‘‘саббе па̄н̣а̄ аваджджха̄’’ти пат̣ипаттийа̄ саччам̣ татхам̣ авипарӣтам̣. имина̄ вачӣсаччам̣ аббхантарам̣ катва̄ параматтхасаччам̣ нибба̄нам̣ дассети. тадабхин̃н̃а̄йа̄ти там̣ убхайампи абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄. ануддайа̄йа анукампа̄йа пат̣ипанно хотӣти ануддайаттха̄йа ча анукампаттха̄йа ча йа̄ пат̣ипада̄, там̣ пат̣ипанно хоти, пӯретва̄ т̣хитоти аттхо. сесапат̣ипада̄супи есева найо.

саббе ка̄ма̄ти саббе ваттхука̄макилесака̄ма̄. ити вадам̣ бра̄хман̣о саччама̄ха̄ти евампи ваданто кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о саччамева а̄ха. саббе бхава̄ти ка̄мабхава̄дайо тайопи. на̄хам̣ квачанӣти еттха пана чатуккот̣икасун̃н̃ата̄ катхита̄. айан̃хи ‘‘на̄хам̣ квачанӣ’’ти квачи атта̄нам̣ на пассати, кассачи кин̃чанатасминти аттано атта̄нам̣ кассачи парасса кин̃чанабха̄ве упанетаббам̣ на пассати, бха̄тит̣т̣ха̄не бха̄тарам̣, саха̄йат̣т̣ха̄не саха̄йам̣, париккха̄рат̣т̣ха̄не ва̄ париккха̄рам̣ ман̃н̃итва̄ упанетаббам̣ на пассатӣти аттхо. на ча мама квачанӣти еттха мамасаддам̣ та̄ва т̣хапетва̄ ‘‘на ча квачани парасса ча атта̄нам̣ квачи на пассатӣ’’ти айаматтхо. ида̄ни ‘‘мамасаддам̣ а̄харитва̄ мама кисмин̃чи кин̃чанам̣ наттхӣ’’ти со парасса атта̄ мама кисмин̃чи кин̃чанабха̄ве аттхӣти на пассати, аттано бха̄тит̣т̣ха̄не бха̄тарам̣, саха̄йат̣т̣ха̄не саха̄йам̣, париккха̄рат̣т̣ха̄не ва̄ париккха̄ранти кисмин̃чи т̣ха̄не парасса атта̄нам̣ имина̄ кин̃чанабха̄вена упанетаббам̣ на пассатӣти аттхо. евамайам̣ йасма̄ нева каттхачи атта̄нам̣ пассати, на там̣ парасса кин̃чанабха̄ве упанетаббам̣ пассати, на парасса атта̄нам̣ пассати, на парасса атта̄нам̣ аттано кин̃чанабха̄ве упанетаббам̣ пассатӣти. ити вадам̣ бра̄хман̣оти евам̣ чатуккот̣икам̣ сун̃н̃атам̣ вадантопи кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о тасса̄ пат̣ипада̄йа самма̄ пат̣ивиддхатта̄ саччамева а̄ха, на муса̄ти саббесупи ва̄ресу ман̃н̃ана̄нам̣ пахӣнатта̄йева на ман̃н̃атӣти ча аттхо ведитаббо. а̄кин̃чан̃н̃ам̣йева пат̣ипаданти кин̃чанабха̄вавирахитам̣ ниппалибодхам̣ ниггахан̣амева пат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти пӯретва̄ т̣хито.

има̄ни кхо парибба̄джака̄ чатта̄ри бра̄хман̣асачча̄ни майа̄ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведита̄нӣти йа̄ни тумхе бхова̄дибра̄хман̣а̄нам̣ сачча̄ни вадетха, техи ан̃н̃а̄ни майа̄ има̄ни ба̄хитапа̄пабра̄хман̣асса чатта̄ри сачча̄ни чатӯхи маггехи сол̣асавидхена киччена джа̄нитва̄ паччаккхам̣ катва̄ паведита̄ни десита̄ни джотита̄нӣти аттхо. ити имасмим̣ сутте чатӯсупи т̣ха̄несу кхӣн̣а̄савасса вачӣсаччамева катхитанти.

6. уммаггасуттаван̣н̣ана̄

186. чхат̣т̣хе парикассатӣти а̄кад̣д̣хийати. уммагготи уммуджджанам̣, пан̃н̃а̄гамананти аттхо. пан̃н̃а̄ ева ва̄ уммуджджанат̣т̣хена уммагготи вуччати. са̄ва пат̣ибха̄нат̣т̣хена пат̣ибха̄нам̣. читтасса уппаннасса васам̣ гаччхатӣти йе читтасса васам̣ гаччханти, тесам̣йеветтха гахан̣ам̣ ведитаббам̣. аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа̄ти аттхан̃ча па̄л̣ин̃ча джа̄нитва̄. дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хотӣти локуттарадхаммасса ануччхавикадхаммам̣ саха сӣлена пуббабха̄гаппат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти. ниббедхикапан̃н̃оти ниббиджджханакапан̃н̃о. идам̣ дуккханти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ сесам̣ тебхӯмакаккхандхапан̃чакам̣ дуккханти сутам̣ хоти. пан̃н̃а̄йа̄ти маггапан̃н̃а̄йа. айам̣ дуккхасамудайоти ват̣т̣амӯлакатан̣ха̄ тасса дуккхасса самудайоти сутам̣ хоти. имина̄ упа̄йена сесадвайепи аттхо ведитаббо. чатуттхапан̃хависсаджджанена арахаттапхалам̣ катхитанти ведитаббам̣.

7. вассака̄расуттаван̣н̣ана̄

187. саттаме тодеййасса̄ти тудига̄мава̄сикасса. парисатӣти саннипатита̄йа париса̄йа. парӯпа̄рамбхам̣ ваттентӣти парагарахам̣ паваттенти катхенти. ба̄ло айам̣ ра̄джа̄тиа̄ди йам̣ те упа̄рамбхам̣ ваттенти, тасса дассанаттхам̣ вуттам̣. саман̣е ра̄мапуттети удаке ра̄мапутте. абхиппасанноти атиккамма пасанно. параманипаччака̄ранти уттаманипа̄такирийам̣ нӣчавуттим̣. париха̄рака̄ти парича̄рака̄. йамакотиа̄дӣни тесам̣ на̄ма̄ни. тесу хи еко йамако на̄ма, еко моггалло на̄ма, еко угго на̄ма, еко на̄виндакӣ на̄ма, еко гандхаббо на̄ма, еко аггивессо на̄ма. тйа̄ссуданти еттха ассуданти нипа̄таматтам̣, те аттано парисати нисиннети аттхо. имина̄ найена нетӣти имина̄ ка̄ран̣ена анунети джа̄на̄пети. каран̣ӣйа̄дхикаран̣ӣйесӯти пан̣д̣итехи каттаббакиччесу ча атирекакаттаббакиччесу ча. вачанӣйа̄дхивачанӣйесӯти ваттаббесу ча атирекаваттаббесу ча. аламаттхадасатарехӣти еттха аттхе пасситум̣ саматтха̄ аламаттхадаса̄, те атиситва̄ т̣хита̄ аламаттхадасатара̄, техи аламаттхадасатарехи. аламаттхадасатароти аламаттхадасата̄йа уттаритаро, чхекехи чхекатаро пан̣д̣итехи пан̣д̣итатароти пуччханто евама̄ха. атхасса те пат̣ипуччханта̄ евам̣ бхотиа̄дима̄хам̣су. ити бра̄хман̣о аттано саппурисата̄йа там̣ ел̣еййара̄джа̄нампи тасса парива̄рикепи удакампи ра̄мапуттам̣ пасам̣си. андхо вийа хи асаппурисо, чаккхума̄ вийа саппурисо. йатха̄ андхо нева анандхам̣ на андхам̣ пассати, евам̣ асаппурисо нева саппурисам̣ на асаппурисам̣ джа̄на̄ти. йатха̄ чаккхума̄ андхампи анандхампи пассати, евам̣ саппурисо саппурисампи асаппурисампи джа̄на̄ти. тодеййопи саппурисата̄йа асаппурисе ан̃н̃а̄сӣти имаматтхавасам̣ пат̣ичча тут̣т̣хама̄насо бра̄хман̣о аччхарийам̣ бхо, готама̄тиа̄дӣни ватва̄ татха̄гатасса бха̄ситам̣ анумодитва̄ пакка̄ми.

8. упакасуттаван̣н̣ана̄

188. ат̣т̣хаме упакоти тасса на̄мам̣. ман̣д̣ика̄путтоти ман̣д̣ика̄йа путто. упасан̇камӣти со кира девадаттасса упат̣т̣ха̄ко, ‘‘ким̣ ну кхо саттха̄ майи аттано сантикам̣ упагате ван̣н̣ам̣ катхессати, уда̄ху аван̣н̣а’’нти паригган̣ханаттхам̣ упасан̇ками. ‘‘нерайико девадатто каппат̣т̣хо атекиччхо’’ти (чӯл̣ава. 348) вачанам̣ сутва̄ саттха̄рам̣ гхат̣т̣етука̄мо упасан̇камӣтипи ваданти. парӯпа̄рамбхам̣ ваттетӣти парагарахам̣ катхети. саббо со на упапа̄детӣти саббопи со кусаладхаммам̣ на уппа̄дети, аттано ва̄ вачанам̣ упапа̄детум̣ ануччхавикам̣ ка̄тум̣ на саккоти. анупапа̄денто га̄райхо хотӣти кусалам̣ дхаммам̣ уппа̄детум̣ асакконто аттано ча вачанам̣ упапаннам̣ ануччхавикам̣ ка̄тум̣ асакконто га̄райхо хоти. упаваджджоти упавадитаббо ча хоти, ваджджена ва̄ упето хоти, садосо хотӣти аттхо.

атха бхагава̄ тасса ва̄дам̣ гахетва̄ тассева гӣва̄йа пат̣имун̃чанто парӯпа̄рамбхантиа̄дима̄ха. уммуджджама̄накам̣йева̄ти удакато сӣсам̣ уккхипантам̣йева. таттха апарима̄н̣а̄ пада̄тиа̄дӣсу тасмим̣ акусаланти пан̃н̃а̄пане пада̄нипи аккхара̄нипи дхаммадесана̄пи апарима̄н̣а̄йева. итипидам̣ акусаланти идампи акусалам̣ идампи акусалам̣ имина̄пи ка̄ран̣ена имина̄пи ка̄ран̣ена акусаланти евам̣ акусалапан̃н̃аттийам̣ а̄гата̄нипи апарима̄н̣а̄ни. атха̄пи ан̃н̃ена̄ка̄рена татха̄гато там̣ дхаммам̣ десеййа, евамписса десана̄ апарима̄н̣а̄ бхавеййа. йатха̄ха – ‘‘апарийа̄динна̄васса татха̄гатасса дхаммадесана̄, апарийа̄диннам̣ дхаммападабйан̃джана’’нти (ма. ни. 1.161). имина̄ упа̄йена саббава̄ресу аттхо ведитаббо. йа̄ва дхам̣сӣ вата̄йанти йа̄ва гун̣адхам̣сӣ вата айам̣. лон̣ака̄рада̄ракоти лон̣ака̄рага̄мада̄рако. йатра хи на̄ма̄ти йо хи на̄ма. а̄са̄детаббам̣ ман̃н̃иссатӣти гхат̣т̣етаббам̣ ман̃н̃иссати. апехӣти апагаччха, ма̄ ме пурато ат̣т̣ха̄си. еван̃ча пана ватва̄ гӣва̄йа ган̣ха̄петва̄ никкад̣д̣ха̄песийева̄ти.

9. саччхикаран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄

189. наваме ка̄йена̄ти на̄мака̄йена. саччхикаран̣ӣйа̄ти паччаккхам̣ ка̄табба̄. сатийа̄ти пуббенива̄са̄нуссатийа̄. чаккхуна̄ти диббачаккхуна̄. пан̃н̃а̄йа̄ти джха̄напан̃н̃а̄йа випассана̄пан̃н̃а̄ саччхика̄табба̄, випассана̄пан̃н̃а̄йа маггапан̃н̃а̄, маггапан̃н̃а̄йа пхалапан̃н̃а̄, пхалапан̃н̃а̄йа паччавеккхан̣апан̃н̃а̄ саччхика̄табба̄, паттабба̄ти аттхо. а̄сава̄нам̣ кхайасан̇кха̄там̣ пана арахаттам̣ паччавеккхан̣авасена паччавеккхан̣апан̃н̃а̄йа саччхикаран̣ӣйам̣ на̄ма̄ти.

10. упосатхасуттаван̣н̣ана̄

190. дасаме тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтанти йато йато анувилокети, тато тато тун̣хӣбхӯтамева. бхиккхӯ а̄мантесӣти пат̣ипаттисампанне бхиккхӯ пасаннехи чаккхӯхи анувилокетва̄ уппаннадхаммапа̄моджджо тхометука̄мата̄йа а̄мантеси. апала̄па̄ти пала̄парахита̄. итарам̣ тассева вевачанам̣. суддха̄ти ниммала̄. са̄ре патит̣т̣хита̄ти сӣла̄диса̄ре патит̣т̣хита̄. аланти йуттам̣. йоджанаган̣ана̄нӣти екам̣ йоджанам̣ йоджанамева, дасапи йоджана̄ни йоджана̄нева. тато уддхам̣ ‘‘йоджанаган̣ана̄нӣ’’ти вуччати. идха пана йоджанасатампи йоджанасахассампи адхиппетам̣. пут̣осена̄пӣти пут̣осам̣ вуччати па̄тхеййам̣, па̄тхеййам̣ гахетва̄пи упасан̇камитум̣ йуттамева̄ти аттхо. пут̣ам̣сена̄типи па̄т̣хо. тассаттхо – пут̣о ам̣се асса̄ти пут̣ам̣со, тена пут̣ам̣сена, ам̣сена па̄тхеййапут̣ам̣ вахантена̄пӣти вуттам̣ хоти.

ида̄ни еварӯпехи еварӯпехи ча гун̣ехи саманна̄гата̄ еттха бхиккхӯ аттхӣти дассетум̣ санти бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха деваппатта̄ти упапаттидеваниббаттакам̣ диббавиха̄рам̣ диббавиха̄рена ча арахаттам̣ патта̄. брахмаппатта̄ти ниддосат̣т̣хена брахмабха̄васа̄дхакам̣ брахмавиха̄рам̣ брахмавиха̄рена ча арахаттам̣ патта̄. а̄нен̃джаппатта̄ти анин̃джанабха̄васа̄дхакам̣ а̄нен̃джам̣ а̄нен̃джена ча арахаттам̣ патта̄. арийаппатта̄ти путхуджджанабха̄вам̣ атиккамма арийабха̄вам̣ патта̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху деваппатто хотӣтиа̄дӣсу евам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не т̣хатва̄ читтам̣ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ патто деваппатто на̄ма хоти, чатӯсу брахмавиха̄ресу т̣хатва̄ читтам̣ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ патто брахмаппатто на̄ма, чатӯсу арӯпаджджха̄несу т̣хатва̄ читтам̣ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ патто а̄нен̃джаппатто на̄ма. идам̣ дуккхантиа̄дӣхи чатӯхи саччехи чатта̄ро магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни катхита̄ни. тасма̄ имам̣ арийадхаммам̣ патто бхиккху арийаппатто на̄ма хотӣти.

бра̄хман̣авагго чатуттхо.

(20) 5. маха̄вагго

1. сота̄нугатасуттаван̣н̣ана̄

191. пан̃чамасса пат̣хаме сота̄нугата̄нанти паса̄дасотам̣ одахитва̄ н̃а̄н̣асотена ваваттхапита̄нам̣. чатта̄ро а̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄ти чатта̄ро гун̣а̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄. идам̣ пана бхагавата̄ аттхуппаттивасена а̄раддхам̣. катарааттхуппаттивасена̄ти? бхиккхӯнам̣ дхаммассавана̄йа анупасан̇каманааттхуппаттивасена. пан̃часата̄ кира бра̄хман̣апаббаджита̄ ‘‘самма̄самбуддхо лин̇гавачанавибхаттипадабйан̃джана̄дӣхи катхенто амхехи н̃а̄тамева катхессати, ан̃н̃а̄там̣ ким̣ катхессатӣ’’ти дхаммассаванаттхам̣ на гаччханти. саттха̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ те паккоса̄петва̄ ‘‘касма̄ евам̣ каротха, саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣а̄тха, саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анта̄нан̃ча саджджха̄йанта̄нан̃ча име еттака̄ а̄нисам̣са̄’’ти дассенто имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

таттха дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄тӣти суттам̣ геййантиа̄дикам̣ наван̇гам̣ саттхуса̄санабхӯтам̣ тантидхаммам̣ вал̣ан̃джети. сота̄нугата̄ хонтӣти сотам̣ ануппатта̄ анупавит̣т̣ха̄ хонти. манаса̄нупеккхита̄ти читтена олокита̄. дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄ти аттхато ча ка̄ран̣ато ча пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху пат̣ивиддха̄ паччаккхам̣ ката̄. мут̣т̣хассати ка̄лам̣ курума̄ноти найидам̣ буддхавачанам̣ ануссаран̣асатийа̄ абха̄вена вуттам̣, путхуджджанака̄лакирийам̣ пана сандха̄йа вуттам̣. путхуджджано хи мут̣т̣хассати ка̄лам̣ кароти на̄ма. упападжджатӣти суддхасӣле патит̣т̣хито девалоке ниббаттати. дхаммапада̄ плавантӣти антара̄бхаве ниббаттамут̣т̣хассатино, йепи пуббе саджджха̄йамӯлика̄ ва̄ча̄паричитабуддхавачанадхамма̄, те саббе пасанне а̄да̄се чха̄йа̄ вийа плаванти, па̄кат̣а̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йанти. дандхо, бхиккхаве, сатуппа̄доти буддхавачана̄нуссаран̣асатийа̄ уппа̄до дандхо гару. атха со сатто кхиппам̣йева висесага̄мӣ хоти, нибба̄нага̄мӣ хотӣти аттхо.

иддхима̄ четовасиппаттоти иддхисампанно читтасса васибха̄вапатто кхӣн̣а̄саво. айам̣ ва̄ со дхаммавинайоти еттха вибха̄ванаттхо ва̄-саддо. йаттха̄ти йасмим̣ дхаммавинайе. брахмачарийам̣ ачаринти брахмачарийава̄сам̣ васим̣. идампи буддхавачанам̣ майа̄ пуббе вал̣ан̃джитанти буддхавачана̄нуссаран̣авасенетам̣ вуттам̣. девапуттоти пан̃ча̄лачан̣д̣о вийа хаттхакамаха̄брахма̄ вийа санан̇кума̄рабрахма̄ вийа ча еко дхаммакатхикадевапутто. опапа̄тико опапа̄тикам̣ са̄ретӣти пат̣хамам̣ уппанно девапутто паччха̄ уппаннам̣ са̄рети. сахапам̣сукӣл̣ика̄ти етена несам̣ дӣгхараттам̣ катапаричайабха̄вам̣ дассети. сама̄гаччхеййунти са̄ла̄йа ва̄ руккхамӯле ва̄ саммукхӣбха̄вам̣ гаччхеййум̣. евам̣ вадеййа̄ти са̄ла̄йа ва̄ руккхамӯле ва̄ пат̣хаматарам̣ нисинно паччха̄ а̄гатам̣ евам̣ вадеййа. сесаметтха па̄л̣инайенева ведитаббам̣.

2. т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

192. дутийе т̣ха̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. т̣ха̄нехӣти ка̄ран̣ехи. сочеййанти сучибха̄во. сам̣васама̄ноти екато васама̄но. на сантатака̄рӣти на сататака̄рӣ. на сантатавутти сӣлесӯти сататам̣ саббака̄лам̣ сӣладжӣвитам̣ на джӣватӣти аттхо. сам̣воха̄рама̄ноти катхенто. екена еко вохаратӣти екена саддхим̣ еко хутва̄ катхети. воккаматӣти оккамати. пуримавоха̄ра̄ паччхимавоха̄ранти пуримакатха̄йа паччхимакатхам̣, пуримакатха̄йа ча паччхимакатха̄, паччхимакатха̄йа ча пуримакатха̄ на саметӣти аттхо.

н̃а̄тибйасанена̄тиа̄дӣсу н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ н̃а̄тибйасанам̣, н̃а̄тивина̄соти аттхо. дутийападепи есева найо. рогабйасане пана рогойева а̄рогйавина̄санато бйасанам̣ рогабйасанам̣. анупариваттантӣти анубандханти. ла̄бхо ча̄тиа̄дӣсу екам̣ аттабха̄вам̣ ла̄бхо анупариваттати, екам̣ ала̄бхоти евам̣ найо нетаббо. са̄каччха̄йама̄ноти пан̃хапуччханависсаджджанавасена са̄каччхам̣ каронто. йатха̄ти йена̄ка̄рена. уммагготи пан̃хуммагго. абхинӣха̄роти пан̃ха̄бхисан̇кхаран̣авасена читтасса абхинӣха̄ро. самуда̄ха̄роти пан̃хапуччханам̣. сантанти паччанӣкасантата̄йа сантам̣ катва̄ на катхетӣти аттхо. пан̣ӣтанти атаппакам̣. атакка̄вачаранти йатха̄ таккена найагга̄хена гахетум̣ сакка̄ хоти, евам̣ на катхетӣти аттхо. нипун̣анти сан̣хам̣. пан̣д̣итаведанӣйанти пан̣д̣итехи джа̄нитаббакам̣. сесам̣ саббаттха вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣.

3. бхаддийасуттаван̣н̣ана̄

193. татийе упасан̇камӣти бхуттапа̄тара̄со хутва̄ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ гахетва̄ бхагавантам̣ вандисса̄мӣти упасан̇ками. ма̄ ануссавена̄тиа̄дӣсу ануссававачанена мама катхам̣ ма̄ ган̣хатха̄ти имина̄ найена аттхо ведитаббо. са̄рамбхоти каран̣уттарийалаккхан̣о са̄рамбхо. алобха̄дайо лобха̄дипат̣ипаккхавасена ведитабба̄. кусаладхаммӯпасампада̄йа̄ти кусаладхамма̄нам̣ сампа̄данаттха̄йа, пат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. име чепи, бхаддийа, маха̄са̄ла̄ти пурато т̣хите са̄ларуккхе дассенто евама̄ха. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхатта̄ ча сувин̃н̃еййамева. саттхари пана десанам̣ виниват̣т̣енте бхаддийо сота̄панно джа̄тоти.

4. са̄мугийа̄суттаван̣н̣ана̄

194. чатуттхе са̄мугийа̄ти са̄муганигамава̄сино. бйаггхападжджа̄ти те а̄лапанто евама̄ха. коланагарасса хи коларуккхе ха̄ретва̄ кататта̄ коланагаранти ча бйаггхапатхе ма̄питатта̄ бйаггхападжджанти ча две на̄ма̄ни. етесан̃ча пуббапуриса̄ таттха васим̣сӯти бйаггхападжджава̄сита̄йа бйаггхападжджава̄сино бйаггхападжджа̄ти вуччанти. те а̄лапанто евама̄ха. па̄рисуддхипадха̄нийан̇га̄нӣти па̄рисуддхиаттха̄йа падха̄нийан̇га̄ни падахитаббавӣрийасса ан̇га̄ни, кот̣т̣ха̄са̄ти аттхо. сӣлапа̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти сӣлапарисодханавӣрийассетам̣ на̄мам̣. тан̃хи сӣлапа̄рисуддхипарипӯран̣аттха̄йа падха̄нийан̇ганти сӣлапа̄рисуддхипадха̄нийан̇гам̣. сесесупи есева найо. таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не випассана̄пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми. йо таттха чхандотиа̄дӣсу йо тасмим̣ анугган̣хане каттука̄мата̄чхандоти имина̄ найена аттхо ведитаббо. сатисампаджан̃н̃ам̣ панеттха сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ вӣрийапаггаханаттхам̣ вуттам̣. раджанӣйесу дхаммесу читтам̣ вира̄джетӣти ра̄гапаччайесу ит̣т̣ха̄рамман̣есу йатха̄ читтам̣ вираджджати, евам̣ кароти. вимочанӣйесу дхаммесу читтам̣ вимочетӣти йехи а̄рамман̣ехи читтам̣ вимочетаббам̣, тесу йатха̄ вимуччати, евам̣ кароти. вира̄джетва̄ти еттха маггаккхан̣е вира̄джети на̄ма, пхалаккхан̣е вираттам̣ на̄ма хоти. дутийападепи есева найо. самма̄вимуттим̣ пхусатӣти хетуна̄ найена арахаттапхалавимуттим̣ н̃а̄н̣апхассена пхусатӣти.

5. ваппасуттаван̣н̣ана̄

195. пан̃чаме ваппоти дасабаласса чӯл̣апита̄ сакйара̄джа̄. ниган̣т̣хаса̄вакоти веса̄лийам̣ сӣхасена̄пати вийа на̄л̣анда̄йам̣ упа̄лигахапати вийа ча ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса упат̣т̣ха̄ко. ка̄йена сам̣вутоти ка̄йадва̄расса сам̣вутатта̄ пихитатта̄ ка̄йена сам̣вуто на̄ма. сесадвайепи есева найо. авиджджа̄вира̄га̄ти авиджджа̄йа кхайавира̄гена. виджджуппа̄да̄ти маггавиджджа̄йа уппа̄дена. там̣ т̣ха̄нанти там̣ ка̄ран̣ам̣. авипаккавипа̄канти аладдхавипа̄кава̄рам̣. татонида̄нанти там̣хету таппаччайа̄. дуккхаведанийа̄ а̄сава̄ ассавеййунти дуккхаведана̄йа паччайабхӯта̄ килеса̄ ассавеййум̣, тасса пурисасса уппаджджеййунти аттхо. абхисампара̄йанти дутийе аттабха̄ве. ка̄йасама̄рамбхапаччайа̄ти ка̄йакаммапаччайена. а̄сава̄ти килеса̄. вигха̄тапарил̣а̄ха̄ти еттха вигха̄тоти дуккхам̣. парил̣а̄хоти ка̄йикачетасико парил̣а̄хо. пхусса пхусса бйантӣкаротӣти н̃а̄н̣аваджджхам̣ каммам̣ н̃а̄н̣апхассена пхуситва̄ пхуситва̄ кхайам̣ гамети, випа̄каваджджхам̣ каммам̣ випа̄капхассена пхуситва̄ пхуситва̄ кхайам̣ гамети. ниджджара̄ти килесаджӣран̣акапат̣ипада̄. сесава̄ресупи есева найо. идха т̣хатва̄ айам̣ бхиккху кхӣн̣а̄саво ка̄таббо, чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни нӣхаритва̄ чатусаччававаттха̄нам̣ дассетва̄ йа̄ва арахаттапхалам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббам̣.

ида̄ни пана тасса кхӣн̣а̄савасса сататавиха̄ре дассетум̣ евам̣ самма̄ вимуттачиттасса̄тиа̄дима̄ха. таттха самма̄ вимуттачиттасса̄ти хетуна̄ ка̄ран̣ена самма̄ вимуттасса. сататавиха̄ра̄ти ниччавиха̄ра̄ нибаддхавиха̄ра̄. нева сумано хотӣти ит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄гавасена на соманассаджа̄то хоти. на думманоти анит̣т̣ха̄рамман̣е пат̣игхавасена на доманассаджа̄то хоти. упеккхако вихарати сато сампаджа̄ноти сатисампаджан̃н̃апариггахита̄йа маджджхатта̄ка̄ралаккхан̣а̄йа упеккха̄йа тесу а̄рамман̣есу упеккхако маджджхатто хутва̄ вихарати.

ка̄йапарийантиканти ка̄йантикам̣ ка̄йапариччхиннам̣, йа̄ва пан̃чадва̄рака̄йо паваттати, та̄ва паваттам̣ пан̃чадва̄рикаведананти аттхо. джӣвитапарийантиканти джӣвитантикам̣ джӣвитапариччхиннам̣, йа̄ва джӣвитам̣ паваттати, та̄ва паваттам̣ манодва̄рикаведананти аттхо. таттха пан̃чадва̄рикаведана̄ паччха̄ уппаджджитва̄ пат̣хамам̣ нируджджхати, манодва̄рикаведана̄ пат̣хамам̣ уппаджджитва̄ паччха̄ нируджджхати. са̄ хи пат̣исандхиккхан̣е ваттхурӯпасмим̣йева патит̣т̣ха̄ти. пан̃чадва̄рика̄ паватте пан̃чадва̄равасена паваттама̄на̄ пат̣хамавайе вӣсативассака̄ле раджджанадуссанамуйханавасена адхиматта̄ балаватӣ хоти, пан̣н̣а̄савассака̄ле т̣хита̄ хоти, сат̣т̣хивассака̄лато пат̣т̣ха̄йа париха̄йама̄на̄, асӣтинавутивассака̄ле манда̄ хоти. тада̄ хи сатта̄ ‘‘чирараттам̣ екато нисӣдимха̄ нипаджджимха̄’’ти вадантепи на джа̄на̄ма̄ти ваданти. адхиматта̄нипи рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни на пасса̄ма, сугандхадуггандхам̣ ва̄ са̄дуаса̄дум̣ ва̄ тхаддхамудукам̣ ва̄ти на джа̄на̄ма̄типи ваданти. ити несам̣ пан̃чадва̄рикаведана̄ бхагга̄ хоти, манодва̄рика̄ паваттати. са̄пи анупуббена париха̄йама̄на̄ маран̣асамайе хадайакот̣им̣йева нисса̄йа паваттати. йа̄ва панеса̄ паваттати, та̄ва сатто джӣватӣти вуччати. йада̄ наппаваттати, тада̄ ‘‘мато нируддхо’’ти вуччати.

сва̄йаматтхо ва̄пийа̄ дӣпетаббо – йатха̄ хи пурисо пан̃чаудакамаггасампаннам̣ ва̄пим̣ кареййа. пат̣хамам̣ деве вут̣т̣хе пан̃чахи удакамаггехи удакам̣ пависитва̄ антова̄пийам̣ а̄ва̄т̣е пӯреййа. пунаппунам̣ деве вассанте удакамагге пӯретва̄ га̄вутад̣д̣хайоджанаматтам̣ оттхаритва̄ удакам̣ тит̣т̣хеййа тато тато виссандама̄нам̣. атха ниддхаманатумбе виваритва̄ кхеттесу камме кайирама̄не удакам̣ никкхамантам̣, сассапа̄кака̄ле удакам̣ никкхантам̣ удакам̣ парихӣнам̣, ‘‘маччхе ган̣ха̄ма̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджеййа. тато катипа̄хена а̄ва̄т̣есуйева удакам̣ сан̣т̣хахейа. йа̄ва пана там̣ а̄ва̄т̣есу хоти, та̄ва маха̄ва̄пийам̣ удакам̣ аттхӣти сан̇кхам̣ гаччхати. йада̄ пана таттха чхиджджати, тада̄ ‘‘ва̄пийам̣ удакам̣ наттхӣ’’ти вуччати. евам̣ сампадамидам̣ ведитаббам̣.

пат̣хамам̣ деве вассанте пан̃чахи маггехи удаке пависанте а̄ва̄т̣а̄нам̣ пӯран̣ака̄ло вийа хи пат̣хамамева пат̣исандхиккхан̣е манодва̄рикаведана̄йа ваттхурӯпе патит̣т̣хитака̄ло, пунаппунам̣ деве вассанте пан̃чамагга̄нам̣ пӯран̣ака̄ло вийа паватте пан̃чадва̄рикаведана̄йа паватти, га̄вутад̣д̣хайоджанаматтам̣ аджджхоттхаран̣ам̣ вийа пат̣хамавайе вӣсативассака̄ле раджджана̄дивасена тасса адхиматтабалавабха̄во, йа̄ва ва̄пито удакам̣ на ниггаччхати, та̄ва пӯра̄йа ва̄пийа̄ т̣хитака̄ло вийа пан̃н̃а̄савассака̄ле тасса т̣хитака̄ло, ниддхаманатумбесу виват̣есу камме кайирама̄не удакасса никкхаманака̄ло вийа сат̣т̣хивассака̄лато пат̣т̣ха̄йа тасса париха̄ни, удаке бхат̣т̣хе удакамаггесу париттаудакасса т̣хитака̄ло вийа асӣтинавутика̄ле пан̃чадва̄рикаведана̄йа мандака̄ло, а̄ва̄т̣есуйева удакасса патит̣т̣хитака̄ло вийа хадайаваттхукот̣им̣ нисса̄йа манодва̄ре ведана̄йа паваттика̄ло, а̄ва̄т̣есу париттепи удаке сати ‘‘ва̄пийам̣ удакам̣ аттхӣ’’ти ваттаббака̄ло вийа йа̄ва са̄ паваттати, та̄ва ‘‘сатто джӣватӣ’’ти вуччати. йатха̄ пана а̄ва̄т̣есу удаке чхинне ‘‘наттхи ва̄пийам̣ удака’’нти вуччати, евам̣ манодва̄рикаведана̄йа аппаваттама̄на̄йа сатто матоти вуччати. имам̣ веданам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведийама̄но’’ти.

ка̄йасса бхеда̄ти ка̄йасса бхедена. уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато уддхам̣. идхева̄ти пат̣исандхивасена парато агантва̄ идхева. сӣтӣ бхависсантӣти паваттивиппханданадаратхарахита̄ни сӣта̄ни аппаваттанадхамма̄ни бхависсанти.

тхӯн̣ам̣ пат̣ичча̄ти руккхам̣ пат̣ичча. кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа̄ти кудда̄лан̃ча кхан̣иттин̃ча паччхин̃ча гахетва̄ти аттхо. десана̄ пана кудда̄лавасенева ката̄. мӯле чхиндеййа̄ти мӯламхи кудда̄лена чхиндеййа. паликхан̣еййа̄ти кхан̣иттийа̄ саманта̄ кхан̣еййа.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – руккхо вийа хи аттабха̄во дат̣т̣хаббо, руккхам̣ пат̣ичча чха̄йа̄ вийа кусала̄кусалам̣ каммам̣, чха̄йам̣ аппаваттам̣ ка̄тука̄мо пурисо вийа йога̄вачаро, кудда̄ло вийа пан̃н̃а̄, пит̣акам̣ вийа сама̄дхи, кхан̣итти вийа випассана̄, кхан̣иттийа̄ мӯла̄нам̣ паликхан̣анака̄ло вийа арахаттамаггена авиджджа̄йа чхеданака̄ло, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ каран̣ака̄ло вийа кхандхавасена дит̣т̣хака̄ло, пха̄ланака̄ло вийа а̄йатанавасена дит̣т̣хака̄ло, сакалӣкаран̣ака̄ло вийа дха̄тувасена дит̣т̣хака̄ло, ва̄та̄тапена висосанака̄ло вийа ка̄йикачетасикасса вӣрийасса каран̣ака̄ло, аггина̄ д̣аханака̄ло вийа н̃а̄н̣ена килеса̄нам̣ д̣аханака̄ло, масикаран̣ака̄ло вийа ваттама̄нака-пан̃чаккхандхака̄ло, маха̄ва̄те опхунанака̄ло вийа надӣсоте пава̄ханака̄ло вийа ча чхиннамӯлака̄нам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ аппат̣исандхиканиродхо, опхунанаппава̄ханехи апан̃н̃аттикабха̄вӯпагамо вийа пунаббхаве випа̄каккхандха̄нам̣ ануппа̄дена апан̣н̣аттикабха̄во ведитаббо.

бхагавантам̣ етадавоча̄ти саттхари десанам̣ виниват̣т̣енте сота̄паттипхалам̣ патва̄ етам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха удайаттхикоти вад̣д̣хиаттхико. ассапан̣ийам̣ посеййа̄ти пан̃ча ассапотасата̄ни кин̣итва̄ паччха̄ виккин̣исса̄мӣти посеййа. сахассаггханакасса ассасса пан̃часатаматтам̣ упакаран̣ам̣ гандхама̄ла̄дивасена поса̄ваникам̣йева агама̄си. атхасса те асса̄ екадивасенева рогам̣ пхуситва̄ саббе джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣еййунти имина̄ адхиппа̄йена евама̄ха. удайан̃чева на̄дхигаччхеййа̄ти вад̣д̣хин̃ча гехато нӣхаритва̄ диннамӯлан̃ча кин̃чи на лабхеййа. пайирупа̄синти чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахим̣. сва̄хам̣ удайан̃чева на̄дхигаччхинти со ахам̣ нева удайам̣ на гехато диннадханам̣ адхигаччхим̣, пан̣ийаассаджагганако на̄ма джа̄тосмӣти дассети. сесаметтха утта̄намева̄ти.

6. са̄л̣хасуттаван̣н̣ана̄

196. чхат̣т̣хе двайена̄ти двӣхи кот̣т̣ха̄сехи. огхасса ниттхаран̣анти чатурогханиттхаран̣ам̣. таподжигуччха̄хетӯти дуккарака̄рикасан̇кха̄тена тапена па̄паджигуччханахету. ан̃н̃атарам̣ са̄ман̃н̃ан̇ганти екам̣ саман̣адхаммакот̣т̣ха̄сам̣. апарисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄тиа̄дӣсу пуримехи тӣхи падехи ка̄йикава̄часикачетасикасӣла̄нам̣ апарисуддхатам̣ дассетва̄ паччхимена падена апарисуддха̄джӣватам̣ дассети. н̃а̄н̣адассана̄йа̄ти магган̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа дассана̄йа. ануттара̄йа самбодха̄йа̄ти арахатта̄йа, арахаттан̃а̄н̣апхассена пхуситум̣ абхабба̄ти вуттам̣ хоти. са̄лалат̣т̣хинти са̄ларуккхам̣. наванти тарун̣ам̣. акуккуччакаджа̄танти ‘‘бхавеййа ну кхо, на бхавеййа̄’’ти аджанетаббакуккуччам̣. лекхан̣ийа̄ ликхеййа̄ти авалекханаматтакена аваликхеййа. дховеййа̄ти гхам̣сеййа. анто ависуддха̄ти аббхантаре асуддха̄ апанӣтаса̄ра̄.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – са̄лалат̣т̣хи вийа хи аттабха̄во дат̣т̣хаббо, надӣсотам̣ вийа сам̣са̄расотам̣, па̄рам̣ гантука̄мапурисо вийа два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо гахетва̄ т̣хитапурисо, са̄лалат̣т̣хийа̄ бахиддха̄ супарикаммакатака̄ло вийа бахиддха̄ тапачаран̣ам̣ га̄л̣хам̣ катва̄ гахитака̄ло, анто асуддхака̄ло вийа аббхантаре сӣла̄нам̣ апарисуддхака̄ло, са̄лалат̣т̣хийа̄ сам̣сӣдитва̄ адхогаманам̣ вийа дит̣т̣хигатикасса сам̣са̄расоте сам̣сӣданам̣ ведитаббам̣.

пхийа̄риттам̣ бандхеййа̄ти пхийан̃ча ариттан̃ча йоджеййа. евамева̄ти еттха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – са̄лалат̣т̣хи вийа аттабха̄во, надӣсотам̣ вийа сам̣са̄расотам̣, па̄рам̣ гантука̄мапурисо вийа йога̄вачаро, бахиддха̄ супарикаммакатака̄ло вийа чхасу два̄ресу сам̣варасса паччупат̣т̣хитака̄ло, анто сувисодхитабха̄во вийа аббхантаре парисуддхасӣлабха̄во, пхийа̄риттабандханам̣ вийа ка̄йикачетасикавӣрийакаран̣ам̣, соттхина̄ па̄риматӣрагаманам̣ вийа анупуббена сӣлам̣ пӯретва̄ сама̄дхим̣ пӯретва̄ пан̃н̃ам̣ пӯретва̄ нибба̄нагаманам̣ дат̣т̣хаббам̣.

кан̣д̣ачитрака̄нӣти саралат̣т̣хисарараджджусарапа̄са̄дасараса̄н̣исарапоккхаран̣исарападума̄нӣти анека̄ни кан̣д̣ехи каттаббачитра̄ни. атха кхо со тӣхи т̣ха̄нехӣти со евам̣ бахӯни кан̣д̣ачитрака̄ни джа̄нантопи на ра̄джа̄рахо хоти, тӣхийева пана т̣ха̄нехи хотӣти аттхо. самма̄сама̄дхи хотӣти маггасама̄дхина̄ ча пхаласама̄дхина̄ ча сама̄хито хотӣти айаметтха аттхо. самма̄дит̣т̣хӣти маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато. идам̣ дуккхантиа̄дӣхи чатӯхи саччехи чатта̄ро магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни катхита̄ни. айам̣ пана маггенева авира̄дхитам̣ виджджхати на̄ма̄ти ведитаббо. самма̄вимуттӣти арахаттапхалавимуттийа̄ саманна̄гато. авиджджа̄ккхандхам̣ пада̄летӣти арахаттамаггена пада̄лети на̄ма̄ти вуччати. имина̄ хи хет̣т̣ха̄ арахаттамаггена авиджджа̄ккхандхо пада̄лито, идха пана пада̄литам̣ упа̄да̄йа пада̄летӣти ваттум̣ ват̣т̣атӣти.

7. маллика̄девӣсуттаван̣н̣ана̄

197. саттаме маллика̄ девӣти пасенадиран̃н̃о девӣ. йена мидхекаччо ма̄туга̄моти йена идхекачча̄ иттхӣ. дуббан̣н̣а̄ти бӣбхаччхаван̣н̣а̄. дурӯпа̄ти дуссан̣т̣хита̄. супа̄пика̄ти сут̣т̣ху па̄пика̄ сут̣т̣ху ла̄мика̄. дассана̄йа̄ти пасситум̣. далидда̄ти дханадалидда̄. аппассака̄ти сакена дханена рахита̄. аппабхога̄ти упабхогапарибхогабхан̣д̣акарахита̄. аппесаккха̄ти аппапарива̄ра̄. ад̣д̣ха̄ти иссара̄. махаддхана̄ти вал̣ан̃джанакадханена махаддхана̄. маха̄бхога̄ти упабхогапарибхогабхан̣д̣абхогена маха̄бхога̄. махесаккха̄ти маха̄парива̄ра̄. абхирӯпа̄ти уттамарӯпа̄. дассанӣйа̄ти дассанайутта̄. па̄са̄дика̄ти дассанена па̄са̄дика̄. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти ван̣н̣ена чева сарӣрасан̣т̣ха̄нена ча.

абхисаджджатӣти лаггати. бйа̄паджджатӣти пакатим̣ паджахати. патиттхӣйатӣти кодхавасена тхинабха̄вам̣ тхаддхабха̄вам̣ а̄паджджати. на да̄та̄ хотӣти на да̄йика̄ хоти. сеййа̄васатхападӣпеййанти еттха сеййа̄ти ман̃чапаллан̇ка̄дисайанам̣. а̄васатхоти а̄васатха̄га̄рам̣. падӣпеййам̣ вуччати ват̣т̣итела̄дипадӣпӯпакаран̣ам̣. исса̄маника̄ти исса̄йа сампайуттачитта̄. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо. кодхана̄ ахосинти кодхамана̄ ахосим̣. анисса̄маника̄ ахосинти исса̄вирахитачитта̄ ахосим̣. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

8. аттантапасуттаван̣н̣ана̄

198. ат̣т̣хаме аттантапа̄дӣсу атта̄нам̣ тапати дуккха̄петӣти аттантапо. аттано парита̄пана̄нуйогам̣ аттапарита̄пана̄нуйогам̣. парам̣ тапатӣти парантапо. паресам̣ парита̄пана̄нуйогам̣ парапарита̄пана̄нуйогам̣. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. ниччха̄тоти чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄, са̄ асса наттхӣти ниччха̄то. саббакилеса̄нам̣ ниббутатта̄ ниббуто. анто та̄панакилеса̄нам̣ абха̄ва̄ сӣтало джа̄тоти сӣтӣбхӯто. джха̄намаггапхаланибба̄насукха̄ни пат̣исам̣ведетӣти сукхаппат̣исам̣ведӣ. брахмабхӯтена аттана̄ти сет̣т̣хабхӯтена аттана̄.

ачелакотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. ораббхика̄дӣсу ураббха̄ вуччанти ел̣ака̄, ураббхе ханатӣти ораббхико. сӯкарика̄дӣсупи есева найо. луддоти да̄рун̣о каккхал̣о. маччхагха̄такоти маччхабандхо кеват̣т̣о. бандхана̄га̄рикоти бандхана̄га̄рагопако. курӯракамманта̄ти да̄рун̣акамманта̄.

муддха̄васиттоти кхаттийа̄бхисекена муддхани абхиситто. пураттхимена нагарасса̄ти нагарато пураттхима̄йа диса̄йа. сантха̄га̄ранти йан̃н̃аса̄лам̣. кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ти сакхурам̣ аджиначаммам̣ нива̄сетва̄. саппителена̄ти саппина̄ чева телена ча. т̣хапетва̄ хи саппим̣ авасесо йо кочи снехо теланти вуччати. кан̣д̣увама̄ноти накха̄нам̣ чхиннатта̄ кан̣д̣увитаббака̄ле тена кан̣д̣увама̄но. анантарахита̄йа̄ти асантхата̄йа. сарӯпаваччха̄йа̄ти садисаваччха̄йа. саче га̄вӣ сета̄ хоти, ваччхопи сетакова. саче капила̄ ва̄ ратта̄ ва̄, ваччхакопи та̄дисова̄ти евам̣ сарӯпаваччха̄йа. со евама̄ха̄ти со ра̄джа̄ евам̣ вадети. ваччхатара̄ти тарун̣аваччхакабха̄вам̣ атикканта̄ балававаччха̄. ваччхатарӣсупи есева найо. барихисаттха̄йа̄ти париккхепакаран̣аттха̄йа чева йан̃н̃абхӯмийам̣ аттхаран̣аттха̄йа ча.

чатуттхапуггалам̣ буддхуппа̄дато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ идха, бхиккхаве, татха̄гатотиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. там̣ дхамманти там̣ вуттаппака̄расампадам̣ дхаммам̣. сун̣а̄ти, гахапати, ва̄ти касма̄ пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисати? нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча. йебхуййена хи кхаттийакулато паббаджита̄ джа̄тим̣ нисса̄йа ма̄нам̣ каронти. бра̄хман̣акула̄ паббаджита̄ манте нисса̄йа ма̄нам̣ каронти, хӣнаджаччакула̄ паббаджита̄ аттано виджа̄тита̄йа патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти. гахапатида̄рака̄ пана каччхехи седам̣ мун̃чантехи пит̣т̣хийа̄ лон̣ам̣ пуппхама̄на̄йа бхӯмим̣ каситва̄ та̄дисасса ма̄насса абха̄вато нихатама̄надаппа̄ хонти. те паббаджитва̄ ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акатва̄ йатха̄балам̣ буддхавачанам̣ уггахетва̄ випассана̄йа каммам̣ каронта̄ сакконти арахатте патит̣т̣ха̄тум̣. итарехи ча кулехи никкхамитва̄ паббаджита̄ на бахука̄, гахапатика̄ва бахука̄. ити нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисатӣти.

ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ти итаресам̣ ва̄ кула̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣. пачча̄джа̄тоти патиджа̄то. татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхатӣти парисуддхам̣ дхаммам̣ сутва̄ дхаммаса̄мимхи татха̄гате ‘‘самма̄самбуддхо вата бхагава̄’’ти саддхам̣ пат̣илабхати. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. самба̄дхо гхара̄ва̄соти сачепи сат̣т̣хихаттхе гхаре йоджанасатантарепи ва̄ две джа̄йампатика̄ васанти, татха̄пи несам̣ сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхова. раджа̄патхоти ра̄гараджа̄дӣнам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. а̄гаманапатхотипи ват̣т̣ати. алагганат̣т̣хена аббхока̄со вийа̄ти аббхока̄со. паббаджито хи кӯт̣а̄га̄раратанапа̄са̄дадевавима̄на̄дӣсу пихитадва̄рава̄тапа̄несу пат̣иччханнесу васантопи нева лаггати на саджджати на баджджхати. тена вуттам̣ – ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’ти. апича самба̄дхо гхара̄ва̄со кусалакирийа̄йа йатха̄сукхам̣ ока̄са̄бха̄вато, раджа̄патхо асам̣вутасан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа раджа̄нам̣, килесараджа̄нам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄нато. аббхока̄со паббаджджа̄ кусалакирийа̄йа йатха̄сукхам̣ ока̄сасаббха̄вато.

найидам̣ сукарам̣…пе… паббаджеййанти еттха айам̣ сан̇кхепакатха̄ – йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣, екадивасампи ча килесамалена амалинам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣, сан̇кхаликхитам̣ ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣. идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесе ча массун̃ча оха̄ретва̄ каса̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ паридахитва̄ ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджеййанти. еттха ча йасма̄ ага̄расса хитам̣ касиван̣иджджа̄дикаммам̣ ага̄рийанти вуччати, тан̃ча паббаджджа̄йа наттхи, тасма̄ паббаджджа̄ анага̄рийа̄ти н̃а̄табба̄, там̣ анага̄рийам̣. паббаджеййанти пат̣ипаджджеййам̣.

аппам̣ ва̄ти сахассато хет̣т̣ха̄ бхогаккхандхо аппо на̄ма хоти, сахассато пат̣т̣ха̄йа маха̄. а̄бандханат̣т̣хена н̃а̄тийева н̃а̄типариват̣т̣о. со вӣсатийа̄ хет̣т̣ха̄ аппо на̄ма хоти, вӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄йа маха̄. бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти йа̄ бхиккхӯнам̣ адхисӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄, тан̃ча, йаттха чете саха джӣванти, екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино хонти, там̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падасан̇кха̄там̣ са̄джӣван̃ча таттха сиккханабха̄вена сама̄панноти бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. сама̄панноти сиккхам̣ парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто хутва̄ тадубхайам̣ упагатоти аттхо.

па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа̄тиа̄дӣни вуттаттха̄нева. имесам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ итоти вутта̄нам̣ сантике сутам̣, тесам̣ бхеда̄йа. бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ти двиннам̣ митта̄нам̣ ва̄ сама̄нупаджджха̄йака̄дӣнам̣ ва̄ кеначидева ка̄ран̣ена бхинна̄нам̣ екамекам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘тумха̄кам̣ ӣдисе куле джа̄та̄нам̣ евам̣ бахуссута̄нам̣ идам̣ на йутта’’нтиа̄дӣни ватва̄ сандха̄нам̣ катта̄. ануппада̄та̄ти сандха̄на̄нуппада̄та̄, две джане самагге дисва̄ ‘‘тумха̄кам̣ еварӯпе куле джа̄та̄нам̣ еварӯпехи гун̣ехи саманна̄гата̄нам̣ ануччхавикамета’’нтиа̄дӣни ватва̄ дал̣хӣкаммам̣ катта̄ти аттхо. самагго а̄ра̄мо асса̄ти самагга̄ра̄мо. йаттха самагга̄ наттхи, таттха васитумпи на иччхатӣти аттхо. самаггара̄мотипи па̄л̣и, айамева аттхо. самаггаратоти самаггесу рато, те паха̄йа ан̃н̃аттха гантум̣ на иччхатӣти аттхо. самагге дисва̄пи сутва̄пи нандатӣти самагганандӣ. самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти йа̄ ва̄ча̄ сатте самаггейева кароти, там̣ са̄маггигун̣апаридӣпикамева ва̄чам̣ бха̄сати, на итаранти.

нела̄ти елам̣ вуччати досо, на̄сса̄ еланти нела̄, ниддоса̄ти аттхо ‘‘нелан̇го сетапаччха̄до’’ти (уда̄. 65) еттха вуттанелам̣ вийа. кан̣н̣асукха̄ти бйан̃джанамадхурата̄йа кан̣н̣а̄нам̣ сукха̄, сӯчивиджджханам̣ вийа кан̣н̣асӯлам̣ на джанети. аттхамадхурата̄йа сакаласарӣре копам̣ аджанетва̄ пемам̣ джанетӣти пеманӣйа̄. хадайам̣ гаччхати аппат̣ихан̃н̃ама̄на̄ сукхена читтам̣ пависатӣти хадайан̇гама̄. гун̣апарипун̣н̣ата̄йа пуре бхава̄ти порӣ. пуре сам̣вад̣д̣хана̄рӣ вийа сукума̄ра̄типи порӣ. пурасса еса̄типи порӣ, нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. нагарава̄сино хи йуттакатха̄ хонти, питиматтам̣ пита̄ти, бха̄тиматтам̣ бха̄та̄ти ваданти. еварӯпӣ катха̄ бахуно джанасса канта̄ хотӣти бахуджанаканта̄. кантабха̄венева бахуджанасса мана̄па̄ читтавуд̣д̣хикара̄ти бахуджанамана̄па̄.

ка̄ле вадатӣти ка̄лава̄дӣ, ваттаббайуттака̄лам̣ саллаккхетва̄ вадатӣти аттхо. бхӯтам̣ таччхам̣ сабха̄вамева вадатӣти бхӯтава̄дӣ. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикааттхасаннисситамева катва̄ вадатӣти аттхава̄дӣ. навалокуттарадхаммасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти дхаммава̄дӣ. сам̣варавинайапаха̄навинайасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти винайава̄дӣ. нидха̄нам̣ вуччати т̣хапанока̄со, нидха̄намасса̄ аттхӣти нидха̄наватӣ. хадайе нидхетаббайуттакам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти аттхо. ка̄лена̄ти еварӯпим̣ бха̄сама̄нопи ча ‘‘ахам̣ нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сисса̄мӣ’’ти на ака̄лена бха̄сати, йуттака̄лам̣ пана авеккхитва̄ва бха̄сатӣти аттхо. са̄падесанти саупамам̣, сака̄ран̣анти аттхо. парийантаватинти париччхедам̣ дассетва̄, йатха̄сса̄ париччхедо пан̃н̃а̄йати, евам̣ бха̄сатӣти аттхо. аттхасам̣хитанти анекехипи найехи вибхаджантена парийа̄да̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа аттхасампаннам̣ бха̄сати. йам̣ ва̄ со аттхава̄дӣ аттхам̣ вадати, тена аттхена сам̣хитатта̄ аттхасам̣хитам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, на ан̃н̃ам̣ никкхипитва̄ ан̃н̃ам̣ бха̄сатӣти вуттам̣ хоти.

бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ти мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхал̣убӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти пан̃чавидхасса бӣджага̄масса чева йасса кассачи нӣлатин̣аруккха̄дикасса бхӯтага̄масса ча сама̄рамбха̄, чхеданабхеданапачана̄дибха̄вена викопана̄ пат̣ивиратоти аттхо.