5. пан̃чамапан̣н̣а̄сакам̣

(21) 1. саппурисавагго

1-6. сиккха̄падасуттаван̣н̣ана̄

201. пан̃чамасса пат̣хаме асаппурисанти ла̄макапурисам̣ туччхапурисам̣ мӯл̣хапурисам̣ авиджджа̄йа андхӣкатам̣ ба̄лам̣. асаппурисатаранти атирекена асаппурисам̣. итаре две вуттапат̣ипаккхавасена ведитабба̄. сесаметтха утта̄наттхамева. йатха̄ четтха, евам̣ ито паресу пан̃часу. етесу хи пат̣хамам̣ пан̃чаверавасена деситам̣, дутийам̣ ассаддхаммавасена, татийам̣ ка̄йавачӣдва̄равасена, чатуттхам̣ манодва̄равасена, пан̃чамам̣ ат̣т̣хамиччхаттавасена, чхат̣т̣хам̣ дасамиччхаттавасена.

7-10. па̄падхаммасуттачатуккаван̣н̣ана̄

207-210. саттаме па̄панти ла̄макам̣ сам̣килит̣т̣хапуггалам̣. калйа̄н̣анти бхаддакам̣ анаваджджапуггалам̣. сесаметтха утта̄наттхамева. ат̣т̣хамепи есева найо. наваме па̄падхамманти ла̄макадхаммам̣. калйа̄н̣адхамманти анаваджджадхаммам̣. сесаметтха утта̄наттхамева. дасамепи есева найо. имасмим̣ вагге дасасупи суттесу ага̄рийаппат̣ипада̄ катхита̄. сачепи сота̄паннасакада̄га̄мино хонти, ват̣т̣атийева̄ти.

саппурисавагго пат̣хамо.

(22) 2. париса̄вагго

1. париса̄суттаван̣н̣ана̄

211. дутийасса пат̣хаме парисам̣ дӯсентӣти парисадӯсана̄. парисам̣ собхентӣти парисасобхана̄.

2. дит̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄

212. дутийе манодуччарите парийа̄панна̄пи миччха̄дит̣т̣хи маха̄са̄ваджджата̄йа висум̣ вутта̄, тасса̄ ча пат̣ипаккхавасена самма̄дит̣т̣хи.

3. акатан̃н̃ута̄суттаван̣н̣ана̄

213. татийе акатан̃н̃ута̄ акатаведита̄ти акатан̃н̃ута̄йа акатаведита̄йа. убхайампетам̣ аттхато екамева. суккапаккхепи есева найо.

4-7. па̄н̣а̄типа̄тӣсутта̄диван̣н̣ана̄

214-217. чатуттхам̣ чатуннам̣ каммакилеса̄нам̣ таппат̣ипаккхасса ча васена вуттам̣, пан̃чамам̣ суккапаккха̄нам̣ а̄дито чатуннам̣ миччхатта̄нам̣ васена, чхат̣т̣хам̣ авасеса̄нам̣ чатуннам̣, саттамам̣ анарийавоха̄раарийавоха̄ра̄нам̣. татха̄ ат̣т̣хаманавамадасама̄ни саппат̣ипаккха̄нам̣ ассаддхамма̄нам̣ васена вутта̄ни. саббасуттесу пана суккапаккхадхамма̄ локийалокуттарамиссака̄ва катхита̄. навасу суттесу кин̃ча̄пи ‘‘сагге’’ти вуттам̣, тайо пана магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни лаббхантийева̄ти.

париса̄вагго дутийо.

(23) 3. дуччаритаваггаван̣н̣ана̄

221-231. татийасса пат̣хама̄дӣни утта̄наттха̄нева. дасаме йо чинтетва̄ кабйам̣ кароти, айам̣ чинта̄кави на̄ма. йо сутва̄ кароти, айам̣ сутакави на̄ма. йо екам̣ аттхам̣ нисса̄йа кароти, айам̣ аттхакави на̄ма. йо тан̇кхан̣ан̃н̃ева ван̇гӣсаттхеро вийа аттано пат̣ибха̄нена кароти, айам̣ пат̣ибха̄накави на̄ма̄ти.

дуччаритавагго татийо.

(24) 4. каммавагго

1. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄

232. чатуттхасса пат̣хаме кан̣ханти ка̄л̣акам̣ дасаакусалакаммапатхакаммам̣. кан̣хавипа̄канти апа̄йе ниббаттанато ка̄л̣акавипа̄кам̣. сукканти пан̣д̣аракам̣ кусалакаммапатхакаммам̣. суккавипа̄канти сагге ниббаттанато пан̣д̣аракавипа̄кам̣. кан̣хасукканти миссакакаммам̣. кан̣хасуккавипа̄канти сукхадуккхавипа̄кам̣. миссакакамман̃хи катва̄ акусалена тираччха̄найонийам̣ ман̇галахаттхит̣т̣ха̄на̄дӣсу уппанно кусалена паватте сукхам̣ ведийати. кусалена ра̄джакулепи ниббатто акусалена паватте дуккхам̣ ведийати. акан̣хам̣ асукканти каммаккхайакарам̣ чатумагган̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣. тан̃хи йади кан̣хам̣ бхавеййа, кан̣хавипа̄кам̣ дадеййа. йади суккам̣ бхавеййа, суккавипа̄кам̣ дадеййа. убхайавипа̄касса пана аппада̄нато акан̣хам̣ асукканти айаметтха аттхо.

2. виттха̄расуттаван̣н̣ана̄

233. дутийе сабйа̄баджджханти садосам̣. ка̄йасан̇кха̄ранти ка̄йадва̄рачетанам̣. абхисан̇кхаротӣти а̄йӯхати сампин̣д̣ети. сесадвайепи есева найо. сабйа̄баджджхам̣ локанти садуккхам̣ локам̣. сабйа̄баджджха̄ пхасса̄ти садуккха̄ випа̄капхасса̄. сабйа̄баджджхам̣ веданам̣ ведийатӣти са̄ба̄дхам̣ випа̄каведанам̣ ведийати. екантадуккханти екантенева дуккхам̣, на сукхасаммиссам̣. сеййатха̄пи сатта̄ нерайика̄ти еттха сеййатха̄пӣти нидассанаттхе нипа̄то. тена кевалам̣ нерайикасатте дассети, ан̃н̃е пана там̣сариккхака̄ на̄ма наттхи. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо. сеййатха̄пи манусса̄тиа̄дӣсу пана манусса̄нам̣ та̄ва ка̄лена сукха̄ ведана̄ уппаджджати, ка̄лена дуккха̄ ведана̄. екачче ча дева̄ти еттха пана ка̄ма̄вачарадева̄ дат̣т̣хабба̄. тесан̃хи махесаккхатара̄ девата̄ дисва̄ нисинна̄санато вут̣т̣ха̄нам̣, па̄рутауттара̄сан̇гасса ота̄ран̣ам̣, ан̃джалипагган̣ханантиа̄дӣнам̣ васена ка̄лена дуккхам̣ уппаджджати, диббасампаттим̣ анубхаванта̄нам̣ ка̄лена сукхам̣. екачче ча винипа̄тика̄ти еттха вема̄никапета̄ дат̣т̣хабба̄. те нирантарамева екасмим̣ ка̄ле сукхам̣, екасмим̣ ка̄ле дуккхам̣ ведийанти. на̄гасупан̣н̣ахаттхиасса̄дайо пана манусса̄ вийа вокин̣н̣асукхадуккха̄ва хонти. паха̄на̄йа йа̄ четана̄ти еттха виват̣т̣ага̄минӣ маггачетана̄ ведитабба̄. са̄ хи каммаккхайа̄йа сам̣ваттатӣти.

3. сон̣ака̄йанасуттаван̣н̣ана̄

234. татийе сикха̄моггалла̄ноти сӣсамаджджхе т̣хита̄йа махатийа̄ сикха̄йа саманна̄гато моггалла̄наготто бра̄хман̣о. пурима̄нӣти атӣта̄нантарадивасато пат̣т̣ха̄йа пурима̄ни, дутийа̄дито пат̣т̣ха̄йа пуриматара̄ни ведитабба̄ни. сон̣ака̄йаноти тассева антева̄сико. каммасачча̄йам̣ бхо локоти бхо айам̣ локо каммасабха̄во. каммасама̄рамбхат̣т̣ха̄йӣти каммасама̄рамбхена тит̣т̣хати. каммам̣ а̄йӯхантова тит̣т̣хати, ана̄йӯханто уччхиджджатӣти дӣпети. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

4-9. сиккха̄падасутта̄диван̣н̣ана̄

235. чатуттха̄дӣнипи утта̄наттха̄нева. магган̇гесу пана йасма̄ сатийа̄ упат̣т̣хапетва̄ пан̃н̃а̄йа париччхиндати, тасма̄ убхайамева каммам̣. сеса̄ ан̇га̄нева хонти, но камманти вуттам̣. боджджхан̇гесупи есева найо. абхидхамме пана саббампетам̣ ависесена четана̄сампайуттакаммантева ван̣н̣итам̣.

10. саман̣асуттаван̣н̣ана̄

241. дасаме идхева̄ти имасмим̣йева са̄сане. айам̣ пана нийамо сесападесупи ведитаббо. дутийа̄дайопи хи саман̣а̄ идхева, на ан̃н̃аттха. сун̃н̃а̄ти ритта̄ туччха̄. параппава̄да̄ти чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатика̄, чатта̄ро анта̄нантика̄, чатта̄ро амара̄виккхепика̄, две адхиччасамуппанника̄, сол̣аса сан̃н̃ива̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ива̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ива̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти име саббепи брахмаджа̄ле а̄гатадва̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо ито ба̄хира̄нам̣ паресам̣ пава̄да̄ параппава̄да̄ на̄ма. те саббепи имехи чатӯхи пхалат̣т̣хакасаман̣ехи сун̃н̃а̄. на хи те еттха санти. на кевалан̃ча етехева сун̃н̃а̄, чатӯхи пана маггат̣т̣хакасаман̣ехипи, чатуннам̣ магга̄нам̣ аттха̄йа а̄раддхавипассакехипӣти два̄дасахипи саман̣ехи сун̃н̃а̄ ева. идамева аттхам̣ сандха̄йа бхагавата̄ маха̄паринибба̄не (дӣ. ни. 2.214) вуттам̣ –

‘‘екӯнатим̣со вайаса̄ субхадда,

йам̣ паббаджим̣ ким̣кусала̄нуесӣ;

васса̄ни пан̃н̃а̄са сама̄дхика̄ни,

йато ахам̣ паббаджито субхадда;

н̃а̄йасса дхаммасса падесаваттӣ,

ито бахиддха̄ саман̣опи наттхи’’.

‘‘дутийопи саман̣о наттхи, татийопи саман̣о наттхи, чатуттхопи саман̣о наттхи, сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ехи ан̃н̃ехӣ’’ти. еттха хи падесаваттӣти а̄раддхавипассако адхиппето. тасма̄ сота̄паттимаггасса а̄раддхавипассакам̣ маггат̣т̣хам̣ пхалат̣т̣ханти тайопи екато катва̄ ‘‘саман̣опи наттхӣ’’ти а̄ха, сакада̄га̄мимаггасса а̄раддхавипассакам̣ маггат̣т̣хам̣ пхалат̣т̣ханти тайопи екато катва̄ ‘‘дутийопи саман̣о наттхӣ’’ти а̄ха. итаресупи двӣсу есева найо. ека̄дасамам̣ утта̄наттхамева̄ти.

каммавагго чатуттхо.

(25) 5. а̄паттибхайавагго

1. сан̇гхабхедакасуттаван̣н̣ана̄

243. пан̃чамасса пат̣хаме апи ну там̣, а̄нанда, адхикаран̣анти вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ адхикаран̣ам̣ бхиккхусан̇гхасса уппаджджи, саттха̄ тасса вӯпасантабха̄вам̣ пуччханто евама̄ха. куто там̣, бхантети, бханте, куто кинти кена ка̄ран̣ена там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасамиссатӣти вадати. кевалакаппанти сакалам̣ самантато. сан̇гхабхеда̄йа т̣хитоти сан̇гхена саддхим̣ ва̄даттха̄йа катхитам̣ пат̣икатхентова т̣хито. татра̄йасма̄ти тасмим̣ евам̣ т̣хите а̄йасма̄ ануруддхо. на екава̄чикампи бхан̣итаббам̣ ман̃н̃атӣти ‘‘ма̄, а̄вусо, сан̇гхена саддхим̣ евам̣ авача̄’’ти екавачанампи ваттаббам̣ на ман̃н̃ати. войун̃джатӣти ануйун̃джати ануйогам̣ а̄паджджати. аттхавасети ка̄ран̣авасе. на̄сессантӣти упосатхаппава̄ран̣ам̣ упагантум̣ адатва̄ никкад̣д̣хиссанти. сесам̣ па̄л̣ивасенева ведитаббам̣.

2. а̄паттибхайасуттаван̣н̣ана̄

244. дутийе кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ти пан̃ча сикхан̣д̣аке т̣хапетва̄ кхурена мун̣д̣ам̣ каритва̄. кхарассарена̄ти каккхал̣асаддена. пан̣авена̄ти ваджджхабхерийа̄. тхалат̣т̣хасса̄ти екаманте т̣хитасса. сӣсаччхеджджанти сӣсаччхеда̄рахам̣. йатра хи на̄ма̄ти йам̣ на̄ма. со ватасса̄ханти со вата ахам̣ ассам̣, йам̣ еварӯпам̣ па̄пам̣ на кареййанти аттхо. йатха̄дхаммам̣ пат̣икариссатӣти дхамма̄нурӯпам̣ пат̣икариссати, са̄ман̣ерабхӯмийам̣ т̣хассатӣти аттхо. ка̄л̣аваттхам̣ паридха̄йа̄ти ка̄л̣апилотикам̣ нива̄сетва̄. мосалланти мусала̄бхипа̄та̄рахам̣. йатха̄дхамманти идха а̄паттито вут̣т̣ха̄йа суддханте патит̣т̣хаханто йатха̄дхаммам̣ кароти на̄ма. бхасмапут̣анти чха̄рика̄бхан̣д̣икам̣. га̄райхам̣ бхасмапут̣анти гарахитаббачха̄рика̄пут̣ена маттхаке абхигха̄та̄рахам̣. йатха̄дхамманти идха а̄паттим̣ десенто йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти на̄ма. упаваджджанти упава̄да̄рахам̣. па̄т̣идесанӣйесӯти пат̣идесетаббесу. имина̄ сабба̄пи сеса̄паттийо сан̇гахита̄. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри а̄паттибхайа̄нӣти, бхиккхаве, има̄ни чатта̄ри а̄паттим̣ нисса̄йа уппаджджанакабхайа̄ни на̄ма̄ти.

3. сиккха̄нисам̣сасуттаван̣н̣ана̄

245. татийе сиккха̄ а̄нисам̣са̄ еттха̄ти сиккха̄нисам̣сам̣. пан̃н̃а̄ уттара̄ еттха̄ти пан̃н̃уттарам̣. вимутти са̄ро еттха̄ти вимуттиса̄рам̣. сати а̄дхипатеййа̄ еттха̄ти сата̄дхипатеййам̣. етесам̣ хи сиккха̄дисан̇кха̄та̄нам̣ а̄нисам̣са̄дӣнам̣ аттха̄йа вуссатӣти вуттам̣ хоти. а̄бхисама̄ча̄рика̄ти уттамасама̄ча̄рика̄. ваттавасена пан̃н̃аттасӣлассетам̣ адхивачанам̣. татха̄ татха̄ со тасса̄ сиккха̄йа̄ти татха̄ татха̄ со сиккха̄ка̄мо бхиккху тасмим̣ сиккха̄паде.

а̄дибрахмачарийика̄ти маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄нам̣ чатуннам̣ маха̄сӣла̄наметам̣ адхивачанам̣. саббасоти сабба̄ка̄рена. дхамма̄ти чатусаччадхамма̄. пан̃н̃а̄йа самавеккхита̄ хонтӣти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонти. вимуттийа̄ пхусита̄ хонтӣти арахаттапхалавимуттийа̄ н̃а̄н̣апхассена пхут̣т̣ха̄ хонти. аджджхаттам̣йева сати сӯпат̣т̣хита̄ хотӣти нийакаджджхаттейева сати сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄ хоти. пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти випассана̄пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми. пан̃н̃а̄йа самавеккхисса̄мӣти идха̄пи випассана̄пан̃н̃а̄ адхиппета̄. пхуситам̣ ва̄ дхаммам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти еттха пана маггапан̃н̃а̄ва адхиппета̄.

4. сеййа̄суттаван̣н̣ана̄

246. чатуттхе пета̄ти ка̄лаката̄ вуччанти. утта̄на̄ сентӣти те йебхуййена утта̄нака̄ва сайанти. атха ва̄ петтивисайе ниббатта̄ пета̄ на̄ма, те аппамам̣салохитатта̄ ат̣т̣хисан̇гха̄таджат̣ита̄ екена пассена сайитум̣ на сакконти, утта̄на̄ва сенти. анаттамано хотӣти теджуссадатта̄ сӣхо мигара̄джа̄ две пуримапа̄де екасмим̣, паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи паккхипитва̄ пуримапа̄дапаччхимапа̄данан̇гут̣т̣ха̄нам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ двиннам̣ пуримапа̄да̄нам̣ маттхаке сӣсам̣ т̣хапетва̄ сайати. дивасампи сайитва̄ пабуджджхама̄но на уттасанто пабуджджхати, сӣсам̣ пана уккхипитва̄ пуримапа̄да̄дӣнам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ саче кин̃чи т̣ха̄нам̣ виджахитва̄ т̣хитам̣ хоти, ‘‘найидам̣ туйхам̣ джа̄тийа̄, на сӯрабха̄васса анурӯпа’’нти анаттамано хутва̄ таттхева сайати, на гочара̄йа паккамати. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘анаттамано хотӣ’’ти. авиджахитва̄ т̣хите пана ‘‘туйхам̣ джа̄тийа̄ ча сӯрабха̄васса ча анурӯпамида’’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо ут̣т̣ха̄йа сӣхавиджамбханам̣ виджамбхитва̄ кесарабха̄рам̣ видхунитва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати. тена вуттам̣ – ‘‘аттамано хотӣ’’ти.

5. тхӯпа̄рахасуттаван̣н̣ана̄

247. пан̃чаме ра̄джа̄ чаккаваттӣти еттха касма̄ бхагава̄ ага̄рамаджджхе васитва̄ ка̄лакатасса ран̃н̃о тхӯпакаран̣ам̣ ануджа̄на̄ти, на сӣлавато путхуджджанабхиккхусса̄ти? аначчхарийатта̄. путхуджджанабхиккхӯнан̃хи тхӯпе анун̃н̃а̄йама̄не тамбапан̣н̣идӣпе та̄ва тхӯпа̄нам̣ ока̄со на бхавеййа, татха̄ ан̃н̃есу т̣ха̄несу. тасма̄ ‘‘аначчхарийа̄ те бхависсантӣ’’ти на̄нуджа̄на̄ти. чаккаваттӣ ра̄джа̄ екова ниббаттати, тенасса тхӯпо аччхарийо хоти. путхуджджанасӣлавато пана париниббутабхиккхуно вийа махантампи сакка̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атийева. чхат̣т̣хасаттама̄ни утта̄наттха̄нева.

8. пат̣хамавоха̄расуттаван̣н̣ана̄

250. ат̣т̣хаме анарийавоха̄ра̄ти анарийа̄нам̣ катха̄. сесесупи есева найо.

а̄паттибхайавагго пан̃чамо.

пан̃чамапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.