(13) 3. бхайавагго

1. атта̄нува̄дасуттаван̣н̣ана̄

121. татийасса пат̣хаме атта̄нува̄дабхайанти атта̄нам̣ анувадантасса уппаджджанакабхайам̣. пара̄нува̄дабхайанти парасса анува̄дато уппаджджанакабхайам̣. дан̣д̣абхайанти дваттим̣са каммака̄ран̣а̄ пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. дуггатибхайанти чатта̄ро апа̄йе пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, атта̄нува̄дабхайантиа̄дӣсу атта̄нува̄дабхайам̣ та̄ва паччавеккхантасса аджджхаттам̣ хирӣ самут̣т̣ха̄ти, са̄сса тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ джанети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти. со тасмим̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄ти. пара̄нува̄дабхайам̣ пана паччавеккхантасса бахиддха̄ оттаппам̣ самут̣т̣ха̄ти, тадасса тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ джанети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти. со тасмим̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄ти. дуггатибхайам̣ паччавеккхантасса аджджхаттам̣ хирӣ самут̣т̣ха̄ти, са̄сса тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ джанети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти. со тасмим̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄ти.

2. ӯмибхайасуттаван̣н̣ана̄

122. дутийе удакорохантасса̄ти удакам̣ отарантасса. па̄т̣икан̇кхитабба̄нӣти иччхитабба̄ни. сусука̄бхайанти чан̣д̣амаччхабхайам̣. мукха̄варан̣ам̣ ман̃н̃е каронтӣти мукхапидаханам̣ вийа каронти. одарикаттасса̄ти маходарата̄йа махаггхасабха̄васса. араккхитенева ка̄йена̄тиа̄дӣсу ка̄йадва̄ре тивидхасса сам̣варасса абха̄вато араккхитена ка̄йена. вачӣдва̄ре чатуббидхасса сам̣варасса абха̄вато араккхита̄йа ва̄ча̄йа.

3. пат̣хамана̄на̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄

123. татийе тадасса̄детӣти там̣ джха̄нам̣ сукхасса̄дена асса̄дети. ника̄метӣти паттхети. виттим̣ а̄паджджатӣти тут̣т̣хим̣ а̄паджджати. тададхимуттоти тасмим̣ адхимутто, там̣ ва̄ адхимутто. таббахулавиха̄рӣти тена джха̄нена бахулам̣ вихаранто. сахабйатам̣ упападжджатӣти сахабха̄вам̣ гаччхати, таттха ниббаттатӣти аттхо. каппо а̄йуппама̄н̣анти еттха пат̣хамаджджха̄нам̣ аттхи хӣнам̣, аттхи маджджхимам̣, аттхи пан̣ӣтам̣. таттха хӣнена уппанна̄нам̣ каппасса татийо кот̣т̣ха̄со а̄йуппама̄н̣ам̣, маджджхимена упад̣д̣хакаппо, пан̣ӣтена каппо. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. нирайампи гаччхатӣти нирайагаманӣйасса каммасса аппахӣнатта̄ апара̄парам̣ гаччхати, на анантарамева. тасмим̣йева бхаве паринибба̄йатӣти тасмим̣йева рӯпабхаве т̣хатва̄ паринибба̄йати, на хет̣т̣ха̄ отарати. йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сатӣти йам̣ идам̣ гатийа̄ ча упапаттийа̄ ча сати секхасса арийаса̄вакасса пат̣исандхивасена хет̣т̣ха̄ анотаритва̄ тасмим̣йева рӯпабхаве упари дутийататийа̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ брахмалоке паринибба̄нам̣, путхуджджанасса пана нирайа̄дигаманам̣, идам̣ на̄на̄каран̣анти аттхо.

две каппа̄ти еттха̄пи дутийаджджха̄нам̣ вуттанайенева тивидхам̣ хоти. таттха пан̣ӣтабха̄ванена ниббатта̄нам̣ ат̣т̣хакаппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣, маджджхимена чатта̄ро, хӣнена две. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. чатта̄ро каппа̄ти еттха йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттам̣ ‘‘каппо, две каппа̄’’ти, тампи а̄харитва̄ аттхо ведитаббо. каппоти ча гун̣ассапи на̄мам̣, тасма̄ каппо две каппа̄ чатта̄ро каппа̄ти айаметтха аттхо дат̣т̣хаббо. идам̣ вуттам̣ хоти – йо пат̣хамам̣ вутто каппо, со две ва̄ре ган̣етва̄ екена гун̣ена две каппа̄ хонти, дутийена чатта̄ро, пуна те чатта̄ро каппа̄ти имехи чатӯхи гун̣ехи гун̣ита̄ екена гун̣ена ат̣т̣ха хонти, дутийена сол̣аса, татийена дваттим̣са, чатуттхена чатусат̣т̣хӣти. евамидха пан̣ӣтаджджха̄навасена чатусат̣т̣хи каппа̄ гахита̄ти ведитабба̄. пан̃ча каппасата̄нӣти идам̣ пан̣ӣтассева упапаттиджджха̄насса васена вуттам̣. вехаппхалесу ва̄ пат̣хамаджджха̄набхӯмиа̄дӣсу вийа тин̣н̣ам̣ брахмалока̄нам̣ абха̄вато еттакамева а̄йуппама̄н̣ам̣. тасма̄ евам̣ вуттам̣.

4. дутийана̄на̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄

124. чатуттхе рӯпамева рӯпагатам̣. сесападесупи есева найо. аниччатотиа̄дӣсу хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччато, а̄ба̄дхат̣т̣хена рогато, анто падуссанат̣т̣хена ган̣д̣ато, анупавит̣т̣хат̣т̣хена саллато, садуккхат̣т̣хена агхато, сампӣл̣анат̣т̣хена а̄ба̄дхато, авидхеййат̣т̣хена парато, палуджджанат̣т̣хена палокато, ниссаттат̣т̣хена сун̃н̃ато, авасаваттанат̣т̣хена анаттато. еттха ча ‘‘аниччато палокато’’ти двӣхи падехи аниччалаккхан̣ам̣ катхитам̣, ‘‘сун̃н̃ато анаттато’’ти двӣхи анатталаккхан̣ам̣, сесехи дуккхалаккхан̣ам̣ катхитанти ведитаббам̣. саманупассатӣти н̃а̄н̣ена пассати. евам̣ пан̃чаккхандхе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пассанто тайо магге тӣн̣и пхала̄ни саччхикароти. суддха̄ва̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣти таттха т̣хито чатуттхаджджха̄нам̣ бха̄ветва̄ упападжджати.

5-6. метта̄суттадвайаван̣н̣ана̄

125-126. пан̃чаме пат̣хамаджджха̄навасена метта̄, дутийа̄дивасена карун̣а̄дайо дассита̄. чхат̣т̣хам̣ чатуттхе вуттанайенева ведитаббам̣.

7. пат̣хамататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄

127. саттаме па̄тубха̄ва̄ти па̄тубха̄вена. куччхим̣ оккаматӣти еттха куччхим̣ окканто хотӣти аттхо. окканте хи тасмим̣ евам̣ хоти, на оккамама̄не. аппама̄н̣оти вуд̣д̣хиппама̄н̣о, випулоти аттхо. ул̣а̄роти тассева вевачанам̣. дева̄нам̣ дева̄нубха̄ванти еттха дева̄нам̣ айама̄нубха̄во – ниваттхаваттхасса пабха̄ два̄даса йоджана̄ни пхарати, татха̄ сарӣрасса, татха̄ вима̄насса, там̣ атиккамитва̄ти аттхо. локантарика̄ти тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ чаккава̄л̣а̄нам̣ антара̄ екеко локантарико хоти, тин̣н̣ам̣ сакат̣ачакка̄нам̣ патта̄нам̣ ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хачча т̣хапита̄нам̣ маджджхе ока̄со вийа. со пана локантариканирайо парима̄н̣ато ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣о хоти. агха̄ти ниччавиват̣а̄. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄. андхака̄ра̄ти тамабхӯта̄. андхака̄ратимиса̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ато андхабха̄вакаран̣атимиса̄йа саманна̄гата̄. таттха кира чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати. евам̣махиддхика̄нанти чандимасӯрийа̄ кира екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йанти, евам̣махиддхика̄. екека̄йа диса̄йа нава нава йоджанасатасахасса̄ни андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локам̣ дассенти, евам̣маха̄нубха̄ва̄. а̄бха̄ на̄нубхонтӣти пабха̄ наппахонти. те кира чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена чаранти чаккава̄л̣апаббатан̃ча атиккамитва̄ локантаранирайа̄. тасма̄ тесам̣ таттха а̄бха̄ наппахонти.

йепи таттха сатта̄ти йепи тасмим̣ локантарамаха̄нирайе сатта̄ упапанна̄. ким̣ пана каммам̣ катва̄ таттха уппаджджантӣти? бха̄рийам̣ да̄рун̣ам̣ ма̄та̄питӯнам̣ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃ча упари апара̄дхам̣, ан̃н̃ан̃ча дивасе дивасе па̄н̣авадха̄диса̄хасикакаммам̣ катва̄ уппаджджанти тамбапан̣н̣идӣпе абхайачорана̄гачора̄дайо вийа. тесам̣ аттабха̄во тига̄вутико хоти, ваггулӣнам̣ вийа дӣгханакха̄ хонти. те руккхе ваггулийо вийа накхехи чаккава̄л̣апаббатапа̄де лагганти. йада̄ сам̣саппанта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄сагата̄ хонти, атха ‘‘бхаккхо но ладдхо’’ти ман̃н̃ама̄на̄ таттха бйа̄ват̣а̄ випариваттитва̄ локасандха̄ракаудаке патанти, ва̄те пахарантепи мадхукапхала̄ни вийа чхиджджитва̄ удаке патанти, патитаматта̄ва аччантакха̄ре удаке пит̣т̣хапин̣д̣и вийа вилӣйанти. ан̃н̃епи кира бхо санти сатта̄ти бхо йатха̄ майам̣ маха̄дуккхам̣ анубхава̄ма, евам̣ ан̃н̃епи кира сатта̄ идам̣ дуккхам̣ анубхаванаттха̄йа идхӯпапанна̄ти там̣дивасам̣ пассанти. айам̣ пана обха̄со екайа̄гупа̄наматтампи на тит̣т̣хати. йа̄вата̄ нидда̄йитва̄ пабуддхо а̄рамман̣ам̣ вибха̄вети, таттакам̣ ка̄лам̣ хоти. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана ‘‘аччхара̄сан̇гха̄таматтамева виджджуобха̄со вийа ниччхаритва̄ ким̣ иданти бхан̣анта̄нам̣йева антарадха̄йатӣ’’ти ваданти.

8. дутийататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄

128. ат̣т̣хаме тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи аллӣйитаббат̣т̣хена а̄лайоти пан̃ча ка̄магун̣а̄, сакаламева ва̄ ват̣т̣ам̣. а̄раманти еттха̄ти а̄ра̄мо, а̄лайо а̄ра̄мо етисса̄ти а̄лайа̄ра̄ма̄. а̄лайе рата̄ти а̄лайарата̄. а̄лайе саммудита̄ти а̄лайасаммудита̄. ана̄лайе дхаммети а̄лайапат̣ипаккхе виват̣т̣ӯпаниссите арийадхамме. суссӯсатӣти сотука̄мо хоти. сотам̣ одахатӣти сотам̣ т̣хапети. ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапетӣти а̄джа̄нанаттха̄йа читтам̣ паччупат̣т̣хапети. ма̄ноти ман̃н̃ана̄, ман̃н̃итаббат̣т̣хена ва̄ сакалам̣ ват̣т̣амева. ма̄навинайе дхаммети ма̄навинайадхамме. упасамапат̣ипаккхо анупасамо, анупасантат̣т̣хена ва̄ ват̣т̣амева анупасамо на̄ма. опасамикети упасамакаре виват̣т̣ӯпаниссите. авиджджа̄йа гата̄ саманна̄гата̄ти авиджджа̄гата̄. авиджджан̣д̣акосена парийонаддхатта̄ ан̣д̣ам̣ вийа бхӯта̄ти ан̣д̣абхӯта̄. самантато онаддха̄ти парийонаддха̄. авиджджа̄винайети авиджджа̄винайо вуччати арахаттам̣, там̣ниссите дхамме десийама̄нети аттхо. ити имасмим̣ сутте чатӯсу т̣ха̄несу ват̣т̣ам̣, чатӯсу виват̣т̣ам̣ катхитам̣.

9. а̄нандааччхарийасуттаван̣н̣ана̄

129. наваме бхиккхупариса̄ а̄нандам̣ дассана̄йа̄ти йе бхагавантам̣ пасситука̄ма̄ тхерам̣ упасан̇каманти, йе ва̄ ‘‘а̄йасма̄ кира̄нандо самантапа̄са̄дико абхирӯпо дассанӣйо бахуссуто сан̇гхасобхано’’ти тхерасса гун̣е сутва̄ а̄гаччханти, те сандха̄йа ‘‘бхиккхупариса̄ а̄нандам̣ дассана̄йа упасан̇каматӣ’’ти вуттам̣. еса найо саббаттха. аттамана̄ти ‘‘саванена но дассанам̣ саметӣ’’ти сакамана̄ тут̣т̣хачитта̄. дхамманти ‘‘каччи, а̄вусо, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи йонисоманасика̄ракаммам̣ каротха, а̄чарийупаджджха̄йаваттам̣ пӯретха̄’’ти еварӯпам̣ пат̣исантха̄радхаммам̣. таттха бхиккхунӣсу ‘‘каччи, бхагинийо, ат̣т̣ха гарудхамме сама̄да̄йа ваттатха̄’’ти идампи на̄на̄каран̣ам̣ хоти. упа̄сакесу ‘‘сва̄гатам̣, упа̄сака, на те кин̃чи сӣсам̣ ва̄ ан̇гам̣ ва̄ руджджати, арога̄ те путтабха̄таро’’ти на евам̣ пат̣исантха̄рам̣ кароти, евам̣ пана кароти – ‘‘катхам̣, упа̄сака̄, тӣн̣и саран̣а̄ни пан̃ча сӣла̄ни раккхатха, ма̄сасса ат̣т̣ха упосатхе каротха, ма̄та̄питӯнам̣ упат̣т̣ха̄наваттам̣ пӯретха, дхаммикасаман̣абра̄хман̣е пат̣иджаггатха̄’’ти. упа̄сика̄супи есева найо.

10. чаккаваттиаччхарийасуттаван̣н̣ана̄

130. дасаме кхаттийапариса̄ти абхиситта̄ анабхиситта̄ ча кхаттийа̄. те хи кира ‘‘ра̄джа̄ чаккаваттӣ на̄ма абхирӯпо па̄са̄дико хоти, а̄ка̄сена вичаранто раджджам̣ ануса̄сати, дхаммико дхаммара̄джа̄’’ти тасса гун̣акатхам̣ сутва̄ саванена дассанамхи саменте аттамана̄ хонти. бха̄сатӣти ‘‘катхам̣, та̄та̄, ра̄джадхаммам̣ пӯретха, павен̣им̣ раккхатха̄’’ти пат̣исантха̄рам̣ кароти. бра̄хман̣есу пана ‘‘катхан̃ча, а̄чарийа̄, манте ва̄четха, антева̄сика̄ манте ган̣ханти, даккхин̣ам̣ ва̄ ваттха̄ни ва̄ сӣлам̣ ва̄ лабхатха̄’’ти евам̣ пат̣исантха̄рам̣ кароти. гахапатӣсу ‘‘катхам̣, та̄та̄, на во ра̄джакулато дан̣д̣ена ва̄ бандханена ва̄ пӣл̣а̄ аттхи, самма̄ дево дха̄рам̣ ануппавеччхати, сасса̄ни сампаджджантӣ’’ти евам̣ пат̣исантха̄рам̣ кароти. саман̣есу ‘‘катхам̣, бханте, каччи паббаджитапариккха̄ра̄ сулабха̄, саман̣адхамме наппамаджджатха̄’’ти евам̣ пат̣исантха̄рам̣ каротӣти.

бхайавагго татийо.