3. татийапан̣н̣а̄сакам̣

(11) 1. вала̄хакавагго

1-2. вала̄хакасуттадвайаван̣н̣ана̄

101-2. татийапан̣н̣а̄сакасса пат̣хаме вала̄хака̄ти мегха̄. бха̄сита̄ хоти но катта̄ти ‘‘идан̃чидан̃ча карисса̄мӣ’’ти кевалам̣ бха̄сатийева, на кароти. катта̄ хоти но бха̄сита̄ти акатхетва̄ва ‘‘идан̃чидан̃ча майа̄ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти катта̄ хоти. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. дутийам̣ утта̄наттхамева.

3. кумбхасуттаван̣н̣ана̄

103. татийе кумбха̄ти гхат̣а̄. туччхо пихитоти риттако пихитамукхо. пӯро виват̣оти удакапун̣н̣о апа̄рутамукхо. сесадвайепи есева найо.

4. удакарахадасуттаван̣н̣ана̄

104. чатуттхе утта̄но гамбхӣробха̄сотиа̄дӣсу пура̄н̣апан̣н̣арасасамбхиннаван̣н̣о ка̄л̣аудако гамбхӣробха̄со на̄ма, аччхавиппасаннаман̣иван̣н̣аудако утта̄нобха̄со на̄ма.

5-6. амбасуттаван̣н̣ана̄

105-6. пан̃чаме а̄мам̣ паккаван̣н̣ӣти а̄макам̣ хутва̄ олокента̄нам̣ паккасадисам̣ кха̄йати. евам̣ саббапада̄ни дат̣т̣хабба̄ни. чхат̣т̣хам̣ утта̄наттхамева.

7. мӯсикасуттаван̣н̣ана̄

107. саттаме йо а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣ати, на ча таттха васати, со га̄дхам̣ катта̄ но васита̄ти вуччати. кханта̄типи па̄т̣хо. имина̄ найена саббапада̄ни ведитабба̄ни.

8. балӣбаддасуттаван̣н̣ана̄

108. ат̣т̣хаме йо аттано гоган̣ам̣ маддати, на парагоган̣ам̣, айам̣ сагавачан̣д̣о но парагавачан̣д̣оти евам̣ саббапада̄ни ведитабба̄ни. уббеджета̄ хотӣти гхат̣т̣етва̄ виджджхитва̄ уббегапаттам̣ кароти.

9. руккхасуттаван̣н̣ана̄

109. наваме пхеггу пхеггупарива̄роти нисса̄ро пхеггуруккхо пхеггуруккхехева паривуто. са̄рапарива̄роти кхадира̄дӣхи са̄раруккхехева паривуто. еса найо саббаттха.

10. а̄сӣвисасуттаван̣н̣ана̄

110. дасаме а̄гатависо на гхорависоти йасса висам̣ а̄гаччхати, гхорам̣ пана на хоти, чирака̄лам̣ на пӣл̣ети. сесападесупи есева найоти.

вала̄хакавагго пат̣хамо.

(12) 2. кесивагго

1. кесисуттаван̣н̣ана̄

111. дутийасса пат̣хаме кесӣти тасса на̄мам̣. ассадамме са̄ретӣти ассадаммаса̄ратхи. сан̣хенапи винетӣтиа̄дӣсу тасса ануччхавикам̣ сакка̄рам̣ катва̄ субходжанам̣ бходжетва̄ мадхурапа̄нам̣ па̄йетва̄ мудувачанена самуда̄чаритва̄ даменто сан̣хена дамети на̄ма, джа̄н̣убандханамукхабандхана̄дӣхи чева патодавиджджханакаса̄бхигха̄тапхарусавачанехи ча даменто пхарусена дамети на̄ма, ка̄лена ка̄лам̣ тадубхайам̣ каронто сан̣хапхарусена дамети на̄ма.

2. джавасуттаван̣н̣ана̄

112. дутийе аджджавена̄ти уджукабха̄вена. джавена̄ти падавегена. кхантийа̄ти адхива̄санаккхантийа̄. сораччена̄ти сучибха̄васӣлена. пуггалагун̣ан̇гесу джавена̄ти н̃а̄н̣аджавена. сесаметтха утта̄наттхамева.

3. патодасуттаван̣н̣ана̄

113. татийе патодаччха̄йанти виджджханаттхам̣ уккхиттасса патодасса чха̄йам̣. сам̣виджджатӣти ‘‘джаво ме гахетаббо’’ти саллаккхан̣авасена сам̣виджджати. сам̣вегам̣ а̄паджджатӣти сам̣вегам̣ пат̣ипаджджати ломаведхавиддхоти ломакӯпе патодаведхена виддхаматто. чаммаведхавиддхоти чхавичаммам̣ чхиндантена патодаведхена виддхо. ат̣т̣хиведхавиддхоти ат̣т̣хим̣ бхиндантена ведхена виддхо. ка̄йена̄ти на̄мака̄йена. парамасаччанти нибба̄нам̣. саччхикаротӣти пассати. пан̃н̃а̄йа̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа.

4. на̄гасуттаван̣н̣ана̄

114. чатуттхе ат̣т̣хим̣ катва̄ти ат̣т̣хико хутва̄. тин̣аванинна̄дасадда̄нанти еттха тин̣авоти д̣ин̣д̣имо, нинна̄дасаддоти саббесампи екатомиссито маха̄саддо. д̣ам̣са̄дӣсу д̣ам̣са̄ти пин̇галамаккхика̄, макаса̄ макаса̄ва. кхиппан̃н̃ева ганта̄ хотӣти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассана̄ни пӯретва̄ сӣгхамева ганта̄ хоти.

5. т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

115. пан̃чаме т̣ха̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. анаттха̄йа сам̣ваттатӣти ахита̄йа авад̣д̣хийа̄ сам̣ваттати. еттха ча пат̣хамам̣ опа̄таккхан̣анамаччхабандханасандхиччхедана̄дибхедам̣ садуккхам̣ савигха̄там̣ па̄пакаммам̣ ведитаббам̣, дутийам̣ самаджӣвика̄нам̣ гихӣнам̣ пуппхаччхад̣д̣ака̄дикаммам̣ судха̄кот̣т̣ана-гехаччха̄данаасучит̣т̣ха̄насаммаджджана̄дикамман̃ча ведитаббам̣, татийам̣ сура̄па̄нагандхавилепанама̄ла̄пил̣андхана̄дикамман̃чева асса̄давасена паваттам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дикамман̃ча ведитаббам̣, чатуттхам̣ дхаммассаванаттха̄йа гаманака̄ле суддхаваттхаччха̄дана-ма̄ла̄гандха̄дӣнам̣ а̄да̄йа гаманам̣ четийаванданам̣ бодхиванданам̣ мадхурадхаммакатха̄саванам̣ пан̃часӣласама̄да̄нанти евама̄дӣсу соманассасампайуттам̣ кусалакаммам̣ ведитаббам̣. пурисатха̄мети пурисасса н̃а̄н̣атха̄масмим̣. сесадвайепи есева найо.

6. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄

116. чхат̣т̣хе йато кхоти йада̄ кхо. сампара̄йикасса̄ти десана̄маттаметам̣, кхӣн̣а̄саво пана нева сампара̄йикасса, на дит̣т̣хадхаммикасса маран̣асса бха̄йати. сова идха адхиппето. кечи пана ‘‘самма̄дит̣т̣хи бха̄вита̄ти вачанато сота̄паннам̣ а̄дим̣ катва̄ саббепи арийа̄ адхиппета̄’’ти ваданти.

7. а̄раккхасуттаван̣н̣ана̄

117. саттаме аттарӯпена̄ти аттано анурӯпена ануччхавикена, хитака̄мена̄ти аттхо. раджанӣйесӯти ра̄гасса паччайабхӯтесу. дхаммесӯти сабха̄весу, ит̣т̣ха̄рамман̣есӯти аттхо. евам̣ саббаттха найо ведитаббо. на раджджатӣти дит̣т̣хивасена на раджджати. сесападесупи есева найо. на ча пана саман̣авачанахетупи гаччхатӣти саман̣а̄нам̣ парава̄дӣнам̣ вачанахетупи аттано дит̣т̣хим̣ паха̄йа тесам̣ дит̣т̣хивасена на гаччхатӣти аттхо. идха̄пи кхӣн̣а̄савова адхиппето.

8-10. сам̣веджанӣйа̄дисуттаттайаван̣н̣ана̄

118-120. ат̣т̣хаме дассанӣйа̄нӣти пасситаббайуттака̄ни. сам̣веджанӣйа̄нӣти сам̣вегаджанака̄ни. наваме джа̄тибхайанти джа̄тим̣ а̄раббха уппаджджанакабхайам̣. сесападесупи есева найо. дасаме аггибхайанти аггим̣ пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. сесападесупи есева найо.

кесивагго дутийо.

(13) 3. бхайавагго

1. атта̄нува̄дасуттаван̣н̣ана̄

121. татийасса пат̣хаме атта̄нува̄дабхайанти атта̄нам̣ анувадантасса уппаджджанакабхайам̣. пара̄нува̄дабхайанти парасса анува̄дато уппаджджанакабхайам̣. дан̣д̣абхайанти дваттим̣са каммака̄ран̣а̄ пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. дуггатибхайанти чатта̄ро апа̄йе пат̣ичча уппаджджанакабхайам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, атта̄нува̄дабхайантиа̄дӣсу атта̄нува̄дабхайам̣ та̄ва паччавеккхантасса аджджхаттам̣ хирӣ самут̣т̣ха̄ти, са̄сса тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ джанети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти. со тасмим̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄ти. пара̄нува̄дабхайам̣ пана паччавеккхантасса бахиддха̄ оттаппам̣ самут̣т̣ха̄ти, тадасса тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ джанети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти. со тасмим̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄ти. дуггатибхайам̣ паччавеккхантасса аджджхаттам̣ хирӣ самут̣т̣ха̄ти, са̄сса тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ джанети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти. со тасмим̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄ти.

2. ӯмибхайасуттаван̣н̣ана̄

122. дутийе удакорохантасса̄ти удакам̣ отарантасса. па̄т̣икан̇кхитабба̄нӣти иччхитабба̄ни. сусука̄бхайанти чан̣д̣амаччхабхайам̣. мукха̄варан̣ам̣ ман̃н̃е каронтӣти мукхапидаханам̣ вийа каронти. одарикаттасса̄ти маходарата̄йа махаггхасабха̄васса. араккхитенева ка̄йена̄тиа̄дӣсу ка̄йадва̄ре тивидхасса сам̣варасса абха̄вато араккхитена ка̄йена. вачӣдва̄ре чатуббидхасса сам̣варасса абха̄вато араккхита̄йа ва̄ча̄йа.

3. пат̣хамана̄на̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄

123. татийе тадасса̄детӣти там̣ джха̄нам̣ сукхасса̄дена асса̄дети. ника̄метӣти паттхети. виттим̣ а̄паджджатӣти тут̣т̣хим̣ а̄паджджати. тададхимуттоти тасмим̣ адхимутто, там̣ ва̄ адхимутто. таббахулавиха̄рӣти тена джха̄нена бахулам̣ вихаранто. сахабйатам̣ упападжджатӣти сахабха̄вам̣ гаччхати, таттха ниббаттатӣти аттхо. каппо а̄йуппама̄н̣анти еттха пат̣хамаджджха̄нам̣ аттхи хӣнам̣, аттхи маджджхимам̣, аттхи пан̣ӣтам̣. таттха хӣнена уппанна̄нам̣ каппасса татийо кот̣т̣ха̄со а̄йуппама̄н̣ам̣, маджджхимена упад̣д̣хакаппо, пан̣ӣтена каппо. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. нирайампи гаччхатӣти нирайагаманӣйасса каммасса аппахӣнатта̄ апара̄парам̣ гаччхати, на анантарамева. тасмим̣йева бхаве паринибба̄йатӣти тасмим̣йева рӯпабхаве т̣хатва̄ паринибба̄йати, на хет̣т̣ха̄ отарати. йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сатӣти йам̣ идам̣ гатийа̄ ча упапаттийа̄ ча сати секхасса арийаса̄вакасса пат̣исандхивасена хет̣т̣ха̄ анотаритва̄ тасмим̣йева рӯпабхаве упари дутийататийа̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ брахмалоке паринибба̄нам̣, путхуджджанасса пана нирайа̄дигаманам̣, идам̣ на̄на̄каран̣анти аттхо.

две каппа̄ти еттха̄пи дутийаджджха̄нам̣ вуттанайенева тивидхам̣ хоти. таттха пан̣ӣтабха̄ванена ниббатта̄нам̣ ат̣т̣хакаппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣, маджджхимена чатта̄ро, хӣнена две. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. чатта̄ро каппа̄ти еттха йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттам̣ ‘‘каппо, две каппа̄’’ти, тампи а̄харитва̄ аттхо ведитаббо. каппоти ча гун̣ассапи на̄мам̣, тасма̄ каппо две каппа̄ чатта̄ро каппа̄ти айаметтха аттхо дат̣т̣хаббо. идам̣ вуттам̣ хоти – йо пат̣хамам̣ вутто каппо, со две ва̄ре ган̣етва̄ екена гун̣ена две каппа̄ хонти, дутийена чатта̄ро, пуна те чатта̄ро каппа̄ти имехи чатӯхи гун̣ехи гун̣ита̄ екена гун̣ена ат̣т̣ха хонти, дутийена сол̣аса, татийена дваттим̣са, чатуттхена чатусат̣т̣хӣти. евамидха пан̣ӣтаджджха̄навасена чатусат̣т̣хи каппа̄ гахита̄ти ведитабба̄. пан̃ча каппасата̄нӣти идам̣ пан̣ӣтассева упапаттиджджха̄насса васена вуттам̣. вехаппхалесу ва̄ пат̣хамаджджха̄набхӯмиа̄дӣсу вийа тин̣н̣ам̣ брахмалока̄нам̣ абха̄вато еттакамева а̄йуппама̄н̣ам̣. тасма̄ евам̣ вуттам̣.

4. дутийана̄на̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄

124. чатуттхе рӯпамева рӯпагатам̣. сесападесупи есева найо. аниччатотиа̄дӣсу хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччато, а̄ба̄дхат̣т̣хена рогато, анто падуссанат̣т̣хена ган̣д̣ато, анупавит̣т̣хат̣т̣хена саллато, садуккхат̣т̣хена агхато, сампӣл̣анат̣т̣хена а̄ба̄дхато, авидхеййат̣т̣хена парато, палуджджанат̣т̣хена палокато, ниссаттат̣т̣хена сун̃н̃ато, авасаваттанат̣т̣хена анаттато. еттха ча ‘‘аниччато палокато’’ти двӣхи падехи аниччалаккхан̣ам̣ катхитам̣, ‘‘сун̃н̃ато анаттато’’ти двӣхи анатталаккхан̣ам̣, сесехи дуккхалаккхан̣ам̣ катхитанти ведитаббам̣. саманупассатӣти н̃а̄н̣ена пассати. евам̣ пан̃чаккхандхе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пассанто тайо магге тӣн̣и пхала̄ни саччхикароти. суддха̄ва̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣти таттха т̣хито чатуттхаджджха̄нам̣ бха̄ветва̄ упападжджати.

5-6. метта̄суттадвайаван̣н̣ана̄

125-126. пан̃чаме пат̣хамаджджха̄навасена метта̄, дутийа̄дивасена карун̣а̄дайо дассита̄. чхат̣т̣хам̣ чатуттхе вуттанайенева ведитаббам̣.

7. пат̣хамататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄

127. саттаме па̄тубха̄ва̄ти па̄тубха̄вена. куччхим̣ оккаматӣти еттха куччхим̣ окканто хотӣти аттхо. окканте хи тасмим̣ евам̣ хоти, на оккамама̄не. аппама̄н̣оти вуд̣д̣хиппама̄н̣о, випулоти аттхо. ул̣а̄роти тассева вевачанам̣. дева̄нам̣ дева̄нубха̄ванти еттха дева̄нам̣ айама̄нубха̄во – ниваттхаваттхасса пабха̄ два̄даса йоджана̄ни пхарати, татха̄ сарӣрасса, татха̄ вима̄насса, там̣ атиккамитва̄ти аттхо. локантарика̄ти тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ чаккава̄л̣а̄нам̣ антара̄ екеко локантарико хоти, тин̣н̣ам̣ сакат̣ачакка̄нам̣ патта̄нам̣ ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хачча т̣хапита̄нам̣ маджджхе ока̄со вийа. со пана локантариканирайо парима̄н̣ато ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣о хоти. агха̄ти ниччавиват̣а̄. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄. андхака̄ра̄ти тамабхӯта̄. андхака̄ратимиса̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ато андхабха̄вакаран̣атимиса̄йа саманна̄гата̄. таттха кира чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати. евам̣махиддхика̄нанти чандимасӯрийа̄ кира екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йанти, евам̣махиддхика̄. екека̄йа диса̄йа нава нава йоджанасатасахасса̄ни андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локам̣ дассенти, евам̣маха̄нубха̄ва̄. а̄бха̄ на̄нубхонтӣти пабха̄ наппахонти. те кира чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена чаранти чаккава̄л̣апаббатан̃ча атиккамитва̄ локантаранирайа̄. тасма̄ тесам̣ таттха а̄бха̄ наппахонти.

йепи таттха сатта̄ти йепи тасмим̣ локантарамаха̄нирайе сатта̄ упапанна̄. ким̣ пана каммам̣ катва̄ таттха уппаджджантӣти? бха̄рийам̣ да̄рун̣ам̣ ма̄та̄питӯнам̣ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃ча упари апара̄дхам̣, ан̃н̃ан̃ча дивасе дивасе па̄н̣авадха̄диса̄хасикакаммам̣ катва̄ уппаджджанти тамбапан̣н̣идӣпе абхайачорана̄гачора̄дайо вийа. тесам̣ аттабха̄во тига̄вутико хоти, ваггулӣнам̣ вийа дӣгханакха̄ хонти. те руккхе ваггулийо вийа накхехи чаккава̄л̣апаббатапа̄де лагганти. йада̄ сам̣саппанта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄сагата̄ хонти, атха ‘‘бхаккхо но ладдхо’’ти ман̃н̃ама̄на̄ таттха бйа̄ват̣а̄ випариваттитва̄ локасандха̄ракаудаке патанти, ва̄те пахарантепи мадхукапхала̄ни вийа чхиджджитва̄ удаке патанти, патитаматта̄ва аччантакха̄ре удаке пит̣т̣хапин̣д̣и вийа вилӣйанти. ан̃н̃епи кира бхо санти сатта̄ти бхо йатха̄ майам̣ маха̄дуккхам̣ анубхава̄ма, евам̣ ан̃н̃епи кира сатта̄ идам̣ дуккхам̣ анубхаванаттха̄йа идхӯпапанна̄ти там̣дивасам̣ пассанти. айам̣ пана обха̄со екайа̄гупа̄наматтампи на тит̣т̣хати. йа̄вата̄ нидда̄йитва̄ пабуддхо а̄рамман̣ам̣ вибха̄вети, таттакам̣ ка̄лам̣ хоти. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана ‘‘аччхара̄сан̇гха̄таматтамева виджджуобха̄со вийа ниччхаритва̄ ким̣ иданти бхан̣анта̄нам̣йева антарадха̄йатӣ’’ти ваданти.

8. дутийататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄

128. ат̣т̣хаме тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи аллӣйитаббат̣т̣хена а̄лайоти пан̃ча ка̄магун̣а̄, сакаламева ва̄ ват̣т̣ам̣. а̄раманти еттха̄ти а̄ра̄мо, а̄лайо а̄ра̄мо етисса̄ти а̄лайа̄ра̄ма̄. а̄лайе рата̄ти а̄лайарата̄. а̄лайе саммудита̄ти а̄лайасаммудита̄. ана̄лайе дхаммети а̄лайапат̣ипаккхе виват̣т̣ӯпаниссите арийадхамме. суссӯсатӣти сотука̄мо хоти. сотам̣ одахатӣти сотам̣ т̣хапети. ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапетӣти а̄джа̄нанаттха̄йа читтам̣ паччупат̣т̣хапети. ма̄ноти ман̃н̃ана̄, ман̃н̃итаббат̣т̣хена ва̄ сакалам̣ ват̣т̣амева. ма̄навинайе дхаммети ма̄навинайадхамме. упасамапат̣ипаккхо анупасамо, анупасантат̣т̣хена ва̄ ват̣т̣амева анупасамо на̄ма. опасамикети упасамакаре виват̣т̣ӯпаниссите. авиджджа̄йа гата̄ саманна̄гата̄ти авиджджа̄гата̄. авиджджан̣д̣акосена парийонаддхатта̄ ан̣д̣ам̣ вийа бхӯта̄ти ан̣д̣абхӯта̄. самантато онаддха̄ти парийонаддха̄. авиджджа̄винайети авиджджа̄винайо вуччати арахаттам̣, там̣ниссите дхамме десийама̄нети аттхо. ити имасмим̣ сутте чатӯсу т̣ха̄несу ват̣т̣ам̣, чатӯсу виват̣т̣ам̣ катхитам̣.

9. а̄нандааччхарийасуттаван̣н̣ана̄

129. наваме бхиккхупариса̄ а̄нандам̣ дассана̄йа̄ти йе бхагавантам̣ пасситука̄ма̄ тхерам̣ упасан̇каманти, йе ва̄ ‘‘а̄йасма̄ кира̄нандо самантапа̄са̄дико абхирӯпо дассанӣйо бахуссуто сан̇гхасобхано’’ти тхерасса гун̣е сутва̄ а̄гаччханти, те сандха̄йа ‘‘бхиккхупариса̄ а̄нандам̣ дассана̄йа упасан̇каматӣ’’ти вуттам̣. еса найо саббаттха. аттамана̄ти ‘‘саванена но дассанам̣ саметӣ’’ти сакамана̄ тут̣т̣хачитта̄. дхамманти ‘‘каччи, а̄вусо, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи йонисоманасика̄ракаммам̣ каротха, а̄чарийупаджджха̄йаваттам̣ пӯретха̄’’ти еварӯпам̣ пат̣исантха̄радхаммам̣. таттха бхиккхунӣсу ‘‘каччи, бхагинийо, ат̣т̣ха гарудхамме сама̄да̄йа ваттатха̄’’ти идампи на̄на̄каран̣ам̣ хоти. упа̄сакесу ‘‘сва̄гатам̣, упа̄сака, на те кин̃чи сӣсам̣ ва̄ ан̇гам̣ ва̄ руджджати, арога̄ те путтабха̄таро’’ти на евам̣ пат̣исантха̄рам̣ кароти, евам̣ пана кароти – ‘‘катхам̣, упа̄сака̄, тӣн̣и саран̣а̄ни пан̃ча сӣла̄ни раккхатха, ма̄сасса ат̣т̣ха упосатхе каротха, ма̄та̄питӯнам̣ упат̣т̣ха̄наваттам̣ пӯретха, дхаммикасаман̣абра̄хман̣е пат̣иджаггатха̄’’ти. упа̄сика̄супи есева найо.

10. чаккаваттиаччхарийасуттаван̣н̣ана̄

130. дасаме кхаттийапариса̄ти абхиситта̄ анабхиситта̄ ча кхаттийа̄. те хи кира ‘‘ра̄джа̄ чаккаваттӣ на̄ма абхирӯпо па̄са̄дико хоти, а̄ка̄сена вичаранто раджджам̣ ануса̄сати, дхаммико дхаммара̄джа̄’’ти тасса гун̣акатхам̣ сутва̄ саванена дассанамхи саменте аттамана̄ хонти. бха̄сатӣти ‘‘катхам̣, та̄та̄, ра̄джадхаммам̣ пӯретха, павен̣им̣ раккхатха̄’’ти пат̣исантха̄рам̣ кароти. бра̄хман̣есу пана ‘‘катхан̃ча, а̄чарийа̄, манте ва̄четха, антева̄сика̄ манте ган̣ханти, даккхин̣ам̣ ва̄ ваттха̄ни ва̄ сӣлам̣ ва̄ лабхатха̄’’ти евам̣ пат̣исантха̄рам̣ кароти. гахапатӣсу ‘‘катхам̣, та̄та̄, на во ра̄джакулато дан̣д̣ена ва̄ бандханена ва̄ пӣл̣а̄ аттхи, самма̄ дево дха̄рам̣ ануппавеччхати, сасса̄ни сампаджджантӣ’’ти евам̣ пат̣исантха̄рам̣ кароти. саман̣есу ‘‘катхам̣, бханте, каччи паббаджитапариккха̄ра̄ сулабха̄, саман̣адхамме наппамаджджатха̄’’ти евам̣ пат̣исантха̄рам̣ каротӣти.

бхайавагго татийо.

(14) 4. пуггалавагго

1. сам̣йоджанасуттаван̣н̣ана̄

131. чатуттхасса пат̣хаме упапаттипат̣ила̄бхийа̄нӣти йехи анантара̄ упапаттим̣ пат̣илабхати. бхавапат̣ила̄бхийа̄нӣти упапаттибхавасса пат̣ила̄бха̄йа паччайа̄ни. сакада̄га̄мисса̄ти идам̣ аппахӣнасам̣йоджанесу арийесу уттамакот̣ийа̄ гахитам̣. йасма̄ пана антара̄паринибба̄йисса антара̄ упапатти наттхи, йам̣ пана со таттха джха̄нам̣ сама̄паджджати, там̣ кусалатта̄ ‘‘упапаттибхавасса паччайо’’ тева сан̇кхйам̣ гаччхати. тасма̄сса ‘‘упапаттипат̣ила̄бхийа̄ни сам̣йоджана̄ни пахӣна̄ни, бхавапат̣ила̄бхийа̄ни сам̣йоджана̄ни аппахӣна̄нӣ’’ти вуттам̣. орамбха̄гийесу ча аппахӣнам̣ упа̄да̄йа сакада̄га̄мисса ависесена ‘‘орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни аппахӣна̄нӣ’’ти вуттам̣. сесаметтха утта̄намева.

2. пат̣ибха̄насуттаван̣н̣ана̄

132. дутийе йуттаппат̣ибха̄но но муттаппат̣ибха̄ноти пан̃хам̣ катхенто йуттамева катхети, сӣгхам̣ пана на катхети, сан̣икамева катхетӣти аттхо. имина̄ найена саббапада̄ни ведитабба̄ни.

3. уггхат̣итан̃н̃ӯсуттаван̣н̣ана̄

133. татийе чатуннампи пуггала̄нам̣ имина̄ суттена висесо ведитаббо –

‘‘катамо ча пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ, йасса пуггаласса саха уда̄хат̣авела̄йа дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ. катамо ча пуггало випан̃читан̃н̃ӯ, йасса пуггаласса виттха̄рена аттхе вибхаджийама̄не дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало випан̃читан̃н̃ӯ. катамо ча пуггало неййо, йасса пуггаласса уддесато парипуччхато йонисоманасикарото калйа̄н̣амитте севато бхаджато пайирупа̄сато анупуббена дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало неййо. катамо ча пуггало падапарамо, йасса пуггаласса бахумпи сун̣ато бахумпи бхан̣ато бахумпи дха̄райато бахумпи ва̄чайато на та̄йа джа̄тийа̄ дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало падапарамо’’ти (пу. па. 148-151).

4. ут̣т̣ха̄напхаласуттаван̣н̣ана̄

134. чатуттхе ут̣т̣ха̄навӣрийенева дивасам̣ вӣтина̄метва̄ тасса ниссандапхаламаттам̣ кин̃чидева лабхитва̄ джӣвикам̣ каппети, там̣ пана ут̣т̣ха̄нам̣ а̄гамма кин̃чи пун̃н̃апхалам̣ наппат̣илабхати, айам̣ ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвӣ на каммапхалӯпаджӣвӣ на̄ма. ча̄тумаха̄ра̄джике пана деве а̄дим̣ катва̄ саббепи дева̄ ут̣т̣ха̄навӣрийена вина̄ пун̃н̃апхалассева упаджӣванато каммапхалӯпаджӣвино на ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвино на̄ма. ра̄джара̄джамаха̄матта̄дайо ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвино ча каммапхалӯпаджӣвино ча. нерайикасатта̄ нева ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвино на каммапхалӯпаджӣвино. имасмим̣ сутте пун̃н̃апхаламева каммапхаланти адхиппетам̣, тан̃ча тесам̣ наттхи.

5. са̄ваджджасуттаван̣н̣ана̄

135. пан̃чаме пат̣хамо андхаба̄лапутхуджджано, дутийо антарантара̄ кусалака̄рако локийапутхуджджано, татийо сота̄панно, сакада̄га̄миана̄га̄минопи етенева сан̇гахита̄. чатуттхо кхӣн̣а̄саво. со хи екантенева анаваджджо.

6-7. сӣласутта̄диван̣н̣ана̄

136-137. чхат̣т̣хе пат̣хамо локийамаха̄джано, дутийо суккхавипассако сота̄панно ча сакада̄га̄мӣ ча, татийо ана̄га̄мӣ. со хи йасма̄ тан̇кхан̣икампи упапаттинимиттакам̣ джха̄нам̣ пат̣илабхатийева, тасма̄ суккхавипассакопи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣйева. чатуттхо кхӣн̣а̄савойева. со хи саббесам̣ сӣла̄дипаччанӣка̄нам̣ пахӣнатта̄ саббаттха парипӯрака̄рӣ на̄ма. саттамепи чхат̣т̣хе вуттанайенева пуггалапариччхедо ведитаббо.

8. никат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄

138. ат̣т̣хаме никат̣т̣хака̄йоти ниггатака̄йо. аникат̣т̣хачиттоти анупавит̣т̣хачитто. ка̄йенева га̄мато никкханто, читтена аран̃н̃е васантопи га̄мамева павит̣т̣хоти вуттам̣ хоти. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо.

9. дхаммакатхикасуттаван̣н̣ана̄

139. наваме асахитанти аттхена асам̣йуттам̣. на кусала̄ хотӣти на чхека̄ хоти. сахита̄сахитасса̄ти аттханисситасса ва̄ анисситасса ва̄. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо.

10. ва̄дӣсуттаван̣н̣ана̄

140. дасаме аттхато парийа̄да̄нам̣ гаччхатӣти ат̣т̣хакатхам̣ пуччхито парийа̄да̄нам̣ париккхайам̣ гаччхати, катхетум̣ на саккоти. но бйан̃джанатоти бйан̃джанам̣ панасса паваттати на парийа̄дийати. есева найо саббаттха̄ти.

пуггалавагго чатуттхо.

(15) 5. а̄бха̄вагго

1. а̄бха̄суттаван̣н̣ана̄

141. пан̃чамасса пат̣хаме а̄бха̄санавасена чандова чанда̄бха̄. сесападесупи есева найо.

2-5. пабха̄сутта̄диван̣н̣ана̄

142-145. дутийа̄дӣсупи пабха̄санавасена чандова чандаппабха̄. а̄локанавасена чандова чанда̄локо. обха̄санавасена чандова чандобха̄со. паджджотанавасена чандова чандападжджототи. евам̣ саббападесупи аттхо ведитаббо.

6. пат̣хамака̄ласуттаван̣н̣ана̄

146. чхат̣т̣хе ка̄ла̄ти йуттаппайуттака̄ла̄. ка̄лена дхаммассавананти йуттаппайуттака̄ле дхаммассаванам̣. дхаммаса̄каччха̄ти пан̃хапуччханависсаджджанавасена паватта̄ сам̣санданакатха̄.

7. дутийака̄ласуттаван̣н̣ана̄

147. саттаме ка̄ла̄ти тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле дхаммассавана̄дивасена паватта̄нам̣ кусаладхамма̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. те бха̄вийанти чева анупариваттийанти ча. а̄сава̄нам̣ кхайанти арахаттам̣. ат̣т̣хамам̣ утта̄наттхамева.

9-10. сучаритасутта̄диван̣н̣ана̄

149-150. наваме сан̣ха̄ ва̄ча̄ти мудукава̄ча̄. мантабха̄са̄ти мантасан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа париччхиндитва̄ катхитакатха̄. дасаме сӣласа̄роти са̄расампа̄пакам̣ сӣлам̣. сесесупи есева найо.

а̄бха̄вагго пан̃чамо.

татийапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.