5. рохитассавагго
1. сама̄дхибха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄
41. пан̃чамасса пат̣хаме н̃а̄н̣адассанаппат̣ила̄бха̄йа̄ти диббачаккхун̃а̄н̣адассанасса пат̣ила̄бха̄йа. дива̄сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄тӣти дива̄ти евам̣ сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄ти. йатха̄ дива̄ татха̄ раттинти йатха̄ дива̄ а̄локасан̃н̃а̄ манаси ката̄, татхева там̣ раттимпи манаси кароти. дутийападепи есева найо. саппабха̄санти диббачаккхун̃а̄н̣обха̄сена сахобха̄сам̣. кин̃ча̄пи а̄локасадисам̣ катам̣, аттхо панеттха на евам̣ саллаккхетаббо. диббачаккхун̃а̄н̣а̄локо хи идха̄дхиппето.
видита̄ти па̄кат̣а̄ хутва̄. катхам̣ пана ведана̄ видита̄ уппаджджанти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччхантӣти? идха бхиккху ваттхум̣ паригган̣ха̄ти, а̄рамман̣ам̣ паригган̣ха̄ти. тасса париггахитаваттха̄рамман̣ата̄йа та̄ ведана̄ ‘‘евам̣ уппаджджитва̄ евам̣ т̣хатва̄ евам̣ нируджджхантӣ’’ти видита̄ уппаджджанти, видита̄ тит̣т̣ханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти на̄ма. сан̃н̃а̄витаккесупи есева найо.
удайаббайа̄нупассӣти удайан̃ча вайан̃ча пассанто. ити рӯпанти евам̣ рӯпам̣ еттакам̣ рӯпам̣ на ито парам̣ рӯпам̣ аттхӣти. ити рӯпасса самудайоти евам̣ рӯпасса уппа̄до. аттхан̇гамоти пана бхедо адхиппето. ведана̄дӣсупи есева найо. идан̃ча пана метам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситанти, бхиккхаве, йам̣ майа̄ етам̣ пун̣н̣акапан̃хе ‘‘сан̇кха̄йа локасми’’нтиа̄ди бха̄ситам̣, там̣ идам̣ пхаласама̄паттим̣ сандха̄йа бха̄ситанти аттхо.
таттха сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. локасминти сатталоке. паропара̄нӣти учча̄вача̄ни уттама̄дхама̄ни. ин̃джитанти чалитам̣. наттхи кухин̃чи локети локасмим̣ каттхачи екаккхандхепи ека̄йатанепи екадха̄туйа̄пи ека̄рамман̣епи наттхи. сантоти паччанӣкакилесавӯпасамена санто. видхӯмоти кодхадхӯмена вигатадхӯмо. еваметтха суттанте маггекаггатампи катхетва̄ га̄тха̄йа пхаласама̄паттийева катхита̄ти.
2. пан̃хабйа̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄
42. дутийе йо ча тесам̣ таттха таттха, джа̄на̄ти анудхамматанти йо етесам̣ пан̃ха̄нам̣ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не бйа̄каран̣ам̣ джа̄на̄ти. чатупан̃хасса кусало, а̄ху бхиккхум̣ татха̄видханти татха̄видхам̣ бхиккхум̣ тесу чатӯсу пан̃хесу кусалоти евам̣ ваданти. дура̄садо дуппасахоти парехи гхат̣т̣етум̣ ва̄ абхибхавитум̣ ва̄ на сакка̄. гамбхӣроти саттасӣдантарамаха̄самуддо вийа гамбхӣро. дуппадхам̣сийоти думмоча̄пайо, гахитаггахан̣ам̣ виссаджджа̄петум̣ на сакка̄ти аттхо. аттхе анаттхе ча̄ти вад̣д̣хийан̃ча авад̣д̣хийан̃ча. аттха̄бхисамайа̄ти аттхасама̄гамена. дхӣро пан̣д̣итоти павуччатӣти дхитисампанно пуггало ‘‘пан̣д̣ито айа’’нти евам̣ павуччати.
3-4. кодхагарусуттадвайаван̣н̣ана̄
43-44. татийе кодхагару на саддхаммагарӯти кодхам̣ га̄равена гарум̣ катва̄ ган̣ха̄ти, на саддхаммам̣, саддхаммам̣ пана ага̄равена ла̄макам̣ катва̄ ган̣ха̄ти. сесападесупи есева найо.
вирӯхантӣти вад̣д̣ханти, сан̃джа̄тамӯла̄йа ва̄ саддха̄йа патит̣т̣хаханти ачала̄ бхаванти. чатуттхе кодхагарута̄ти кодхамхи сага̄равата̄. еса найо саббаттха.
5. рохитассасуттаван̣н̣ана̄
45. пан̃чаме йаттха̄ти чаккава̄л̣алокасса екока̄се бхуммам̣. на чавати на упападжджатӣти идам̣ апара̄парам̣ чутипат̣исандхивасена гахитам̣. гаманена̄ти падагаманена. локасса антанти саттха̄ сан̇кха̄ралокасса антам̣ сандха̄йа вадати. н̃а̄теййантиа̄дӣсу н̃а̄таббам̣ дат̣т̣хаббам̣ паттаббанти аттхо. ити девапуттена чаккава̄л̣алокасса анто пуччхито, саттха̄ра̄ сан̇кха̄ралокасса катхито. со пана ‘‘аттано пан̃хена саддхим̣ саттху бйа̄каран̣ам̣ саметӣ’’ти сан̃н̃а̄йа сампахам̣санто аччхарийантиа̄дима̄ха.
дал̣хадхамма̄ти дал̣хадхану уттамаппама̄н̣ена дхануна̄ саманна̄гато. дхануггахоти дхануа̄чарийо. сиккхитоти два̄даса васса̄ни дханусиппам̣ сиккхито. катахаттхоти усабхаппама̄н̣епи ва̄лаггам̣ виджджхитум̣ саматтхабха̄вена катахаттхо. катӯпа̄саноти катасараккхепо дасситасиппо. асанена̄ти кан̣д̣ена. атипа̄теййа̄ти атиккамеййа. йа̄вата̄ со та̄лаччха̄дим̣ атиккамеййа, та̄вата̄ ка̄лена екам̣ чаккава̄л̣ам̣ атиккама̄мӣти аттано джавасампаттим̣ дассети.
пураттхима̄ самудда̄ паччхимоти йатха̄ пураттхима̄ самудда̄ паччхимасамуддо дӯре, евам̣ ме дӯре падавӣтиха̄ро ахосӣти вадати. со кира па̄чӣначаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хито па̄дам̣ паса̄ретва̄ паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣им̣ атиккамати, пуна дутийапа̄дам̣ паса̄ретва̄ парачаккава̄л̣амукхават̣т̣им̣ атиккамати. иччха̄гатанти иччха̄ ева. ан̃н̃атрева̄ти ниппапан̃чатам̣ дассети. бхиккха̄ча̄рака̄ле киреса на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ анотатте мукхам̣ дховитва̄ ка̄ле сампатте уттаракурумхи пин̣д̣а̄йа чаритва̄ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ нисинно бхаттакиччам̣ кароти, таттха мухуттам̣ виссамитва̄ пуна джавати. вассасата̄йукоти тада̄ дӣгха̄йукака̄ло хоти, айам̣ пана вассасата̄васит̣т̣хе а̄йумхи гаманам̣ а̄рабхи. вассасатаджӣвӣти там̣ вассасатам̣ анантара̄йена джӣванто. антара̄йева ка̄лан̇катоти чаккава̄л̣алокасса антам̣ аппатва̄ антара̄ва мато. со пана таттха ка̄лам̣ катва̄пи а̄гантва̄ имасмим̣йева чаккава̄л̣е ниббатти.
аппатва̄ти сан̇кха̄ралокасса антам̣ аппатва̄. дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхасса. антакирийанти парийантакаран̣ам̣. кал̣еварети аттабха̄ве. сасан̃н̃имхи саманакети сасан̃н̃е сачиттаке. локанти дуккхасаччам̣. локасамудайанти самудайасаччам̣. локаниродханти ниродхасаччам̣. пат̣ипаданти маггасаччам̣. ити ‘‘на̄хам̣, а̄вусо, има̄ни чатта̄ри сачча̄ни тин̣акат̣т̣ха̄дӣсу пан̃н̃апеми, имасмим̣ пана чатумаха̄бхӯтике ка̄йасмим̣йева пан̃н̃апемӣ’’ти дассети. самита̄вӣти самитапа̄по. на̄сӣсатӣти на паттхети. чхат̣т̣хам̣ утта̄наттхамева̄ти.
7. сувидӯрасуттаван̣н̣ана̄
47. саттаме сувидӯравидӯра̄нӣти кеначи парийа̄йена ана̄санна̄ни хутва̄ сувидӯра̄нева видӯра̄ни. набхан̃ча, бхиккхаве, патхавӣ ча̄ти а̄ка̄сан̃ча маха̄патхавӣ ча. таттха кин̃ча̄пи патхавито а̄ка̄сам̣ на̄ма на дӯре, дван̇гуламаттепи хоти. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ алагганат̣т̣хена пана ‘‘сувидӯравидӯре’’ти вуттам̣. верочаноти сӯрийо. сатан̃ча, бхиккхаве, дхаммоти чатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхедо саттатим̣сабодхипаккхийадхаммо. асатан̃ча дхаммоти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатабхедо ассаддхаммо.
пабхан̇кароти а̄локакаро. абйа̄йико хотӣти авигаччханасабха̄во хоти. сатам̣ сама̄гамоти пан̣д̣ита̄нам̣ миттасантхававасена сама̄гамо. йа̄ва̄пи тит̣т̣хеййа̄ти йаттакам̣ аддха̄нам̣ тит̣т̣хеййа. татхева хотӣти та̄дисова хоти, пакатим̣ на джахати. кхиппам̣ хи ветӣти сӣгхам̣ вигаччхати.
8. виса̄кхасуттаван̣н̣ана̄
48. ат̣т̣хаме пан̃ча̄лапуттоти пан̃ча̄лабра̄хман̣ийа̄ путто. порийа̄ ва̄ча̄йа̄ти парипун̣н̣ава̄ча̄йа. виссат̣т̣ха̄йа̄ти апалибуддха̄йа. анелагала̄йа̄ти ниддоса̄йа чева агал̣ита̄йа ча апатитападабйан̃джана̄йа. парийа̄панна̄йа̄ти виват̣т̣апарийа̄панна̄йа. аниссита̄йа̄ти ват̣т̣ам̣ аниссита̄йа. виват̣т̣анисситамева катва̄ катхети, ват̣т̣анисситам̣ катва̄ на катхетӣти айаметтха адхиппа̄йо.
на̄бха̄сама̄нанти на акатхентам̣. аматам̣ паданти нибба̄нападам̣. бха̄сайети обха̄сеййа. джотайети тассева вевачанам̣. пагган̣хе исинам̣ дхаджанти аббхуггатат̣т̣хена навалокуттарадхаммо исӣнам̣ дхаджо на̄ма вуччати, тамева пагган̣хеййа уккхипеййа, уччам̣ катва̄ катхеййа̄ти аттхо. навалокуттарадхаммадӣпакам̣ субха̄ситам̣ дхаджо етесанти субха̄ситадхаджа̄. исайоти буддха̄дайо арийа̄. дхаммо хи исинам̣ дхаджоти хет̣т̣ха̄ вуттанайенева локуттарадхаммо исӣнам̣ дхаджо на̄ма̄ти.
9. випалла̄сасуттаван̣н̣ана̄
49. наваме сан̃н̃а̄випалла̄са̄ти сан̃н̃а̄йа випаллаттхабха̄ва̄, чатассо випарӣтасан̃н̃а̄йоти аттхо. сесапададвайепи есева найо. аничче, бхиккхаве, ниччанти сан̃н̃а̄випалла̄соти аничче ваттхусмим̣ ‘‘ниччам̣ ида’’нти евам̣ гахетва̄ уппаджджанакасан̃н̃а̄, сан̃н̃а̄випалла̄соти аттхо. имина̄ найена саббападесу аттхо ведитаббо.
анаттани ча атта̄ти анаттани ‘‘атта̄’’ти евам̣сан̃н̃иноти аттхо. миччха̄дит̣т̣хихата̄ти на кевалам̣ сан̃н̃инова, сан̃н̃а̄йа вийа уппаджджама̄на̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄пи хата̄. кхиттачитта̄ти те сан̃н̃а̄дит̣т̣хийо вийа уппаджджама̄нена кхиттена читтена саманна̄гата̄. висан̃н̃иноти десана̄маттаметам̣, випарӣтасан̃н̃а̄читтадит̣т̣хиноти аттхо. те йогайутта̄ ма̄расса̄ти те ма̄расса йоге йутта̄ на̄ма хонти. айогаккхеминоти чатӯхи йогехи кхемам̣ нибба̄нам̣ аппатта̄. сатта̄ти пуггала̄. буддха̄ти чатусаччабуддха̄. имам̣ дхамманти чатусаччадхаммам̣. сачиттам̣ паччаладдха̄ти сакам̣ читтам̣ пат̣илабхитва̄. аниччато даккхунти аниччабха̄вена аддасам̣су. асубхатаддасунти асубхам̣ асубхатойева аддасам̣су. самма̄дит̣т̣хисама̄да̄на̄ти гахитасамма̄дассана̄. саббам̣ дуккхам̣ упаччагунти сакалам̣ ват̣т̣адуккхам̣ саматикканта̄.
10. упаккилесасуттаван̣н̣ана̄
50. дасаме упаккилеса̄ти вирочитум̣ адатва̄ упаккилит̣т̣хабха̄вакаран̣ена упаккилеса̄. махика̄ти химам̣. дхӯмо раджоти дхӯмо ча раджо ча. ра̄хӯти пурима̄ тайо асампаттаупаккилеса̄, ра̄ху пана сампаттаупаккилесавасена катхитоти ведитаббо. саман̣абра̄хман̣а̄ на тапанти на бха̄санти на вирочантӣти гун̣аппата̄пена на тапанти, гун̣обха̄сена на бха̄санти, гун̣авирочанена на вирочанти. сура̄мерайапа̄на̄ аппат̣ивирата̄ти пан̃чавидха̄йа сура̄йа чатуббидхасса мерайасса ча па̄нато авирата̄.
авиджджа̄нивута̄ти авиджджа̄йа нива̄рита̄ пихита̄. пийарӯпа̄бхинандиноти пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ абхинандама̄на̄ туссама̄на̄. са̄дийантӣти ган̣ханти. авиддасӯти андхаба̄ла̄. санеттика̄ти тан̣ха̄йоттенева сайотта̄. кат̣асинти аттабха̄вам̣. гхоранти каккхал̣ам̣. имасмим̣ суттепи га̄тха̄супи ват̣т̣амева катхитанти.
рохитассавагго пан̃чамо.