3. сӣхасуттаван̣н̣ана̄

33. татийе сӣхоти чатта̄ро сӣха̄ – тин̣асӣхо, ка̄л̣асӣхо, пан̣д̣усӣхо, кесарасӣхоти. тесу тин̣асӣхо капотаван̣н̣ага̄висадисо тин̣абхаккхо ча хоти. ка̄л̣асӣхо ка̄л̣ага̄висадисо тин̣абхаккхойева. пан̣д̣усӣхо пан̣д̣упала̄саван̣н̣ага̄висадисо мам̣сабхаккхо. кесарасӣхо ла̄кха̄парикаммакатенева мукхена агганан̇гут̣т̣хена чатӯхи ча па̄дапарийантехи саманна̄гато, маттхакатописса пат̣т̣ха̄йа ла̄кха̄тӯлика̄йа ката̄ вийа тиссо ра̄джийо пит̣т̣химаджджхена гантва̄ антарасаттхимхи даккхин̣а̄ватта̄ хутва̄ т̣хита̄. кхандхе панасса сатасахассаггханикакамбалапариккхепо вийа кесарабха̄ро хоти, авасесат̣т̣ха̄нам̣ парисуддхаса̄липин̣д̣асан̇кхачун̣н̣апин̣д̣аван̣н̣ам̣ хоти. имесу чатӯсу сӣхесу айам̣ кесарасӣхо идха адхиппето.

мигара̄джа̄ти саббамигаган̣асса ра̄джа̄. а̄сайа̄ти васанат̣т̣ха̄нато, суван̣н̣агухато ва̄ раджатаман̣ипхаликаманосила̄гухато ва̄ никкхаматӣти вуттам̣ хоти. никкхамама̄но панеса чатӯхи ка̄ран̣ехи никкхамати андхака̄рапӣл̣ито ва̄ а̄локаттха̄йа, учча̄рапасса̄вапӣл̣ито ва̄ тесам̣ виссаджджанаттха̄йа, джигхаччха̄пӣл̣ито ва̄ гочараттха̄йа, самбхавапӣл̣ито ва̄ ассаддхаммапат̣исеванаттха̄йа. идха пана гочараттха̄йа никкхаманто адхиппето.

виджамбхатӣти суван̣н̣атале ва̄ раджатаман̣ипхаликаманосила̄тала̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ две паччхимапа̄де самам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ пуримапа̄де пурато паса̄ретва̄ сарӣрасса паччха̄бха̄гам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ пуримабха̄гам̣ абхихаритва̄ пит̣т̣хим̣ на̄метва̄ гӣвам̣ уккхипитва̄ асанисаддам̣ каронто вийа на̄сапут̣а̄ни потхетва̄ сарӣралаггам̣ раджам̣ видхунанто виджамбхати. виджамбханабхӯмийан̃ча пана тарун̣аваччхако вийа апара̄парам̣ джавати, джавато панасса сарӣрам̣ андхака̄ре париббхамантам̣ ала̄там̣ вийа кха̄йати.

анувилокетӣти касма̄ анувилокети? пара̄нуддайата̄йа. тасмим̣ кира сӣхана̄дам̣ наданте папа̄та̄ва̄т̣а̄дӣсу висамат̣т̣ха̄несу чаранта̄ хаттхигокан̣н̣амахим̣са̄дайо па̄н̣а̄ папа̄тепи а̄ва̄т̣епи патанти, тесам̣ ануддайа̄йа анувилокети. ким̣ панасса луддасса парамам̣сакха̄дино ануддайа̄ на̄ма аттхӣти? а̄ма аттхи. татха̄ хи ‘‘ким̣ ме бахӯхи гха̄титехӣ’’ти аттано гочараттха̄йа̄пи кхуддаке па̄н̣е на ган̣ха̄ти. евам̣ ануддайам̣ кароти, вуттампи четам̣ – ‘‘ма̄хам̣ кхуддаке па̄н̣е висамагате сан̇гха̄там̣ а̄па̄деси’’нти (а. ни. 10.21).

сӣхана̄дам̣ надатӣти тиккхаттум̣ та̄ва абхӣтана̄дам̣ надати. еван̃ча панасса виджамбханабхӯмийам̣ т̣хатва̄ надантасса саддо саманта̄ тийоджанападесам̣ еканинна̄дам̣ кароти, тамасса нинна̄дам̣ сутва̄ тийоджанаббхантарагата̄ двипадачатуппадаган̣а̄ йатха̄т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ на сакконти. гочара̄йа паккаматӣти а̄ха̄раттха̄йа гаччхати. катхам̣? со хи виджамбханабхӯмийам̣ т̣хатва̄ даккхин̣ато ва̄ ва̄мато ва̄ уппатанто усабхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти, уддхам̣ уппатанто чатта̄рипи ат̣т̣хапи усабхат̣т̣ха̄на̄ни уппатати, саме т̣ха̄не уджукам̣ паккханданто сол̣асаусабхаматтампи вӣсатиусабхаматтампи т̣ха̄нам̣ паккхандати, тхала̄ ва̄ паббата̄ ва̄ паккханданто сат̣т̣хиусабхаматтампи асӣтиусабхаматтампи т̣ха̄нам̣ паккхандати, антара̄магге руккхам̣ ва̄ паббатам̣ ва̄ дисва̄ там̣ парихаранто ва̄мато ва̄ даккхин̣ато ва̄ уддхам̣ ва̄ усабхаматтам̣ апаккамати. татийам̣ пана сӣхана̄дам̣ надитва̄ тенева саддхим̣ тийоджане т̣ха̄не пан̃н̃а̄йати, тийоджанам̣ гантва̄ ниваттитва̄ т̣хито аттанова на̄дасса ануна̄дам̣ сун̣а̄ти. евам̣ сӣгхена джавена паккамати.

йебхуййена̄ти па̄йена. бхайам̣ санта̄сам̣ сам̣веганти саббам̣ читтутра̄сассева на̄мам̣. сӣхасса хи саддам̣ сутва̄ бахӯ бха̄йанти, аппака̄ на бха̄йанти. ке пана тети? самасӣхо хаттха̄джа̄нӣйо асса̄джа̄нӣйо усабха̄джа̄нӣйо пуриса̄джа̄нӣйо кхӣн̣а̄савоти. касма̄ панете на бха̄йантӣти? самасӣхо та̄ва ‘‘джа̄тиготтакуласӯрабха̄вехи сама̄носмӣ’’ти на бха̄йати, хаттха̄джа̄нӣйа̄дайо аттано сакка̄йадит̣т̣хибалавата̄йа на бха̄йанти, кхӣн̣а̄саво сакка̄йадит̣т̣хийа̄ пахӣнатта̄ на бха̄йати.

била̄сайа̄ти биле сайанта̄ билава̄сино ахинакулагодха̄дайо. удака̄сайа̄ти удакава̄сино маччхакаччхапа̄дайо. вана̄сайа̄ти ванава̄сино хаттхиассагокан̣н̣амига̄дайо. пависантӣти ‘‘ида̄ни а̄гантва̄ ган̣хиссатӣ’’ти маггам̣ олокетва̄ пависанти. дал̣хехӣти тхирехи. вараттехӣти чаммараджджӯхи. махиддхикотиа̄дӣсу виджамбханабхӯмийам̣ т̣хатва̄ даккхин̣апасса̄дӣхи усабхаматтам̣, уджум̣ вӣсатиусабхаматта̄дилан̇гханавасена махиддхиката̄, сесамига̄нам̣ адхипатибха̄вена махесаккхата̄, саманта̄ тийоджанат̣т̣ха̄не саддам̣ сутва̄ пала̄йанта̄нам̣ васена маха̄нубха̄вата̄ ведитабба̄.

евамева кхоти бхагава̄ тесу тесу суттантесу татха̄ татха̄ атта̄нам̣ катхеси. ‘‘сӣхоти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (а. ни. 5.99; 10.21) имасмим̣ та̄ва сутте сӣхасадисам̣ атта̄нам̣ катхеси. ‘‘бхисакко саллакаттоти кхо, сунаккхатта, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (ма. ни. 3.65) имасмим̣ веджджасадисам̣, ‘‘бра̄хман̣оти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (а. ни. 8.85) имасмим̣ бра̄хман̣асадисам̣, ‘‘пурисо маггакусалоти кхо, тисса, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (сам̣. ни. 3.84) имасмим̣ маггадесакапурисасадисам̣, ‘‘ра̄джа̄хамасми, села̄’’ти (су. ни. 559; ма. ни. 2.399) имасмим̣ ра̄джасадисам̣. имасмим̣ пана сутте сӣхасадисамева катва̄ атта̄нам̣ катхенто евама̄ха.

татра̄йам̣ садисата̄ – сӣхасса кан̃чанагуха̄дӣсу васанака̄ло вийа хи татха̄гатасса дӣпан̇карапа̄дамӯле ката̄бхинӣха̄расса апаримитака̄лам̣ па̄рамийо пӯретва̄ паччхимабхаве пат̣исандхиггахан̣ена чева ма̄тукуччхито никкхаманена ча дасасахассилокадха̄тум̣ кампетва̄ вуддхиманва̄йа диббасампаттисадисам̣ сампаттим̣ анубхавама̄насса тӣсу па̄са̄десу нива̄сака̄ло дат̣т̣хаббо. сӣхасса кан̃чанагуха̄дито никкхантака̄ло вийа татха̄гатасса екӯнатим̣сасам̣ваччхаре виват̣ена два̄рена кан̣д̣акам̣ а̄руйха чханнасаха̄йасса никкхамитва̄ тӣн̣и раджджа̄ни атиккамитва̄ анома̄надӣтӣре брахмуна̄ динна̄ни ка̄са̄йа̄ни паридахитва̄ паббаджитасса саттаме дивасе ра̄джагахам̣ гантва̄ таттха пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пан̣д̣авагирипаббха̄ре катабхаттакиччасса самма̄самбодхим̣ патва̄ пат̣хамамева магадхарат̣т̣хам̣ а̄гаманаттха̄йа йа̄ва ран̃н̃о пат̣ин̃н̃а̄да̄нака̄ло.

сӣхасса виджамбханака̄ло вийа татха̄гатасса диннапат̣ин̃н̃асса а̄л̣а̄рака̄ла̄маупасан̇каманам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва суджа̄та̄йа диннапа̄йа̄сасса екӯнапан̣н̣а̄са̄йа пин̣д̣ехи парибхуттака̄ло ведитаббо. сӣхасса сарӣравидхунанам̣ вийа са̄йанхасамайе соттийена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄хи тхомийама̄насса гандха̄дӣхи пӯджийама̄насса тиккхаттум̣ бодхим̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха чуддасахаттхуббедхе т̣ха̄не тин̣асантхарам̣ аттхаритва̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа нисиннасса там̣кхан̣ан̃н̃ева ма̄рабалам̣ видхаметва̄ тӣсу йа̄месу тиссо виджджа̄ висодхетва̄ ануломаппат̣иломам̣ пат̣иччасамуппа̄дамаха̄самуддам̣ йамакан̃а̄н̣амантханена мантхентасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е пат̣ивиддхе таданубха̄вена дасасахассилокадха̄тукампанам̣ ведитаббам̣.

сӣхасса чатудиса̄вилоканам̣ вийа пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса саттасатта̄хам̣ бодхиман̣д̣е вихаритва̄ парибхуттамадхупин̣д̣ика̄ха̄расса аджапа̄ланигродхамӯле маха̄брахмуно дхаммадесана̄йа̄чанам̣ пат̣иггахетва̄ таттха вихарантасса ека̄дасаме дивасе ‘‘све а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄ бхависсатӣ’’ти паччӯсасамайе ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти а̄л̣а̄рудака̄нам̣ ка̄лакатабха̄вам̣ н̃атва̄ дхаммадесанаттха̄йа пан̃чаваггийа̄нам̣ олоканам̣ дат̣т̣хаббам̣. сӣхасса гочараттха̄йа тийоджанам̣ гаманака̄ло вийа аттано паттачӣварам̣ а̄да̄йа ‘‘пан̃чаваггийа̄нам̣ дхаммачаккам̣ паваттесса̄мӣ’’ти паччха̄бхатте аджапа̄ланигродхато вут̣т̣хитасса ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ гаманака̄ло.

сӣхасса сӣхана̄дака̄ло вийа татха̄гатасса ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ гантва̄ пан̃чаваггийе сан̃н̃а̄петва̄ ачалапаллан̇ке нисиннасса дасахи чаккава̄л̣асахассехи саннипатитена деваган̣ена паривутасса ‘‘двеме, бхиккхаве, анта̄ паббаджитена на севитабба̄’’тиа̄дина̄ найена дхаммачаккаппаваттанака̄ло ведитаббо. имасмим̣ ча пана паде десийама̄не татха̄гатасӣхасса дхаммагхосо хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ упари бхаваггам̣ гахетва̄ дасасахассилокадха̄тум̣ пат̣иччха̄деси. сӣхасса саддена кхуддакапа̄н̣а̄нам̣ санта̄са̄паджджанака̄ло вийа татха̄гатасса тӣн̣и лаккхан̣а̄ни дӣпетва̄ чатта̄ри сачча̄ни сол̣асаха̄ка̄рехи сат̣т̣хийа̄ ча найасахассехи вибхаджитва̄ дхаммам̣ катхентасса дӣгха̄йука̄нам̣ дева̄нам̣ н̃а̄н̣асанта̄сасса уппаттика̄ло ведитаббо.

апаро найо – сӣхо вийа саббан̃н̃утам̣ патто татха̄гато, а̄сайабхӯта̄йа канакагуха̄йа никкхаманам̣ вийа гандхакут̣ито никкхаманака̄ло, виджамбханам̣ вийа дхаммасабхам̣ упасан̇каманака̄ло, диса̄вилоканам̣ вийа париса̄вилоканам̣, сӣхана̄данаданам̣ вийа дхаммадесана̄ка̄ло, гочара̄йа паккаманам̣ вийа парава̄даниммадданаттха̄йа гаманам̣.

апаро найо – сӣхо вийа татха̄гато, химавантаниссита̄йа кан̃чанагуха̄йа никкхаманам̣ вийа а̄рамман̣авасена нибба̄наниссита̄йа пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣, виджамбханам̣ вийа паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣, диса̄вилоканам̣ вийа венеййасаттавилоканам̣, сӣхана̄до вийа сампаттапариса̄йа дхаммадесана̄, гочара̄йа паккаманам̣ вийа асампатта̄нам̣ венеййасатта̄нам̣ сантикӯпасан̇каманам̣ ведитаббам̣.

йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. татха̄гатоти хет̣т̣ха̄ вуттехи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи татха̄гато. локети сатталоке. уппаджджатӣти абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва бодхипаллан̇ка̄ ва̄ арахаттамагган̃а̄н̣а̄ ва̄ уппаджджати на̄ма, арахаттапхале пана патте уппанно на̄ма. арахам̣ самма̄самбуддхотиа̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.124 а̄дайо) буддха̄нуссатиниддесе виттха̄рита̄ни.

ити сакка̄йоти айам̣ сакка̄йо, еттако сакка̄йо, на ито бхиййо сакка̄йо аттхӣти. етта̄вата̄ сабха̄вато сарасато парийантато париччхедато париват̣умато саббепи пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дассита̄ хонти. ити сакка̄йасамудайоти айам̣ сакка̄йасса самудайо на̄ма. етта̄вата̄ ‘‘а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо’’тиа̄ди саббам̣ дасситам̣ хоти. ити сакка̄йасса аттхан̇гамоти айам̣ сакка̄йасса аттхан̇гамо. имина̄пи ‘‘а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо’’тиа̄ди саббам̣ дасситам̣ хоти.

ван̣н̣авантоти сарӣраван̣н̣ена ван̣н̣аванто. дхаммадесанам̣ сутва̄ти пан̃часу кхандхесу пан̣н̣а̄салаккхан̣аппат̣иман̣д̣итам̣ татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄. йебхуййена̄ти идха ке т̣хапети? арийаса̄ваке деве. тесам̣ хи кхӣн̣а̄саватта̄ читтутра̄сабхайампи на уппаджджати, сам̣виггасса йонисо падха̄нена паттаббам̣ паттата̄йа н̃а̄н̣асам̣вегопи. итара̄сам̣ пана девата̄нам̣ ‘‘та̄со хесо, бхиккхаве, аничча’’нти манасикаронта̄нам̣ читтутра̄сабхайампи, балававипассана̄ка̄ле н̃а̄н̣абхайампи уппаджджати. бхоти дхамма̄лапанаматтаметам̣. сакка̄йапарийа̄панна̄ти пан̃чаккхандхапарийа̄панна̄. ити тесам̣ самма̄самбуддхе ват̣т̣адосам̣ дассетва̄ тилаккхан̣а̄хатам̣ катва̄ дхаммам̣ десенте н̃а̄н̣абхайам̣ на̄ма оккамати.

абхин̃н̃а̄йа̄ти джа̄нитва̄. дхаммачакканти пат̣иведхан̃а̄н̣ампи десана̄н̃а̄н̣ампи. пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ на̄ма йена н̃а̄н̣ена бодхипаллан̇ке нисинно чатта̄ри сачча̄ни сол̣асаха̄ка̄рехи сат̣т̣хийа̄ ча найасахассехи пат̣ивиджджхи. десана̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма йена н̃а̄н̣ена типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ дхаммачаккам̣ паваттеси. убхайампетам̣ дасабаласса уре джа̄тан̃а̄н̣амева. тесу дхаммадесана̄н̃а̄н̣ам̣ гахетаббам̣. там̣ панеса йа̄ва ат̣т̣ха̄расабрахмакот̣ӣхи саддхим̣ ан̃н̃а̄кон̣д̣ан̃н̃аттхерасса сота̄паттипхалам̣ на уппаджджати, та̄ва паваттети на̄ма. тасмим̣ уппанне паваттитам̣ на̄ма хотӣти ведитаббам̣. аппат̣ипуггалоти садисапуггаларахито. йасассиноти парива̄расампанна̄. та̄диноти ла̄бха̄ла̄бха̄дӣхи екасадисасса.