3. локасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе локоти дуккхасаччам̣. абхисамбуддхоти н̃а̄то паччаккхо като. локасма̄ти дуккхасаччато. пахӣноти маха̄бодхиман̣д̣е арахаттамагган̃а̄н̣ена пахӣно. татха̄гатасса бха̄вита̄ти татха̄гатена бха̄вита̄.
евам̣ еттакена т̣ха̄нена чатӯхи саччехи аттано буддхабха̄вам̣ катхетва̄ ида̄ни татха̄гатабха̄вам̣ катхетум̣ йам̣, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣ханти рӯпа̄йатанам̣. сутанти садда̄йатанам̣. мутанти патва̄ гахетаббато гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣. вин̃н̃а̄танти сукхадуккха̄ди дхамма̄рамман̣ам̣. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄ парийеситам̣. анувичаритам̣ манаса̄ти читтена анусан̃чаритам̣.
татха̄гатена абхисамбуддханти имина̄ етам̣ дассети – йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса нӣлам̣ пӣтакантиа̄ди рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхудва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма рӯпа̄рамман̣ам̣ дисва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. татха̄ йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса бхерисаддо мудин̇гасаддотиа̄ди садда̄рамман̣ам̣ сотадва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, мӯлагандхо тачагандхотиа̄ди гандха̄рамман̣ам̣ гха̄надва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, мӯларасо кхандхарасотиа̄ди раса̄рамман̣ам̣ дживха̄два̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, каккхал̣ам̣ мудукантиа̄ди патхавӣдха̄тутеджодха̄тува̄йодха̄тубхедам̣ пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ ка̄йадва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ пхуситва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. татха̄ йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса сукхадуккха̄дибхедам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ манодва̄расса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма дхамма̄рамман̣ам̣ виджа̄нитва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. йан̃хи, бхиккхаве, имесам̣ саббасатта̄нам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣, таттха татха̄гатена адит̣т̣хам̣ ва̄ асутам̣ ва̄ амутам̣ ва̄ авин̃н̃а̄там̣ ва̄ наттхи, имасса пана маха̄джанасса парийеситва̄ аппаттампи аттхи, апарийеситва̄ аппаттампи аттхи, парийеситва̄ паттампи аттхи, апарийеситва̄ паттампи аттхи, саббампи татха̄гатасса аппаттам̣ на̄ма наттхи н̃а̄н̣ена асаччхикатам̣.
тасма̄ татха̄гатоти вуччатӣти йам̣ йатха̄ локена гатам̣, тасса татхева гататта̄ татха̄гатоти вуччати. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘абхисамбуддха’’нти вуттам̣, там̣ гатасаддена екаттхам̣. имина̄ найена саббава̄ресу татха̄гатоти нигамасса аттхо ведитаббо. тасса йутти екапуггалаван̣н̣ана̄йам̣ татха̄гатасаддавиттха̄ре вутта̄йева. апичеттха ан̃н̃адаттхӯти екам̣саттхе нипа̄то. даккхатӣти дасо. васам̣ ваттетӣти васаваттӣ.
саббам̣ локам̣ абхин̃н̃а̄ти тедха̄тукам̣ локасаннива̄сам̣ джа̄нитва̄. саббам̣ локе йатха̄татханти тасмим̣ тедха̄тукалокасаннива̄се йам̣кин̃чи неййам̣, саббам̣ там̣ йатха̄татхам̣ авипарӣтам̣ джа̄нитва̄. висам̣йуттоти чатуннам̣ йога̄нам̣ паха̄нена висам̣йутто. анӯпайоти тан̣ха̄дит̣т̣хиупайехи вирахито. сабба̄бхибхӯти рӯпа̄дӣни сабба̄рамман̣а̄ни абхибхавитва̄ т̣хито. дхӣроти дхитисампанно. саббагантхаппамочаноти саббе чатта̄ропи гантхе мочетва̄ т̣хито. пхут̣т̣хасса̄ти пхут̣т̣ха̄ асса. идан̃ча каран̣аттхе са̄мивачанам̣. парама̄ сантӣти нибба̄нам̣. тан̃хи тена н̃а̄н̣апхусанена пхут̣т̣хам̣. тенева̄ха – нибба̄нам̣ акутобхайанти. атха ва̄ парама̄сантӣти уттама̄ санти. катара̄ са̄ти? нибба̄нам̣. йасма̄ пана нибба̄не куточи бхайам̣ наттхи, тасма̄ там̣ акутобхайанти вуччати. вимутто упадхисан̇кхайети упадхисан̇кхайасан̇кха̄те нибба̄не тада̄рамман̣а̄йа пхалавимуттийа̄ вимутто. сӣхо ануттароти париссайа̄нам̣ саханат̣т̣хена килеса̄нан̃ча хим̣санат̣т̣хена татха̄гато ануттаро сӣхо на̄ма. брахманти сет̣т̣хам̣. итӣти евам̣ татха̄гатасса гун̣е джа̄нитва̄. сан̇гамма̄ти сама̄гантва̄. там̣ намассантӣти там̣ татха̄гатам̣ те саран̣ам̣ гата̄ намассанти. ида̄ни йам̣ ваданта̄ те намассанти, там̣ дассетум̣ дантотиа̄ди вуттам̣. там̣ утта̄наттхамева̄ти.