7. катха̄ваттхусуттаван̣н̣ана̄
68. саттаме катха̄ваттхӯнӣти катха̄ка̄ран̣а̄ни, катха̄йа бхӯмийо патит̣т̣ха̄йоти аттхо. атӣтам̣ ва̄, бхиккхаве, аддха̄нанти атӣтамаддха̄нам̣ на̄ма ка̄лопи ват̣т̣ати кхандха̄пи. ана̄гатапаччуппаннесупи есева найо. таттха атӣте кассапо на̄ма самма̄самбуддхо ахоси, тасса кикӣ на̄ма ка̄сикара̄джа̄ аггупат̣т̣ха̄ко ахоси, вӣсати вассасахасса̄ни а̄йу ахосӣти имина̄ найена катхенто атӣтам̣ а̄раббха катхам̣ катхети на̄ма. ана̄гате меттеййо на̄ма буддхо бхависсати, тасса сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄ аггупат̣т̣ха̄ко бхависсати, асӣти вассасахасса̄ни а̄йу бхависсатӣти имина̄ найена катхенто ана̄гатам̣ а̄раббха катхам̣ катхети на̄ма. етарахи асуко на̄ма ра̄джа̄ дхаммикоти имина̄ найена катхенто паччуппаннам̣ а̄раббха катхам̣ катхети на̄ма.
катха̄сампайогена̄ти катха̄сама̄гамена. каччхоти катхетум̣ йутто. акаччхоти катхетум̣ на йутто. екам̣сабйа̄каран̣ӣйам̣ пан̃хантиа̄дӣсу, ‘‘чаккху, аничча’’нти пут̣т̣хена, ‘‘а̄ма, аничча’’нти екам̣сенева бйа̄ка̄таббам̣. есева найо сота̄дӣсу. айам̣ екам̣сабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо. ‘‘аниччам̣ на̄ма чаккхӯ’’ти пут̣т̣хена пана ‘‘на чаккхумева, сотампи аниччам̣, гха̄нампи аничча’’нти евам̣ вибхаджитва̄ бйа̄ка̄таббам̣. айам̣ вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо пан̃хо. ‘‘йатха̄ чаккху, татха̄ сотам̣. йатха̄ сотам̣, татха̄ чаккхӯ’’ти пут̣т̣хена ‘‘кенат̣т̣хена пуччхасӣ’’ти пат̣ипуччхитва̄ ‘‘дассанат̣т̣хена пуччха̄мӣ’’ти вутте ‘‘на хӣ’’ти бйа̄ка̄таббам̣. ‘‘аниччат̣т̣хена пуччха̄мӣ’’ти вутте, ‘‘а̄ма̄’’ти бйа̄ка̄таббам̣. айам̣ пат̣ипуччха̄бйа̄каран̣ӣйо пан̃хо. ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нтиа̄дӣни пут̣т̣хена пана ‘‘абйа̄катаметам̣ бхагавата̄’’ти т̣хапетаббо, еса пан̃хо на бйа̄ка̄таббо. айам̣ т̣хапанӣйо пан̃хо.
т̣ха̄на̄т̣ха̄не на сан̣т̣ха̄тӣти ка̄ран̣а̄ка̄ран̣е на сан̣т̣ха̄ти. татра̄йам̣ найо – сассатава̄дӣ йуттена ка̄ран̣ена пахоти уччхедава̄дим̣ ниггахетум̣, уччхедава̄дӣ тена ниггайхама̄но ‘‘ким̣ пана̄хам̣ уччхедам̣ вада̄мӣ’’ти сассатава̄дибха̄вамева дӣпети, аттано ва̄де патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти. евам̣ уччхедава̄димхи пахонте сассатава̄дӣ, пуггалава̄димхи пахонте сун̃н̃атава̄дӣ, сун̃н̃атава̄димхи пахонте пуггалава̄дӣти евам̣ т̣ха̄на̄т̣ха̄не на сан̣т̣ха̄ти на̄ма.
парикаппе на сан̣т̣ха̄тӣти идам̣ пан̃хапуччханепи пан̃хакатханепи лаббхати. катхам̣? екаччо хи ‘‘пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти кан̣т̣хам̣ содхети, со итарена ‘‘идам̣ на̄ма твам̣ пуччхиссасӣ’’ти вутто н̃а̄табха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘на етам̣, ан̃н̃ам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти вадати. пан̃хам̣ пут̣т̣хопи ‘‘пан̃хам̣ катхесса̄мӣ’’ти ханум̣ сам̣содхети, со итарена ‘‘идам̣ на̄ма катхессасӣ’’ти вутто н̃а̄табха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘на етам̣, ан̃н̃ам̣ катхесса̄мӣ’’ти вадати. евам̣ парикаппе на сан̣т̣ха̄ти на̄ма.
ан̃н̃а̄тава̄де на сан̣т̣ха̄тӣти ан̃н̃а̄тава̄де джа̄нитава̄де на сан̣т̣ха̄ти. катхам̣? екаччо пан̃хам̣ пуччхати, там̣ итаро ‘‘мана̄по тайа̄ пан̃хо пуччхито, кахам̣ те еса уггахито’’ти вадати. итаро пуччхитаббанийа̄менева пан̃хам̣ пуччхитва̄пи тасса катха̄йа ‘‘апан̃хам̣ ну кхо пуччхита’’нти виматим̣ кароти. апаро пан̃хам̣ пут̣т̣хо катхети, таман̃н̃о ‘‘сут̣т̣ху те пан̃хо катхито, каттха те уггахито, пан̃хам̣ катхентена на̄ма евам̣ катхетаббо’’ти вадати. итаро катхетаббанийа̄менева пан̃хам̣ катхетва̄пи тасса катха̄йа ‘‘апан̃хо ну кхо майа̄ катхито’’ти виматим̣ кароти.
пат̣ипада̄йа на сан̣т̣ха̄тӣти пат̣ипаттийам̣ на тит̣т̣хати, ваттам̣ аджа̄нитва̄ апуччхитаббат̣т̣ха̄не пуччхатӣти аттхо. айам̣ пан̃хо на̄ма четийан̇ган̣е пуччхитена на катхетаббо, татха̄ бхиккха̄ча̄рамагге га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа чаран̣ака̄ле. а̄санаса̄ла̄йа нисиннака̄ле йа̄гум̣ ва̄ бхаттам̣ ва̄ гахетва̄ нисиннака̄ле парибхун̃джитва̄ нисиннака̄ле дива̄виха̄рат̣т̣ха̄нагаманака̄лепи. дива̄т̣т̣ха̄не нисиннака̄ле пана ока̄сам̣ ка̄ретва̄ва пуччхантасса катхетаббо, ака̄ретва̄ пуччхантасса на катхетаббо. идам̣ ваттам̣ аджа̄нитва̄ пуччханто пат̣ипада̄йа на сан̣т̣ха̄ти на̄ма. евам̣ санта̄йам̣, бхиккхаве, пуггало акаччхо хотӣти, бхиккхаве, етам̣ имасмим̣ ча ка̄ран̣е сати айам̣ пуггало на катхетум̣ йутто на̄ма хоти.
т̣ха̄на̄т̣ха̄не сан̣т̣ха̄тӣти сассатава̄дӣ йуттена ка̄ран̣ена пахоти уччхедава̄дим̣ ниггахетум̣, уччхедава̄дӣ тена ниггайхама̄нопи ‘‘ахам̣ тайа̄ сатаккхаттум̣ ниггайхама̄нопи уччхедава̄дӣйева̄’’ти вадати. имина̄ найена сассатапуггаласун̃н̃атава̄да̄дӣсупи найо нетаббо. евам̣ т̣ха̄на̄т̣ха̄не сан̣т̣ха̄ти на̄ма. парикаппе сан̣т̣ха̄тӣти ‘‘пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти кан̣т̣хам̣ содхенто ‘‘твам̣ имам̣ на̄ма пуччхиссасӣ’’ти вутте, ‘‘а̄ма, етам̣йева пуччхисса̄мӣ’’ти вадати. пан̃хам̣ катхесса̄мӣти ханум̣ сам̣содхентопи ‘‘твам̣ имам̣ на̄ма катхессасӣ’’ти вутте, ‘‘а̄ма, етам̣йева катхесса̄мӣ’’ти вадати. евам̣ парикаппе сан̣т̣ха̄ти на̄ма.
ан̃н̃а̄тава̄де сан̣т̣ха̄тӣти имам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ ‘‘сут̣т̣ху те пан̃хо пуччхито, пуччхантена на̄ма евам̣ пуччхитабба’’нти вутте сампат̣иччхати, виматим̣ на уппа̄дети. пан̃хам̣ катхетва̄пи ‘‘сут̣т̣ху те пан̃хо катхито, катхентена на̄ма евам̣ катхетабба’’нти вутте сампат̣иччхати, виматим̣ на уппа̄дети. пат̣ипада̄йа сан̣т̣ха̄тӣти гехе нисӣда̄петва̄ йа̄гукхаджджака̄дӣни датва̄ йа̄ва бхаттам̣ нит̣т̣ха̄ти, тасмим̣ антаре нисинно пан̃хам̣ пуччхати. саппиа̄дӣни бхесаджджа̄ни ат̣т̣хавидха̄ни па̄нака̄ни ваттхаччха̄данама̄ла̄гандха̄дӣни ва̄ а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ та̄ни датва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ пан̃хам̣ пуччхати. еван̃хи ваттам̣ н̃атва̄ пуччханто пат̣ипада̄йа сан̣т̣ха̄ти на̄ма. тасса пан̃хам̣ катхетум̣ ват̣т̣ати.
ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена вачанена ан̃н̃ам̣ пат̣иччха̄дети, ан̃н̃ам̣ ва̄ пуччхито ан̃н̃ам̣ катхети. бахиддха̄ катхам̣ апана̄метӣти а̄гантукакатхам̣ ота̄ренто пуримакатхам̣ бахиддха̄ апана̄мети. татридам̣ ваттху – бхиккхӯ кира саннипатитва̄ екам̣ дахарам̣, ‘‘а̄вусо, твам̣ иман̃чиман̃ча а̄паттим̣ а̄панно’’ти а̄хам̣су. со а̄ха – ‘‘бханте, на̄гадӣпам̣ гатомхӣ’’ти. а̄вусо, на майам̣ тава на̄гадӣпагаманена аттхика̄, а̄паттим̣ пана а̄панноти пуччха̄ма̄ти. бханте, на̄гадӣпам̣ гантва̄ маччхе кха̄динти. а̄вусо, тава маччхакха̄данена каммам̣ наттхи, а̄паттим̣ кираси а̄панноти. со ‘‘на̄тисупакко маччхо майхам̣ апха̄сукамака̄си, бханте’’ти. а̄вусо, туйхам̣ пха̄сукена ва̄ апха̄сукена ва̄ каммам̣ наттхи, а̄паттим̣ а̄панносӣти. бханте, йа̄ва таттха васим̣, та̄ва ме апха̄сукамева джа̄танти. евам̣ а̄гантукакатха̄васена бахиддха̄ катхам̣ апана̄метӣти ведитаббам̣.
абхихаратӣти ито чито ча суттам̣ а̄харитва̄ аваттхарати. тепит̣акатиссаттхеро вийа. пуббе кира бхиккхӯ маха̄четийан̇ган̣е саннипатитва̄ сан̇гхакиччам̣ катва̄ бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ датва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хаса̄каччхам̣ каронти. таттха̄йам̣ тхеро тӣхи пит̣акехи тато тато суттам̣ а̄харитва̄ дивасабха̄ге екампи пан̃хам̣ нит̣т̣ха̄петум̣ на дети. абхимаддатӣти ка̄ран̣ам̣ а̄харитва̄ маддати. анупаджаггхатӣти парена пан̃хе пуччхитепи катхитепи па̄н̣им̣ пахаритва̄ маха̄хаситам̣ хасати, йена парасса ‘‘апуччхитаббам̣ ну кхо пуччхим̣, акатхетаббам̣ ну кхо катхеси’’нти вимати уппаджджати. кхалитам̣ ган̣ха̄тӣти аппаматтакам̣ мукхадосаматтам̣ ган̣ха̄ти, аккхаре ва̄ паде ва̄ бйан̃джане ва̄ дурутте ‘‘евам̣ на̄метам̣ ваттабба’’нти уджджха̄йама̄но вичарати. саупанисоти саупаниссайо сапаччайо.
охитасототи т̣хапитасото. абхиджа̄на̄ти екам̣ дхамманти екам̣ кусаладхаммам̣ абхиджа̄на̄ти арийамаггам̣. париджа̄на̄ти екам̣ дхамманти екам̣ дуккхасаччадхаммам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа париджа̄на̄ти. паджахати екам̣ дхамманти екам̣ сабба̄кусаладхаммам̣ паджахати винодети бйантӣкароти. саччхикароти екам̣ дхамманти екам̣ арахаттапхаладхаммам̣ ниродхамева ва̄ паччаккхам̣ кароти. самма̄вимуттим̣ пхусатӣти самма̄ хетуна̄ найена ка̄ран̣ена арахаттапхалавимоккхам̣ н̃а̄н̣апхассена пхусати.
етадаттха̄, бхиккхаве, катха̄ти, бхиккхаве, йа̄ еса̄ катха̄сампайогена̄ти катха̄ дассита̄, са̄ етадаттха̄, айам̣ тасса̄ катха̄йа бхӯми патит̣т̣ха̄. идам̣ ваттху йадидам̣ анупа̄да̄ читтасса вимоккхоти евам̣ саббападесу йоджана̄ ведитабба̄. етадаттха̄ мантана̄ти йа̄ айам̣ каччха̄каччхесу пуггалесу каччхена саддхим̣ мантана̄, са̄пи етадаттха̄йева. етадаттха̄ упаниса̄ти охитасото саупанисоти евам̣ вутта̄ упаниса̄пи етадаттха̄йева. етадаттхам̣ сота̄вадха̄нанти тасса̄ упаниса̄йа сота̄вадха̄нам̣, тампи етадаттхамева. анупа̄да̄ти чатӯхи упа̄да̄нехи аггахетва̄. читтасса вимоккхоти арахаттапхалавимоккхо. арахаттапхалаттха̄йа хи саббаметанти суттантам̣ виниваттетва̄ упари га̄тха̄хи кӯт̣ам̣ ган̣ханто йе вируддха̄тиа̄дима̄ха.
таттха вируддха̄ти виродхасан̇кха̄тена копена вируддха̄. саллапантӣти салла̄пам̣ каронти. винивит̣т̣ха̄ти абхинивит̣т̣ха̄ хутва̄. самуссита̄ти ма̄нуссайена сут̣т̣ху уссита̄. анарийагун̣ама̄саджджа̄ти анарийагун̣акатхам̣ гун̣ама̄саджджа катхенти. гун̣ам̣ гхат̣т̣етва̄ катха̄ хи анарийакатха̄ на̄ма, на арийакатха̄, там̣ катхентӣти аттхо. ан̃н̃он̃н̃авиваресиноти ан̃н̃аман̃н̃асса чхиддам̣ апара̄дхам̣ гавесама̄на̄. дуббха̄ситанти дуккатхитам̣. виккхалитанти аппаматтакам̣ мукхадосакхалитам̣. сампамохам̣ пара̄джайанти ан̃н̃аман̃н̃асса аппаматтена мукхадосена сампамохан̃ча пара̄джайан̃ча. абхинандантӣти туссанти. на̄чарети на чарати на катхети. дхаммат̣т̣хапат̣исам̣йутта̄ти йа̄ ча дхамме т̣хитена катхитакатха̄, са̄ дхаммат̣т̣ха̄ чева хоти тена ча дхаммена пат̣исам̣йутта̄ти дхаммат̣т̣хапат̣исам̣йутта̄. ануннатена манаса̄ти ануддхатена четаса̄. апал̣а̄соти йугагга̄хапал̣а̄савасена апал̣а̄со хутва̄. аса̄хасоти ра̄гадосамохаса̄хаса̄нам̣ васена аса̄хасо хутва̄.
анусӯйа̄йама̄ноти на усӯйама̄но. дуббхат̣т̣хе на̄паса̄дайети дуккатхитасмим̣ на апаса̄деййа. упа̄рамбхам̣ на сиккхеййа̄ти ка̄ран̣уттарийалаккхан̣ам̣ упа̄рамбхам̣ на сиккхеййа. кхалитан̃ча на га̄хайети аппаматтакам̣ мукхакхалитам̣ ‘‘айам̣ те досо’’ти на га̄хайеййа. на̄бхихарети на̄ваттхареййа. на̄бхимаддети екам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄харитва̄ на маддеййа. на ва̄чам̣ пайутам̣ бхан̣ети сачча̄ликапат̣исам̣йуттам̣ ва̄чам̣ на бхан̣еййа. ан̃н̃а̄таттханти джа̄нанаттхам̣. паса̄даттханти паса̄даджананаттхам̣. на самуссеййа мантайети на ма̄нуссайена самуссито бхавеййа. на хи ма̄нуссита̄ хутва̄ пан̣д̣ита̄ катхайанти, ма̄нена пана анусситова хутва̄ мантайе катхеййа бха̄сеййа̄ти.