9. сукхума̄ласуттаван̣н̣ана̄
39. наваме сукхума̄лоти ниддуккхо. парамасукхума̄лоти параманиддуккхо. аччантасукхума̄лоти сататаниддуккхо. имам̣ бхагава̄ капилапуре ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ниддуккхабха̄вам̣ гахетва̄ а̄ха, чарийака̄ле пана тена анубхӯтадуккхасса анто наттхӣти. екаттха̄ти екисса̄ поккхаран̣ийа̄. уппалам̣ ваппатӣти уппалам̣ ропети. са̄ нӣлуппалаванасан̃чханна̄ хоти. падуманти пан̣д̣арападумам̣. пун̣д̣арӣканти раттападумам̣. евам̣ итара̄пи две падумапун̣д̣арӣкаванехи сан̃чханна̄ хонти. бодхисаттасса кира саттат̣т̣хавассикака̄ле ра̄джа̄ амачче пуччхи – ‘‘тарун̣ада̄рака̄ катаракӣл̣икам̣ пийа̄йантӣ’’ти? удакакӣл̣икам̣ дева̄ти. тато ра̄джа̄ кудда̄лакаммака̄раке саннипа̄тетва̄ поккхаран̣ит̣т̣ха̄на̄ни ган̣ха̄песи. атха сакко девара̄джа̄ а̄вадждженто там̣ паваттим̣ н̃атва̄ – ‘‘на йутто маха̄саттасса ма̄нусакапарибхого, диббапарибхого йутто’’ти виссакаммам̣ а̄мантетва̄ – ‘‘гаччха, та̄та, маха̄саттасса кӣл̣а̄бхӯмийам̣ поккхаран̣ийо ма̄пехӣ’’ти а̄ха. кӣдиса̄ хонту, дева̄ти? апагатакалалакаддама̄ хонту виппакин̣н̣аман̣имуттапава̄л̣ика̄ саттаратанамайапа̄ка̄рапариккхитта̄ пава̄л̣амайаун̣хӣсехи ман̣имайасопа̄наба̄хукехи суван̣н̣араджатаман̣имайапхалакехи сопа̄нехи саманна̄гата̄. суван̣н̣араджатаман̣ипава̄л̣амайа̄ четтха на̄ва̄ хонту, суван̣н̣ана̄ва̄йа раджатапаллан̇ко хоту, раджатана̄ва̄йа суван̣н̣апаллан̇ко, ман̣ина̄ва̄йа пава̄л̣апаллан̇ко, пава̄л̣ана̄ва̄йа ман̣ипаллан̇ко, суван̣н̣араджатаман̣ипава̄л̣амайа̄ва удакасечанана̄л̣ика̄ хонту, пан̃чаван̣н̣ехи ча падумехи сан̃чханна̄ хонтӯти. ‘‘са̄дху, дева̄’’ти виссакаммадевапутто саккасса пат̣иссутва̄ раттибха̄ге отаритва̄ ран̃н̃о га̄ха̄питапоккхаран̣ит̣т̣ха̄несуйева тенева нийа̄мена поккхаран̣ийо ма̄песи.
нану чета̄ апагатакалалакаддама̄, катхаметтха падума̄ни пуппхим̣сӯти? со кира та̄су поккхаран̣ӣсу таттха таттха суван̣н̣араджатаман̣ипава̄л̣амайа̄ кхуддакана̄ва̄йо ма̄петва̄ ‘‘ета̄ калалакаддамапӯрита̄ ча хонту, пан̃чаван̣н̣а̄ни четтха падума̄ни пуппхантӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. евам̣ пан̃чаван̣н̣а̄ни падума̄ни пуппхим̣су, рен̣уват̣т̣ийо уггантва̄ удакапит̣т̣хам̣ аджджхоттхаритва̄ вичаранти. пан̃чавидха̄ бхамараган̣а̄ упакӯджанта̄ вичаранти. евам̣ та̄ ма̄петва̄ виссакаммо девапурамева гато. тато вибха̄та̄йа раттийа̄ маха̄джано дисва̄ ‘‘маха̄пуриссасса ма̄пита̄ бхависсантӣ’’ти гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ маха̄джанапарива̄ро гантва̄ поккхаран̣ийо дисва̄ ‘‘мама путтасса пун̃н̃иддхийа̄ девата̄хи ма̄пита̄ бхависсантӣ’’ти аттамано ахоси. тато пат̣т̣ха̄йа маха̄пурисо удакакӣл̣икам̣ агама̄си.
йа̄вадева маматтха̄йа̄ти еттха йа̄вадева̄ти пайоджана̄вадхинийа̄мавачанам̣, йа̄ва мамева аттха̄йа, наттхеттха ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣анти аттхо. на кхо панасса̄ханти на кхо панасса ахам̣. ака̄сикам̣ чандананти асан̣хам̣ чанданам̣. ка̄сикам̣, бхиккхаве, су ме там̣ вет̣хананти, бхиккхаве, вет̣ханампи ме ка̄сикам̣ хоти. еттха хи суити ча танти ча нипа̄таматтам̣, мети са̄мивачанам̣. вет̣ханампи ме сан̣хамева хотӣти дассети. ка̄сика̄ кан̃чука̄ти па̄рупанакан̃чукопи сан̣хакан̃чукова. сетаччхаттам̣ дха̄рӣйатӣти ма̄нусакасетаччхаттампи диббасетаччхаттампи упаридха̄ритамева хоти. ма̄ нам̣ пхуси сӣтам̣ ва̄ти ма̄ етам̣ бодхисаттам̣ сӣтам̣ ва̄ ун̣ха̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣ пхусатӯти аттхо.
тайо па̄са̄да̄ ахесунти бодхисатте кира сол̣асавассуддесике джа̄те суддходанамаха̄ра̄джа̄ ‘‘путтасса васанакапа̄са̄де ка̄ресса̄мӣ’’ти вад̣д̣хакино саннипа̄та̄петва̄ бхаддакена наккхаттамухуттена навабхӯмикатапарикаммам̣ ка̄ретва̄ тайо па̄са̄де ка̄ра̄песи. те сандха̄йетам̣ вуттам̣. хемантикотиа̄дӣсу йаттха сукхам̣ хеманте васитум̣, айам̣ хемантико. итаресупи есева найо. айам̣ панеттха вачанаттхо – хеманте ва̄со хемантам̣, хемантам̣ арахатӣти хемантико. итаресупи есева найо.
таттха хемантико па̄са̄до навабхӯмако ахоси, бхӯмийо панасса ун̣хаутугга̄ха̄панаттха̄йа нӣча̄ ахесум̣. таттха два̄рава̄тапа̄на̄ни супхуситакава̄т̣а̄ни ахесум̣ ниббивара̄ни. читтакаммампи каронта̄ таттха таттха паджджалите аггиккхандхейева акам̣су. бхӯматтхаран̣ам̣ панеттха камбаламайам̣, татха̄ са̄н̣ивита̄нанива̄санапа̄рупанавет̣хана̄ни. ва̄тапа̄на̄ни ун̣хагга̄ха̄панаттхам̣ дива̄ виват̣а̄ни раттим̣ пихита̄ни хонти.
гимхико пана пан̃чабхӯмако ахоси. сӣтаутугга̄ха̄панаттхам̣ панеттха бхӯмийо учча̄ асамба̄дха̄ ахесум̣. два̄рава̄тапа̄на̄ни на̄типхусита̄ни савивара̄ни саджа̄ла̄ни ахесум̣. читтакамме уппала̄ни падума̄ни пун̣д̣арӣка̄нийева акам̣су. бхӯматтхаран̣ам̣ панеттха дукӯламайам̣, татха̄ са̄н̣ивита̄нанива̄санапа̄рупанавет̣хана̄ни. ва̄тапа̄насамӣпесу четтха нава ча̄т̣ийо т̣хапетва̄ удакасса пӯретва̄ нӣлуппала̄дӣхи сан̃чха̄денти. тесу тесу падесесу удакайанта̄ни каронти, йехи деве вассанте вийа удакадха̄ра̄ никкхаманти. антопа̄са̄де таттха таттха калалапӯра̄ дон̣ийо т̣хапетва̄ пан̃чаван̣н̣а̄ни падума̄ни ропайим̣су. па̄са̄даматтхаке суккхамахим̣сачаммам̣ бандхитва̄ йантам̣ париваттетва̄ йа̄ва чхаданапит̣т̣хийа̄ па̄са̄н̣е а̄ропетва̄ тасмим̣ виссадждженти. тесам̣ чамме пават̣т̣анта̄нам̣ саддо мегхагаджджитам̣ вийа хоти. два̄рава̄тапа̄на̄ни панеттха дива̄ пихита̄ни хонти раттим̣ виват̣а̄ни.
вассико саттабхӯмако ахоси. бхӯмийо панеттха двиннампи утӯнам̣ га̄ха̄панаттха̄йа на̄тиучча̄ на̄тинӣча̄ акам̣су. екачча̄ни два̄рава̄тапа̄на̄ни супхусита̄ни, екачча̄ни савивара̄ни. таттха читтакаммампи кесучи т̣ха̄несу паджджалитааггиккхандхавасена, кесучи джа̄тассаравасена катам̣. бхӯматтхаран̣а̄дӣни панеттха камбаладукӯлавасена убхайамиссака̄ни. екачче два̄рава̄тапа̄на̄ раттим̣ виват̣а̄ дива̄ пихита̄, екачче дива̄ виват̣а̄ раттим̣ пихита̄. тайопи па̄са̄да̄ уббедхена самаппама̄н̣а̄. бхӯмика̄су пана на̄наттам̣ ахоси.
евам̣ нит̣т̣хитесу па̄са̄десу ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘путто ме вайаппатто, чхаттамасса усса̄петва̄ раджджасирим̣ пассисса̄мӣ’’ти. со са̄кийа̄нам̣ пан̣н̣а̄ни пахин̣и – ‘‘путто ме вайаппатто, радждже нам̣ патит̣т̣ха̄песса̄ми, саббе аттано аттано гехесу вайаппатта̄, да̄рика̄ имам̣ гехам̣ песентӯ’’ти. те са̄санам̣ сутва̄ – ‘‘кума̄ро кевалам̣ дассанаккхамо рӯпасампанно, на кин̃чи сиппам̣ джа̄на̄ти, да̄рабхаран̣ам̣ ка̄тум̣ на саккхиссати, на майам̣ дхӣтаро дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ путтасса сантикам̣ гантва̄ а̄рочеси. бодхисатто ‘‘ким̣ сиппам̣ дассетум̣ ват̣т̣ати, та̄та̄’’ти а̄ха. сахассатха̄мадханум̣ а̄ропетум̣ ват̣т̣ати, та̄та̄ти. тена хи а̄хара̄петха̄ти. ра̄джа̄ а̄хара̄петва̄ ада̄си. дханум̣ пурисасахассам̣ а̄ропети, пурисасахассам̣ оропети. маха̄пурисо дханум̣ а̄хара̄петва̄ паллан̇ке нисиннова джийам̣ па̄дан̇гут̣т̣хаке вет̣хетва̄ кад̣д̣ханто па̄дан̇гут̣т̣хакенева дханум̣ а̄ропетва̄ ва̄мена хаттхена дан̣д̣е гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена кад̣д̣хитва̄ джийам̣ потхеси. сакаланагарам̣ уппатана̄ка̄раппаттам̣ ахоси. ‘‘ким̣ саддо есо’’ти ча вутте ‘‘дево гаджджатӣ’’ти а̄хам̣су. атхан̃н̃е ‘‘тумхе на джа̄на̄тха, на дево гаджджати, ан̇гӣрасасса кума̄расса сахассатха̄мадханум̣ а̄ропетва̄ джийам̣ потхентасса джийаппаха̄расаддо есо’’ти а̄хам̣су. са̄кийа̄ та̄ватакенева а̄раддхачитта̄ ахесум̣.
маха̄пурисо ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ат̣т̣хан̇гуламаттабахалам̣ айопат̣т̣ам̣ кан̣д̣ена винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. чатуран̇гулабахалам̣ асанапхалакам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. видаттхибахалам̣ удумбарапхалакам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. йанте баддхам̣ пхалакасатам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. сат̣т̣хипат̣алам̣ суккхамахим̣сачаммам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. тампи винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. тато ва̄ликасакат̣а̄дӣни а̄чиккхим̣су. маха̄сатто ва̄ликасакат̣ампи пала̄ласакат̣ампи винивиджджхитва̄ удаке екусабхаппама̄н̣ам̣ кан̣д̣ам̣ песеси, тхале ат̣т̣хаусабхаппама̄н̣ам̣. атха нам̣ ‘‘ида̄ни ва̄тин̇ган̣асан̃н̃а̄йа ва̄лам̣ виджджхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. тена хи бандха̄петха̄ти. саддантаре баджджхату, та̄та̄ти. пурато гаччханту, га̄вутантаре бандхантӯти. пурато гаччханту, аддхайоджане бандхантӯти. пурато гаччханту йоджане бандхантӯти. бандха̄петха, та̄та̄ти йоджанаматтхаке ва̄тин̇ган̣асан̃н̃а̄йа ва̄лам̣ бандха̄петва̄ раттандхака̄ре мегхапат̣алаччханна̄су диса̄су кан̣д̣ам̣ кхипи, там̣ гантва̄ йоджанаматтхаке ва̄лам̣ пха̄летва̄ патхавим̣ па̄виси. на кевалан̃ча еттакамева, там̣ дивасам̣ пана маха̄сатто локе ваттама̄насиппам̣ саббамева сандассеси. сакйара̄джа̄но аттано аттано дхӣтаро алан̇каритва̄ песайим̣су, чатта̄лӣсасахассана̄т̣акиттхийо ахесум̣. маха̄пурисо тӣсу па̄са̄десу дево ман̃н̃е парича̄ренто маха̄сампаттим̣ анубхавати.
ниппурисехӣти пурисавирахитехи. на кевалам̣ четтха тӯрийа̄нева ниппуриса̄ни, саббат̣т̣ха̄на̄нипи ниппуриса̄нева. дова̄рика̄пи иттхийова, нха̄пана̄дипарикаммакара̄пи иттхийова. ра̄джа̄ кира ‘‘татха̄рӯпам̣ иссарийасукхасампаттим̣ анубхавама̄насса пурисам̣ дисва̄ парисан̇ка̄ уппаджджати, са̄ ме путтасса ма̄ ахосӣ’’ти саббакиччесу иттхийова т̣хапеси. парича̄райама̄ноти модама̄но. на хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ ороха̄мӣти па̄са̄дато хет̣т̣ха̄ на отара̄ми. ити мам̣ чатта̄ро ма̄се ан̃н̃о сикха̄баддхо пурисо на̄ма пасситум̣ на̄латтха. йатха̄ти йена нийа̄мена. да̄сакаммакарапорисасса̄ти да̄са̄нан̃чева девасикабхаттаветана̄бхата̄нам̣ каммакара̄нан̃ча нисса̄йа джӣвама̄напуриса̄нан̃ча. кан̣а̄джаканти сакун̣д̣акабхаттам̣. билан̇гадутийанти кан̃джикадутийам̣.
еварӯпа̄йа иддхийа̄ти евам̣джа̄тика̄йа пун̃н̃иддхийа̄ саманна̄гатасса. еварӯпена ча сукхума̄лена̄ти евам̣джа̄тикена ча ниддуккхабха̄вена. сокхума̄лена̄типи па̄т̣хо. евам̣ татха̄гато еттакена т̣ха̄нена аттано сирисампаттим̣ катхеси. катхенто ча на уппила̄витабха̄ваттхам̣ катхеси, ‘‘еварӯпа̄йапи пана сампаттийа̄ т̣хито пама̄дам̣ акатва̄ аппаматтова ахоси’’нти аппама̄далаккхан̣ассева дӣпанаттхам̣ катхеси. тенева ассутава̄ кхо путхуджджанотиа̄дима̄ха. таттха паранти парапуггалам̣. джин̣н̣анти джара̄джин̣н̣ам̣. ат̣т̣ӣйатӣти ат̣т̣о пӣл̣ито хоти. хара̄йатӣти хирим̣ кароти ладжджати. джигуччхатӣти асучим̣ вийа дисва̄ джигуччхам̣ уппа̄дети. атта̄нам̣йева атиситва̄ти джара̄дхаммампи сама̄нам̣ атта̄нам̣ атиккамитва̄ ат̣т̣ӣйати хара̄йатӣти аттхо. джара̄дхаммоти джара̄сабха̄во. джарам̣ анатӣтоти джарам̣ анатикканто, анто джара̄йа ватта̄ми. ити пат̣исан̃чиккхатоти евам̣ паччавеккхантасса. йоббанамадоти йоббанам̣ нисса̄йа уппаджджанако ма̄намадо. саббасо пахӣйӣти сабба̄ка̄рена пахӣно. маггена пахӣнасадисо катва̄ дассито. на панеса маггена пахӣно, пат̣исан̇кха̄нена пахӣнова катхитоти ведитаббо. бодхисаттасса хи девата̄ джара̄паттам̣ дассесум̣. тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахатта̄ антара̄ маха̄саттасса йоббанамадо на̄ма на уппаджджати. сесапададвайепи есева найо. еттха пана а̄рогйамадоти ахам̣ нироготи а̄рогйам̣ нисса̄йа уппаджджанако ма̄намадо. джӣвитамадоти ахам̣ чирам̣ джӣвӣти там̣ нисса̄йа уппаджджанако ма̄намадо. сиккхам̣ паччаккха̄йа̄ти сиккхам̣ пат̣иккхипитва̄. хӣна̄йа̄ваттатӣти хӣна̄йа ла̄мака̄йа гихибха̄ва̄йа а̄ваттати.
йатха̄дхамма̄ти бйа̄дхиа̄дӣхи йатха̄сабха̄ва̄. татха̄санта̄ти йатха̄ санта̄ ева авипарӣтабйа̄дхиа̄дисабха̄ва̄ва хутва̄ти аттхо. джигуччхантӣти парапуггалам̣ джигуччханти. мама евам̣ виха̄риноти майхам̣ евам̣ джигуччха̄виха̄рена вихарантасса евам̣ джигуччханам̣ наппатирӯпам̣ бхавеййа на̄нуччхавикам̣. сохам̣ евам̣ вихарантоти со ахам̣ евам̣ парам̣ джигуччхама̄но вихаранто, евам̣ ва̄ имина̄ пат̣исан̇кха̄навиха̄рена вихаранто. н̃атва̄ дхаммам̣ нирӯпадхинти саббӯпадхивирахитам̣ нибба̄надхаммам̣ н̃атва̄. саббе маде абхибхосмӣти саббе тайопи маде абхибхавим̣ саматиккамим̣. неккхамме дат̣т̣ху кхематанти нибба̄не кхемабха̄вам̣ дисва̄. неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхематотипи па̄т̣хо, нибба̄нам̣ кхемато дисва̄ти аттхо. тасса ме аху усса̄хоти тасса майхам̣ там̣ неккхаммасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ абхипассантасса усса̄хо аху, ва̄йа̄мо ахосӣти аттхо. на̄хам̣ бхаббо етарахи, ка̄ма̄ни пат̣исевитунти ахам̣ да̄ни дувидхепи ка̄ме пат̣исевитум̣ абхаббо. аниватти бхависса̄мӣти паббаджджато ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ато ча на ниваттисса̄ми, аниваттако бхависса̄ми. брахмачарийапара̄йан̣оти маггабрахмачарийапара̄йан̣о джа̄тосмӣти аттхо. ити има̄хи га̄тха̄хи маха̄бодхипаллан̇ке аттано а̄гаманӣйавӣрийам̣ катхеси.