4. девадӯтавагго
1. сабрахмакасуттаван̣н̣ана̄
31. чатуттхасса пат̣хаме аджджха̄га̄рети саке гхаре. пӯджита̄ хонтӣти йам̣ гхаре аттхи, тена пат̣иджаггита̄ гопита̄ хонти. ити ма̄та̄питупӯджака̄ни кула̄ни ма̄та̄питӯхи сабрахмака̄нӣти пака̄сетва̄ ида̄ни несам̣ сапубба̄чарийака̄дибха̄вам̣ пака̄сенто сапубба̄чарийака̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха брахма̄тиа̄дӣни тесам̣ брахма̄дибха̄васа̄дханаттхам̣ вутта̄ни. бахука̄ра̄ти путта̄нам̣ бахӯпака̄ра̄. а̄па̄дака̄ти джӣвитасса а̄па̄дака̄. путтака̄нам̣ хи ма̄та̄питӯхи джӣвитам̣ а̄па̄дитам̣ па̄литам̣ гхат̣итам̣ ануппабандхена паваттитам̣. посака̄ти хаттхапа̄де вад̣д̣хетва̄ хадайалохитам̣ па̄йетва̄ посета̄ро. имасса локасса дассета̄роти путта̄нам̣ хи имасмим̣ локе ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣асса дассанам̣ на̄ма ма̄та̄питаро нисса̄йа джа̄танти имасса локасса дассета̄ро на̄ма.
брахма̄ти ма̄та̄питароти сет̣т̣ха̄дхивачанам̣. йатха̄ брахмуно чатассо бха̄вана̄ авиджахита̄ хонти метта̄ карун̣а̄ мудита̄ упеккха̄ти, евамева ма̄та̄питӯнам̣ путтакесу чатассо бха̄вана̄ авиджахита̄ хонти. та̄ тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле ведитабба̄ – куччхигатасмим̣ хи да̄раке ‘‘када̄ ну кхо путтакам̣ арогам̣ парипун̣н̣ан̇гапаччан̇гам̣ пассисса̄ма̄’’ти ма̄та̄питӯнам̣ меттачиттам̣ уппаджджати. йада̄ панеса мандо утта̄насеййако ӯка̄хи ва̄ ман̇кула̄дӣхи па̄н̣акехи дат̣т̣хо дуккхасеййа̄йа ва̄ пана пӣл̣ито пародати виравати, тада̄сса саддам̣ сутва̄ ма̄та̄питӯнам̣ ка̄рун̃н̃ам̣ уппаджджати, а̄дха̄витва̄ видха̄витва̄ кӣл̣анака̄ле пана лобханӣйавайасмим̣ ва̄ т̣хитака̄ле да̄ракам̣ олокетва̄ ма̄та̄питӯнам̣ читтам̣ саппиман̣д̣е паккхиттасатавихатакаппа̄сапичупат̣алам̣ вийа мудукам̣ хоти а̄модитам̣ памодитам̣, тада̄ тесам̣ мудита̄ лаббхати. йада̄ панеса путто да̄ра̄бхаран̣ам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ па̄т̣ийеккам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васати, тада̄ ма̄та̄питӯнам̣ ‘‘саккоти да̄ни но путтако аттано дхаммата̄йа йа̄пету’’нти маджджхаттабха̄во уппаджджати, тасмим̣ ка̄ле упеккха̄ лаббхатӣти имина̄ ка̄ран̣ена ‘‘брахма̄ти ма̄та̄питаро’’ти вуттам̣.
пубба̄чарийа̄ти вуччарети ма̄та̄питаро хи джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘евам̣ нисӣда, евам̣ тит̣т̣ха, евам̣ гаччха, евам̣ сайа, евам̣ кха̄да, евам̣ бхун̃джа, айам̣ те, та̄та̄ти ваттаббо, айам̣ бха̄тика̄ти, айам̣ бхагинӣти, идам̣ на̄ма ка̄тум̣ ват̣т̣ати, идам̣ на ват̣т̣ати, асукам̣ на̄ма упасан̇камитум̣ ват̣т̣ати, асукам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти га̄ха̄пенти сиккха̄пенти. атха̄парабха̄ге ан̃н̃е а̄чарийа̄ хаттхисиппаассасиппаратхасиппадханусиппатхарусиппамудда̄ган̣ана̄дӣни сиккха̄пенти. ан̃н̃о саран̣а̄ни дети, ан̃н̃о сӣлесу патит̣т̣ха̄пети, ан̃н̃о пабба̄джети, ан̃н̃о буддхавачанам̣ угган̣ха̄пети, ан̃н̃о упасампа̄дети, ан̃н̃о сота̄паттимагга̄дӣни па̄пети. ити саббепи те паччха̄чарийа̄ на̄ма хонти, ма̄та̄питаро пана саббапат̣хама̄, тена̄ха – ‘‘пубба̄чарийа̄ти вуччаре’’ти. таттха вуччарети вуччанти катхийанти. а̄хунеййа̄ ча путта̄нанти путта̄нам̣ а̄хутам̣ па̄хутам̣ абхисан̇кхатам̣ аннапа̄на̄дим̣ араханти, ануччхавика̄ там̣ пат̣иггахетум̣. тасма̄ ‘‘а̄хунеййа̄ ча путта̄на’’нти вуттам̣. паджа̄йа анукампака̄ти паресам̣ па̄н̣е аччхиндитва̄пи аттано паджам̣ пат̣иджагганти гопа̄йанти. тасма̄ ‘‘паджа̄йа анукампака̄’’ти вуттам̣.
намассеййа̄ти намо кареййа. саккареййа̄ти сакка̄рена пат̣има̄неййа. ида̄ни там̣ сакка̄рам̣ дассенто ‘‘аннена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аннена̄ти йа̄губхаттакха̄данӣйена. па̄нена̄ти ат̣т̣хавидхапа̄нена. ваттхена̄ти нива̄санапа̄рупанакена ваттхена. сайанена̄ти ман̃чапӣт̣ха̄нуппада̄нена. уччха̄данена̄ти дуггандхам̣ пат̣ивинодетва̄ сугандхакаран̣уччха̄данена. нха̄панена̄ти сӣте ун̣ходакена, ун̣хе сӣтодакена гатта̄ни парисин̃читва̄ нха̄панена. па̄да̄нам̣ дхованена̄ти ун̣ходакасӣтодакехи па̄дадхованена чева теламаккханена ча. печча̄ти паралокам̣ гантва̄. сагге памодатӣти идха та̄ва ма̄та̄питӯсу па̄ричарийам̣ дисва̄ па̄ричарийака̄ран̣а̄ там̣ пан̣д̣итаманусса̄ идхева пасам̣санти, паралокам̣ пана гантва̄ сагге т̣хито со ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄ко диббасампаттӣхи а̄модати памодатӣти.
2. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄
32. дутийе татха̄рӯпоти татха̄джа̄тико. сама̄дхипат̣ила̄бхоти читтекаггата̄ла̄бхо. имасмим̣ ча савин̃н̃а̄н̣акети еттха аттано ча парасса ча̄ти убхайесампи ка̄йо савин̃н̃а̄н̣акат̣т̣хена екато катва̄ имасминти вутто. ахан̇ка̄рамаман̇ка̄рама̄на̄нусайа̄ти ахан̇ка̄радит̣т̣хи ча маман̇ка̄ратан̣ха̄ ча ма̄на̄нусайо ча̄ти аттано ча парасса ча килеса̄. на̄ссӯти на бхавеййум̣. бахиддха̄ ча саббанимиттесӯти рӯпанимиттам̣, садданимиттам̣, гандханимиттам̣, расанимиттам̣, пхот̣т̣хаббанимиттам̣, сассата̄динимиттам̣, пуггаланимиттам̣ дхамманимиттанти еварӯпесу ча бахиддха̄ саббанимиттесу. четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттинти пхаласама̄дхин̃чева пхалан̃а̄н̣ан̃ча. сийа̄ти бхавеййа.
идха̄нанда, бхиккхуноти, а̄нанда, имасмим̣ са̄сане бхиккхуно. етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтанти нибба̄нам̣ дассенто а̄ха. нибба̄нам̣ хи килеса̄нам̣ сантата̄йа сантам̣ на̄ма, нибба̄нам̣ сантанти сама̄паттим̣ аппетва̄ва дивасампи нисиннасса читтуппа̄до сантантева паваттатӣтипи сантам̣. пан̣ӣтанти сама̄паттим̣ аппетва̄ нисиннасса̄пи читтуппа̄до пан̣ӣтантева паваттатӣти нибба̄нам̣ пан̣ӣтам̣ на̄ма. саббасан̇кха̄расаматхотиа̄дӣнипи тассева вевачана̄ни. ‘‘саббасан̇кха̄расаматхо’’ти сама̄паттим̣ аппетва̄ нисиннасса хи дивасабха̄гампи читтуппа̄до саббасан̇кха̄расаматхотева паваттати…пе… татха̄ тӣсу бхавесу ва̄насан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа абха̄вена нибба̄нанти ладдхана̄ме тасмим̣ сама̄паттим̣ аппетва̄ нисиннасса читтуппа̄до нибба̄нам̣ нибба̄нантева паваттатӣти саббасан̇кха̄расаматхотиа̄дӣни на̄ма̄ни лабхати. имасмим̣ пана ат̣т̣хавидхе а̄бхогасаманна̄ха̄ре имасмим̣ т̣ха̄не екопи лаббхати, двепи саббепи лаббхантева.
сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. паропара̄нӣти пара̄ни ча опара̄ни ча. парааттабха̄васакааттабха̄ва̄ни хи пара̄ни ча опара̄ни ча̄ти вуттам̣ хоти. йасса̄ти йасса арахато. ин̃джитанти ра̄гин̃джитам̣ досамохама̄надит̣т̣хикилесадуччаритин̃джитанти има̄ни сатта ин̃джита̄ни чалита̄ни пхандита̄ни. наттхи кухин̃чӣти каттхачи ека̄рамман̣епи наттхи. сантоти паччанӣкакилеса̄нам̣ сантата̄йа санто. видхӯмоти ка̄йадуччарита̄дидхӯмавирахито. анӣгхоти ра̄га̄диӣгхавирахито. нира̄соти ниттан̣хо. ата̄рӣти тин̣н̣о уттин̣н̣о саматикканто. соти со арахам̣ кхӣн̣а̄саво. джа̄тиджаранти еттха джа̄тиджара̄гахан̣енева бйа̄дхимаран̣ампи гахитамева̄ти ведитаббам̣. ити суттантепи га̄тха̄йапи арахаттапхаласама̄паттийева катхита̄ти.
3. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄
33. татийе сам̣кхиттена̄ти ма̄тика̄т̣хапанена. виттха̄рена̄ти т̣хапитама̄тика̄вибхаджанена. сам̣кхиттавиттха̄рена̄ти ка̄ле сам̣кхиттена ка̄ле виттха̄рена. ан̃н̃а̄та̄ро ча дуллабха̄ти пат̣ивиджджханакапуггала̄ пана дуллабха̄. идам̣ бхагава̄ ‘‘са̄рипуттаттхерасса н̃а̄н̣ам̣ гхат̣т̣емӣ’’ти адхиппа̄йена катхеси. там̣ сутва̄ тхеро кин̃ча̄пи ‘‘ахам̣, бханте, а̄джа̄нисса̄мӣ’’ти на вадати, адхиппа̄йена пана ‘‘виссаттха̄ тумхе, бханте, десетха, ахам̣ тумхехи деситам̣ дхаммам̣ найасатена найасахассена пат̣ивиджджхисса̄ми, мамеса бха̄ро хотӯ’’ти саттха̄рам̣ десана̄йа усса̄хенто етасса бхагава̄ ка̄лотиа̄дима̄ха.
атхасса саттха̄ тасма̄тиха̄ти десанам̣ а̄рабхи. таттха имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣акетиа̄ди вуттанайамева. аччхеччхи тан̣ханти магган̃а̄н̣асаттхена тан̣хам̣ чхинди. виваттайи сам̣йоджананти дасавидхампи сам̣йоджанам̣ самӯлакам̣ уббаттетва̄ чхад̣д̣еси. самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ антамака̄си дуккхасса̄ти самма̄ упа̄йена самма̄ пат̣ипаттийа̄ нававидхасса ма̄насса паха̄на̄бхисамайена ват̣т̣адуккхасса антамака̄си. идан̃ча пана метам̣, са̄рипутта, сандха̄йа бха̄ситанти, са̄рипутта, майа̄ па̄ра̄йане удайапан̃хе идам̣ пхаласама̄паттимева сандха̄йа етам̣ бха̄ситам̣.
ида̄ни йам̣ там̣ бхагавата̄ бха̄ситам̣, там̣ дассенто паха̄нам̣ ка̄масан̃н̃а̄нантиа̄ди а̄раддхам̣. удайапан̃хе ча етам̣ падам̣ ‘‘паха̄нам̣ ка̄маччханда̄на’’нти (су. ни. 1112; чӯл̣ани. удайама̄н̣авапуччха̄ниддесо 75) а̄гатам̣, идха пана ан̇гуттарабха̄н̣акехи ‘‘ка̄масан̃н̃а̄на’’нти а̄ропитам̣. таттха бйан̃джанамева на̄нам̣, аттхо пана екойева. ка̄масан̃н̃а̄нанти ка̄ме а̄раббха уппаннасан̃н̃а̄нам̣, ат̣т̣хахи ва̄ лобхасахагатачиттехи сахаджа̄тасан̃н̃а̄нам̣. доманасса̄на чӯбхайанти ета̄сан̃ча ка̄масан̃н̃а̄нам̣ четасикадоманасса̄нан̃ча̄ти убхиннампи паха̄нам̣ пат̣иппассаддхипаха̄насан̇кха̄там̣ арахаттапхалам̣ ан̃н̃а̄вимоккхам̣ пабрӯмӣти аттхо. ниддесе пана ‘‘ка̄маччхандасса ча доманассасса ча убхиннам̣ паха̄нам̣ вӯпасамам̣ пат̣иниссаггам̣ пат̣иппассаддхим̣ аматам̣ нибба̄на’’нти (чӯл̣ани. удайама̄н̣авапуччха̄ниддесо 75) вуттам̣, там̣ аттхуддха̄равасена вуттам̣. паха̄нанти хи кхӣн̣а̄ка̄расан̇кха̄то вӯпасамопи вуччати, килесе пат̣иниссаджджанто маггопи, килесапат̣иппассаддхисан̇кха̄там̣ пхалампи, йам̣ а̄гамма килеса̄ пахӣйанти, там̣ аматам̣ нибба̄нампи. тасма̄ таттха та̄ни пада̄ни а̄гата̄ни. ‘‘ан̃н̃а̄вимоккхам̣ пабрӯмӣ’’ти вачанато пана арахаттапхаламева адхиппетам̣. тхинасса ча панӯданантипи тхинасса ча панӯдананте уппаннатта̄ арахаттапхаламева адхиппетам̣. куккучча̄нам̣ нива̄ран̣анти куккуччанива̄ран̣асса маггасса анантарам̣ уппаннатта̄ пхаламева адхиппетам̣.
упеккха̄сатисам̣суддханти чатуттхаджджха̄нике пхале уппанна̄йа упеккха̄йа ча сатийа̄ ча сам̣суддхам̣. дхамматаккапуреджаванти дхамматакко вуччати самма̄сан̇каппо, со а̄дито хоти, пурато хоти, пуббан̇гамо хоти ан̃н̃а̄вимоккхасса̄ти дхамматаккапуреджаво. там̣ дхамматаккапуреджавам̣. ан̃н̃а̄вимоккханти ан̃н̃индрийапарийоса̄не уппаннам̣ вимоккхам̣, ан̃н̃а̄йа ва̄ вимоккхам̣ ан̃н̃а̄вимоккхам̣, пан̃н̃а̄вимуттанти аттхо. авиджджа̄йа пабхедананти авиджджа̄йа пабхедананте уппаннатта̄, авиджджа̄йа пабхеданасан̇кха̄там̣ ва̄ нибба̄нам̣ а̄раббха уппаннатта̄ евам̣ладдхана̄мам̣ арахаттапхаламева. ити саббехипи имехи паха̄нантиа̄дӣхи падехи арахаттапхаламева пака̄ситанти ведитаббам̣.
4. нида̄насуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе нида̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. камма̄нанти ват̣т̣ага̄микамма̄нам̣. лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄ти луббханапалуббханасабха̄во лобхо ват̣т̣ага̄микамма̄нам̣ самудайа̄йа пин̣д̣акаран̣аттха̄йа нида̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ паччайоти аттхо. досоти дуссанападуссанасабха̄во досо. мохоти муйханапамуйханасабха̄во мохо.
лобхапакатанти лобхена пакатам̣, лобха̄бхибхӯтена луддхена хутва̄ катакамманти аттхо. лобхато джа̄танти лобхаджам̣. лобхо нида̄намасса̄ти лобханида̄нам̣. лобхо самудайо асса̄ти лобхасамудайам̣. самудайоти паччайо, лобхапаччайанти аттхо. йаттхасса аттабха̄во ниббаттатӣти йасмим̣ т̣ха̄не асса лобхаджакаммавато пуггаласса аттабха̄во ниббаттати, кхандха̄ па̄тубхаванти. таттха там̣ каммам̣ випаччатӣти тесу кхандхесу там̣ каммам̣ випаччати. дит̣т̣хе ва̄ дхамметиа̄ди йасма̄ там̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ ва̄ хоти упападжджаведанӣйам̣ ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйам̣ ва̄, тасма̄ там̣ пабхедам̣ дассетум̣ вуттам̣. сесадвайепи есева найо.
акхан̣д̣а̄нӣти абхинна̄ни. апӯтӣнӣти пӯтибха̄вена абӣджаттам̣ аппатта̄ни. ава̄та̄тапахата̄нӣти на ва̄тена на ча а̄тапена хата̄ни. са̄ра̄да̄нӣти гахитаса̄ра̄ни са̄раванта̄ни на нисса̄ра̄ни. сукхасайита̄нӣти санничайабха̄вена сукхам̣ сайита̄ни. сукхеттети ман̣д̣акхетте. супарикаммаката̄йа бхӯмийа̄ти нан̇галакасанена чева ат̣т̣хадантакена ча сут̣т̣ху парикаммаката̄йа кхеттабхӯмийа̄. никкхитта̄нӣти т̣хапита̄ни ропита̄ни. ануппавеччхеййа̄ти ануппавесеййа. вуддхинтиа̄дӣсу уддхаггаманена вуддхим̣, хет̣т̣ха̄ мӯлаппатит̣т̣ха̄нена вирӯл̣хим̣, саманта̄ виттха̄рикабха̄вена вепуллам̣.
йам̣ панеттха дит̣т̣хе ва̄ дхамметиа̄ди вуттам̣, таттха асаммохаттхам̣ имасмим̣ т̣ха̄не каммавибхатти на̄ма катхетабба̄. суттантикапарийа̄йена хи ека̄даса камма̄ни вибхатта̄ни. сеййатхидам̣ – дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ упападжджаведанӣйам̣ апарапарийа̄йаведанӣйам̣, йаггарукам̣ йаббахулам̣ йада̄саннам̣ кат̣атта̄ ва̄ пана каммам̣, джанакам̣ упаттхамбхакам̣ упапӣл̣акам̣ упагха̄таканти. таттха екаджаванавӣтхийам̣ саттасу читтесу кусала̄ ва̄ акусала̄ ва̄ пат̣хамаджаваначетана̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйакаммам̣ на̄ма. там̣ имасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ дети ка̄кавал̣ийапун̣н̣асет̣т̣хӣнам̣ вийа кусалам̣, нандайаккханандама̄н̣аваканандагогха̄такакока̄лийасуппабуддхадевадаттачин̃чама̄н̣авика̄нам̣ вийа ча акусалам̣. татха̄ асакконтам̣ пана ахосикаммам̣ на̄ма хоти, авипа̄кам̣ сампаджджати. там̣ мигалуддакопама̄йа са̄дхетаббам̣. йатха̄ хи мигалуддакена мигам̣ дисва̄ дханум̣ а̄кад̣д̣хитва̄ кхитто саро саче на вираджджхати, там̣ мигам̣ таттхева па̄тети, атха нам̣ мигалуддако ниччаммам̣ катва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхетва̄ мам̣сам̣ а̄да̄йа путтада̄рам̣ тосенто гаччхати. саче пана вираджджхати, миго пала̄йитва̄ пуна там̣ дисам̣ на олокети. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. сарасса авираджджхитва̄ мигавиджджханам̣ вийа хи дит̣т̣хадхаммаведанӣйасса каммасса випа̄кава̄рапат̣ила̄бхо, авиджджханам̣ вийа авипа̄кабха̄ва̄йа сампаджджананти.
аттхаса̄дхика̄ пана саттамаджаваначетана̄ упападжджаведанӣйакаммам̣ на̄ма. там̣ анантаре аттабха̄ве випа̄кам̣ дети. там̣ панетам̣ кусалапаккхе ат̣т̣хасама̄паттивасена, акусалапаккхе пан̃ча̄нантарийакаммавасена ведитаббам̣. таттха ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ека̄йа сама̄паттийа̄ брахмалоке ниббаттати. пан̃чаннампи а̄нантарийа̄нам̣ катта̄ екена каммена нирайе ниббаттати, сесасама̄паттийо ча камма̄ни ча ахосикаммабха̄вам̣йева а̄паджджанти, авипа̄ка̄ни хонти. айампи аттхо пуримаупама̄йайева дӣпетаббо.
убхиннам̣ антаре пана пан̃чаджаваначетана̄ апарапарийа̄йаведанӣйакаммам̣ на̄ма. там̣ ана̄гате йада̄ ока̄сам̣ лабхати, тада̄ випа̄кам̣ дети. сати сам̣са̄раппаваттийа̄ ахосикаммам̣ на̄ма на хоти. там̣ саббам̣ сунакхалуддакена дӣпетаббам̣. йатха̄ хи сунакхалуддакена мигам̣ дисва̄ сунакхо виссаджджито мигам̣ анубандхитва̄ йасмим̣ т̣ха̄не па̄пун̣а̄ти, тасмим̣ йева д̣ам̣сати; евамевам̣ идам̣ каммам̣ йасмим̣ т̣ха̄не ока̄сам̣ лабхати, тасмим̣йева випа̄кам̣ дети, тена мутто сатто на̄ма наттхи.
кусала̄кусалесу пана гарука̄гарукесу йам̣ гарукам̣ хоти, там̣ йаггарукам̣ на̄ма. тадетам̣ кусалапаккхе махаггатакаммам̣, акусалапаккхе пан̃ча̄нантарийакаммам̣ ведитаббам̣. тасмим̣ сати сеса̄ни кусала̄ни ва̄ акусала̄ни ва̄ випаччитум̣ на сакконти, тадева дувидхампи пат̣исандхим̣ дети. йатха̄ хи са̄сапаппама̄н̣а̄пи саккхара̄ ва̄ айагул̣ика̄ ва̄ удакарахаде паккхитта̄ удакапит̣т̣хе уплавитум̣ на саккоти, хет̣т̣ха̄ва пависати; евамева кусалепи акусалепи йам̣ гарукам̣, тадева ган̣хитва̄ гаччхати.
кусала̄кусалесу пана йам̣ бахулам̣ хоти, там̣ йаббахулам̣ на̄ма. там̣ дӣгхараттам̣ ладдха̄севанавасена ведитаббам̣. йам̣ ва̄ балавакусалакаммесу соманассакарам̣, акусалакаммесу санта̄пакарам̣, етам̣ йаббахулам̣ на̄ма. тадетам̣ йатха̄ на̄ма двӣсу маллесу йуддхабхӯмим̣ отин̣н̣есу йо балава̄, со итарам̣ па̄тетва̄ гаччхати; евамева итарам̣ дуббалакаммам̣ аваттхаритва̄ йам̣ а̄севанавасена ва̄ бахулам̣, а̄саннавасена ва̄ балавам̣, там̣ випа̄кам̣ дети, дут̣т̣хага̄ман̣иабхайаран̃н̃о каммам̣ вийа.
со кира чӯл̣ан̇ган̣ийайуддхе пара̄джито вал̣авам̣ а̄руйха пала̄йи. тасса чӯл̣упат̣т̣ха̄ко тисса̄маччо на̄ма екакова паччхато ахоси. со екам̣ ат̣авим̣ пависитва̄ нисинно джигхаччха̄йа ба̄дхайама̄на̄йа – ‘‘бха̄тика тисса, ативийа но джигхаччха̄ ба̄дхати, ким̣ карисса̄ма̄’’ти а̄ха. аттхи, дева, майа̄ са̄т̣акантаре т̣хапетва̄ екам̣ суван̣н̣асаракабхаттам̣ а̄бхатанти. тена хи а̄хара̄ти. со нӣхаритва̄ ран̃н̃о пурато т̣хапеси. ра̄джа̄ дисва̄, ‘‘та̄та, чатта̄ро кот̣т̣ха̄се карохӣ’’ти а̄ха. майам̣ тайо джана̄, касма̄ дево чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ка̄райатӣти? бха̄тика тисса, йато пат̣т̣ха̄йа ахам̣ атта̄нам̣ сара̄ми, на ме аййа̄нам̣ адатва̄ а̄ха̄ро парибхуттапуббо аттхи, сва̄хам̣ аджджапи адатва̄ на парибхун̃джисса̄мӣти. со чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ака̄си. ра̄джа̄ ‘‘ка̄лам̣ гхосехӣ’’ти а̄ха. чхад̣д̣ита̄ран̃н̃е куто, аййе, лабхисса̄ма дева̄ти. ‘‘на̄йам̣ тава бха̄ро. саче мама саддха̄ аттхи, аййе, лабхисса̄ма, виссаттхо ка̄лам̣ гхосехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘ка̄ло, бханте, ка̄ло, бханте’’ти тиккхаттум̣ гхосеси.
атхасса бодхима̄тумаха̄тиссаттхеро там̣ саддам̣ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ сутва̄ ‘каттха̄йам̣ саддо’ти там̣ а̄вадждженто ‘‘аджджа дут̣т̣хага̄ман̣иабхайамаха̄ра̄джа̄ йуддхапара̄джито ат̣авим̣ пависитва̄ нисинно екам̣ саракабхаттам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ка̄ретва̄ ‘екакова на парибхун̃джисса̄мӣ’ти ка̄лам̣ гхоса̄песӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘аджджа майа̄ ран̃н̃о сан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти маногатийа̄ а̄гантва̄ ран̃н̃о пурато ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ дисва̄ пасанначитто ‘‘пасса, бха̄тика, тисса̄’’ти ватва̄ тхерам̣ вандитва̄ ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти а̄ха. тхеро паттам̣ нӣхари. ра̄джа̄ аттано кот̣т̣ха̄сена саддхим̣ тхерасса кот̣т̣ха̄сам̣ патте паккхипитва̄, ‘‘бханте, а̄ха̄рапариссайо на̄ма ма̄ када̄чи хотӯ’’ти вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тисса̄маччопи ‘‘мама аййапутте пассанте бхун̃джитум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти аттано кот̣т̣ха̄сам̣ тхерассева патте а̄кири. вал̣ава̄пи чинтеси – ‘‘майхампи кот̣т̣ха̄сам̣ тхерассева да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ра̄джа̄ вал̣авам̣ олокетва̄ ‘‘айампи аттано кот̣т̣ха̄сам̣ тхерассева патте паккхипанам̣ пачча̄сӣсатӣ’’ти н̃атва̄ тампи таттхева паккхипитва̄ тхерам̣ вандитва̄ уййоджеси. тхеро там̣ бхаттам̣ а̄да̄йа гантва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа бхиккхусан̇гхасса а̄лопасан̇кхепена ада̄си.
ра̄джа̄пи чинтеси – ‘‘ативийамха̄ джигхаччхита̄, са̄дху ватасса саче атирекабхаттаситтха̄ни пахин̣еййа̄’’ти. тхеро ран̃н̃о читтам̣ н̃атва̄ атирекабхаттам̣ етесам̣ йа̄панаматтам̣ катва̄ паттам̣ а̄ка̄се кхипи, патто а̄гантва̄ ран̃н̃о хаттхе патит̣т̣ха̄си. бхаттам̣ тин̣н̣ампи джана̄нам̣ йа̄вадаттхам̣ ахоси. атха ра̄джа̄ паттам̣ дховитва̄ ‘‘туччхапаттам̣ на песисса̄мӣ’’ти уттариса̄т̣акам̣ мочетва̄ удакам̣ пун̃чхитва̄ са̄т̣акам̣ патте т̣хапетва̄ ‘‘патто гантва̄ мама аййасса хаттхе патит̣т̣ха̄тӯ’’ти а̄ка̄се кхипи. патто гантва̄ тхерасса хаттхе патит̣т̣ха̄си.
апарабха̄ге ран̃н̃о татха̄гатасса сарӣрадха̄тӯнам̣ ат̣т̣хамабха̄гам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ вӣсаратанасатикам̣ маха̄четийам̣ ка̄рентасса апаринит̣т̣хитейева четийе ка̄лакирийа̄самайо ануппатто. атхасса маха̄четийасса даккхин̣апассе нипаннасса пан̃чаника̄йавасена бхиккхусан̇гхе саджджха̄йам̣ каронте чхахи девалокехи чха ратха̄ а̄гантва̄ пурато а̄ка̄се ат̣т̣хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘пун̃н̃апоттхакам̣ а̄харатха̄’’ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа пун̃н̃апоттхакам̣ ва̄ча̄песи. атха нам̣ кин̃чи каммам̣ на паритосеси. со ‘‘парато ва̄четха̄’’ти а̄ха. поттхакава̄чако ‘‘чӯл̣ан̇ган̣ийайуддхе пара̄джитена те дева ат̣авим̣ пависитва̄ нисиннена екам̣ саракабхаттам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ка̄ретва̄ бодхима̄тумаха̄тиссаттхерасса бхиккха̄ динна̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘т̣хапехӣ’’ти ватва̄ бхиккхусан̇гхам̣ пуччхи, ‘‘бханте, катаро девалоко раман̣ӣйо’’ти? саббабодхисатта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ туситабхаванам̣ маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ ка̄лам̣ катва̄ туситабхаванато а̄гатаратхева патит̣т̣ха̄йа туситабхаванам̣ агама̄си. идам̣ балавакаммасса випа̄када̄не ваттху.
йам̣ пана кусала̄кусалесу а̄саннамаран̣е ануссаритум̣ саккоти, там̣ йада̄саннам̣ на̄ма. тадетам̣ йатха̄ на̄ма гоган̣апарипун̣н̣асса ваджасса два̄ре виват̣е парабха̄ге даммагавабалавагавесу сантесупи йо ваджадва̄расса а̄санно хоти антамасо дуббаладжараггавопи, со ева пат̣хаматарам̣ никкхамати, евамева ан̃н̃есу кусала̄кусалесу сантесупи маран̣ака̄ласса а̄саннатта̄ випа̄кам̣ дети.
татрима̄ни ваттхӯни – мадхуан̇ган̣ага̄ме кира еко дамил̣адова̄рико па̄това бал̣исам̣ а̄да̄йа гантва̄ маччхе вадхитва̄ тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ екена тан̣д̣улам̣ ган̣ха̄ти, екена дадхим̣, екам̣ пачати. имина̄ нӣха̄рена пан̃н̃а̄са васса̄ни па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ катва̄ апарабха̄ге махаллако анут̣т̣ха̄насеййам̣ упагаччхати. тасмим̣ кхан̣е гиривиха̄рава̄сӣ чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхеро ‘‘ма̄ айам̣ сатто майи пассанте нассатӯ’’ти гантва̄ тасса гехадва̄ре ат̣т̣ха̄си. атхасса бхарийа̄, ‘‘са̄ми, тхеро а̄гато’’ти а̄рочеси. ахам̣ пан̃н̃а̄са васса̄ни тхерасса сантикам̣ на гатапуббо, катарена ме гун̣ена тхеро а̄гамиссати, гаччха̄ти нам̣ вадатха̄ти. са̄ ‘‘атиччхатха, бханте’’ти а̄ха. тхеро ‘‘упа̄сакасса ка̄ сарӣраппаваттӣ’’ти пуччхи. дуббало, бхантети. тхеро гхарам̣ пависитва̄ сатим̣ уппа̄детва̄ ‘‘сӣлам̣ ган̣хиссасӣ’’ти а̄ха. а̄ма, бханте, детха̄ти. тхеро тӣн̣и саран̣а̄ни датва̄ пан̃ча сӣла̄ни да̄тум̣ а̄рабхи. тасса пан̃ча сӣла̄нӣти вачанака̄лейева дживха̄ папати. тхеро ‘‘ват̣т̣иссати еттака’’нти никкхамитва̄ гато. сопи ка̄лам̣ катва̄ ча̄тумаха̄ра̄джикабхаване ниббатти. ниббаттаккхан̣ейева ча ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ майа̄ идам̣ ладдха’’нти а̄вадждженто тхерам̣ нисса̄йа ладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ девалокато а̄гантва̄ тхерам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. ‘‘ко есо’’ти ча вутте ‘‘ахам̣, бханте, дамил̣адова̄рико’’ти а̄ха. кухим̣ ниббаттосӣти? ча̄тумаха̄ра̄джикесу, бханте, саче ме аййо пан̃ча сӣла̄ни адасса, упари девалоке ниббатто ассам̣. ахам̣ ким̣ карисса̄ми, твам̣ ган̣хитум̣ на̄саккхи, путтака̄ти. со тхерам̣ вандитва̄ девалокамева гато. идам̣ та̄ва кусалакамме ваттху.
антараган̇га̄йа пана маха̄ва̄чака̄лаупа̄сако на̄ма ахоси. со тим̣са васса̄ни сота̄паттимаггаттха̄йа дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йитва̄ ‘‘ахам̣ евам̣ дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йанто обха̄саматтампи ниббаттетум̣ на̄саккхим̣, буддхаса̄санам̣ аниййа̄никам̣ бхависсатӣ’’ти дит̣т̣хивипалла̄сам̣ патва̄ ка̄лакирийам̣ катва̄ маха̄ган̇га̄йа наваусабхико сусума̄рапето хутва̄ ниббатти. екам̣ самайам̣ каччхакатиттхена сат̣т̣хи па̄са̄н̣аттхамбхасакат̣а̄ни агамам̣су. со саббепи те гон̣е ча па̄са̄н̣е ча кха̄ди. идам̣ акусалакамме ваттху.
етехи пана тӣхи муттам̣ ан̃н̃а̄н̣авасена катам̣ кат̣атта̄ ва̄ пана каммам̣ на̄ма. там̣ йатха̄ на̄ма умматтакена кхиттадан̣д̣ам̣ йаттха ва̄ таттха ва̄ гаччхати, евамева тесам̣ абха̄ве йаттха каттхачи випа̄кам̣ дети.
джанакам̣ на̄ма екам̣ пат̣исандхим̣ джанетва̄ паваттим̣ на джанети, паватте ан̃н̃ам̣ каммам̣ випа̄кам̣ ниббаттети. йатха̄ хи ма̄та̄ джанетийева, дха̄тийева пана джаггати; евамевам̣ ма̄та̄ вийа пат̣исандхиниббаттакам̣ джанакакаммам̣, дха̄ти вийа паватте сампаттакаммам̣. упаттхамбхакам̣ на̄ма кусалепи лаббхати акусалепи. екаччо хи кусалам̣ катва̄ сугатибхаве ниббаттати. со таттха т̣хито пунаппунам̣ кусалам̣ катва̄ там̣ каммам̣ упаттхамбхетва̄ анека̄ни вассасатасахасса̄ни сугатибхавасмим̣йева вичарати. екаччо акусалам̣ катва̄ дуггатибхаве ниббаттати. со таттха т̣хито пунаппунам̣ акусалам̣ катва̄ там̣ каммам̣ упаттхамбхетва̄ бахӯни вассасатасахасса̄ни дуггатибхавасмим̣йева вичарати.
апаро найо – джанакам̣ на̄ма кусалампи хоти акусалампи. там̣ пат̣исандхийампи паваттепи рӯпа̄рӯпавипа̄каккхандхе джанети. упаттхамбхакам̣ пана випа̄кам̣ джанетум̣ на саккоти, ан̃н̃ена каммена динна̄йа пат̣исандхийа̄ джаните випа̄ке уппаджджанакасукхадуккхам̣ упаттхамбхети, аддха̄нам̣ паваттети. упапӣл̣акам̣ на̄ма ан̃н̃ена каммена динна̄йа пат̣исандхийа̄ джаните випа̄ке уппаджджанакасукхадуккхам̣ пӣл̣ети ба̄дхети, аддха̄нам̣ паваттитум̣ на дети. татра̄йам̣ найо – кусалакамме випаччама̄не акусалакаммам̣ упапӣл̣акам̣ хутва̄ тасса випаччитум̣ на дети. акусалакамме випаччама̄не кусалакаммам̣ упапӣл̣акам̣ хутва̄ тасса випаччитум̣ на дети. йатха̄ вад̣д̣хама̄накам̣ руккхам̣ ва̄ гаччхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ кочидева дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ бхиндеййа ва̄ чхиндеййа ва̄, атха со руккхо ва̄ гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ вад̣д̣хитум̣ на саккун̣еййа; евамевам̣ кусалам̣ випаччама̄нам̣ акусалена упапӣл̣итам̣, акусалам̣ ва̄ пана випаччама̄нам̣ кусалена упапӣл̣итам̣ випаччитум̣ на саккоти. таттха сунаккхаттасса акусалакаммам̣ кусалам̣ упапӣл̣еси, чорагха̄такасса кусалакаммам̣ акусалам̣ упапӣл̣еси.
ра̄джагахе кира ва̄така̄л̣ако пан̃н̃а̄са васса̄ни чорагха̄такаммам̣ ака̄си. атха нам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣ – ‘‘дева, ва̄така̄л̣ако махаллако чоре гха̄тетум̣ на саккотӣ’’ти. ‘‘апанетха нам̣ тасма̄ т̣ха̄нантара̄ти. амачча̄ нам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ тасмим̣ т̣ха̄не т̣хапайим̣су. ва̄така̄л̣акопи йа̄ва там̣ каммам̣ ака̄си, та̄ва ахатаваттха̄ни ва̄ аччха̄дитум̣ сурабхипуппха̄ни ва̄ пил̣андхитум̣ па̄йа̄сам̣ ва̄ бхун̃джитум̣ уччха̄дананха̄панам̣ ва̄ паччанубхотум̣ на̄латтха. со ‘‘дӣгхараттам̣ ме килит̣т̣хавесена чарита’’нти ‘‘па̄йа̄сам̣ ме пача̄хӣ’’ти бхарийам̣ а̄н̣а̄петва̄ нха̄нӣйасамбха̄ра̄ни га̄ха̄петва̄ нха̄натиттхам̣ гантва̄ сӣсам̣ нхатва̄ ахатаваттха̄ни аччха̄детва̄ гандхе вилимпитва̄ пуппха̄ни пил̣андхитва̄ гхарам̣ а̄гаччханто са̄рипуттаттхерам̣ дисва̄ ‘‘сам̣килит̣т̣хакаммато чамхи апагато, аййо ча ме дит̣т̣хо’’ти тут̣т̣хама̄насо тхерам̣ гхарам̣ нетва̄ навасапписаккарачун̣н̣а̄бхисан̇кхатена па̄йа̄сена паривиси. тхеро тасса анумоданамака̄си. со анумоданам̣ сутва̄ ануломикакхантим̣ пат̣илабхитва̄ тхерам̣ анугантва̄ ниваттама̄но антара̄магге тарун̣аваччха̄йа га̄вийа̄ маддитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пито гантва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатти. бхиккхӯ татха̄гатам̣ пуччхим̣су – ‘‘бханте, чорагха̄тако аджджева килит̣т̣хакаммато апанӣто, аджджева ка̄лан̇като, кахам̣ ну кхо ниббатто’’ти? та̄ватим̣сабхаване, бхиккхавети. бханте, чорагха̄тако дӣгхараттам̣ пурисе гха̄теси, тумхе ча евам̣ вадетха, наттхи ну кхо па̄пакаммасса пхаланти. ма̄, бхиккхаве, евам̣ авачуттха, балавакалйа̄н̣амиттӯпаниссайам̣ лабхитва̄ дхаммасена̄патисса пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ анумоданам̣ сутва̄ ануломикакхантим̣ пат̣илабхитва̄ со таттха ниббаттоти.
‘‘субха̄ситам̣ сун̣итва̄на, на̄гарийо чорагха̄тако;
ануломакхантим̣ ладдха̄на, модатӣ тидивам̣ гато’’ти.
упагха̄такам̣ пана сайам̣ кусалампи акусалампи сама̄нам̣ ан̃н̃ам̣ дуббалакаммам̣ гха̄тетва̄ тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти. евам̣ пана каммена кате ока̄се там̣ випа̄кам̣ уппаннам̣ на̄ма вуччати. упаччхедакантипи етассева на̄мам̣. татра̄йам̣ найо – кусалакаммасса випаччанака̄ле екам̣ акусалакаммам̣ ут̣т̣ха̄йа там̣ каммам̣ чхиндитва̄ па̄тети. акусалакаммассапи випаччанака̄ле екам̣ кусалакаммам̣ ут̣т̣ха̄йа там̣ каммам̣ чхиндитва̄ па̄тети. идам̣ упаччхедакам̣ на̄ма. таттха аджа̄тасаттуно каммам̣ кусалаччхедакам̣ ахоси, ан̇гулима̄латтхерасса акусалаччхедаканти. евам̣ суттантикапарийа̄йена ека̄даса камма̄ни вибхатта̄ни.
абхидхаммапарийа̄йена пана сол̣аса камма̄ни вибхатта̄ни, сеййатхидам̣ – ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни упадхисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни ка̄ласампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни пайогасампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти. аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гативипаттим̣ а̄гамма випаччанти, упадхивипаттим̣, ка̄лавипаттим̣, пайогавипаттим̣ а̄гамма випаччанти. аттхекачча̄ни калйа̄н̣а̄ни каммасама̄да̄на̄ни гативипаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, упадхивипатти, ка̄лавипатти, пайогавипаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти. аттхекачча̄ни калйа̄н̣а̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттим̣ а̄гамма випаччанти, упадхисампаттим̣, ка̄ласампаттим̣, пайогасампаттим̣ а̄гамма випаччантӣ’’ти (вибха. 810).
таттха па̄пака̄нӣти ла̄мака̄ни. каммасама̄да̄на̄нӣти каммаггахан̣а̄ни. гахитасама̄динна̄нам̣ камма̄наметам̣ адхивачанам̣. гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччантӣтиа̄дӣсу анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавана̄рахе камме виджджама̄нейева сугатибхаве ниббаттасса там̣ каммам̣ гатисампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. гатисампаттийа̄ патиба̄хитам̣ хутва̄ на випаччатӣти аттхо. йо пана па̄пакаммена да̄сийа̄ ва̄ каммака̄рийа̄ ва̄ куччхийам̣ ниббаттитва̄ упадхисампанно хоти, аттабха̄васамиддхийам̣ тит̣т̣хати. атхасса са̄мика̄ тасса рӯпасампаттим̣ дисва̄ ‘‘на̄йам̣ килит̣т̣хакаммасса̄нуччхавико’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ аттано джа̄тапуттам̣ вийа бхан̣д̣а̄га̄рика̄дит̣т̣ха̄несу т̣хапетва̄ сампаттим̣ йоджетва̄ парихаранти. еварӯпасса каммам̣ упадхисампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана пат̣хамакаппикака̄ласадисе сулабхасампаннарасабходжане субхиккхака̄ле ниббаттати, тасса виджджама̄нампи па̄пакаммам̣ ка̄ласампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана самма̄пайогам̣ нисса̄йа джӣвати, упасан̇камитаббайуттака̄ле упасан̇камати, пат̣иккамитаббайуттака̄ле пат̣иккамати, пала̄йитаббайуттака̄ле пала̄йати. лан̃джада̄найуттака̄ле лан̃джам̣ дети, чорикайуттака̄ле чорикам̣ кароти, еварӯпасса па̄пакаммам̣ пайогасампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма.
дуггатибхаве ниббаттасса пана па̄пакаммам̣ гативипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пана да̄сийа̄ ва̄ каммака̄рийа̄ ва̄ куччхисмим̣ ниббатто дуббан̣н̣о хоти дуссан̣т̣ха̄но, ‘‘йаккхо ну кхо мануссо ну кхо’’ти виматим̣ уппа̄дети. со саче пурисо хоти, атха нам̣ ‘‘на̄йам̣ ан̃н̃асса каммасса ануччхавико’’ти хаттхим̣ ва̄ раккха̄пенти ассам̣ ва̄ гон̣е ва̄, тин̣акат̣т̣ха̄дӣни ва̄ а̄хара̄пенти, кхел̣асаракам̣ ва̄ ган̣ха̄пенти. саче иттхӣ хоти, атха нам̣ хаттхиасса̄дӣнам̣ бхаттама̄са̄дӣни ва̄ пача̄пенти, качаварам̣ ва̄ чхад̣д̣а̄пенти, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана джигуччханӣйакаммам̣ ка̄ренти. еварӯпасса па̄пакаммам̣ упадхивипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пана дуббхиккхака̄ле ва̄ парихӣнасампаттика̄ле ва̄ антаракаппе ва̄ ниббаттати, тасса па̄пакаммам̣ ка̄лавипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пана пайогам̣ сампа̄детум̣ на джа̄на̄ти, упасан̇камитаббайуттака̄ле упасан̇камитум̣ на джа̄на̄ти…пе… чорикайуттака̄ле чорикам̣ ка̄тум̣ на джа̄на̄ти, тасса па̄пакаммам̣ пайогавипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма.
йо пана ит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавана̄рахе камме виджджама̄нейева гантва̄ дуггатибхаве ниббаттати, тасса там̣ каммам̣ гативипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана пун̃н̃а̄нубха̄вена ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ гехе ниббаттитва̄ ка̄н̣о ва̄ хоти кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, тасса опараджджасена̄патибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄на̄дӣни на ануччхавика̄нӣти на денти. иччасса там̣ пун̃н̃ам̣ упадхивипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана дуббхиккхака̄ле ва̄ парихӣнасампаттика̄ле ва̄ антаракаппе ва̄ мануссесу ниббаттати, тасса там̣ калйа̄н̣акаммам̣ ка̄лавипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева пайогам̣ сампа̄детум̣ на джа̄на̄ти, тасса калйа̄н̣акаммам̣ пайогавипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма.
калйа̄н̣акаммена пана сугатибхаве ниббаттасса там̣ каммам̣ гатисампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ куле ниббаттитва̄ упадхисампаттим̣ паттасса аттабха̄васамиддхийам̣ т̣хитасса деванагаре самусситаратанаторан̣асадисам̣ аттабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘имасса опараджджасена̄патибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄на̄дӣни ануччхавика̄нӣ’’ти дахарассева сато та̄ни т̣ха̄нантара̄ни денти, еварӯпасса калйа̄н̣акаммам̣ упадхисампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пат̣хамакаппикесу ва̄ сулабханнапа̄нака̄ле ва̄ ниббаттати, тасса калйа̄н̣акаммам̣ ка̄ласампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо вуттанайенева пайогам̣ сампа̄детум̣ джа̄на̄ти, тасса каммам̣ пайогасампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. евам̣ абхидхаммапарийа̄йена сол̣аса камма̄ни вибхатта̄ни.
апара̄нипи пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена два̄даса камма̄ни вибхатта̄ни. сеййатхидам̣ – ‘‘ахоси каммам̣ ахоси каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ на̄хоси каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ аттхи каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ наттхи каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко, бхависсати каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко, бхависсати каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти (пат̣и. ма. 1.234).
таттха йам̣ каммам̣ атӣте а̄йӯхитам̣ атӣтейева випа̄кава̄рам̣ лабхи, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ джанеси, рӯпаджанакам̣ рӯпам̣, там̣ ахоси каммам̣ ахоси каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхи, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на̄саккхи, там̣ ахоси каммам̣ на̄хоси каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана атӣте а̄йӯхитам̣ етарахи ладдхавипа̄кава̄рам̣ пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ джанетва̄ рӯпаджанакам̣ рӯпам̣ джанетва̄ т̣хитам̣, там̣ ахоси каммам̣ аттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ аладдхавипа̄кава̄рам̣ пат̣исандхиджанакам̣ ва̄ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на̄саккхи, там̣ ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана атӣте а̄йӯхитам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ рӯпам̣ джанетум̣ саккхиссати, там̣ ахоси каммам̣ бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ на лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на саккхиссати, там̣ ахоси каммам̣ на бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣.
йам̣ пана етарахи а̄йӯхитам̣ етарахийева випа̄кава̄рам̣ лабхати, там̣ аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана етарахи випа̄кава̄рам̣ на лабхати, там̣ аттхи каммам̣ наттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана етарахи а̄йӯхитам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ рӯпам̣ джанетум̣ саккхиссати, там̣ аттхи каммам̣ бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ саккхиссати, там̣ аттхи каммам̣ на бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣.
йам̣ пана̄на̄гате а̄йӯхиссати, ана̄гатейева випа̄кава̄рам̣ лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанессати, там̣ бхависсати каммам̣ бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на саккхиссати, там̣ бхависсати каммам̣ на бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. евам̣ пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена два̄даса камма̄ни вибхатта̄ни.
ити има̄ни чева два̄даса абхидхаммапарийа̄йена вибхатта̄ни ча сол̣аса камма̄ни аттано т̣ха̄на̄ осаккитва̄ суттантикапарийа̄йена вутта̄ни ека̄даса камма̄нийева бхаванти. та̄нипи тато осаккитва̄ тӣн̣ийева камма̄ни хонти дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣, упападжджаведанӣйам̣, апарапарийа̄йаведанӣйанти. тесам̣ сан̇каманам̣ наттхи, йатха̄т̣ха̄нейева тит̣т̣ханти. йади хи дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ каммам̣ упападжджаведанӣйам̣ ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйам̣ ва̄ бхавеййа, ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме’’ти саттха̄ на вадеййа. сачепи упападжджаведанӣйам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйам̣ ва̄ бхавеййа, ‘‘упападжджа ва̄’’ти саттха̄ на вадеййа. атха̄пи апарапарийа̄йаведанӣйам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ ва̄ упападжджаведанӣйам̣ ва̄ бхавеййа, ‘‘апаре ва̄ парийа̄йе’’ти саттха̄ на вадеййа.
суккапаккхепи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. еттха пана лобхе вигатети лобхе апагате нируддхе. та̄лаваттхукатанти та̄лаваттху вийа катам̣, маттхакаччхинната̄ло вийа пуна авирул̣хисабха̄вам̣ катанти аттхо. анабха̄вам̣ катанти ануабха̄вам̣ катам̣, йатха̄ пуна нуппаджджати, евам̣ катанти аттхо. евассӯти евам̣ бхавеййум̣. евамева кхоти еттха бӣджа̄ни вийа кусала̄кусалам̣ каммам̣ дат̣т̣хаббам̣, та̄ни аггина̄ д̣аханапурисо вийа йога̄вачаро, агги вийа магган̃а̄н̣ам̣, аггим̣ датва̄ бӣджа̄нам̣ д̣аханака̄ло вийа магган̃а̄н̣ена килеса̄нам̣ дад̣д̣хака̄ло, масикатака̄ло вийа пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ чхиннамӯлаке катва̄ т̣хапитака̄ло, маха̄ва̄те опунитва̄ надийа̄ ва̄ пава̄хетва̄ аппаваттикатака̄ло вийа упа̄диннакасанта̄насса ниродхена чхиннамӯлака̄нам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ аппат̣исандхикабха̄вена нируджджхитва̄ пуна бхавасмим̣ пат̣исандхим̣ аггахитака̄ло ведитаббо.
мохаджан̃ча̄павиддасӯти мохаджан̃ча̄пи авиддасу. идам̣ вуттам̣ хоти – йам̣ со авидӯ андхаба̄ло лобхаджан̃ча досаджан̃ча мохаджан̃ча̄ти каммам̣ кароти, евам̣ каронтена йам̣ тена пакатам̣ каммам̣ аппам̣ ва̄ йади ва̄ бахум̣. идхева там̣ веданийанти там̣ каммам̣ тена ба̄лена идха саке аттабха̄вейева веданӣйам̣, тассева там̣ аттабха̄ве випаччатӣти аттхо. ваттхум̣ ан̃н̃ам̣ на виджджатӣти тасса каммасса випаччанаттха̄йа ан̃н̃ам̣ ваттху наттхи. на хи ан̃н̃ена катам̣ каммам̣ ан̃н̃асса аттабха̄ве випаччати. тасма̄ лобхан̃ча досан̃ча, мохаджан̃ча̄пи виддасӯти тасма̄ йо видӯ медха̄вӣ пан̣д̣ито там̣ лобхаджа̄дибхедам̣ каммам̣ на кароти, со виджджам̣ уппа̄дайам̣ бхиккху, сабба̄ дуггатийо джахе, арахаттамаггавиджджам̣ уппа̄детва̄ там̣ ва̄ пана виджджам̣ уппа̄денто сабба̄ дуггатийо джахати. десана̄сӣсамеветам̣, сугатийопи пана со кхӣн̣а̄саво джахатийева. йампи четам̣ ‘‘тасма̄ лобхан̃ча досан̃ча̄’’ти вуттам̣, еттха̄пи лобхадосасӣсена лобхаджан̃ча досаджан̃ча каммамева ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣. евам̣ суттантесупи га̄тха̄йапи ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитанти.
5. хаттхакасуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме а̄л̣авийанти а̄л̣авират̣т̣хе. гомаггети гуннам̣ гаманамагге. пан̣н̣асантхарети сайам̣ патитапан̣н̣асантхаре. атха̄ти евам̣ гуннам̣ гаманамаггам̣ уджум̣ маха̄патхам̣ нисса̄йа сим̣сапа̄ване сайам̣ патитапан̣н̣а̄ни сан̇кад̣д̣хитва̄ катасантхаре сугатамаха̄чӣварам̣ паттхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисинне татха̄гате. хаттхако а̄л̣авакоти хаттхато хаттхам̣ гататта̄ евам̣ладдхана̄мо а̄л̣авако ра̄джапутто. етадавоча̄ти етам̣ ‘‘каччи, бханте, бхагава̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча. касма̄ пана самма̄самбуддхо там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ нисинно, касма̄ ра̄джакума̄ро таттха гатоти? самма̄самбуддхо та̄ва ат̣т̣хуппаттика̄йа дхаммадесана̄йа самут̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ таттха нисинно, ра̄джакума̄ропи па̄това ут̣т̣ха̄йа пан̃чахи упа̄сакасатехи паривуто буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто маха̄магга̄ оккамма гопатхам̣ гахетва̄ ‘‘буддха̄нам̣ пӯджанаттха̄йа миссакама̄лам̣ очинисса̄мӣ’’ти гаччханто саттха̄рам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди, евам̣ со таттха гатоти. сукхамасайиттха̄ти сукхам̣ сайиттха.
антарат̣т̣хакоти ма̄гхапхаггун̣а̄нам̣ антаре ат̣т̣хадивасапарима̄н̣о ка̄ло. ма̄гхасса хи аваса̄не чатта̄ро диваса̄, пхаггун̣асса а̄димхи чатта̄роти айам̣ ‘‘антарат̣т̣хако’’ти вуччати. химапа̄тасамайоти химасса патанасамайо. кхара̄ти пхаруса̄ каккхал̣а̄ ва̄. гокан̣т̣акахата̄ти нававут̣т̣хе деве га̄вӣнам̣ аккантаккантат̣т̣ха̄не кхурантарехи каддамо уггантва̄ тит̣т̣хати, со ва̄та̄тапена суккхо какачадантасадисо хоти дуккхасампхассо. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘гокан̣т̣акахата̄ бхӯмӣ’’ти. гуннам̣ кхурантарехи чхинна̄типи аттхо. верамбхо ва̄то ва̄йатӣти чатӯхи диса̄хи ва̄йанто ва̄то ва̄йати. ека̄йа диса̄йа ва̄ двӣхи ва̄ диса̄хи тӣхи ва̄ диса̄хи ва̄йанто ва̄то верамбхоти на вуччати.
тена хи ра̄джакума̄ра̄ти идам̣ саттха̄ ‘‘айам̣ ра̄джакума̄ро локасмим̣ нева сукхава̄сино, на дуккхава̄сино джа̄на̄ти, джа̄на̄песса̄ми на’’нти упари десанам̣ вад̣д̣хенто а̄ха. таттха йатха̄ те кхамеййа̄ти йатха̄ туйхам̣ руччеййа. идхасса̄ти имасмим̣ локе асса. гонакаттхатоти чатуран̇гула̄дхикаломена ка̄л̣акоджавена аттхато. пат̣икаттхатоти ун̣н̣а̄майена сетаттхаран̣ена аттхато. пат̣аликаттхатоти гханапуппхена ун̣н̣а̄майааттхаран̣ена аттхато. кадалимигапаварапаччаттхаран̣оти кадалимигачаммамайена уттамапаччаттхаран̣ена аттхато. там̣ кира паччаттхаран̣ам̣ сетаваттхасса упари кадалимигачаммам̣ аттхаритва̄ сиббитва̄ каронти. сауттараччхадоти саха уттараччхадена, упари баддхена раттавита̄нена саддхинти аттхо. убхатолохитакӯпадха̄ноти сӣсӯпадха̄нан̃ча па̄дӯпадха̄нан̃ча̄ти паллан̇касса убхато т̣хапиталохитакӯпадха̄но. паджа̄патийоти бхарийа̄йо. мана̄пена паччупат̣т̣хита̄ ассӯти мана̄пена упат̣т̣ха̄навидха̄нена паччупат̣т̣хита̄ бхавеййум̣.
ка̄йика̄ти пан̃чадва̄рака̄йам̣ кхобхайама̄на̄. четасика̄ти манодва̄рам̣ кхобхайама̄на̄. со ра̄го татха̄гатасса пахӣноти татха̄рӯпо ра̄го татха̄гатасса пахӣноти аттхо. йо пана тасса ра̄го, на со татха̄гатасса пахӣно на̄ма. досамохесупи есева найо.
бра̄хман̣оти ба̄хитапа̄по кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. на лимпати ка̄месӯти ваттхука̄месу ча килесака̄месу ча тан̣ха̄дит̣т̣хилепехи на лимпати. сӣтибхӯтоти аббхантаре та̄панакилеса̄нам̣ абха̄вена сӣтибхӯто. нирӯпадхӣти килесӯпадхӣнам̣ абха̄вена нирӯпадхи. сабба̄ а̄саттийо чхетва̄ти а̄саттийо вуччанти тан̣ха̄йо, та̄ сабба̄пи рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу а̄саттависатта̄ а̄саттийо чхиндитва̄. винеййа хадайе даранти хадайанисситам̣ даратхам̣ винайитва̄ вӯпасаметва̄. сантим̣ паппуййа четасоти читтасса килесанибба̄нам̣ па̄пун̣итва̄. каран̣авачанам̣ ва̄ етам̣ ‘‘саббачетасо саманна̄харитва̄’’тиа̄дӣсу вийа, четаса̄ нибба̄нам̣ па̄пун̣итва̄ти аттхо.
6. девадӯтасуттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе девадӯта̄нӣти девадӯта̄. айам̣ панеттха вачанаттхо – девоти маччу, тасса дӯта̄ти девадӯта̄. джин̣н̣абйа̄дхимата̄ хи сам̣вегаджананат̣т̣хена ‘‘ида̄ни те маччусамӣпам̣ гантабба’’нти чоденти вийа, тасма̄ девадӯта̄ти вуччанти. дева̄ вийа дӯта̄типи девадӯта̄. йатха̄ хи алан̇катапат̣ийатта̄йа девата̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘твам̣ асукадивасе мариссасӣ’’ти вутте тасса̄ вачанам̣ саддха̄таббам̣ хоти; евамевам̣ джин̣н̣абйа̄дхимата̄пи диссама̄на̄ ‘‘твампи евам̣дхаммо’’ти чоденти вийа, тесан̃ча там̣ вачанам̣ анан̃н̃атха̄бха̄вита̄йа девата̄йа бйа̄каран̣асадисамева хотӣти дева̄ вийа дӯта̄ти девадӯта̄. висуддхидева̄нам̣ дӯта̄типи девадӯта̄. саббабодхисатта̄ хи джин̣н̣абйа̄дхиматапаббаджите дисва̄ва сам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ никкхамма паббаджим̣су. евам̣ висуддхидева̄нам̣ дӯта̄типи девадӯта̄. идха пана лин̇гавипалла̄сена ‘‘девадӯта̄нӣ’’ти вуттам̣.
ка̄йена дуччаритантиа̄ди касма̄ а̄раддхам̣? девадӯта̄нуйун̃джанат̣т̣ха̄нупаккамакаммадассанаттхам̣. имина̄ хи каммена айам̣ сатто нирайе ниббаттати, атха нам̣ таттха йамо ра̄джа̄ девадӯте самануйун̃джати. таттха ка̄йена дуччаритам̣ чаратӣти ка̄йадва̄рена тивидхам̣ дуччаритам̣ чарати. ва̄ча̄йа̄ти вачӣдва̄рена чатуббидхам̣ дуччаритам̣ чарати. манаса̄ти манодва̄рена тивидхам̣ дуччаритам̣ чарати.
таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ти еттха екачче тхера̄ ‘‘нирайапа̄ла̄ на̄ма наттхи, йантарӯпам̣ вийа каммамева ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣ’’ти ваданти. там̣ ‘‘аттхи нирайе нирайапа̄ла̄ти, а̄манта̄. аттхи ча ка̄ран̣ика̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме (катха̄. 866) пат̣иседхитамева. йатха̄ хи мануссалоке каммака̄ран̣ака̄рака̄ аттхи, евамева нирайе нирайапа̄ла̄ аттхӣти. йамасса ран̃н̃оти йамара̄джа̄ на̄ма вема̄никапетара̄джа̄. екасмим̣ ка̄ле диббавима̄не диббакаппаруккхадиббауййа̄надиббана̄т̣ака̄дисаббасампаттим̣ анубхавати, екасмим̣ ка̄ле каммавипа̄кам̣, дхаммико ра̄джа̄, на чеса екова хоти, чатӯсу пана два̄ресу чатта̄ро джана̄ хонти. аматтеййоти ма̄ту хито маттеййо, ма̄тари самма̄ пат̣ипанноти аттхо. на маттеййоти аматтеййо, ма̄тари миччха̄ пат̣ипанноти аттхо. сесападесупи есева найо. абрахман̃н̃оти еттха ча кхӣн̣а̄сава̄ бра̄хман̣а̄ на̄ма, тесу миччха̄ пат̣ипанно абрахман̃н̃о на̄ма.
самануйун̃джатӣти ануйогаваттам̣ а̄ропенто пуччхати, ладдхим̣ патит̣т̣ха̄пенто пана саманугга̄хати на̄ма, ка̄ран̣ам̣ пуччханто саманубха̄сати на̄ма. на̄ддасанти аттано сантике пахитасса кассачи девадӯтасса абха̄вам̣ сандха̄йа евам̣ вадати.
атха нам̣ йамо ‘‘на̄йам̣ бха̄ситасса аттхам̣ саллаккхетӣ’’ти н̃атва̄ аттхам̣ саллаккха̄петука̄мо амбхотиа̄дима̄ха. таттха джин̣н̣анти джара̄джин̣н̣ам̣. гопа̄насиван̇канти гопа̄насӣ вийа ван̇кам̣. бхогганти бхаггам̣. имина̄писса ван̇кабха̄вамева дӣпети. дан̣д̣апара̄йан̣анти дан̣д̣апат̣исаран̣ам̣ дан̣д̣адутийам̣. паведхама̄нанти кампама̄нам̣. а̄туранти джара̄турам̣. кхан̣д̣адантанти джара̄нубха̄вена кхан̣д̣итадантам̣. палитакесанти пан̣д̣аракесам̣. вилӯнанти лун̃читва̄ гахитакесам̣ вийа кхалла̄т̣ам̣. кхалитасиранти маха̄кхалла̄т̣асӣсам̣. валитанти сан̃джа̄тавалим̣. тилака̄хатагаттанти сетатилакака̄л̣атилакехи викин̣н̣асарӣрам̣. джара̄дхаммоти джара̄сабха̄во, апаримутто джара̄йа, джара̄ на̄ма майхам̣ аббхантарейева паваттатӣти. парато бйа̄дхидхаммо маран̣адхаммоти пададвайепи есева найо.
пат̣хамам̣ девадӯтам̣ самануйун̃джитва̄ти еттха джара̄джин̣н̣асатто аттхато евам̣ вадати на̄ма – ‘‘пассатха, бхо, ахампи тумхе вийа тарун̣о ахосим̣ ӯрубалӣ ба̄хубалӣ джавасампанно, тасса ме та̄ баладжавасампаттийо антарахита̄, виджджама̄на̄пи ме хаттхапа̄да̄ хаттхапа̄дакиччам̣ на каронти, джара̄йамхи апаримуттата̄йа едисо джа̄то. на кхо пана̄хамева, тумхепи джара̄йа апаримутта̄ва. йатхева хи майхам̣, евам̣ тумха̄кампи джара̄ а̄гамиссати. ити тасса̄ пуре а̄гамана̄ва калйа̄н̣ам̣ каротха̄’’ти. теневеса девадӯто на̄ма джа̄то. а̄ба̄дхиканти ба̄дхикам̣. дуккхитанти дуккхаппаттам̣. ба̄л̣хагила̄нанти адхиматтагила̄нам̣.
дутийам̣ девадӯтанти еттхапи гила̄насатто аттхато евам̣ вадати на̄ма – ‘‘пассатха, бхо, ахампи тумхе вийа нирого ахосим̣, сомхи етарахи бйа̄дхина̄ абхихато, саке муттакарӣсе палипанно, ут̣т̣ха̄тумпи на саккоми. виджджама̄на̄пи ме хаттхапа̄да̄ хаттхапа̄дакиччам̣ на каронти, бйа̄дхитомхи апаримуттата̄йа едисо джа̄то. на кхо пана̄хамева, тумхепи бйа̄дхито апаримутта̄ва. йатхева хи майхам̣, евам̣ тумха̄кампи бйа̄дхи а̄гамиссати. ити тасса пуре а̄гамана̄ва калйа̄н̣ам̣ каротха̄’’ти. теневеса девадӯто на̄ма джа̄то.
ека̄хаматантиа̄дӣсу ека̄хам̣ матасса асса̄ти ека̄хамато, там̣ ека̄хаматам̣. парато пададвайепи есева найо. бхаста̄ вийа ва̄йуна̄ уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ йатха̄ккамам̣ самуггатена сӯнабха̄вена уддхума̄татта̄ уддхума̄такам̣. винӣло вуччати випарибхиннаван̣н̣о, винӣлова винӣлако, там̣ винӣлакам̣. пат̣икӯлатта̄ ва̄ куччхитам̣ винӣланти винӣлакам̣. випуббаканти виссандама̄напуббакам̣, парибхиннат̣т̣ха̄не хи паггхаритена пуббена палимаккхитанти аттхо.
татийам̣ девадӯтанти еттха матакасатто аттхато евам̣ вадати на̄ма – ‘‘пассатха, бхо, мам̣ а̄макасуса̄не чхад̣д̣итам̣ уддхума̄така̄дибха̄ваппаттам̣, маран̣атомхи апаримуттата̄йа едисо джа̄то. на кхо пана̄хамева, тумхепи маран̣ато апаримутта̄. йатхева хи майхам̣, евам̣ тумха̄кампи маран̣ам̣ а̄гамиссати. ити тасса пуре а̄гамана̄ва калйа̄н̣ам̣ каротха̄’’ти. теневасса девадӯто на̄ма джа̄то.
имам̣ пана девадӯта̄нуйогам̣ ко лабхати, ко на лабхати? йена та̄ва бахум̣ па̄пам̣ катам̣, со гантва̄ нирайе ниббаттатийева. йена пана париттам̣ па̄пам̣ катам̣, со лабхати. йатха̄ хи сабхан̣д̣ам̣ чорам̣ гахетва̄ каттаббамева каронти на виниччхинанти. анувиджджитва̄ гахитам̣ пана виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ найанти, со виниччхайам̣ лабхати. евам̣сампадаметам̣. париттапа̄пакамма̄ хи аттано дхаммата̄йапи саранти, са̄рӣйама̄на̄пи саранти.
таттха дӣгхаджайантадамил̣о на̄ма аттано дхаммата̄йа сари. со кира дамил̣о суманагиримаха̄виха̄ре а̄ка̄сачетийам̣ раттапат̣ена пӯджеси, атха нирайе уссадаса̄манте ниббатто аггиджа̄ласаддам̣ сутва̄ва аттана̄ пӯджитапат̣ам̣ ануссари, со гантва̄ сагге ниббатто. апаропи путтасса дахарабхиккхуно кхалиса̄т̣акам̣ денто па̄дамӯле т̣хапеси, маран̣ака̄ламхи пат̣апат̣а̄ти садде нимиттам̣ ган̣хи, сопи уссадаса̄манте ниббатто джа̄ласаддена там̣ са̄т̣акам̣ ануссаритва̄ сагге ниббатто. евам̣ та̄ва аттано дхаммата̄йа кусалам̣ каммам̣ саритва̄ сагге ниббаттатӣти.
аттано дхаммата̄йа асаранте пана тайо девадӯте пуччхати. таттха кочи пат̣хамена девадӯтена сарати, кочи дутийататийехи, кочи тӣхипи нассарати. там̣ йамо ра̄джа̄ дисва̄ сайам̣ са̄рети. еко кира амаччо суманапуппхакумбхена маха̄четийам̣ пӯджетва̄ йамасса паттим̣ ада̄си, там̣ акусалакаммена нирайе ниббаттам̣ йамасса сантикам̣ найим̣су. тасмим̣ тӣхипи девадӯтехи кусалам̣ асаранте йамо сайам̣ олокенто дисва̄ – ‘‘нану твам̣ маха̄четийам̣ суманапуппхакумбхена пӯджетва̄ майхам̣ паттим̣ ада̄сӣ’’ти са̄реси, со тасмим̣ ка̄ле саритва̄ девалокам̣ гато. йамо пана сайам̣ олокетва̄пи апассанто – ‘‘маха̄дуккхам̣ на̄ма анубхависсати айам̣ сатто’’ти тун̣хӣ ахоси.
таттам̣ айокхиланти тига̄вутам̣ аттабха̄вам̣ сампаджджалита̄йа лохапатхавийа̄ утта̄накам̣ нипаджджа̄петва̄ даккхин̣ахаттхе та̄лаппама̄н̣ам̣ айасӯлам̣ павесенти, татха̄ ва̄махаттха̄дӣсу. йатха̄ ча там̣ утта̄накам̣ нипаджджа̄петва̄, евам̣ уренапи ва̄мапассенапи даккхин̣апассенапи нипаджджа̄петва̄ те там̣ каммака̄ран̣ам̣ каронтийева. сам̣весетва̄ти джалита̄йа лохапатхавийа̄ тига̄вутам̣ аттабха̄вам̣ нипаджджа̄петва̄. кут̣ха̄рӣхӣти махатӣхи гехасса екапаккхаччхаданаматта̄хи кут̣ха̄рӣхи таччханти, лохитам̣ надӣ хутва̄ сандати, лохапатхавито джа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ таччхитат̣т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти, маха̄дуккхам̣ уппаджджати. таччханта̄ пана сутта̄хатам̣ каритва̄ да̄рум̣ вийа ат̣т̣хам̣сампи чхал̣ам̣сампи каронти. ва̄сӣхӣти маха̄суппаппама̄н̣а̄хи ва̄сӣхи. ратхе йоджетва̄ти саддхим̣ йугайоттапаккхаратхачаккакуббарапа̄джанехи саббато паджджалите ратхе йоджетва̄. махантанти маха̄кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣. а̄ропентӣти сампаджджалитехи айамуггарехи потхента̄ а̄ропенти. сакимпи уддханти супаккутхита̄йа уккхалийа̄ паккхиттатан̣д̣ула̄ вийа уддхамадхотирийан̃ча гаччхати. маха̄нирайети авӣчимаха̄нирайамхи.
бха̄гасо митоти бха̄ге т̣хапетва̄ вибхатто. парийантоти париккхитто. айаса̄ти упари айапат̣т̣ена чха̄дито. саманта̄ йоджанасатам̣, пхаритва̄ тит̣т̣хатӣти евам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хати, йатха̄ там̣ саманта̄ йоджанасате т̣хатва̄ олокентасса аккхӣни йамакагол̣ака̄ вийа никкхаманти.
хӣнака̄йӯпага̄ти хӣнам̣ ка̄йам̣ упагата̄ хутва̄. упа̄да̄нети тан̣ха̄дит̣т̣хиггахан̣е. джа̄тимаран̣асамбхавети джа̄тийа̄ ча маран̣асса ча ка̄ран̣абхӯте. анупа̄да̄ти чатӯхи упа̄да̄нехи анупа̄дийитва̄. джа̄тимаран̣асан̇кхайети джа̄тимаран̣асан̇кхайасан̇кха̄те нибба̄не вимуччанти. дит̣т̣хадхамма̄бхиниббута̄ти дит̣т̣хадхамме имасмим̣йева аттабха̄ве саббакилесанибба̄нена ниббута̄. саббадуккхам̣ упаччагунти сакалават̣т̣адуккхам̣ атикканта̄.
7. чатумаха̄ра̄джасуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме амачча̄ па̄рисаджджа̄ти парича̄рикадевата̄. имам̣ локам̣ анувичарантӣти ат̣т̣хамӣдивасе кира сакко девара̄джа̄ чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но а̄н̣а̄пети – ‘‘та̄та̄, аджджа ат̣т̣хамӣдивасе мануссалокам̣ анувичаритва̄ пун̃н̃а̄ни каронта̄нам̣ на̄маготтам̣ угган̣хитва̄ а̄гаччхатха̄’’ти. те гантва̄ аттано парича̄раке песенти – ‘‘гаччхатха, та̄та̄, мануссалокам̣ вичаритва̄ пун̃н̃ака̄рака̄нам̣ на̄маготта̄ни суван̣н̣апат̣т̣е ликхитва̄ а̄нетха̄’’ти. те татха̄ каронти. тена вуттам̣ – ‘‘имам̣ локам̣ анувичарантӣ’’ти. каччи бахӯтиа̄ди тесам̣ упапариккха̄ка̄радассанаттхам̣ вуттам̣. евам̣ упапариккханта̄ хи те анувичаранти. таттха упосатхам̣ упавасантӣти ма̄сасса ат̣т̣хава̄ре упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣хаханти. пат̣иджа̄гаронтӣти пат̣иджа̄гараупосатхакаммам̣ на̄ма каронти. там̣ каронта̄ екасмим̣ аддхама̄се чатуннам̣ упосатхадиваса̄нам̣ паччуггамана̄нуггаманавасена каронти. пан̃чамӣупосатхам̣ паччуггаччханта̄ чатуттхийам̣ упосатхика̄ хонти, анугаччханта̄ чхат̣т̣хийам̣. ат̣т̣хамӣупосатхам̣ паччуггаччханта̄ саттамийам̣, анугаччханта̄ навамийам̣. ча̄туддасим̣ паччуггаччханта̄ терасийам̣, паннарасӣупосатхам̣ анугаччханта̄ па̄т̣ипаде упосатхика̄ хонти. пун̃н̃а̄ни каронтӣти саран̣агамананиччасӣлапуппхапӯджа̄дхаммассаванападӣпасахассаа̄ропанавиха̄ракаран̣а̄дӣни на̄наппака̄ра̄ни пун̃н̃а̄ни каронти. те евам̣ анувичаритва̄ пун̃н̃акаммака̄рака̄нам̣ на̄маготта̄ни сован̣н̣амайе пат̣т̣е ликхитва̄ а̄харитва̄ чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ денти. путта̄ имам̣ локам̣ анувичарантӣти чатӯхи маха̄ра̄джехи пуриманайенева пахитатта̄ анувичаранти. тадахӯти там̣дивасам̣. упосатхети упосатхадивасе.
саче, бхиккхаве, аппака̄ хонтӣти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ амачча̄ па̄рисаджджа̄ та̄ та̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо упасан̇каманти, тато там̣ упанисса̄йа адхиваттха̄ девата̄ ‘‘маха̄ра̄джа̄нам̣ амачча̄ а̄гата̄’’ти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ тесам̣ сантикам̣ гаччханти. те пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ ‘‘каччи ну кхо ма̄риса̄ бахӯ манусса̄ маттеййа̄’’ти вуттанайена манусса̄нам̣ пун̃н̃апат̣ипаттим̣ пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, ма̄риса, имасмим̣ га̄ме асуко ча асуко ча пун̃н̃а̄ни каронтӣ’’ти вутте тесам̣ на̄маготтам̣ ликхитва̄ ан̃н̃аттха гаччханти. атха ча̄туддасийам̣ чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ путта̄пи тамева суван̣н̣апат̣т̣ам̣ гахетва̄ тенева найена анувичаранта̄ на̄маготта̄ни ликханти. тадахупосатхе паннарасе чатта̄ропи маха̄ра̄джа̄но тенева найена тасмим̣йева суван̣н̣апат̣т̣е на̄маготта̄ни ликханти. те суван̣н̣апат̣т̣апарима̄н̣енева – ‘‘имасмим̣ ка̄ле манусса̄ аппака̄, имасмим̣ ка̄ле бахука̄’’ти джа̄нанти. там̣ сандха̄йа ‘‘саче, бхиккхаве, аппака̄ хонти манусса̄’’тиа̄ди вуттам̣. дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нанти пат̣хамам̣ абхиниббатте теттим̣са девапутте упа̄да̄йа евам̣ладдхана̄ма̄нам̣. тесам̣ пана уппаттикатха̄ дӣгханика̄йе саккапан̃хасуттаван̣н̣ана̄йа виттха̄рита̄. тена̄ти тена а̄рочанена, тена ва̄ пун̃н̃ака̄рака̄нам̣ аппакабха̄вена. дибба̄ вата, бхо, ка̄йа̄ париха̄йиссантӣти наванава̄нам̣ девапутта̄нам̣ апа̄тубха̄вена девака̄йа̄ париха̄йиссанти, раман̣ӣйам̣ дасайоджанасахассам̣ деванагарам̣ сун̃н̃ам̣ бхависсати. парипӯриссанти асурака̄йа̄ти чатта̄ро апа̄йа̄ парипӯриссанти. имина̄ ‘‘майам̣ парипун̣н̣е деванагаре девасан̇гхамаджджхе наккхаттам̣ кӣл̣итум̣ на лабхисса̄ма̄’’ти анаттамана̄ хонти. суккапаккхепи имина̄ва упа̄йена аттхо ведитаббо.
бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, сакко дева̄наминдоти аттано саккадевара̄джака̄лам̣ сандха̄йа катхети. екасса ва̄ саккасса аджджха̄сайам̣ гахетва̄ катхетӣти вуттам̣. анунайама̄ноти анубодхайама̄но. та̄йам̣ вела̄йанти тасмим̣ ка̄ле.
па̄т̣иха̄рийапаккхан̃ча̄ти еттха па̄т̣иха̄рийапаккхо на̄ма антовассе тема̄сам̣ нибаддхупосатхо, там̣ асакконтасса двиннам̣ пава̄ран̣а̄нам̣ антаре екама̄сам̣ нибаддхупосатхо, тампи асакконтасса пат̣хамапава̄ран̣ато пат̣т̣ха̄йа еко аддхама̄со па̄т̣иха̄рийапаккхойева на̄ма. ат̣т̣хан̇гасусама̄гатанти ат̣т̣хахи гун̣ан̇гехи саманна̄гатам̣. йописса ма̄дисо нароти йопи сатто ма̄дисо бхавеййа. саккопи кира вуттаппака̄расса упосатхакаммасса гун̣ам̣ джа̄нитва̄ две девалокасампаттийо паха̄йа ма̄сасса ат̣т̣ха ва̄ре упосатхам̣ упавасати. тасма̄ евама̄ха. апаро найо – йописса ма̄дисо нароти йопи сатто ма̄дисо асса, майа̄ паттам̣ сампаттим̣ па̄пун̣итум̣ иччхеййа̄ти аттхо. сакка̄ хи еварӯпена упосатхакаммена саккасампаттим̣ па̄пун̣итунти айаметтха адхиппа̄йо.
вуситава̄ти вуттхава̄со. катакаран̣ӣйоти чатӯхи маггехи каттаббакиччам̣ катва̄ т̣хито. охитабха̄роти кхандхабха̄ракилесабха̄раабхисан̇кха̄рабха̄ре ота̄ретва̄ т̣хито. ануппаттасадаттхоти садаттхо вуччати арахаттам̣, там̣ ануппатто. париккхӣн̣абхавасам̣йоджаноти йена сам̣йоджанена баддхо бхавесу а̄кад̣д̣хӣйати, тасса кхӣн̣атта̄ париккхӣн̣абхавасам̣йоджано. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти хетуна̄ найена ка̄ран̣ена джа̄нитва̄ вимутто. каллам̣ вачана̄йа̄ти йуттам̣ ваттум̣.
йописса ма̄дисо нароти йопи ма̄дисо кхӣн̣а̄саво асса, сопи еварӯпам̣ упосатхам̣ упавасеййа̄ти упосатхакаммасса гун̣ам̣ джа̄нанто евам̣ вадеййа. апаро найо йописса ма̄дисо нароти йопи сатто ма̄дисо асса, майа̄ паттам̣ сампаттим̣ па̄пун̣итум̣ иччхеййа̄ти аттхо. сакка̄ хи еварӯпена упосатхакаммена кхӣн̣а̄савасампаттим̣ па̄пун̣итунти айаметтха адхиппа̄йо. ат̣т̣хамам̣ утта̄наттхамева.
9. сукхума̄ласуттаван̣н̣ана̄
39. наваме сукхума̄лоти ниддуккхо. парамасукхума̄лоти параманиддуккхо. аччантасукхума̄лоти сататаниддуккхо. имам̣ бхагава̄ капилапуре ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ниддуккхабха̄вам̣ гахетва̄ а̄ха, чарийака̄ле пана тена анубхӯтадуккхасса анто наттхӣти. екаттха̄ти екисса̄ поккхаран̣ийа̄. уппалам̣ ваппатӣти уппалам̣ ропети. са̄ нӣлуппалаванасан̃чханна̄ хоти. падуманти пан̣д̣арападумам̣. пун̣д̣арӣканти раттападумам̣. евам̣ итара̄пи две падумапун̣д̣арӣкаванехи сан̃чханна̄ хонти. бодхисаттасса кира саттат̣т̣хавассикака̄ле ра̄джа̄ амачче пуччхи – ‘‘тарун̣ада̄рака̄ катаракӣл̣икам̣ пийа̄йантӣ’’ти? удакакӣл̣икам̣ дева̄ти. тато ра̄джа̄ кудда̄лакаммака̄раке саннипа̄тетва̄ поккхаран̣ит̣т̣ха̄на̄ни ган̣ха̄песи. атха сакко девара̄джа̄ а̄вадждженто там̣ паваттим̣ н̃атва̄ – ‘‘на йутто маха̄саттасса ма̄нусакапарибхого, диббапарибхого йутто’’ти виссакаммам̣ а̄мантетва̄ – ‘‘гаччха, та̄та, маха̄саттасса кӣл̣а̄бхӯмийам̣ поккхаран̣ийо ма̄пехӣ’’ти а̄ха. кӣдиса̄ хонту, дева̄ти? апагатакалалакаддама̄ хонту виппакин̣н̣аман̣имуттапава̄л̣ика̄ саттаратанамайапа̄ка̄рапариккхитта̄ пава̄л̣амайаун̣хӣсехи ман̣имайасопа̄наба̄хукехи суван̣н̣араджатаман̣имайапхалакехи сопа̄нехи саманна̄гата̄. суван̣н̣араджатаман̣ипава̄л̣амайа̄ четтха на̄ва̄ хонту, суван̣н̣ана̄ва̄йа раджатапаллан̇ко хоту, раджатана̄ва̄йа суван̣н̣апаллан̇ко, ман̣ина̄ва̄йа пава̄л̣апаллан̇ко, пава̄л̣ана̄ва̄йа ман̣ипаллан̇ко, суван̣н̣араджатаман̣ипава̄л̣амайа̄ва удакасечанана̄л̣ика̄ хонту, пан̃чаван̣н̣ехи ча падумехи сан̃чханна̄ хонтӯти. ‘‘са̄дху, дева̄’’ти виссакаммадевапутто саккасса пат̣иссутва̄ раттибха̄ге отаритва̄ ран̃н̃о га̄ха̄питапоккхаран̣ит̣т̣ха̄несуйева тенева нийа̄мена поккхаран̣ийо ма̄песи.
нану чета̄ апагатакалалакаддама̄, катхаметтха падума̄ни пуппхим̣сӯти? со кира та̄су поккхаран̣ӣсу таттха таттха суван̣н̣араджатаман̣ипава̄л̣амайа̄ кхуддакана̄ва̄йо ма̄петва̄ ‘‘ета̄ калалакаддамапӯрита̄ ча хонту, пан̃чаван̣н̣а̄ни четтха падума̄ни пуппхантӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. евам̣ пан̃чаван̣н̣а̄ни падума̄ни пуппхим̣су, рен̣уват̣т̣ийо уггантва̄ удакапит̣т̣хам̣ аджджхоттхаритва̄ вичаранти. пан̃чавидха̄ бхамараган̣а̄ упакӯджанта̄ вичаранти. евам̣ та̄ ма̄петва̄ виссакаммо девапурамева гато. тато вибха̄та̄йа раттийа̄ маха̄джано дисва̄ ‘‘маха̄пуриссасса ма̄пита̄ бхависсантӣ’’ти гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ маха̄джанапарива̄ро гантва̄ поккхаран̣ийо дисва̄ ‘‘мама путтасса пун̃н̃иддхийа̄ девата̄хи ма̄пита̄ бхависсантӣ’’ти аттамано ахоси. тато пат̣т̣ха̄йа маха̄пурисо удакакӣл̣икам̣ агама̄си.
йа̄вадева маматтха̄йа̄ти еттха йа̄вадева̄ти пайоджана̄вадхинийа̄мавачанам̣, йа̄ва мамева аттха̄йа, наттхеттха ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣анти аттхо. на кхо панасса̄ханти на кхо панасса ахам̣. ака̄сикам̣ чандананти асан̣хам̣ чанданам̣. ка̄сикам̣, бхиккхаве, су ме там̣ вет̣хананти, бхиккхаве, вет̣ханампи ме ка̄сикам̣ хоти. еттха хи суити ча танти ча нипа̄таматтам̣, мети са̄мивачанам̣. вет̣ханампи ме сан̣хамева хотӣти дассети. ка̄сика̄ кан̃чука̄ти па̄рупанакан̃чукопи сан̣хакан̃чукова. сетаччхаттам̣ дха̄рӣйатӣти ма̄нусакасетаччхаттампи диббасетаччхаттампи упаридха̄ритамева хоти. ма̄ нам̣ пхуси сӣтам̣ ва̄ти ма̄ етам̣ бодхисаттам̣ сӣтам̣ ва̄ ун̣ха̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣ пхусатӯти аттхо.
тайо па̄са̄да̄ ахесунти бодхисатте кира сол̣асавассуддесике джа̄те суддходанамаха̄ра̄джа̄ ‘‘путтасса васанакапа̄са̄де ка̄ресса̄мӣ’’ти вад̣д̣хакино саннипа̄та̄петва̄ бхаддакена наккхаттамухуттена навабхӯмикатапарикаммам̣ ка̄ретва̄ тайо па̄са̄де ка̄ра̄песи. те сандха̄йетам̣ вуттам̣. хемантикотиа̄дӣсу йаттха сукхам̣ хеманте васитум̣, айам̣ хемантико. итаресупи есева найо. айам̣ панеттха вачанаттхо – хеманте ва̄со хемантам̣, хемантам̣ арахатӣти хемантико. итаресупи есева найо.
таттха хемантико па̄са̄до навабхӯмако ахоси, бхӯмийо панасса ун̣хаутугга̄ха̄панаттха̄йа нӣча̄ ахесум̣. таттха два̄рава̄тапа̄на̄ни супхуситакава̄т̣а̄ни ахесум̣ ниббивара̄ни. читтакаммампи каронта̄ таттха таттха паджджалите аггиккхандхейева акам̣су. бхӯматтхаран̣ам̣ панеттха камбаламайам̣, татха̄ са̄н̣ивита̄нанива̄санапа̄рупанавет̣хана̄ни. ва̄тапа̄на̄ни ун̣хагга̄ха̄панаттхам̣ дива̄ виват̣а̄ни раттим̣ пихита̄ни хонти.
гимхико пана пан̃чабхӯмако ахоси. сӣтаутугга̄ха̄панаттхам̣ панеттха бхӯмийо учча̄ асамба̄дха̄ ахесум̣. два̄рава̄тапа̄на̄ни на̄типхусита̄ни савивара̄ни саджа̄ла̄ни ахесум̣. читтакамме уппала̄ни падума̄ни пун̣д̣арӣка̄нийева акам̣су. бхӯматтхаран̣ам̣ панеттха дукӯламайам̣, татха̄ са̄н̣ивита̄нанива̄санапа̄рупанавет̣хана̄ни. ва̄тапа̄насамӣпесу четтха нава ча̄т̣ийо т̣хапетва̄ удакасса пӯретва̄ нӣлуппала̄дӣхи сан̃чха̄денти. тесу тесу падесесу удакайанта̄ни каронти, йехи деве вассанте вийа удакадха̄ра̄ никкхаманти. антопа̄са̄де таттха таттха калалапӯра̄ дон̣ийо т̣хапетва̄ пан̃чаван̣н̣а̄ни падума̄ни ропайим̣су. па̄са̄даматтхаке суккхамахим̣сачаммам̣ бандхитва̄ йантам̣ париваттетва̄ йа̄ва чхаданапит̣т̣хийа̄ па̄са̄н̣е а̄ропетва̄ тасмим̣ виссадждженти. тесам̣ чамме пават̣т̣анта̄нам̣ саддо мегхагаджджитам̣ вийа хоти. два̄рава̄тапа̄на̄ни панеттха дива̄ пихита̄ни хонти раттим̣ виват̣а̄ни.
вассико саттабхӯмако ахоси. бхӯмийо панеттха двиннампи утӯнам̣ га̄ха̄панаттха̄йа на̄тиучча̄ на̄тинӣча̄ акам̣су. екачча̄ни два̄рава̄тапа̄на̄ни супхусита̄ни, екачча̄ни савивара̄ни. таттха читтакаммампи кесучи т̣ха̄несу паджджалитааггиккхандхавасена, кесучи джа̄тассаравасена катам̣. бхӯматтхаран̣а̄дӣни панеттха камбаладукӯлавасена убхайамиссака̄ни. екачче два̄рава̄тапа̄на̄ раттим̣ виват̣а̄ дива̄ пихита̄, екачче дива̄ виват̣а̄ раттим̣ пихита̄. тайопи па̄са̄да̄ уббедхена самаппама̄н̣а̄. бхӯмика̄су пана на̄наттам̣ ахоси.
евам̣ нит̣т̣хитесу па̄са̄десу ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘путто ме вайаппатто, чхаттамасса усса̄петва̄ раджджасирим̣ пассисса̄мӣ’’ти. со са̄кийа̄нам̣ пан̣н̣а̄ни пахин̣и – ‘‘путто ме вайаппатто, радждже нам̣ патит̣т̣ха̄песса̄ми, саббе аттано аттано гехесу вайаппатта̄, да̄рика̄ имам̣ гехам̣ песентӯ’’ти. те са̄санам̣ сутва̄ – ‘‘кума̄ро кевалам̣ дассанаккхамо рӯпасампанно, на кин̃чи сиппам̣ джа̄на̄ти, да̄рабхаран̣ам̣ ка̄тум̣ на саккхиссати, на майам̣ дхӣтаро дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ путтасса сантикам̣ гантва̄ а̄рочеси. бодхисатто ‘‘ким̣ сиппам̣ дассетум̣ ват̣т̣ати, та̄та̄’’ти а̄ха. сахассатха̄мадханум̣ а̄ропетум̣ ват̣т̣ати, та̄та̄ти. тена хи а̄хара̄петха̄ти. ра̄джа̄ а̄хара̄петва̄ ада̄си. дханум̣ пурисасахассам̣ а̄ропети, пурисасахассам̣ оропети. маха̄пурисо дханум̣ а̄хара̄петва̄ паллан̇ке нисиннова джийам̣ па̄дан̇гут̣т̣хаке вет̣хетва̄ кад̣д̣ханто па̄дан̇гут̣т̣хакенева дханум̣ а̄ропетва̄ ва̄мена хаттхена дан̣д̣е гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена кад̣д̣хитва̄ джийам̣ потхеси. сакаланагарам̣ уппатана̄ка̄раппаттам̣ ахоси. ‘‘ким̣ саддо есо’’ти ча вутте ‘‘дево гаджджатӣ’’ти а̄хам̣су. атхан̃н̃е ‘‘тумхе на джа̄на̄тха, на дево гаджджати, ан̇гӣрасасса кума̄расса сахассатха̄мадханум̣ а̄ропетва̄ джийам̣ потхентасса джийаппаха̄расаддо есо’’ти а̄хам̣су. са̄кийа̄ та̄ватакенева а̄раддхачитта̄ ахесум̣.
маха̄пурисо ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ат̣т̣хан̇гуламаттабахалам̣ айопат̣т̣ам̣ кан̣д̣ена винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. чатуран̇гулабахалам̣ асанапхалакам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. видаттхибахалам̣ удумбарапхалакам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. йанте баддхам̣ пхалакасатам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. сат̣т̣хипат̣алам̣ суккхамахим̣сачаммам̣ винивиджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. тампи винивиджджхитва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. тато ва̄ликасакат̣а̄дӣни а̄чиккхим̣су. маха̄сатто ва̄ликасакат̣ампи пала̄ласакат̣ампи винивиджджхитва̄ удаке екусабхаппама̄н̣ам̣ кан̣д̣ам̣ песеси, тхале ат̣т̣хаусабхаппама̄н̣ам̣. атха нам̣ ‘‘ида̄ни ва̄тин̇ган̣асан̃н̃а̄йа ва̄лам̣ виджджхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. тена хи бандха̄петха̄ти. саддантаре баджджхату, та̄та̄ти. пурато гаччханту, га̄вутантаре бандхантӯти. пурато гаччханту, аддхайоджане бандхантӯти. пурато гаччханту йоджане бандхантӯти. бандха̄петха, та̄та̄ти йоджанаматтхаке ва̄тин̇ган̣асан̃н̃а̄йа ва̄лам̣ бандха̄петва̄ раттандхака̄ре мегхапат̣алаччханна̄су диса̄су кан̣д̣ам̣ кхипи, там̣ гантва̄ йоджанаматтхаке ва̄лам̣ пха̄летва̄ патхавим̣ па̄виси. на кевалан̃ча еттакамева, там̣ дивасам̣ пана маха̄сатто локе ваттама̄насиппам̣ саббамева сандассеси. сакйара̄джа̄но аттано аттано дхӣтаро алан̇каритва̄ песайим̣су, чатта̄лӣсасахассана̄т̣акиттхийо ахесум̣. маха̄пурисо тӣсу па̄са̄десу дево ман̃н̃е парича̄ренто маха̄сампаттим̣ анубхавати.
ниппурисехӣти пурисавирахитехи. на кевалам̣ четтха тӯрийа̄нева ниппуриса̄ни, саббат̣т̣ха̄на̄нипи ниппуриса̄нева. дова̄рика̄пи иттхийова, нха̄пана̄дипарикаммакара̄пи иттхийова. ра̄джа̄ кира ‘‘татха̄рӯпам̣ иссарийасукхасампаттим̣ анубхавама̄насса пурисам̣ дисва̄ парисан̇ка̄ уппаджджати, са̄ ме путтасса ма̄ ахосӣ’’ти саббакиччесу иттхийова т̣хапеси. парича̄райама̄ноти модама̄но. на хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ ороха̄мӣти па̄са̄дато хет̣т̣ха̄ на отара̄ми. ити мам̣ чатта̄ро ма̄се ан̃н̃о сикха̄баддхо пурисо на̄ма пасситум̣ на̄латтха. йатха̄ти йена нийа̄мена. да̄сакаммакарапорисасса̄ти да̄са̄нан̃чева девасикабхаттаветана̄бхата̄нам̣ каммакара̄нан̃ча нисса̄йа джӣвама̄напуриса̄нан̃ча. кан̣а̄джаканти сакун̣д̣акабхаттам̣. билан̇гадутийанти кан̃джикадутийам̣.
еварӯпа̄йа иддхийа̄ти евам̣джа̄тика̄йа пун̃н̃иддхийа̄ саманна̄гатасса. еварӯпена ча сукхума̄лена̄ти евам̣джа̄тикена ча ниддуккхабха̄вена. сокхума̄лена̄типи па̄т̣хо. евам̣ татха̄гато еттакена т̣ха̄нена аттано сирисампаттим̣ катхеси. катхенто ча на уппила̄витабха̄ваттхам̣ катхеси, ‘‘еварӯпа̄йапи пана сампаттийа̄ т̣хито пама̄дам̣ акатва̄ аппаматтова ахоси’’нти аппама̄далаккхан̣ассева дӣпанаттхам̣ катхеси. тенева ассутава̄ кхо путхуджджанотиа̄дима̄ха. таттха паранти парапуггалам̣. джин̣н̣анти джара̄джин̣н̣ам̣. ат̣т̣ӣйатӣти ат̣т̣о пӣл̣ито хоти. хара̄йатӣти хирим̣ кароти ладжджати. джигуччхатӣти асучим̣ вийа дисва̄ джигуччхам̣ уппа̄дети. атта̄нам̣йева атиситва̄ти джара̄дхаммампи сама̄нам̣ атта̄нам̣ атиккамитва̄ ат̣т̣ӣйати хара̄йатӣти аттхо. джара̄дхаммоти джара̄сабха̄во. джарам̣ анатӣтоти джарам̣ анатикканто, анто джара̄йа ватта̄ми. ити пат̣исан̃чиккхатоти евам̣ паччавеккхантасса. йоббанамадоти йоббанам̣ нисса̄йа уппаджджанако ма̄намадо. саббасо пахӣйӣти сабба̄ка̄рена пахӣно. маггена пахӣнасадисо катва̄ дассито. на панеса маггена пахӣно, пат̣исан̇кха̄нена пахӣнова катхитоти ведитаббо. бодхисаттасса хи девата̄ джара̄паттам̣ дассесум̣. тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахатта̄ антара̄ маха̄саттасса йоббанамадо на̄ма на уппаджджати. сесапададвайепи есева найо. еттха пана а̄рогйамадоти ахам̣ нироготи а̄рогйам̣ нисса̄йа уппаджджанако ма̄намадо. джӣвитамадоти ахам̣ чирам̣ джӣвӣти там̣ нисса̄йа уппаджджанако ма̄намадо. сиккхам̣ паччаккха̄йа̄ти сиккхам̣ пат̣иккхипитва̄. хӣна̄йа̄ваттатӣти хӣна̄йа ла̄мака̄йа гихибха̄ва̄йа а̄ваттати.
йатха̄дхамма̄ти бйа̄дхиа̄дӣхи йатха̄сабха̄ва̄. татха̄санта̄ти йатха̄ санта̄ ева авипарӣтабйа̄дхиа̄дисабха̄ва̄ва хутва̄ти аттхо. джигуччхантӣти парапуггалам̣ джигуччханти. мама евам̣ виха̄риноти майхам̣ евам̣ джигуччха̄виха̄рена вихарантасса евам̣ джигуччханам̣ наппатирӯпам̣ бхавеййа на̄нуччхавикам̣. сохам̣ евам̣ вихарантоти со ахам̣ евам̣ парам̣ джигуччхама̄но вихаранто, евам̣ ва̄ имина̄ пат̣исан̇кха̄навиха̄рена вихаранто. н̃атва̄ дхаммам̣ нирӯпадхинти саббӯпадхивирахитам̣ нибба̄надхаммам̣ н̃атва̄. саббе маде абхибхосмӣти саббе тайопи маде абхибхавим̣ саматиккамим̣. неккхамме дат̣т̣ху кхематанти нибба̄не кхемабха̄вам̣ дисва̄. неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхематотипи па̄т̣хо, нибба̄нам̣ кхемато дисва̄ти аттхо. тасса ме аху усса̄хоти тасса майхам̣ там̣ неккхаммасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ абхипассантасса усса̄хо аху, ва̄йа̄мо ахосӣти аттхо. на̄хам̣ бхаббо етарахи, ка̄ма̄ни пат̣исевитунти ахам̣ да̄ни дувидхепи ка̄ме пат̣исевитум̣ абхаббо. аниватти бхависса̄мӣти паббаджджато ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ато ча на ниваттисса̄ми, аниваттако бхависса̄ми. брахмачарийапара̄йан̣оти маггабрахмачарийапара̄йан̣о джа̄тосмӣти аттхо. ити има̄хи га̄тха̄хи маха̄бодхипаллан̇ке аттано а̄гаманӣйавӣрийам̣ катхеси.
10. а̄дхипатеййасуттаван̣н̣ана̄
40. дасаме а̄дхипатеййа̄нӣти джет̣т̣хакака̄ран̣ато ниббатта̄ни. атта̄дхипатеййантиа̄дӣсу атта̄нам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ ниббаттитам̣ гун̣аджа̄там̣ атта̄дхипатеййам̣. локам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ ниббаттитам̣ лока̄дхипатеййам̣. нававидхам̣ локуттарадхаммам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ ниббаттитам̣ дхамма̄дхипатеййам̣. на ити бхава̄бхавахетӯти ити бхаво, ити бхавоти евам̣ а̄йатим̣, на тасса тасса сампаттибхавасса хету. отин̣н̣оти анупавит̣т̣хо. йасса хи джа̄ти антопавит̣т̣ха̄, со джа̄тийа̄ отин̣н̣о на̄ма. джара̄дӣсупи есева найо. кеваласса дуккхаккхандхасса̄ти сакаласса ват̣т̣адуккхара̄сисса. антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄ти антакаран̣ам̣ париччхедапариват̣умакаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йеййа. оха̄йа̄ти паха̄йа. па̄пит̣т̣хатарети ла̄макатаре. а̄раддханти паггахитам̣ парипун̣н̣ам̣, а̄раддхатта̄ва асаллӣнам̣. упат̣т̣хита̄ти чатусатипат̣т̣ха̄навасена упат̣т̣хита̄. упат̣т̣хитатта̄ва асаммут̣т̣ха̄. пассаддхо ка̄йоти на̄мака̄йо ча караджака̄йо ча пассаддхо вӯпасантадаратхо. пассаддхатта̄ва аса̄раддхо. сама̄хитам̣ читтанти а̄рамман̣е читтам̣ самма̄ а̄хитам̣ сут̣т̣ху т̣хапитам̣. самма̄ а̄хитатта̄ва екаггам̣. адхипатим̣ каритва̄ти джет̣т̣хакам̣ катва̄. суддхам̣ атта̄нам̣ парихаратӣти суддхам̣ ниммалам̣ катва̄ атта̄нам̣ парихарати пат̣иджаггати, гопа̄йатӣти аттхо. айан̃ча йа̄ва арахаттамагга̄ парийа̄йена суддхаматта̄нам̣ парихарати на̄ма, пхалаппаттова пана ниппарийа̄йена суддхаматта̄нам̣ парихарати.
сва̄ккха̄тотиа̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.147) виттха̄рита̄ни. джа̄нам̣ пассам̣ вихарантӣти там̣ дхаммам̣ джа̄нанта̄ пассанта̄ вихаранти. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и а̄дхипатеййа̄нӣти етта̄вата̄ тӣн̣и а̄дхипатеййа̄ни локийалокуттарамиссака̄ни катхита̄ни.
пакуббатоти каронтасса. атта̄ те пуриса джа̄на̄ти, саччам̣ ва̄ йади ва̄ муса̄ти йам̣ твам̣ кароси, там̣ йади ва̄ йатха̄сабха̄вам̣ йади ва̄ но йатха̄сабха̄ванти тава атта̄ва джа̄на̄ти. имина̄ ча ка̄ран̣ена ведитаббам̣ ‘‘па̄пакаммам̣ каронтасса локе пат̣иччханнат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхӣ’’ти. калйа̄н̣анти сундарам̣. атиман̃н̃асӣти атиккамитва̄ ман̃н̃аси. атта̄нам̣ паригӯхасӣти йатха̄ ме атта̄пи на джа̄на̄ти, евам̣ нам̣ паригӯха̄мӣти ва̄йамаси. атта̄дхипатеййакоти аттаджет̣т̣хако. лока̄дхипоти локаджет̣т̣хако. нипакоти пан̃н̃ава̄. джха̄йӣти джха̄йанто. дхамма̄дхипоти дхаммаджет̣т̣хако. саччапараккамоти тхирапараккамо бхӯтапараккамо. пасайха ма̄ранти ма̄рам̣ пасахитва̄. абхибхуййа антаканти идам̣ тассева вевачанам̣. йо ча пхусӣ джа̄тиккхайам̣ падха̄нава̄ти йо джха̄йӣ падха̄нава̄ ма̄рам̣ абхибхавитва̄ джа̄тиккхайам̣ арахаттам̣ пхуси. со та̄дисоти со татха̄видхо татха̄сан̣т̣хито. локавидӯти тайо локе видите па̄кат̣е катва̄ т̣хито. сумедхоти супан̃н̃о. саббесу дхаммесу атаммайо мунӣти саббе тебхӯмакадхамме тан̣ха̄сан̇кха̄та̄йа таммайата̄йа абха̄вена атаммайо кхӣн̣а̄савамуни када̄чи каттхачи на хӣйати на парихӣйатӣти вуттам̣ хотӣти.
девадӯтавагго чатуттхо.