4. нида̄насуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе нида̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. камма̄нанти ват̣т̣ага̄микамма̄нам̣. лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄ти луббханапалуббханасабха̄во лобхо ват̣т̣ага̄микамма̄нам̣ самудайа̄йа пин̣д̣акаран̣аттха̄йа нида̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ паччайоти аттхо. досоти дуссанападуссанасабха̄во досо. мохоти муйханапамуйханасабха̄во мохо.
лобхапакатанти лобхена пакатам̣, лобха̄бхибхӯтена луддхена хутва̄ катакамманти аттхо. лобхато джа̄танти лобхаджам̣. лобхо нида̄намасса̄ти лобханида̄нам̣. лобхо самудайо асса̄ти лобхасамудайам̣. самудайоти паччайо, лобхапаччайанти аттхо. йаттхасса аттабха̄во ниббаттатӣти йасмим̣ т̣ха̄не асса лобхаджакаммавато пуггаласса аттабха̄во ниббаттати, кхандха̄ па̄тубхаванти. таттха там̣ каммам̣ випаччатӣти тесу кхандхесу там̣ каммам̣ випаччати. дит̣т̣хе ва̄ дхамметиа̄ди йасма̄ там̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ ва̄ хоти упападжджаведанӣйам̣ ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйам̣ ва̄, тасма̄ там̣ пабхедам̣ дассетум̣ вуттам̣. сесадвайепи есева найо.
акхан̣д̣а̄нӣти абхинна̄ни. апӯтӣнӣти пӯтибха̄вена абӣджаттам̣ аппатта̄ни. ава̄та̄тапахата̄нӣти на ва̄тена на ча а̄тапена хата̄ни. са̄ра̄да̄нӣти гахитаса̄ра̄ни са̄раванта̄ни на нисса̄ра̄ни. сукхасайита̄нӣти санничайабха̄вена сукхам̣ сайита̄ни. сукхеттети ман̣д̣акхетте. супарикаммаката̄йа бхӯмийа̄ти нан̇галакасанена чева ат̣т̣хадантакена ча сут̣т̣ху парикаммаката̄йа кхеттабхӯмийа̄. никкхитта̄нӣти т̣хапита̄ни ропита̄ни. ануппавеччхеййа̄ти ануппавесеййа. вуддхинтиа̄дӣсу уддхаггаманена вуддхим̣, хет̣т̣ха̄ мӯлаппатит̣т̣ха̄нена вирӯл̣хим̣, саманта̄ виттха̄рикабха̄вена вепуллам̣.
йам̣ панеттха дит̣т̣хе ва̄ дхамметиа̄ди вуттам̣, таттха асаммохаттхам̣ имасмим̣ т̣ха̄не каммавибхатти на̄ма катхетабба̄. суттантикапарийа̄йена хи ека̄даса камма̄ни вибхатта̄ни. сеййатхидам̣ – дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ упападжджаведанӣйам̣ апарапарийа̄йаведанӣйам̣, йаггарукам̣ йаббахулам̣ йада̄саннам̣ кат̣атта̄ ва̄ пана каммам̣, джанакам̣ упаттхамбхакам̣ упапӣл̣акам̣ упагха̄таканти. таттха екаджаванавӣтхийам̣ саттасу читтесу кусала̄ ва̄ акусала̄ ва̄ пат̣хамаджаваначетана̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйакаммам̣ на̄ма. там̣ имасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ дети ка̄кавал̣ийапун̣н̣асет̣т̣хӣнам̣ вийа кусалам̣, нандайаккханандама̄н̣аваканандагогха̄такакока̄лийасуппабуддхадевадаттачин̃чама̄н̣авика̄нам̣ вийа ча акусалам̣. татха̄ асакконтам̣ пана ахосикаммам̣ на̄ма хоти, авипа̄кам̣ сампаджджати. там̣ мигалуддакопама̄йа са̄дхетаббам̣. йатха̄ хи мигалуддакена мигам̣ дисва̄ дханум̣ а̄кад̣д̣хитва̄ кхитто саро саче на вираджджхати, там̣ мигам̣ таттхева па̄тети, атха нам̣ мигалуддако ниччаммам̣ катва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхетва̄ мам̣сам̣ а̄да̄йа путтада̄рам̣ тосенто гаччхати. саче пана вираджджхати, миго пала̄йитва̄ пуна там̣ дисам̣ на олокети. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. сарасса авираджджхитва̄ мигавиджджханам̣ вийа хи дит̣т̣хадхаммаведанӣйасса каммасса випа̄кава̄рапат̣ила̄бхо, авиджджханам̣ вийа авипа̄кабха̄ва̄йа сампаджджананти.
аттхаса̄дхика̄ пана саттамаджаваначетана̄ упападжджаведанӣйакаммам̣ на̄ма. там̣ анантаре аттабха̄ве випа̄кам̣ дети. там̣ панетам̣ кусалапаккхе ат̣т̣хасама̄паттивасена, акусалапаккхе пан̃ча̄нантарийакаммавасена ведитаббам̣. таттха ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ека̄йа сама̄паттийа̄ брахмалоке ниббаттати. пан̃чаннампи а̄нантарийа̄нам̣ катта̄ екена каммена нирайе ниббаттати, сесасама̄паттийо ча камма̄ни ча ахосикаммабха̄вам̣йева а̄паджджанти, авипа̄ка̄ни хонти. айампи аттхо пуримаупама̄йайева дӣпетаббо.
убхиннам̣ антаре пана пан̃чаджаваначетана̄ апарапарийа̄йаведанӣйакаммам̣ на̄ма. там̣ ана̄гате йада̄ ока̄сам̣ лабхати, тада̄ випа̄кам̣ дети. сати сам̣са̄раппаваттийа̄ ахосикаммам̣ на̄ма на хоти. там̣ саббам̣ сунакхалуддакена дӣпетаббам̣. йатха̄ хи сунакхалуддакена мигам̣ дисва̄ сунакхо виссаджджито мигам̣ анубандхитва̄ йасмим̣ т̣ха̄не па̄пун̣а̄ти, тасмим̣ йева д̣ам̣сати; евамевам̣ идам̣ каммам̣ йасмим̣ т̣ха̄не ока̄сам̣ лабхати, тасмим̣йева випа̄кам̣ дети, тена мутто сатто на̄ма наттхи.
кусала̄кусалесу пана гарука̄гарукесу йам̣ гарукам̣ хоти, там̣ йаггарукам̣ на̄ма. тадетам̣ кусалапаккхе махаггатакаммам̣, акусалапаккхе пан̃ча̄нантарийакаммам̣ ведитаббам̣. тасмим̣ сати сеса̄ни кусала̄ни ва̄ акусала̄ни ва̄ випаччитум̣ на сакконти, тадева дувидхампи пат̣исандхим̣ дети. йатха̄ хи са̄сапаппама̄н̣а̄пи саккхара̄ ва̄ айагул̣ика̄ ва̄ удакарахаде паккхитта̄ удакапит̣т̣хе уплавитум̣ на саккоти, хет̣т̣ха̄ва пависати; евамева кусалепи акусалепи йам̣ гарукам̣, тадева ган̣хитва̄ гаччхати.
кусала̄кусалесу пана йам̣ бахулам̣ хоти, там̣ йаббахулам̣ на̄ма. там̣ дӣгхараттам̣ ладдха̄севанавасена ведитаббам̣. йам̣ ва̄ балавакусалакаммесу соманассакарам̣, акусалакаммесу санта̄пакарам̣, етам̣ йаббахулам̣ на̄ма. тадетам̣ йатха̄ на̄ма двӣсу маллесу йуддхабхӯмим̣ отин̣н̣есу йо балава̄, со итарам̣ па̄тетва̄ гаччхати; евамева итарам̣ дуббалакаммам̣ аваттхаритва̄ йам̣ а̄севанавасена ва̄ бахулам̣, а̄саннавасена ва̄ балавам̣, там̣ випа̄кам̣ дети, дут̣т̣хага̄ман̣иабхайаран̃н̃о каммам̣ вийа.
со кира чӯл̣ан̇ган̣ийайуддхе пара̄джито вал̣авам̣ а̄руйха пала̄йи. тасса чӯл̣упат̣т̣ха̄ко тисса̄маччо на̄ма екакова паччхато ахоси. со екам̣ ат̣авим̣ пависитва̄ нисинно джигхаччха̄йа ба̄дхайама̄на̄йа – ‘‘бха̄тика тисса, ативийа но джигхаччха̄ ба̄дхати, ким̣ карисса̄ма̄’’ти а̄ха. аттхи, дева, майа̄ са̄т̣акантаре т̣хапетва̄ екам̣ суван̣н̣асаракабхаттам̣ а̄бхатанти. тена хи а̄хара̄ти. со нӣхаритва̄ ран̃н̃о пурато т̣хапеси. ра̄джа̄ дисва̄, ‘‘та̄та, чатта̄ро кот̣т̣ха̄се карохӣ’’ти а̄ха. майам̣ тайо джана̄, касма̄ дево чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ка̄райатӣти? бха̄тика тисса, йато пат̣т̣ха̄йа ахам̣ атта̄нам̣ сара̄ми, на ме аййа̄нам̣ адатва̄ а̄ха̄ро парибхуттапуббо аттхи, сва̄хам̣ аджджапи адатва̄ на парибхун̃джисса̄мӣти. со чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ака̄си. ра̄джа̄ ‘‘ка̄лам̣ гхосехӣ’’ти а̄ха. чхад̣д̣ита̄ран̃н̃е куто, аййе, лабхисса̄ма дева̄ти. ‘‘на̄йам̣ тава бха̄ро. саче мама саддха̄ аттхи, аййе, лабхисса̄ма, виссаттхо ка̄лам̣ гхосехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘ка̄ло, бханте, ка̄ло, бханте’’ти тиккхаттум̣ гхосеси.
атхасса бодхима̄тумаха̄тиссаттхеро там̣ саддам̣ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ сутва̄ ‘каттха̄йам̣ саддо’ти там̣ а̄вадждженто ‘‘аджджа дут̣т̣хага̄ман̣иабхайамаха̄ра̄джа̄ йуддхапара̄джито ат̣авим̣ пависитва̄ нисинно екам̣ саракабхаттам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ка̄ретва̄ ‘екакова на парибхун̃джисса̄мӣ’ти ка̄лам̣ гхоса̄песӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘аджджа майа̄ ран̃н̃о сан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти маногатийа̄ а̄гантва̄ ран̃н̃о пурато ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ дисва̄ пасанначитто ‘‘пасса, бха̄тика, тисса̄’’ти ватва̄ тхерам̣ вандитва̄ ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти а̄ха. тхеро паттам̣ нӣхари. ра̄джа̄ аттано кот̣т̣ха̄сена саддхим̣ тхерасса кот̣т̣ха̄сам̣ патте паккхипитва̄, ‘‘бханте, а̄ха̄рапариссайо на̄ма ма̄ када̄чи хотӯ’’ти вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тисса̄маччопи ‘‘мама аййапутте пассанте бхун̃джитум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти аттано кот̣т̣ха̄сам̣ тхерассева патте а̄кири. вал̣ава̄пи чинтеси – ‘‘майхампи кот̣т̣ха̄сам̣ тхерассева да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ра̄джа̄ вал̣авам̣ олокетва̄ ‘‘айампи аттано кот̣т̣ха̄сам̣ тхерассева патте паккхипанам̣ пачча̄сӣсатӣ’’ти н̃атва̄ тампи таттхева паккхипитва̄ тхерам̣ вандитва̄ уййоджеси. тхеро там̣ бхаттам̣ а̄да̄йа гантва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа бхиккхусан̇гхасса а̄лопасан̇кхепена ада̄си.
ра̄джа̄пи чинтеси – ‘‘ативийамха̄ джигхаччхита̄, са̄дху ватасса саче атирекабхаттаситтха̄ни пахин̣еййа̄’’ти. тхеро ран̃н̃о читтам̣ н̃атва̄ атирекабхаттам̣ етесам̣ йа̄панаматтам̣ катва̄ паттам̣ а̄ка̄се кхипи, патто а̄гантва̄ ран̃н̃о хаттхе патит̣т̣ха̄си. бхаттам̣ тин̣н̣ампи джана̄нам̣ йа̄вадаттхам̣ ахоси. атха ра̄джа̄ паттам̣ дховитва̄ ‘‘туччхапаттам̣ на песисса̄мӣ’’ти уттариса̄т̣акам̣ мочетва̄ удакам̣ пун̃чхитва̄ са̄т̣акам̣ патте т̣хапетва̄ ‘‘патто гантва̄ мама аййасса хаттхе патит̣т̣ха̄тӯ’’ти а̄ка̄се кхипи. патто гантва̄ тхерасса хаттхе патит̣т̣ха̄си.
апарабха̄ге ран̃н̃о татха̄гатасса сарӣрадха̄тӯнам̣ ат̣т̣хамабха̄гам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ вӣсаратанасатикам̣ маха̄четийам̣ ка̄рентасса апаринит̣т̣хитейева четийе ка̄лакирийа̄самайо ануппатто. атхасса маха̄четийасса даккхин̣апассе нипаннасса пан̃чаника̄йавасена бхиккхусан̇гхе саджджха̄йам̣ каронте чхахи девалокехи чха ратха̄ а̄гантва̄ пурато а̄ка̄се ат̣т̣хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘пун̃н̃апоттхакам̣ а̄харатха̄’’ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа пун̃н̃апоттхакам̣ ва̄ча̄песи. атха нам̣ кин̃чи каммам̣ на паритосеси. со ‘‘парато ва̄четха̄’’ти а̄ха. поттхакава̄чако ‘‘чӯл̣ан̇ган̣ийайуддхе пара̄джитена те дева ат̣авим̣ пависитва̄ нисиннена екам̣ саракабхаттам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ка̄ретва̄ бодхима̄тумаха̄тиссаттхерасса бхиккха̄ динна̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘т̣хапехӣ’’ти ватва̄ бхиккхусан̇гхам̣ пуччхи, ‘‘бханте, катаро девалоко раман̣ӣйо’’ти? саббабодхисатта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ туситабхаванам̣ маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ ка̄лам̣ катва̄ туситабхаванато а̄гатаратхева патит̣т̣ха̄йа туситабхаванам̣ агама̄си. идам̣ балавакаммасса випа̄када̄не ваттху.
йам̣ пана кусала̄кусалесу а̄саннамаран̣е ануссаритум̣ саккоти, там̣ йада̄саннам̣ на̄ма. тадетам̣ йатха̄ на̄ма гоган̣апарипун̣н̣асса ваджасса два̄ре виват̣е парабха̄ге даммагавабалавагавесу сантесупи йо ваджадва̄расса а̄санно хоти антамасо дуббаладжараггавопи, со ева пат̣хаматарам̣ никкхамати, евамева ан̃н̃есу кусала̄кусалесу сантесупи маран̣ака̄ласса а̄саннатта̄ випа̄кам̣ дети.
татрима̄ни ваттхӯни – мадхуан̇ган̣ага̄ме кира еко дамил̣адова̄рико па̄това бал̣исам̣ а̄да̄йа гантва̄ маччхе вадхитва̄ тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ екена тан̣д̣улам̣ ган̣ха̄ти, екена дадхим̣, екам̣ пачати. имина̄ нӣха̄рена пан̃н̃а̄са васса̄ни па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ катва̄ апарабха̄ге махаллако анут̣т̣ха̄насеййам̣ упагаччхати. тасмим̣ кхан̣е гиривиха̄рава̄сӣ чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхеро ‘‘ма̄ айам̣ сатто майи пассанте нассатӯ’’ти гантва̄ тасса гехадва̄ре ат̣т̣ха̄си. атхасса бхарийа̄, ‘‘са̄ми, тхеро а̄гато’’ти а̄рочеси. ахам̣ пан̃н̃а̄са васса̄ни тхерасса сантикам̣ на гатапуббо, катарена ме гун̣ена тхеро а̄гамиссати, гаччха̄ти нам̣ вадатха̄ти. са̄ ‘‘атиччхатха, бханте’’ти а̄ха. тхеро ‘‘упа̄сакасса ка̄ сарӣраппаваттӣ’’ти пуччхи. дуббало, бхантети. тхеро гхарам̣ пависитва̄ сатим̣ уппа̄детва̄ ‘‘сӣлам̣ ган̣хиссасӣ’’ти а̄ха. а̄ма, бханте, детха̄ти. тхеро тӣн̣и саран̣а̄ни датва̄ пан̃ча сӣла̄ни да̄тум̣ а̄рабхи. тасса пан̃ча сӣла̄нӣти вачанака̄лейева дживха̄ папати. тхеро ‘‘ват̣т̣иссати еттака’’нти никкхамитва̄ гато. сопи ка̄лам̣ катва̄ ча̄тумаха̄ра̄джикабхаване ниббатти. ниббаттаккхан̣ейева ча ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ майа̄ идам̣ ладдха’’нти а̄вадждженто тхерам̣ нисса̄йа ладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ девалокато а̄гантва̄ тхерам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. ‘‘ко есо’’ти ча вутте ‘‘ахам̣, бханте, дамил̣адова̄рико’’ти а̄ха. кухим̣ ниббаттосӣти? ча̄тумаха̄ра̄джикесу, бханте, саче ме аййо пан̃ча сӣла̄ни адасса, упари девалоке ниббатто ассам̣. ахам̣ ким̣ карисса̄ми, твам̣ ган̣хитум̣ на̄саккхи, путтака̄ти. со тхерам̣ вандитва̄ девалокамева гато. идам̣ та̄ва кусалакамме ваттху.
антараган̇га̄йа пана маха̄ва̄чака̄лаупа̄сако на̄ма ахоси. со тим̣са васса̄ни сота̄паттимаггаттха̄йа дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йитва̄ ‘‘ахам̣ евам̣ дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йанто обха̄саматтампи ниббаттетум̣ на̄саккхим̣, буддхаса̄санам̣ аниййа̄никам̣ бхависсатӣ’’ти дит̣т̣хивипалла̄сам̣ патва̄ ка̄лакирийам̣ катва̄ маха̄ган̇га̄йа наваусабхико сусума̄рапето хутва̄ ниббатти. екам̣ самайам̣ каччхакатиттхена сат̣т̣хи па̄са̄н̣аттхамбхасакат̣а̄ни агамам̣су. со саббепи те гон̣е ча па̄са̄н̣е ча кха̄ди. идам̣ акусалакамме ваттху.
етехи пана тӣхи муттам̣ ан̃н̃а̄н̣авасена катам̣ кат̣атта̄ ва̄ пана каммам̣ на̄ма. там̣ йатха̄ на̄ма умматтакена кхиттадан̣д̣ам̣ йаттха ва̄ таттха ва̄ гаччхати, евамева тесам̣ абха̄ве йаттха каттхачи випа̄кам̣ дети.
джанакам̣ на̄ма екам̣ пат̣исандхим̣ джанетва̄ паваттим̣ на джанети, паватте ан̃н̃ам̣ каммам̣ випа̄кам̣ ниббаттети. йатха̄ хи ма̄та̄ джанетийева, дха̄тийева пана джаггати; евамевам̣ ма̄та̄ вийа пат̣исандхиниббаттакам̣ джанакакаммам̣, дха̄ти вийа паватте сампаттакаммам̣. упаттхамбхакам̣ на̄ма кусалепи лаббхати акусалепи. екаччо хи кусалам̣ катва̄ сугатибхаве ниббаттати. со таттха т̣хито пунаппунам̣ кусалам̣ катва̄ там̣ каммам̣ упаттхамбхетва̄ анека̄ни вассасатасахасса̄ни сугатибхавасмим̣йева вичарати. екаччо акусалам̣ катва̄ дуггатибхаве ниббаттати. со таттха т̣хито пунаппунам̣ акусалам̣ катва̄ там̣ каммам̣ упаттхамбхетва̄ бахӯни вассасатасахасса̄ни дуггатибхавасмим̣йева вичарати.
апаро найо – джанакам̣ на̄ма кусалампи хоти акусалампи. там̣ пат̣исандхийампи паваттепи рӯпа̄рӯпавипа̄каккхандхе джанети. упаттхамбхакам̣ пана випа̄кам̣ джанетум̣ на саккоти, ан̃н̃ена каммена динна̄йа пат̣исандхийа̄ джаните випа̄ке уппаджджанакасукхадуккхам̣ упаттхамбхети, аддха̄нам̣ паваттети. упапӣл̣акам̣ на̄ма ан̃н̃ена каммена динна̄йа пат̣исандхийа̄ джаните випа̄ке уппаджджанакасукхадуккхам̣ пӣл̣ети ба̄дхети, аддха̄нам̣ паваттитум̣ на дети. татра̄йам̣ найо – кусалакамме випаччама̄не акусалакаммам̣ упапӣл̣акам̣ хутва̄ тасса випаччитум̣ на дети. акусалакамме випаччама̄не кусалакаммам̣ упапӣл̣акам̣ хутва̄ тасса випаччитум̣ на дети. йатха̄ вад̣д̣хама̄накам̣ руккхам̣ ва̄ гаччхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ кочидева дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ бхиндеййа ва̄ чхиндеййа ва̄, атха со руккхо ва̄ гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ вад̣д̣хитум̣ на саккун̣еййа; евамевам̣ кусалам̣ випаччама̄нам̣ акусалена упапӣл̣итам̣, акусалам̣ ва̄ пана випаччама̄нам̣ кусалена упапӣл̣итам̣ випаччитум̣ на саккоти. таттха сунаккхаттасса акусалакаммам̣ кусалам̣ упапӣл̣еси, чорагха̄такасса кусалакаммам̣ акусалам̣ упапӣл̣еси.
ра̄джагахе кира ва̄така̄л̣ако пан̃н̃а̄са васса̄ни чорагха̄такаммам̣ ака̄си. атха нам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣ – ‘‘дева, ва̄така̄л̣ако махаллако чоре гха̄тетум̣ на саккотӣ’’ти. ‘‘апанетха нам̣ тасма̄ т̣ха̄нантара̄ти. амачча̄ нам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ тасмим̣ т̣ха̄не т̣хапайим̣су. ва̄така̄л̣акопи йа̄ва там̣ каммам̣ ака̄си, та̄ва ахатаваттха̄ни ва̄ аччха̄дитум̣ сурабхипуппха̄ни ва̄ пил̣андхитум̣ па̄йа̄сам̣ ва̄ бхун̃джитум̣ уччха̄дананха̄панам̣ ва̄ паччанубхотум̣ на̄латтха. со ‘‘дӣгхараттам̣ ме килит̣т̣хавесена чарита’’нти ‘‘па̄йа̄сам̣ ме пача̄хӣ’’ти бхарийам̣ а̄н̣а̄петва̄ нха̄нӣйасамбха̄ра̄ни га̄ха̄петва̄ нха̄натиттхам̣ гантва̄ сӣсам̣ нхатва̄ ахатаваттха̄ни аччха̄детва̄ гандхе вилимпитва̄ пуппха̄ни пил̣андхитва̄ гхарам̣ а̄гаччханто са̄рипуттаттхерам̣ дисва̄ ‘‘сам̣килит̣т̣хакаммато чамхи апагато, аййо ча ме дит̣т̣хо’’ти тут̣т̣хама̄насо тхерам̣ гхарам̣ нетва̄ навасапписаккарачун̣н̣а̄бхисан̇кхатена па̄йа̄сена паривиси. тхеро тасса анумоданамака̄си. со анумоданам̣ сутва̄ ануломикакхантим̣ пат̣илабхитва̄ тхерам̣ анугантва̄ ниваттама̄но антара̄магге тарун̣аваччха̄йа га̄вийа̄ маддитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пито гантва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатти. бхиккхӯ татха̄гатам̣ пуччхим̣су – ‘‘бханте, чорагха̄тако аджджева килит̣т̣хакаммато апанӣто, аджджева ка̄лан̇като, кахам̣ ну кхо ниббатто’’ти? та̄ватим̣сабхаване, бхиккхавети. бханте, чорагха̄тако дӣгхараттам̣ пурисе гха̄теси, тумхе ча евам̣ вадетха, наттхи ну кхо па̄пакаммасса пхаланти. ма̄, бхиккхаве, евам̣ авачуттха, балавакалйа̄н̣амиттӯпаниссайам̣ лабхитва̄ дхаммасена̄патисса пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ анумоданам̣ сутва̄ ануломикакхантим̣ пат̣илабхитва̄ со таттха ниббаттоти.
‘‘субха̄ситам̣ сун̣итва̄на, на̄гарийо чорагха̄тако;
ануломакхантим̣ ладдха̄на, модатӣ тидивам̣ гато’’ти.
упагха̄такам̣ пана сайам̣ кусалампи акусалампи сама̄нам̣ ан̃н̃ам̣ дуббалакаммам̣ гха̄тетва̄ тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти. евам̣ пана каммена кате ока̄се там̣ випа̄кам̣ уппаннам̣ на̄ма вуччати. упаччхедакантипи етассева на̄мам̣. татра̄йам̣ найо – кусалакаммасса випаччанака̄ле екам̣ акусалакаммам̣ ут̣т̣ха̄йа там̣ каммам̣ чхиндитва̄ па̄тети. акусалакаммассапи випаччанака̄ле екам̣ кусалакаммам̣ ут̣т̣ха̄йа там̣ каммам̣ чхиндитва̄ па̄тети. идам̣ упаччхедакам̣ на̄ма. таттха аджа̄тасаттуно каммам̣ кусалаччхедакам̣ ахоси, ан̇гулима̄латтхерасса акусалаччхедаканти. евам̣ суттантикапарийа̄йена ека̄даса камма̄ни вибхатта̄ни.
абхидхаммапарийа̄йена пана сол̣аса камма̄ни вибхатта̄ни, сеййатхидам̣ – ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни упадхисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни ка̄ласампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни пайогасампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти. аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гативипаттим̣ а̄гамма випаччанти, упадхивипаттим̣, ка̄лавипаттим̣, пайогавипаттим̣ а̄гамма випаччанти. аттхекачча̄ни калйа̄н̣а̄ни каммасама̄да̄на̄ни гативипаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти, упадхивипатти, ка̄лавипатти, пайогавипаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччанти. аттхекачча̄ни калйа̄н̣а̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттим̣ а̄гамма випаччанти, упадхисампаттим̣, ка̄ласампаттим̣, пайогасампаттим̣ а̄гамма випаччантӣ’’ти (вибха. 810).
таттха па̄пака̄нӣти ла̄мака̄ни. каммасама̄да̄на̄нӣти каммаггахан̣а̄ни. гахитасама̄динна̄нам̣ камма̄наметам̣ адхивачанам̣. гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччантӣтиа̄дӣсу анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавана̄рахе камме виджджама̄нейева сугатибхаве ниббаттасса там̣ каммам̣ гатисампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. гатисампаттийа̄ патиба̄хитам̣ хутва̄ на випаччатӣти аттхо. йо пана па̄пакаммена да̄сийа̄ ва̄ каммака̄рийа̄ ва̄ куччхийам̣ ниббаттитва̄ упадхисампанно хоти, аттабха̄васамиддхийам̣ тит̣т̣хати. атхасса са̄мика̄ тасса рӯпасампаттим̣ дисва̄ ‘‘на̄йам̣ килит̣т̣хакаммасса̄нуччхавико’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ аттано джа̄тапуттам̣ вийа бхан̣д̣а̄га̄рика̄дит̣т̣ха̄несу т̣хапетва̄ сампаттим̣ йоджетва̄ парихаранти. еварӯпасса каммам̣ упадхисампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана пат̣хамакаппикака̄ласадисе сулабхасампаннарасабходжане субхиккхака̄ле ниббаттати, тасса виджджама̄нампи па̄пакаммам̣ ка̄ласампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана самма̄пайогам̣ нисса̄йа джӣвати, упасан̇камитаббайуттака̄ле упасан̇камати, пат̣иккамитаббайуттака̄ле пат̣иккамати, пала̄йитаббайуттака̄ле пала̄йати. лан̃джада̄найуттака̄ле лан̃джам̣ дети, чорикайуттака̄ле чорикам̣ кароти, еварӯпасса па̄пакаммам̣ пайогасампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма.
дуггатибхаве ниббаттасса пана па̄пакаммам̣ гативипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пана да̄сийа̄ ва̄ каммака̄рийа̄ ва̄ куччхисмим̣ ниббатто дуббан̣н̣о хоти дуссан̣т̣ха̄но, ‘‘йаккхо ну кхо мануссо ну кхо’’ти виматим̣ уппа̄дети. со саче пурисо хоти, атха нам̣ ‘‘на̄йам̣ ан̃н̃асса каммасса ануччхавико’’ти хаттхим̣ ва̄ раккха̄пенти ассам̣ ва̄ гон̣е ва̄, тин̣акат̣т̣ха̄дӣни ва̄ а̄хара̄пенти, кхел̣асаракам̣ ва̄ ган̣ха̄пенти. саче иттхӣ хоти, атха нам̣ хаттхиасса̄дӣнам̣ бхаттама̄са̄дӣни ва̄ пача̄пенти, качаварам̣ ва̄ чхад̣д̣а̄пенти, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана джигуччханӣйакаммам̣ ка̄ренти. еварӯпасса па̄пакаммам̣ упадхивипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пана дуббхиккхака̄ле ва̄ парихӣнасампаттика̄ле ва̄ антаракаппе ва̄ ниббаттати, тасса па̄пакаммам̣ ка̄лавипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пана пайогам̣ сампа̄детум̣ на джа̄на̄ти, упасан̇камитаббайуттака̄ле упасан̇камитум̣ на джа̄на̄ти…пе… чорикайуттака̄ле чорикам̣ ка̄тум̣ на джа̄на̄ти, тасса па̄пакаммам̣ пайогавипаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма.
йо пана ит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавана̄рахе камме виджджама̄нейева гантва̄ дуггатибхаве ниббаттати, тасса там̣ каммам̣ гативипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана пун̃н̃а̄нубха̄вена ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ гехе ниббаттитва̄ ка̄н̣о ва̄ хоти кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, тасса опараджджасена̄патибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄на̄дӣни на ануччхавика̄нӣти на денти. иччасса там̣ пун̃н̃ам̣ упадхивипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо пана дуббхиккхака̄ле ва̄ парихӣнасампаттика̄ле ва̄ антаракаппе ва̄ мануссесу ниббаттати, тасса там̣ калйа̄н̣акаммам̣ ка̄лавипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма. йо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева пайогам̣ сампа̄детум̣ на джа̄на̄ти, тасса калйа̄н̣акаммам̣ пайогавипаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати на̄ма.
калйа̄н̣акаммена пана сугатибхаве ниббаттасса там̣ каммам̣ гатисампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ куле ниббаттитва̄ упадхисампаттим̣ паттасса аттабха̄васамиддхийам̣ т̣хитасса деванагаре самусситаратанаторан̣асадисам̣ аттабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘имасса опараджджасена̄патибхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄на̄дӣни ануччхавика̄нӣ’’ти дахарассева сато та̄ни т̣ха̄нантара̄ни денти, еварӯпасса калйа̄н̣акаммам̣ упадхисампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо пат̣хамакаппикесу ва̄ сулабханнапа̄нака̄ле ва̄ ниббаттати, тасса калйа̄н̣акаммам̣ ка̄ласампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. йо вуттанайенева пайогам̣ сампа̄детум̣ джа̄на̄ти, тасса каммам̣ пайогасампаттим̣ а̄гамма випаччати на̄ма. евам̣ абхидхаммапарийа̄йена сол̣аса камма̄ни вибхатта̄ни.
апара̄нипи пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена два̄даса камма̄ни вибхатта̄ни. сеййатхидам̣ – ‘‘ахоси каммам̣ ахоси каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ на̄хоси каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ аттхи каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко, ахоси каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ наттхи каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко, аттхи каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко, бхависсати каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко, бхависсати каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти (пат̣и. ма. 1.234).
таттха йам̣ каммам̣ атӣте а̄йӯхитам̣ атӣтейева випа̄кава̄рам̣ лабхи, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ джанеси, рӯпаджанакам̣ рӯпам̣, там̣ ахоси каммам̣ ахоси каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхи, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на̄саккхи, там̣ ахоси каммам̣ на̄хоси каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана атӣте а̄йӯхитам̣ етарахи ладдхавипа̄кава̄рам̣ пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ джанетва̄ рӯпаджанакам̣ рӯпам̣ джанетва̄ т̣хитам̣, там̣ ахоси каммам̣ аттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ аладдхавипа̄кава̄рам̣ пат̣исандхиджанакам̣ ва̄ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на̄саккхи, там̣ ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана атӣте а̄йӯхитам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ рӯпам̣ джанетум̣ саккхиссати, там̣ ахоси каммам̣ бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ на лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на саккхиссати, там̣ ахоси каммам̣ на бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣.
йам̣ пана етарахи а̄йӯхитам̣ етарахийева випа̄кава̄рам̣ лабхати, там̣ аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана етарахи випа̄кава̄рам̣ на лабхати, там̣ аттхи каммам̣ наттхи каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана етарахи а̄йӯхитам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ рӯпам̣ джанетум̣ саккхиссати, там̣ аттхи каммам̣ бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ саккхиссати, там̣ аттхи каммам̣ на бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣.
йам̣ пана̄на̄гате а̄йӯхиссати, ана̄гатейева випа̄кава̄рам̣ лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанессати, там̣ бхависсати каммам̣ бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссати, пат̣исандхиджанакам̣ пат̣исандхим̣ рӯпаджанакам̣ ва̄ рӯпам̣ джанетум̣ на саккхиссати, там̣ бхависсати каммам̣ на бхависсати каммавипа̄коти вуттам̣. евам̣ пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена два̄даса камма̄ни вибхатта̄ни.
ити има̄ни чева два̄даса абхидхаммапарийа̄йена вибхатта̄ни ча сол̣аса камма̄ни аттано т̣ха̄на̄ осаккитва̄ суттантикапарийа̄йена вутта̄ни ека̄даса камма̄нийева бхаванти. та̄нипи тато осаккитва̄ тӣн̣ийева камма̄ни хонти дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣, упападжджаведанӣйам̣, апарапарийа̄йаведанӣйанти. тесам̣ сан̇каманам̣ наттхи, йатха̄т̣ха̄нейева тит̣т̣ханти. йади хи дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ каммам̣ упападжджаведанӣйам̣ ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйам̣ ва̄ бхавеййа, ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме’’ти саттха̄ на вадеййа. сачепи упападжджаведанӣйам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйам̣ ва̄ бхавеййа, ‘‘упападжджа ва̄’’ти саттха̄ на вадеййа. атха̄пи апарапарийа̄йаведанӣйам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ ва̄ упападжджаведанӣйам̣ ва̄ бхавеййа, ‘‘апаре ва̄ парийа̄йе’’ти саттха̄ на вадеййа.
суккапаккхепи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. еттха пана лобхе вигатети лобхе апагате нируддхе. та̄лаваттхукатанти та̄лаваттху вийа катам̣, маттхакаччхинната̄ло вийа пуна авирул̣хисабха̄вам̣ катанти аттхо. анабха̄вам̣ катанти ануабха̄вам̣ катам̣, йатха̄ пуна нуппаджджати, евам̣ катанти аттхо. евассӯти евам̣ бхавеййум̣. евамева кхоти еттха бӣджа̄ни вийа кусала̄кусалам̣ каммам̣ дат̣т̣хаббам̣, та̄ни аггина̄ д̣аханапурисо вийа йога̄вачаро, агги вийа магган̃а̄н̣ам̣, аггим̣ датва̄ бӣджа̄нам̣ д̣аханака̄ло вийа магган̃а̄н̣ена килеса̄нам̣ дад̣д̣хака̄ло, масикатака̄ло вийа пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ чхиннамӯлаке катва̄ т̣хапитака̄ло, маха̄ва̄те опунитва̄ надийа̄ ва̄ пава̄хетва̄ аппаваттикатака̄ло вийа упа̄диннакасанта̄насса ниродхена чхиннамӯлака̄нам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ аппат̣исандхикабха̄вена нируджджхитва̄ пуна бхавасмим̣ пат̣исандхим̣ аггахитака̄ло ведитаббо.
мохаджан̃ча̄павиддасӯти мохаджан̃ча̄пи авиддасу. идам̣ вуттам̣ хоти – йам̣ со авидӯ андхаба̄ло лобхаджан̃ча досаджан̃ча мохаджан̃ча̄ти каммам̣ кароти, евам̣ каронтена йам̣ тена пакатам̣ каммам̣ аппам̣ ва̄ йади ва̄ бахум̣. идхева там̣ веданийанти там̣ каммам̣ тена ба̄лена идха саке аттабха̄вейева веданӣйам̣, тассева там̣ аттабха̄ве випаччатӣти аттхо. ваттхум̣ ан̃н̃ам̣ на виджджатӣти тасса каммасса випаччанаттха̄йа ан̃н̃ам̣ ваттху наттхи. на хи ан̃н̃ена катам̣ каммам̣ ан̃н̃асса аттабха̄ве випаччати. тасма̄ лобхан̃ча досан̃ча, мохаджан̃ча̄пи виддасӯти тасма̄ йо видӯ медха̄вӣ пан̣д̣ито там̣ лобхаджа̄дибхедам̣ каммам̣ на кароти, со виджджам̣ уппа̄дайам̣ бхиккху, сабба̄ дуггатийо джахе, арахаттамаггавиджджам̣ уппа̄детва̄ там̣ ва̄ пана виджджам̣ уппа̄денто сабба̄ дуггатийо джахати. десана̄сӣсамеветам̣, сугатийопи пана со кхӣн̣а̄саво джахатийева. йампи четам̣ ‘‘тасма̄ лобхан̃ча досан̃ча̄’’ти вуттам̣, еттха̄пи лобхадосасӣсена лобхаджан̃ча досаджан̃ча каммамева ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣. евам̣ суттантесупи га̄тха̄йапи ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитанти.