3. пуггалавагго
1. самиддхасуттаван̣н̣ана̄
21. татийасса пат̣хаме джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣти ка̄йасаккхи. дит̣т̣хантам̣ паттоти дит̣т̣хиппатто. саддаханто вимуттоти саддха̄вимутто. кхаматӣти руччати. абхиккантатароти атисундаратаро. пан̣ӣтатароти атипан̣ӣтатаро. саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хотӣти самиддхаттхерасса кира арахаттамаггаккхан̣е саддхиндрийам̣ дхурам̣ ахоси, сеса̄ни чатта̄ри сахаджа̄тиндрийа̄ни тассева парива̄ра̄ни ахесум̣. ити тхеро аттана̄ пат̣ивиддхамаггам̣ катхенто евама̄ха. маха̄кот̣т̣хикаттхерасса пана арахаттамаггаккхан̣е сама̄дхиндрийам̣ дхурам̣ ахоси, сеса̄ни чатта̄ри индрийа̄ни тассева парива̄ра̄ни ахесум̣. тасма̄ сопи сама̄дхиндрийам̣ адхиматтанти катхенто аттана̄ пат̣ивиддхамаггамева катхеси. са̄рипуттаттхерасса пана арахаттамаггаккхан̣е пан̃н̃индрийам̣ дхурам̣ ахоси. сеса̄ни чатта̄ри индрийа̄ни тассева парива̄ра̄ни ахесум̣. тасма̄ сопи пан̃н̃индрийам̣ адхиматтанти катхенто аттана̄ пат̣ивиддхамаггамева катхеси.
на кхветтха̄ти на кхо еттха. екам̣сена бйа̄ка̄тунти екантена бйа̄каритум̣. арахатта̄йа пат̣ипанноти арахаттамаггасаман̇гим̣ дассети. еваметасмим̣ сутте тӣхипи тхерехи аттана̄ пат̣ивиддхамаггова катхито, самма̄самбуддхо пана бхуммантаренева катхеси.
2. гила̄насуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе саппа̄йа̄нӣти хита̄ни вуддхикара̄ни. патирӯпанти ануччхавикам̣. нева вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄ти имина̄ атекиччхена ва̄та̄пама̄ра̄дина̄ рогена саманна̄гато нит̣т̣ха̄паттагила̄но катхито. вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄ти имина̄ кхипитакакаччхутин̣апуппхакаджара̄дибхедо аппаматтаа̄ба̄дхо катхито. лабханто саппа̄йа̄ни бходжана̄ни но алабхантоти имина̄ пана йесам̣ пат̣иджагганена пха̄сукам̣ хоти, саббепи те а̄ба̄дха̄ катхита̄. еттха ча патирӯпо упат̣т̣ха̄ко на̄ма гила̄нупат̣т̣ха̄каан̇гехи саманна̄гато пан̣д̣ито даккхо аналасо ведитаббо. гила̄нупат̣т̣ха̄ко анун̃н̃а̄тоти бхиккхусан̇гхена да̄табботи анун̃н̃а̄то. тасмин̃хи гила̄не аттано дхаммата̄йа йа̄петум̣ асакконте бхиккхусан̇гхена тасса бхиккхуно еко бхиккху ча са̄ман̣еро ча ‘‘имам̣ пат̣иджаггатха̄’’ти апалокетва̄ да̄табба̄. йа̄ва пана те там̣ пат̣иджагганти, та̄ва гила̄насса ча тесан̃ча двиннам̣ йенаттхо, саббам̣ бхиккхусан̇гхассева бха̄ро.
ан̃н̃епи гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄ти итарепи две гила̄на̄ упат̣т̣ха̄петабба̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? йопи хи нит̣т̣хапаттагила̄но, со анупат̣т̣хийама̄но ‘‘саче мам̣ пат̣иджаггеййум̣, пха̄сукам̣ ме бхавеййа. на кхо пана мам̣ пат̣иджаггантӣ’’ти манопадосам̣ катва̄ апа̄йе ниббаттеййа. пат̣иджаггийама̄насса панасса евам̣ хоти ‘‘бхиккхусан̇гхена йам̣ ка̄таббам̣, там̣ катам̣. майхам̣ пана каммавипа̄ко ӣдисо’’ти. со бхиккхусан̇гхе меттам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ сагге ниббаттиссати. йо пана аппаматтакена бйа̄дхина̄ саманна̄гато лабхантопи алабхантопи вут̣т̣ха̄тийева, тасса вина̄пи бхесаджджена вӯпасаманабйа̄дхи бхесадждже кате кхиппатарам̣ вӯпасаммати. со тато буддхавачанам̣ ва̄ угган̣хитум̣ саккхиссати, саман̣адхаммам̣ ва̄ ка̄тум̣ саккхиссати. имина̄ ка̄ран̣ена ‘‘ан̃н̃епи гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄’’ти вуттам̣.
нева оккаматӣти нева пависати. нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтанти кусалесу дхаммесу магганийа̄масан̇кха̄там̣ самматтам̣. имина̄ падапарамо пуггало катхито. дутийава̄рена уггхат̣итан̃н̃ӯ гахито са̄сане на̄лакаттхерасадисо буддхантаре екава̄рам̣ паччекабуддха̄нам̣ сантике ова̄дам̣ лабхитва̄ пат̣ивиддхапаччекабодхин̃а̄н̣о ча. татийава̄рена випан̃читан̃н̃ӯ пуггало катхито, неййо пана таннисситова хоти.
дхаммадесана̄ анун̃н̃а̄та̄ти ма̄сасса ат̣т̣ха ва̄ре дхаммакатха̄ анун̃н̃а̄та̄. ан̃н̃есампи дхаммо десетабботи итаресампи дхаммо катхетаббо. ким̣ ка̄ран̣а̄? падапарамасса хи имасмим̣ аттабха̄ве дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ асакконтасса̄пи ана̄гате паччайо бхависсати. йо пана татха̄гатасса рӯпадассанам̣ лабхантопи алабхантопи дхаммавинайан̃ча савана̄йа лабхантопи алабхантопи дхаммам̣ абхисамети, со алабханто та̄ва абхисамети. лабханто пана кхиппамева абхисамессатӣти имина̄ ка̄ран̣ена тесам̣ дхаммо десетаббо. татийасса пана пунаппунам̣ десетаббова.
3. сан̇кха̄расуттаван̣н̣ана̄
23. татийе сабйа̄баджджханти садуккхам̣. ка̄йасан̇кха̄ранти ка̄йадва̄ре четана̄ра̄сим̣. абхисан̇кхаротӣти а̄йӯхати ра̄сим̣ кароти пин̣д̣ам̣ кароти. вачӣманодва̄ресупи есева найо. сабйа̄баджджхам̣ локанти садуккхам̣ локам̣. сабйа̄баджджха̄ пхасса̄ пхусантӣти садуккха̄ випа̄капхасса̄ пхусанти. сабйа̄баджджхам̣ веданам̣ ведийатӣти садуккхам̣ випа̄каведанам̣ ведийати, са̄ба̄дхам̣ нирасса̄данти аттхо. сеййатха̄пи сатта̄ нерайика̄ти йатха̄ нирайе ниббаттасатта̄ екантадуккхам̣ веданам̣ ведийанти, евам̣ ведийатӣти аттхо. ким̣ пана таттха упеккха̄ведана̄ наттхӣти? аттхи, дуккхаведана̄йа пана балавабха̄вена са̄ аббоха̄рикат̣т̣ха̄не т̣хита̄. ити нирайова нирайасса упамам̣ катва̄ а̄хат̣о. татра пат̣ибха̄гаупама̄ на̄ма кира еса̄.
сеййатха̄пи дева̄ субхакин̣ха̄ти идха̄пи девалокова девалокасса упамам̣ катва̄ а̄хат̣о. йасма̄ пана хет̣т̣химесу брахмалокесу саппӣтикаджджха̄навипа̄ко ваттати, субхакин̣хесу ниппӣтико екантасукхова, тасма̄ те аггахетва̄ субхакин̣ха̄ва катхита̄. ити айампи татра пат̣ибха̄гаупама̄ на̄ма̄ти ведитабба̄.
вокин̣н̣асукхадуккханти вомиссакасукхадуккхам̣. сеййатха̄пи манусса̄ти манусса̄нам̣ хи ка̄лена сукхам̣ хоти, ка̄лена дуккхам̣. екачче ча дева̄ти ка̄ма̄вачарадева̄. тесампи ка̄лена сукхам̣ хоти, ка̄лена дуккхам̣. тесам̣ хи хӣнатара̄нам̣ махесаккхатара̄ девата̄ дисва̄ а̄сана̄ вут̣т̣ха̄таббам̣ хоти, магга̄ уккамитаббам̣, па̄рутаваттхам̣ апанетаббам̣, ан̃джаликаммам̣ ка̄таббанти там̣ саббампи дуккхам̣ на̄ма хоти. екачче ча винипа̄тика̄ти вема̄никапета̄. те хи ка̄лена сампаттим̣ анубхаванти ка̄лена камманти вокин̣н̣асукхадуккха̄ва хонти. ити имасмим̣ сутте тӣн̣и сучарита̄ни локийалокуттарамиссака̄ни катхита̄нӣти ведитабба̄ни.
4. бахука̄расуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ти тайо а̄чарийапуггала̄. пуггаласса бахука̄ра̄ти антева̄сикапуггаласса бахӯпака̄ра̄. буддханти саббан̃н̃убуддхам̣. саран̣ам̣ гато хотӣти авассайам̣ гато хоти. дхамманти сатантикам̣ навалокуттарадхаммам̣. сан̇гханти ат̣т̣хаарийапуггаласамӯхам̣. идан̃ча пана саран̣агаманам̣ аггахитасаран̣апуббасса аката̄бхинивесасса васена вуттам̣. ити имасмим̣ сутте саран̣ада̄йако сота̄паттимаггасампа̄пако арахаттамаггасампа̄пакоти тайо а̄чарийа̄ бахука̄ра̄ти а̄гата̄, паббаджджа̄да̄йако буддхавачанада̄йако каммава̄ча̄чарийо сакада̄га̄мимаггасампа̄пако ана̄га̄мимаггасампа̄пакоти име а̄чарийа̄ на а̄гата̄, ким̣ ете на бахука̄ра̄ти? но, на бахука̄ра̄. айам̣ пана десана̄ дувидхена париччхинна̄. тасма̄ саббепете бахука̄ра̄. тесу саран̣агаманасмим̣йева аката̄бхинивесо ват̣т̣ати, чатупа̄рисуддхисӣлакасин̣апарикаммавипассана̄н̃а̄н̣а̄ни пана пат̣хамамаггасанниссита̄ни хонти, упари две магга̄ ча пхала̄ни ча арахаттамаггасанниссита̄нӣти ведитабба̄ни.
имина̄ пуггалена̄ти имина̄ антева̄сикапуггалена. на суппатика̄рам̣ вада̄мӣти патика̄рам̣ ка̄тум̣ на сукаранти вада̄ми. абхива̄дана̄дӣсу анекасатава̄рам̣ анекасахассава̄рампи хи пан̃чапатит̣т̣хитена нипатитва̄ ванданто а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа паччуггаччханто дит̣т̣хадит̣т̣хаккхан̣е ан̃джалим̣ пагган̣ханто ануччхавикам̣ са̄мӣчикаммам̣ каронто дивасе дивасе чӣварасатам̣ чӣварасахассам̣ пин̣д̣апа̄тасатам̣ пин̣д̣апа̄тасахассам̣ дадама̄но чаккава̄л̣апарийантена саббаратанамайам̣ а̄ва̄сам̣ каронто саппинаванӣта̄дина̄наппака̄рам̣ бхесаджджам̣ ануппададжджама̄но нева саккоти а̄чарийена катасса патика̄рам̣ на̄ма ка̄тунти еваматтхо ведитаббо.
5. ваджирӯпамасуттаван̣н̣ана̄
25. пан̃чаме арукӯпамачиттоти пура̄н̣аван̣асадисачитто. виджджӯпамачиттоти иттарака̄лобха̄санена виджджусадисачитто. ваджирӯпамачиттоти килеса̄нам̣ мӯлагха̄такаран̣асаматтхата̄йа ваджирена садисачитто. абхисаджджатӣти лаггати. куппатӣти копавасена куппати. бйа̄паджджатӣти пакатибха̄вам̣ паджахати, пӯтико хоти. патиттхӣйатӣти тхинабха̄вам̣ тхаддхабха̄вам̣ а̄паджджати. копанти дуббалакодхам̣. досанти дуссанавасена тато балаватарам̣. аппаччайанти атут̣т̣ха̄ка̄рам̣ доманассам̣. дут̣т̣ха̄рукоти пура̄н̣аван̣о. кат̣т̣хена̄ти дан̣д̣акакот̣ийа̄. кат̣халена̄ти капа̄лена. а̄савам̣ детӣти апара̄парам̣ савати. пура̄н̣аван̣о хи аттано дхаммата̄йева пуббам̣ лохитам̣ йӯсанти има̄ни тӣн̣и савати, гхат̣т̣ито пана та̄ни адхикатарам̣ савати.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – дут̣т̣ха̄руко вийа хи кодханапуггало, тасса аттано дхаммата̄йа саванам̣ вийа кодханассапи аттано дхаммата̄йа уддхума̄тасса вийа чан̣д̣икатасса чаран̣ам̣, кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣анам̣ вийа аппаматтам̣ вачанам̣, бхиййосоматта̄йа саванам̣ вийа ‘‘ма̄дисам̣ на̄ма еса евам̣ вадатӣ’’ти бхиййосоматта̄йа уддхума̄йанабха̄во дат̣т̣хаббо.
раттандхака̄ратимиса̄йанти раттим̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ена андхабха̄вакаран̣е бахалатаме. виджджантарика̄йа̄ти виджджуппаттиккхан̣е. идха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – чаккхума̄ пурисо вийа хи йога̄вачаро дат̣т̣хаббо, андхака̄рам̣ вийа сота̄паттимаггаваджджха̄ килеса̄, виджджусан̃чаран̣ам̣ вийа сота̄паттимагган̃а̄н̣асса уппаттика̄ло, виджджантарика̄йа чаккхумато пурисасса саманта̄ рӯпадассанам̣ вийа сота̄паттимаггаккхан̣е нибба̄надассанам̣, пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа сакада̄га̄мимаггаваджджха̄ килеса̄, пуна виджджусан̃чаран̣ам̣ вийа сакада̄га̄мимагган̃а̄н̣асса уппа̄до, виджджантарика̄йа чаккхумато пурисасса саманта̄ рӯпадассанам̣ вийа сакада̄га̄мимаггаккхан̣е нибба̄надассанам̣, пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа ана̄га̄мимаггаваджджха̄ килеса̄, пуна виджджусан̃чаран̣ам̣ вийа ана̄га̄мимагган̃а̄н̣асса уппа̄до, виджджантарика̄йа чаккхумато пурисасса саманта̄ рӯпадассанам̣ вийа ана̄га̄мимаггаккхан̣е нибба̄надассанам̣ ведитаббам̣.
ваджирӯпамачиттата̄йапи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ваджирам̣ вийа хи арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, ман̣иган̣т̣хипа̄са̄н̣аган̣т̣хи вийа арахаттамаггаваджджха̄ килеса̄, ваджирасса ман̣иган̣т̣химпи ва̄ па̄са̄н̣аган̣т̣химпи ва̄ винивиджджхитва̄ агаманабха̄васса наттхита̄ вийа арахаттамагган̃а̄н̣ена аччхеджджа̄нам̣ килеса̄нам̣ наттхибха̄во, ваджирена ниббиддхаведхасса пуна апатипӯран̣ам̣ вийа арахаттамаггена чхинна̄нам̣ килеса̄нам̣ пуна ануппа̄до дат̣т̣хабботи.
6. севитаббасуттаван̣н̣ана̄
26. чхат̣т̣хе севитабботи упасан̇камитаббо. бхаджитабботи аллӣйитаббо. пайирупа̄ситабботи сантике нисӣданавасена пунаппунам̣ упа̄ситаббо. саккатва̄ гарум̣ катва̄ти сакка̄ран̃чева гарука̄ран̃ча катва̄. хӣно хоти сӣлена̄тиа̄дӣсу упа̄да̄йупа̄да̄йа хӣната̄ ведитабба̄. таттха йо хи пан̃ча сӣла̄ни раккхати, со даса сӣла̄ни раккхантена на севитаббо. йо даса сӣла̄ни раккхати, со чатупа̄рисуддхисӣлам̣ раккхантена на севитаббо. ан̃н̃атра ануддайа̄ ан̃н̃атра анукампа̄ти т̣хапетва̄ ануддайан̃ча анукампан̃ча. аттано аттха̄йева хи еварӯпо пуггало на севитаббо, ануддайа̄нукампа̄васена пана там̣ упасан̇камитум̣ ват̣т̣ати.
сӣласа̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатанти сӣлена сама̄набха̄вам̣ гата̄нам̣ санта̄нам̣. сӣлакатха̄ ча но бхависсатӣти евам̣ сама̄насӣла̄нам̣ амха̄кам̣ сӣламева а̄раббха катха̄ бхависсати. са̄ ча но паваттинӣ бхависсатӣти са̄ ча амха̄кам̣ катха̄ дивасампи катхента̄нам̣ паваттиссати на пат̣ихан̃н̃иссати. са̄ ча но пха̄су бхависсатӣти са̄ ча дивасампи паваттама̄на̄ сӣлакатха̄ амха̄кам̣ пха̄сувиха̄ро сукхавиха̄ро бхависсати. сама̄дхипан̃н̃а̄катха̄супи есева найо.
сӣлаккхандханти сӣлара̄сим̣. таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти еттха сӣласса асаппа̄йе анупака̄радхамме ваджджетва̄ саппа̄йе упака̄радхамме севанто тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не сӣлаккхандхам̣ пан̃н̃а̄йа анугган̣ха̄ти на̄ма. сама̄дхипан̃н̃а̄ккхандхесупи есева найо. нихӣйатӣти аттано хӣнатарам̣ пуггалам̣ севанто кха̄рапарисса̄ване а̄ситтаудакам̣ вийа сататам̣ самитам̣ ха̄йати париха̄йати. тулйасевӣти аттана̄ сама̄насевӣ. сет̣т̣хамупанаманти сет̣т̣хам̣ пуггалам̣ он̣аманто. удети кхиппанти кхиппамева вад̣д̣хати. тасма̄ аттано уттарим̣ бхаджетха̄ти йасма̄ сет̣т̣хам̣ пуггалам̣ упанаманто удети кхиппам̣, тасма̄ аттано уттаритарам̣ висит̣т̣хатарам̣ бхаджетха.
7. джигуччхитаббасуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме джигуччхитабботи гӯтхам̣ вийа джигуччхитаббо. атха кхо нанти атха кхо асса. киттисаддоти катха̄саддо. евамева кхоти еттха гӯтхакӯпо вийа дуссӣлйам̣ дат̣т̣хаббам̣. гӯтхакӯпе патитва̄ т̣хито дхамманиахи вийа дуссӣлапуггало. гӯтхакӯпато уддхарийама̄нена тена ахина̄ пурисасса сарӣрам̣ а̄рул̣хена̄пи адат̣т̣хабха̄во вийа дуссӣлам̣ севама̄насса̄пи тасса кирийа̄йа акаран̣абха̄во. сарӣрам̣ гӯтхена маккхетва̄ ахина̄ гатака̄ло вийа дуссӣлам̣ севама̄насса па̄пакиттисаддааббхуггаманака̄ло ведитаббо.
тиндука̄ла̄танти тиндукаруккхаала̄там̣. бхиййосоматта̄йа чиччит̣а̄йатӣти там̣ хи джха̄йама̄нам̣ пакатийа̄пи папат̣ика̄йо мун̃чантам̣ чиччит̣а̄ти ‘‘чит̣ичит̣а̄’’ти саддам̣ кароти, гхат̣т̣итам̣ пана адхиматтам̣ каротӣти аттхо. евамева кхоти евамевам̣ кодхано аттано дхаммата̄йапи уддхато чан̣д̣икато хутва̄ чарати, аппаматтакам̣ пана вачанам̣ сутака̄ле ‘‘ма̄дисам̣ на̄ма евам̣ вадати евам̣ вадатӣ’’ти атирекатарам̣ уддхато чан̣д̣икато хутва̄ чарати. гӯтхакӯпоти гӯтхапун̣н̣акӯпо, гӯтхара̄сийева ва̄. опаммасам̣санданам̣ панеттха пуриманайенева ведитаббам̣. тасма̄ еварӯпо пуггало аджджхупеккхитаббо на севитабботи йасма̄ кодхано атисевийама̄но атиупасан̇камийама̄нопи куджджхатийева, ‘‘ким̣ имина̄’’ти пат̣иккамантепи куджджхатийева. тасма̄ пала̄лагги вийа аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо. ким̣ вуттам̣ хоти? йо хи пала̄лаггим̣ атиупасан̇камитва̄ таппати, тасса сарӣрам̣ джха̄йати. йо атипат̣иккамитва̄ таппати, тасса сӣтам̣ на вӯпасаммати. анупасан̇камитва̄ апат̣иккамитва̄ пана маджджхаттабха̄вена таппантасса сӣтам̣ вӯпасаммати, тасма̄ пала̄лагги вийа кодхано пуггало маджджхаттабха̄вена аджджхупеккхитаббо, на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо.
калйа̄н̣амиттоти сучимитто. калйа̄н̣асаха̄йоти сучисаха̄йо. саха̄йа̄ на̄ма сахага̄мино саддхим̣чара̄. калйа̄н̣асампаван̇коти калйа̄н̣есу сучипуггалесу сампаван̇ко, танниннатаппон̣атаппаббха̄рама̄насоти аттхо.
8. гӯтхабха̄н̣ӣсуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме гӯтхабха̄н̣ӣти йо гӯтхам̣ вийа дуггандхакатхам̣ катхети. пуппхабха̄н̣ӣти йо пуппха̄ни вийа сугандхакатхам̣ катхети. мадхубха̄н̣ӣти йо мадху вийа мадхуракатхам̣ катхети. сабхаггатоти сабха̄йа т̣хито. парисаггатоти га̄мапариса̄йа т̣хито. н̃а̄тимаджджхагатоти н̃а̄тӣнам̣ маджджхе т̣хито. пӯгамаджджхагатоти сен̣ӣнам̣ маджджхе т̣хито. ра̄джакуламаджджхагатоти ра̄джакуласса маджджхе маха̄виниччхайе т̣хито. абхинӣтоти пуччханаттха̄йа̄нӣто. саккхипут̣т̣хоти саккхим̣ катва̄ пуччхито. ехамбхо пуриса̄ти а̄лапанаметам̣. аттахету ва̄ парахету ва̄ти аттано ва̄ парасса ва̄ хаттхапа̄да̄дихету ва̄ дханахету ва̄. а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ти еттха а̄мисанти лан̃джо адхиппето. кин̃чиккханти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ аппаматтакам̣ антамасо титтирийават̣т̣акасаппипин̣д̣анаванӣтапин̣д̣а̄диматтакасса лан̃джасса хетӯти аттхо. сампаджа̄намуса̄ бха̄сита̄ хотӣти джа̄нантойева муса̄ва̄дам̣ катта̄ хоти.
нела̄ти елам̣ вуччати досо, на̄сса еланти нела̄, ниддоса̄ти аттхо. ‘‘нелан̇го сетапаччха̄до’’ти (уда̄. 65) еттха вуттасӣлам̣ вийа. кан̣н̣асукха̄ти бйан̃джанамадхурата̄йа кан̣н̣а̄нам̣ сукха̄, сӯчивиджджханам̣ вийа кан̣н̣асӯлам̣ на джанети. аттхамадхурата̄йа сакаласарӣре копам̣ аджанетва̄ пемам̣ джанетӣти пеманӣйа̄. хадайам̣ гаччхати аппат̣ихан̃н̃ама̄на̄ сукхена читтам̣ пависатӣти хадайан̇гама̄. гун̣апарипун̣н̣ата̄йа пуре бхава̄ти порӣ. пуре сам̣вад̣д̣хана̄рӣ вийа сукума̄ра̄типи порӣ. пурасса еса̄типи порӣ. пурасса еса̄ти нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. нагарава̄сино хи йуттакатха̄ хонти, питиматтам̣ пита̄ти, ма̄тиматтам̣ ма̄та̄ти, бха̄тиматтам̣ бха̄та̄ти ваданти. еварӯпӣ катха̄ бахуно джанасса канта̄ хотӣти бахуджанаканта̄. кантабха̄венева бахуно джанасса мана̄па̄ читтавуддхикара̄ти бахуджанамана̄па̄.
9. андхасуттаван̣н̣ана̄
29. наваме чаккху на хотӣти пан̃н̃а̄чаккху на хоти. пха̄тим̣ кареййа̄ти пхӣтам̣ вад̣д̣хитам̣ кареййа. са̄ваджджа̄наваджджети садосаниддосе. хӣнаппан̣ӣтети адхамуттаме. кан̣хасуккасаппат̣ибха̄гети кан̣хасукка̄йева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣иба̄ханато пат̣ипаккхавасена саппат̣ибха̄га̄ти вуччанти. айам̣ панеттха сан̇кхепо – кусале дхамме ‘‘кусала̄ дхамма̄’’ти джа̄неййа, акусале дхамме ‘‘акусала̄ дхамма̄’’ти джа̄неййа. са̄ваджджа̄дӣсупи есева найо. кан̣хасуккасаппат̣ибха̄гесу пана кан̣хадхамме ‘‘суккасаппат̣ибха̄га̄’’ти джа̄неййа, суккадхамме ‘‘кан̣хасаппат̣ибха̄га̄’’ти йена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ джа̄неййа, татха̄рӯпамписса чаккху на хотӣти. имина̄ найена сесава̄ресупи аттхо ведитаббо.
на чева бхога̄ татха̄рӯпа̄ти татха̄джа̄тика̄ бхога̄писса на хонти. на ча пун̃н̃а̄ни куббатӣти пун̃н̃а̄ни ча на кароти. етта̄вата̄ бхогуппа̄даначаккхуно ча пун̃н̃акаран̣ачаккхуно ча абха̄во вутто. убхайаттха калигга̄хоти идхалоке ча паралоке ча̄ти убхайасмимпи апараддхагга̄хо, пара̄джайагга̄хо хотӣти аттхо. атха ва̄ убхайаттха калигга̄хоти убхайесампи дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄нам̣ аттха̄нам̣ калигга̄хо, пара̄джайагга̄хоти аттхо. дхамма̄дхаммена̄ти дасакусалакаммапатхадхамменапи дасаакусалакаммапатхаадхамменапи. сат̣хоти кера̄т̣ико. бхога̄ни парийесатӣти бхоге гавесати. тхеййена кӯт̣акаммена, муса̄ва̄дена чӯбхайанти тхеййа̄дӣсу убхайена парийесатӣти аттхо. катхам̣? тхеййена кӯт̣акаммена ча парийесати, тхеййена муса̄ва̄дена ча парийесати, кӯт̣акаммена муса̄ва̄дена ча парийесати. сан̇гха̄тунти сан̇гхаритум̣. дхаммаладдхехӣти дасакусалакаммапатхадхаммам̣ акопетва̄ ладдхехи. ут̣т̣ха̄на̄дхигатанти вӣрийена адхигатам̣. абйаггхама̄насоти ниббичикиччхачитто. бхаддакам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хам̣ деват̣т̣ха̄нам̣. на сочатӣти йасмим̣ т̣ха̄не антосокена на сочати.
10. авакуджджасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме авакуджджапан̃н̃оти адхомукхапан̃н̃о. уччхан̇гапан̃н̃оти уччхан̇гасадисапан̃н̃о. путхупан̃н̃оти виттха̄рикапан̃н̃о. а̄дикалйа̄н̣антиа̄дӣсу а̄дӣти пуббапат̣т̣хапана̄. маджджханти катха̄вемаджджхам̣. парийоса̄нанти саннит̣т̣ха̄нам̣. итисса те дхаммам̣ катхента̄ пуббапат̣т̣хапанепи калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ катхенти, вемаджджхепи парийоса̄непи. еттха ча аттхи десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄на̄ни, аттхи са̄санасса. таттха десана̄йа та̄ва чатуппадикага̄тха̄йа пат̣хамападам̣ а̄ди, две пада̄ни маджджхам̣, аваса̄нападам̣ парийоса̄нам̣. ека̄нусандхикасса суттасса нида̄нам̣ а̄ди, анусандхи маджджхам̣, идамавоча̄ти аппана̄ парийоса̄нам̣. анека̄нусандхикасса пат̣хамо анусандхи а̄ди, тато парам̣ еко ва̄ анеке ва̄ маджджхам̣, паччхимо парийоса̄нам̣. айам̣ та̄ва десана̄йа найо. са̄санасса пана сӣлам̣ а̄ди, сама̄дхи маджджхам̣, випассана̄ парийоса̄нам̣. сама̄дхи ва̄ а̄ди, випассана̄ маджджхам̣, магго парийоса̄нам̣. випассана̄ ва̄ а̄ди, магго маджджхам̣, пхалам̣ парийоса̄нам̣. магго ва̄ а̄ди, пхалам̣ маджджхам̣, нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣. две две ва̄ кайирама̄не сӣласама̄дхайо а̄ди, випассана̄магга̄ маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣.
са̄ттханти са̄ттхакам̣ катва̄ десенти. сабйан̃джананти аккхарапа̄рипӯрим̣ катва̄ десенти. кевалапарипун̣н̣анти сакалапарипун̣н̣ам̣ анӯнам̣ катва̄ десенти. парисуддханти парисуддхам̣ ниджджат̣ам̣ нигган̣т̣хим̣ катва̄ десенти. брахмачарийам̣ пака̄сентӣти евам̣ десента̄ ча сет̣т̣хачарийабхӯтам̣ сиккхаттайасан̇гахитам̣ арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ пака̄сенти. нева а̄дим̣ манаси каротӣти нева пуббапат̣т̣хапанам̣ манаси кароти.
кумбхоти гхат̣о. никуджджоти адхомукхо т̣хапито. евамева кхоти еттха кумбхо никуджджо вийа авакуджджапан̃н̃о пуггало дат̣т̣хаббо, удака̄син̃чанака̄ло вийа дхаммадесана̄йа ладдхака̄ло, удакасса виват̣т̣анака̄ло вийа тасмим̣ а̄сане нисиннасса уггахетум̣ асаматтхака̄ло, удакасса асан̣т̣ха̄нака̄ло вийа вут̣т̣хахитва̄ асаллаккхан̣ака̄ло ведитаббо.
а̄кин̣н̣а̄нӣти паккхитта̄ни. сатисаммоса̄йа пакиреййа̄ти мут̣т̣хассатита̄йа викиреййа. евамева кхоти еттха уччхан̇го вийа уччхан̇гапан̃н̃о пуггало дат̣т̣хаббо, на̄на̄кхаджджака̄ни вийа на̄наппака̄рам̣ буддхавачанам̣, уччхан̇ге на̄на̄кхаджджака̄ни кха̄дантасса нисиннака̄ло вийа тасмим̣ а̄сане нисиннасса угган̣ханака̄ло, вут̣т̣хахантасса сатисаммоса̄ пакиран̣ака̄ло вийа тасма̄ а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа гаччхантасса асаллаккхан̣ака̄ло ведитаббо.
уккуджджоти упаримукхо т̣хапито. сан̣т̣ха̄тӣти патит̣т̣хахати. евамева кхоти еттха упаримукхо т̣хапито кумбхо вийа путхупан̃н̃о пуггало дат̣т̣хаббо, удакасса а̄ситтака̄ло вийа десана̄йа ладдхака̄ло, удакасса сан̣т̣ха̄нака̄ло вийа таттха нисиннасса угган̣ханака̄ло, но виват̣т̣анака̄ло вийа вут̣т̣ха̄йа гаччхантасса саллаккхан̣ака̄ло ведитаббо.
думмедхоти ниппан̃н̃о. авичаккхан̣оти сам̣видаханапан̃н̃а̄йа рахито. ганта̄ти гаманасӣло. сеййо етена вуччатӣти етасма̄ пуггала̄ уттаритароти вуччати. дхамма̄нудхаммаппат̣ипанноти навалокуттарадхаммасса анудхаммам̣ саха сӣлена пуббабха̄гапат̣ипадам̣ пат̣ипанно. дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхасса. антакаро сийа̄ти кот̣икаро париччхедакаро париват̣умакаро бхавеййа̄ти.
пуггалавагго татийо.