4. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи джанам̣ ран̃джетӣти ра̄джа̄. чаккам̣ ваттетӣти чаккаваттӣ. ваттитам̣ ва̄ анена чакканти чаккаваттӣ. дхаммо асса аттхӣти дхаммико. дхамменева дасавидхена чаккаваттиваттена ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. сопи на ара̄джаканти сопи ан̃н̃ам̣ ниссайара̄джа̄нам̣ алабхитва̄ чаккам̣ на̄ма ваттетум̣ на саккотӣти аттхо. ити саттха̄ десанам̣ пат̣т̣хапетва̄ йатха̄нусандхим̣ апа̄петва̄ва тун̣хӣ ахоси. касма̄? анусандхикусала̄ ут̣т̣хахитва̄ анусандхим̣ пуччхиссанти, бахӯ хи имасмим̣ т̣ха̄не татха̄рӯпа̄ бхиккхӯ, атха̄хам̣ техи пут̣т̣хо десанам̣ вад̣д̣хесса̄мӣти. атхеко анусандхикусало бхиккху бхагавантам̣ пуччханто ко пана, бхантетиа̄дима̄ха. бхагава̄писса бйа̄каронто дхаммо бхиккхӯтиа̄дима̄ха.

таттха дхаммоти дасакусалакаммапатхадхаммо. дхамманти тамева вуттаппака̄рам̣ дхаммам̣. нисса̄йа̄ти тададхит̣т̣ха̄нена четаса̄ тамева ниссайам̣ катва̄. дхаммам̣ саккаронтоти йатха̄ като со дхаммо сут̣т̣ху като хоти, еваметам̣ каронто. дхаммам̣ гарум̣ каронтоти тасмим̣ га̄равуппаттийа̄ там̣ гарукаронто. дхаммам̣ апача̄йама̄ноти тассева дхаммасса ан̃джаликаран̣а̄дӣхи нӣчавуттитам̣ каронто. дхаммаддхаджо дхаммакетӯти там̣ дхаммам̣ дхаджамива пураккхатва̄ кетумива уккхипитва̄ паваттийа̄ дхаммаддхаджо дхаммакету ча хутва̄ти аттхо. дхамма̄дхипатеййоти дхамма̄дхипатибхӯта̄гатабха̄вена дхаммавасенева ча саббакирийа̄нам̣ каран̣ена дхамма̄дхипатеййо хутва̄. дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахатӣти дхаммо асса̄ аттхӣти дхаммика̄, раккха̄ ча а̄варан̣ан̃ча гутти ча раккха̄варан̣агутти. таттха ‘‘парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхатӣ’’ти вачанато кхантиа̄дайо раккха̄. вуттан̃хетам̣ – ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати. кхантийа̄ авихим̣са̄йа меттачиттата̄йа ануддайа̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.385). нива̄санапа̄рупанагеха̄дӣни а̄варан̣ам̣. чора̄диупаддаванива̄ран̣аттхам̣ гопа̄йана̄ гутти. там̣ саббампи сут̣т̣ху видахати паваттети т̣хапетӣти аттхо.

ида̄ни йаттха са̄ сам̣видахитабба̄, там̣ дассенто антоджанасминтиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – антоджанасан̇кха̄там̣ путтада̄рам̣ сӣласам̣варе патит̣т̣ха̄пенто ваттхагандхама̄ла̄дӣни часса дадама̄но саббопаддаве часса нива̄райама̄но дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахати на̄ма. кхаттийа̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – абхиситтакхаттийа̄ бхадраасса̄джа̄нӣйа̄диратанасампада̄ненапи упаган̣хитабба̄, ануйанта̄ кхаттийа̄ тесам̣ анурӯпайа̄нава̄ханасампада̄ненапи паритосетабба̄, балака̄йо ка̄лам̣ анатиккаметва̄ бхаттаветанасампада̄ненапи ануггахетаббо, бра̄хман̣а̄ аннапа̄наваттха̄дина̄ деййадхаммена, гахапатика̄ бхаттабӣджанан̇галабалибадда̄дисампада̄нена, татха̄ нигамава̄сино негама̄ джанападава̄сино ча джа̄напада̄. самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ пана саман̣абра̄хман̣а̄ саман̣апариккха̄расампада̄нена сакка̄табба̄, мигапаккхино абхайада̄нена самасса̄сетабба̄.

дхамменева чаккам̣ ваттетӣти дасакусалакаммапатхадхамменева чаккам̣ паваттети. там̣ хоти чаккам̣ аппат̣иваттийанти там̣ тена евам̣ паваттитам̣ а̄н̣а̄чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ хоти. кеначи мануссабхӯтена̄ти девата̄ на̄ма аттана̄ иччхитиччхитамева каронти, тасма̄ та̄ агган̣хитва̄ ‘‘мануссабхӯтена̄’’ти вуттам̣. паччаттхикена̄ти пат̣иаттхикена, пат̣исаттуна̄ти аттхо. дхаммикоти чаккаваттӣ дасакусалакаммапатхавасена дхаммико, татха̄гато пана навалокуттарадхаммавасена. дхаммара̄джа̄ти навахи локуттарадхаммехи маха̄джанам̣ ран̃джетӣти дхаммара̄джа̄. дхаммам̣йева̄ти навалокуттарадхаммамева нисса̄йа тамева саккаронто там̣ гарукаронто там̣ апача̄йама̄но. совасса дхаммо аббхуггатат̣т̣хена дхаджоти дхаммаддхаджо. совасса кетӯти дхаммакету. тамева адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ вихаратӣти дхамма̄дхипатеййо. дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттинти локийалокуттарадхаммада̄йикараккхан̃ча а̄варан̣ан̃ча гуттин̃ча. сам̣видахатӣти т̣хапети пан̃н̃апети. еварӯпанти тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ на севитаббам̣, сучаритам̣ севитаббанти евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. сам̣видахитва̄ти т̣хапетва̄ катхетва̄. дхамменева ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттетӣти навалокуттарадхамменева асадисам̣ дхаммачаккам̣ паваттети. там̣ хоти чаккам̣ аппат̣иваттийанти там̣ евам̣ паваттитам̣ дхаммачаккам̣ етесу саман̣а̄дӣсу екенапи пат̣иваттетум̣ пат̣иба̄хитум̣ на сакка̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.