4. самачиттаваггаван̣н̣ана̄
33. чатуттхасса пат̣хаме асаппурисабхӯмӣти асаппуриса̄нам̣ патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣. саппурисабхӯмийампи есева найо. акатан̃н̃ӯти катам̣ на джа̄на̄ти. акатаведӣти катам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ на джа̄на̄ти. упан̃н̃а̄танти ван̣н̣итам̣ тхомитам̣ пасаттхам̣. йадиданти йа̄ айам̣. акатан̃н̃ута̄ акатаведита̄ти парена катасса упака̄расса аджа̄нанан̃чева па̄кат̣ам̣ катва̄ аджа̄нанан̃ча. кевала̄ти сакала̄. суккапаккхепи вуттанайенева аттхо ведитаббо.
34. дутийе ма̄ту ча питу ча̄ти джанакама̄ту ча джанакапиту ча. екена, бхиккхаве, ам̣сена ма̄тарам̣ парихареййа̄ти екасмим̣ ам̣сакӯт̣е т̣хапетва̄ ма̄тарам̣ пат̣иджаггеййа. екена ам̣сена питарам̣ парихареййа̄ти екасмим̣ ам̣сакӯт̣е т̣хапетва̄ питарам̣ пат̣иджаггеййа. вассасата̄йуко вассасатаджӣвӣти вассасата̄йукака̄ле джа̄то сакалам̣ вассасатам̣ джӣванто. идам̣ вуттам̣ хоти – саче путто на̄ма ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ пат̣икарисса̄мӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа даккхин̣е ам̣сакӯт̣е ма̄тарам̣, ва̄ме питарам̣ т̣хапетва̄ вассасата̄йуко сакалампи вассасатам̣ джӣвама̄но парихареййа. со ча несам̣ уччха̄данапаримаддананха̄панасамба̄ханена̄ти со ча путто несам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ам̣сакӯт̣есу т̣хита̄нам̣йева дуггандхапат̣ивиноданаттхам̣ сугандхакаран̣ена уччха̄данена, париссамавиноданаттхам̣ хаттхапаримадданена, сӣтун̣хака̄ле ча ун̣ходакасӣтодаканха̄панена, хаттхапа̄да̄дӣнам̣ а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханасан̇кха̄тена самба̄ханена упат̣т̣ха̄нам̣ кареййа. те ча таттхева̄ти те ча ма̄та̄питаро таттхева тасса ам̣сакӯт̣есу нисинна̄ва муттакарӣсам̣ чаджеййум̣. натвева ,бхиккхавети, бхиккхаве, евампи натвева ма̄та̄питӯнам̣ катам̣ ва̄ хоти пат̣икатам̣ ва̄.
иссара̄дхипачче раджджети чаккаваттираджджам̣ сандха̄йевама̄ха. а̄па̄дака̄ти вад̣д̣хака̄ анупа̄лака̄. путта̄ хи ма̄та̄питӯхи вад̣д̣хита̄ чева анупа̄лита̄ ча. посака̄ти хаттхапа̄де вад̣д̣хетва̄ хадайалохитам̣ па̄йетва̄ посака̄. путта̄ хи ма̄та̄питӯхи пут̣т̣ха̄ бхата̄ аннапа̄на̄дӣхи пат̣иджаггита̄. имасса локасса дассета̄роти саче хи ма̄та̄питаро джа̄тадивасейева путтам̣ па̄де гахетва̄ аран̃н̃е ва̄ надийам̣ ва̄ папа̄те ва̄ кхипеййум̣, имасмим̣ локе ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ на пассеййа. евам̣ акатва̄ а̄па̄дитатта̄ поситатта̄ еса имасмим̣ локе ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ ма̄та̄питаро нисса̄йа пассатӣти тйа̄сса имасса локасса дассета̄ро на̄ма хонти. сама̄дапетӣти ган̣ха̄пети. имасмим̣ сутте саддха̄сӣлача̄гапан̃н̃а̄ локийалокуттарамиссака̄ катхита̄. дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасадисова бхиккху тесу патит̣т̣ха̄пети на̄ма̄ти ведитаббо.
35. татийе тенупасан̇камӣти со хи бра̄хман̣о ‘‘саман̣о кира готамо катхитам̣ виссаджджети, пуччха̄йасса вираджджханам̣ на̄ма наттхи. ахамасса вираджджханапан̃хам̣ абхисан̇кхарисса̄мӣ’’ти пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джитва̄ габбхадва̄рам̣ пидахитва̄ нисинно чинтетум̣ а̄рабхи. атхасса етадахоси – ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не учча̄саддамаха̄саддо ваттати, читтам̣ на екаггам̣ хоти, бхӯмигхарам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти бхӯмигхарам̣ ка̄ретва̄ таттха пависитва̄ – ‘‘евам̣ пут̣т̣хо евам̣ катхессати, евам̣ пут̣т̣хо евам̣ катхессатӣ’’ти екам̣ ган̣хитва̄ екам̣ виссадждженто сакаладивасам̣ кин̃чи пасситум̣ на̄саккхи. тасса имина̄ва нӣха̄рена чатта̄ро ма̄са̄ вӣтиватта̄. со чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ на̄ма аддаса. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камитва̄ ‘ким̣ва̄дӣ бхава’нти пуччхисса̄ми. саче ‘кирийава̄димхӣ’ти ваккхати, ‘сабба̄кусала̄нам̣ на̄ма тумхе кирийам̣ вадетха̄’ти нам̣ нигган̣хисса̄ми. саче ‘акирийава̄димхӣ’ти ваккхати, ‘кусаладхамма̄нам̣ на̄ма тумхе акирийам̣ вадетха̄’ти нам̣ нигган̣хисса̄ми. идан̃хи убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо нева уггилитум̣ саккхиссати на ниггилитум̣. евам̣ мама джайо бхависсати, саман̣асса готамасса пара̄джайо’’ти ут̣т̣ха̄йа аппхот̣етва̄ бхӯмигхара̄ никкхамма ‘‘еварӯпам̣ пан̃хам̣ пуччхантена на екакена гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти нагаре гхосанам̣ ка̄ретва̄ сакалана̄гарехи паривуто йена бхагава̄ тенупасан̇ками. ким̣ва̄дӣти ким̣ладдхико. кимаккха̄йӣти ким̣ на̄ма са̄вака̄нам̣ пат̣ипадам̣ аккха̄йӣти пуччхи. атхасса бхагава̄ чатӯхи ма̄сехи пан̃хам̣ абхисан̇кхаритва̄ ‘‘дит̣т̣хо ме саман̣асса готамасса пара̄джайапан̃хо’’ти ма̄нам̣ паггайха а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ екападенева там̣ пан̃хам̣ бхинданто кирийава̄дӣ ча̄хам̣, бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. атха бра̄хман̣о аттано ма̄нам̣ апанетва̄ бхагавантам̣ а̄йа̄чанто йатха̄катхам̣ пана̄тиа̄дима̄ха. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
36. чатуттхе даккхин̣еййа̄ти даккхин̣а̄ вуччати да̄нам̣, тасса пат̣иггахан̣айутта̄ кати пуггала̄ти пуччхати. секхоти имина̄ сатта секкхе дассети. еттха ча сӣлавантапутхуджджанопи сота̄панненева сан̇гахито. а̄хунеййа̄ йаджама̄на̄нам̣ хонтӣти да̄нам̣ даданта̄нам̣ а̄хунасса араха̄ да̄напат̣игга̄хака̄ на̄ма хонтӣти аттхо. кхеттанти ваттху патит̣т̣ха̄, пун̃н̃асса вируханат̣т̣ха̄нанти аттхо.
37. пан̃чаме пубба̄ра̄мети са̄ваттхито пураттхимадиса̄бха̄ге а̄ра̄ме. мига̄рама̄тупа̄са̄дети виса̄кха̄йа упа̄сика̄йа па̄са̄де. са̄ хи мига̄расет̣т̣хина̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапитатта̄пи, саббаджет̣т̣хакасса путтасса аййакасет̣т̣хинова сама̄нана̄макатта̄пи мига̄рама̄та̄ти вуччати. та̄йа ка̄рито сахассагаббхо па̄са̄до мига̄рама̄тупа̄са̄до на̄ма. тхеро тасмим̣ вихарати. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипуттоти тасмим̣ па̄са̄де вихаранто дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеро.
бхиккхӯ а̄мантесӣти касмим̣ ка̄ле а̄мантеси? ка̄ничи хи сутта̄ни пуребхатте бха̄сита̄ни аттхи, ка̄ничи паччха̄бхатте, ка̄ничи пуримайа̄ме, ка̄ничи маджджхимайа̄ме, ка̄ничи паччхимайа̄ме. идам̣ пана самачиттапат̣ипада̄суттам̣ паччха̄бхатте бха̄ситам̣. тасма̄ са̄йанхасамайе а̄мантеси.
на кевалам̣ четам̣ тхеренева бха̄ситам̣, татха̄гатена̄пи бха̄ситам̣. каттха нисӣдитва̄ти? виса̄кха̄йа ратанапа̄са̄де нисӣдитва̄. татха̄гато хи пат̣хамабодхийам̣ вӣсати васса̄ни анибаддхава̄со хутва̄ йаттха йаттха пха̄сукам̣ хоти, таттха таттхева гантва̄ васи. пат̣хамам̣ антовассан̃хи исипатане дхаммачаккам̣ паваттетва̄ ат̣т̣ха̄раса маха̄брахмакот̣ийо аматапа̄нам̣ па̄йетва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа исипатане васи. дутийам̣ антовассам̣ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване, татийачатуттха̄нипи таттхева, пан̃чамам̣ антовассам̣ веса̄лим̣ упанисса̄йа маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣, чхат̣т̣хам̣ антовассам̣ макулапаббате, саттамам̣ та̄ватим̣сабхаване, ат̣т̣хамам̣ бхагге сусума̄рагирам̣ нисса̄йа бхесакал̣а̄ване, навамам̣ косамбийам̣, дасамам̣ па̄лилеййаке ванасан̣д̣е, ека̄дасамам̣ на̄ла̄йам̣ бра̄хман̣ага̄ме, два̄дасамам̣ веран̃джа̄йам̣, терасамам̣ ча̄лийапаббате, чуддасамам̣ джетаване, пан̃чадасамам̣ капилаваттхусмим̣, сол̣асамам̣ а̄л̣авакам̣ даметва̄ чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматапа̄нам̣ па̄йетва̄ а̄л̣авийам̣, саттарасамам̣ ра̄джагахейева, ат̣т̣ха̄расамам̣ ча̄лийапаббатейева, татха̄ екӯнавӣсатимам̣, вӣсатимам̣ пана антовассам̣ ра̄джагахам̣йева упанисса̄йа васи. евам̣ вӣсати васса̄ни анибаддхава̄со хутва̄ йаттха йаттха пха̄сукам̣ хоти, таттха таттхева васи.
тато пат̣т̣ха̄йа пана две сена̄сана̄ни дхувапарибхога̄ни ака̄си. катара̄ни две? джетаванан̃ча пубба̄ра̄ман̃ча. касма̄? двиннам̣ кула̄нам̣ гун̣амахантата̄йа. ана̄тхапин̣д̣икасса хи виса̄кха̄йа ча гун̣ам̣ сандха̄йа гун̣ам̣ пат̣ичча саттха̄ та̄ни сена̄сана̄ни дхувапарибхогена парибхун̃джи. утувассам̣ ча̄рикам̣ чаритва̄пи хи антовассе двӣсуйева сена̄санесу васати. евам̣ васанто пана джетаване раттим̣ васитва̄ пунадивасе бхиккхусан̇гхапаривуто даккхин̣адва̄рена са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ пубба̄ра̄ме дива̄виха̄рам̣ кароти. пубба̄ра̄ме раттим̣ васитва̄ пунадивасе па̄чӣнадва̄рена са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ даккхин̣адва̄рена никкхамитва̄ джетаване дива̄виха̄рам̣ кароти. тасмим̣ пана дивасе самма̄самбуддхо джетаванейева васи. йаттха каттхачи васантасса часса пан̃чавидхакиччам̣ авиджахитамева хоти. там̣ хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева. тесу киччесу паччхимайа̄макиччака̄ле бхагава̄ локам̣ олокенто са̄ваттхива̄сӣнан̃ча саманта̄ ча са̄ваттхийа̄ га̄вутаад̣д̣хайоджанайоджанапараме т̣ха̄не апарима̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ абхисамайабха̄вам̣ аддаса.
тато ‘‘касмим̣ ну кхо ка̄ле абхисамайо бхависсатӣ’’ти олокенто ‘‘са̄йанхасамайе’’ти дисва̄ ‘‘майи ну кхо катхенте абхисамайо бхависсати, са̄ваке катхенте бхависсатӣ’’ти ‘‘са̄рипуттаттхере катхенте бхависсатӣ’’ти аддаса. тато ‘‘каттха нисӣдитва̄ катхенте бхависсатӣ’’ти олокенто ‘‘виса̄кха̄йа ратанапа̄са̄де нисӣдитва̄’’ти дисва̄ ‘‘буддха̄нам̣ на̄ма тайо са̄вакасаннипа̄та̄ хонти, аггаса̄вака̄нам̣ еко. тесу аджджа дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасса са̄вакасаннипа̄то бхависсатӣ’’ти аддаса. дисва̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ ниваттханива̄сано сугатачӣварам̣ па̄рупитва̄ селамайапаттам̣ а̄да̄йа бхиккхусан̇гхапаривуто даккхин̣адва̄рена нагарам̣ пависитва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто бхиккхусан̇гхасса сулабхапин̣д̣апа̄там̣ катва̄ ва̄таппахата̄ вийа на̄ва̄ пат̣иниваттитва̄ даккхин̣адва̄рена никкхамитва̄ бахидва̄ре ат̣т̣ха̄си. тато асӣти маха̄са̄вака̄ бхиккхунипариса̄ упа̄сакапариса̄ упа̄сика̄париса̄ти чатассо париса̄ саттха̄рам̣ парива̄райим̣су.
саттха̄ са̄рипуттаттхерам̣ а̄мантеси – ‘‘са̄рипутта, тайа̄ пубба̄ра̄мам̣ гантум̣ ват̣т̣ати, тава ча парисам̣ гахетва̄ гаччха̄хӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти тхеро аттано парива̄рехи пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто пубба̄ра̄мам̣ агама̄си. етенева нийа̄мена асӣти маха̄са̄ваке пубба̄ра̄мамева песетва̄ сайам̣ екена а̄нандаттхеренева саддхим̣ джетаванам̣ агама̄си. а̄нандаттхеропи виха̄ре саттху ваттам̣ катва̄ вандитва̄ ‘‘пубба̄ра̄мам̣ гаччха̄ми, бханте’’ти а̄ха. евам̣ карохи а̄нанда̄ти. саттха̄рам̣ вандитва̄ таттхева агама̄си. саттха̄ екакова джетаване охӣно.
там̣ дивасан̃хи чатассо париса̄ тхерассева дхаммакатхам̣ сотука̄ма̄ ахесум̣. косаламаха̄ра̄джа̄пи балака̄йена паривуто пубба̄ра̄мамева гато. татха̄ пан̃часатаупа̄сакапарива̄ро ана̄тхапин̣д̣ико. виса̄кха̄ пана маха̄упа̄сика̄ двӣхи джан̇гхасахассехи паривуто агама̄си. саттапан̣н̣а̄са̄йа куласатасахасса̄нам̣ васанат̣т̣ха̄не са̄ваттхинагаре гехапа̄лакада̄раке т̣хапетва̄ сесаджано гандхачун̣н̣ама̄ла̄дӣни гахетва̄ пубба̄ра̄мамева агама̄си. чатӯсу два̄рага̄месу га̄вутаад̣д̣хайоджанайоджанапарамат̣т̣ха̄не саббейева манусса̄ гандхачун̣н̣ама̄ла̄дихаттха̄ пубба̄ра̄мамева агамам̣су. сакалавиха̄ро миссакапуппхехи абхикин̣н̣о вийа ахоси.
дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеропи кхо виха̄рам̣ гантва̄ виха̄рапаривен̣е ан̇ган̣ат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. бхиккхӯ тхерасса а̄санам̣ пан̃н̃а̄пайим̣су. тхеро таттха нисӣдитва̄ упат̣т̣ха̄каттхерена ватте кате бхиккхусан̇гхасса ова̄дам̣ катва̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣди. со париччхиннака̄лавасена сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ачираватим̣ гантва̄ раджоджаллам̣ пава̄хетва̄ пат̣иппассаддхадаратхо отин̣н̣атиттхенева уттаритва̄ ниваттханива̄сано сан̇гха̄т̣им̣ па̄рупитва̄ ат̣т̣ха̄си. бхиккхусан̇гхопи саммукхасаммукхат̣т̣ха̄нена отаритва̄ сарӣре раджоджаллам̣ пава̄хетва̄ паччуттаритва̄ тхерам̣ парива̄райим̣су. антовиха̄репи тхерасса дхамма̄санам̣ пан̃н̃а̄пайим̣су. чатассопи париса̄ аттано аттано ока̄сам̣ н̃атва̄ маггам̣ т̣хапетва̄ нисӣдим̣су. са̄рипуттаттхеропи пан̃чабхиккхусатапарива̄ро дхаммасабхам̣ а̄гантва̄ сӣхаматтхакаппатит̣т̣хите самусситасетаччхатте ратанапаллан̇ке читтабӣджаним̣ гахетва̄ пураттха̄бхимукхо нисӣди. нисӣдитва̄ парисам̣ олокетва̄ – ‘‘махатӣ вата̄йам̣ париса̄, имисса̄ на аппаматтика̄ париттакадхаммадесана̄ ануччхавика̄, катарадхаммадесана̄ ну кхо ануччхавика̄ бхависсатӣ’’ти тӣн̣и пит̣ака̄ни а̄ваджджама̄но имам̣ сам̣йоджанапарийа̄йа дхаммадесанам̣ аддаса.
евам̣ десанам̣ саллаккхетва̄ там̣ десетука̄мо бхиккхӯ а̄мантеси а̄вусо, бхиккхавети. а̄вусоти хи аватва̄, бхиккхавети вачанам̣ буддха̄ла̄по на̄ма хоти, айам̣ пана̄йасма̄ ‘‘дасабалена сама̄нам̣ а̄лапанам̣ на карисса̄мӣ’’ти саттху га̄рававасена са̄вака̄ла̄пам̣ каронто, ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти а̄ха. етадавоча̄ти етам̣ ‘‘аджджхаттасам̣йоджанан̃ча, а̄вусо, пуггалам̣ десесса̄ми бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча̄’’ти дхаммадесана̄падам̣ авоча.
тасмим̣ пана ратанапа̄са̄де адхиваттхо еко сота̄панно девапутто аттхи, со буддхехи ва̄ са̄вакехи ва̄ десана̄йа а̄раддхаматта̄йайева джа̄на̄ти – ‘‘айам̣ десана̄ утта̄ника̄ бхависсати, айам̣ гамбхӣра̄. айам̣ джха̄наниссита̄ бхависсати, айам̣ випассана̄ниссита̄. айам̣ магганиссита̄ айам̣ пхаланиссита̄, айам̣ нибба̄наниссита̄’’ти. со тасмимпи дивасе тхерена десана̄йа а̄раддхаматта̄йа евам̣ ан̃н̃а̄си – ‘‘йена нӣха̄рена майхам̣ аййена дхаммасена̄патина̄ са̄рипуттаттхерена десана̄ а̄раддха̄, айам̣ десана̄ випассана̄га̄л̣ха̄ бхависсати, чхахи мукхехи випассанам̣ катхессати. десана̄парийоса̄не кот̣исатасахассадевата̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссанти, сота̄панна̄дӣнам̣ пана деваманусса̄нам̣ париччхедо на бхависсати. десана̄йа ануччхавикам̣ катва̄ майхам̣ аййасса са̄дхука̄рам̣ дасса̄мӣ’’ти дева̄нубха̄вена махантам̣ саддам̣ катва̄ – ‘‘са̄дху са̄дху аййа̄’’ти а̄ха.
девара̄джена са̄дхука̄ре динне парива̄ракапа̄са̄дасахассе адхиваттха̄ девата̄ сабба̄ва са̄дхука̄рам̣ адам̣су. та̄сам̣ са̄дхука̄расаддена сабба̄ пубба̄ра̄ме васанадевата̄, та̄сам̣ саддена га̄вутаматте девата̄, тато ад̣д̣хайоджане йоджанети етенупа̄йена екачаккава̄л̣е, двӣсу чаккава̄л̣есу, тӣсу чаккава̄л̣есӯти дасасахассачаккава̄л̣есу девата̄ са̄дхука̄рамадам̣су. та̄сам̣ са̄дхука̄расаддена патхавит̣т̣хакана̄га̄ ча а̄ка̄сат̣т̣хакадевата̄ ча. тато аббхавала̄хака̄, ун̣хавала̄хака̄, сӣтавала̄хака̄, вассавала̄хака̄, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но, та̄ватим̣са̄ девата̄, сакко девара̄джа̄, йа̄ма̄ девата̄, суйа̄мо девара̄джа̄, тусита̄ девата̄, сантусито девара̄джа̄, нимма̄наратӣ девата̄, суниммито девара̄джа̄, васаваттӣ девата̄, васаваттӣ девара̄джа̄, брахмапа̄рисаджджа̄, брахмапурохита̄, маха̄брахма̄но, паритта̄бха̄, аппама̄н̣а̄бха̄, а̄бхассара̄, париттасубха̄, аппама̄н̣асубха̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄, авиха̄, атаппа̄, судасса̄, судассӣ, аканит̣т̣ха̄ девата̄ти асан̃н̃е ча арӯпа̄вачарасатте ча т̣хапетва̄ сота̄йатанапаваттит̣т̣ха̄не сабба̄ девата̄ са̄дхука̄рамадам̣су.
тато кхӣн̣а̄савамаха̄брахма̄но – ‘‘маха̄ вата̄йам̣ са̄дхука̄расаддо, патхавиталато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аканит̣т̣халокам̣ а̄гато, киматтхам̣ ну кхо есо’’ти а̄вадждженто ‘‘дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеро пубба̄ра̄ме виса̄кха̄йа ратанапа̄са̄де нисӣдитва̄ сам̣йоджанапарийа̄йадхаммадесанама̄рабхи, амхехипи таттха ка̄йасаккхӣхи бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ таттха агамам̣су. пубба̄ра̄мо девата̄хи парипун̣н̣о, саманта̄ пубба̄ра̄масса га̄вутам̣ ад̣д̣хайоджанам̣, йоджананти сакалачаккава̄л̣ам̣ хет̣т̣ха̄ патхавиталена тирийам̣ чаккава̄л̣апарийантена париччхиннам̣ дасахи чаккава̄л̣асахассехи саннипатита̄хи девата̄хи нирантарамахоси, а̄рагганитуданаматте т̣ха̄не упаримакот̣ийа̄ сат̣т̣хи девата̄ сукхуматтабха̄ве ма̄петва̄ ат̣т̣хам̣су.
атха̄йасма̄ са̄рипутто ‘‘махантам̣ ватидам̣ хала̄халам̣, ким̣ ну кхо ета’’нти а̄вадждженто дасасахассачаккава̄л̣е т̣хита̄нам̣ девата̄нам̣ екачаккава̄л̣е саннипатитабха̄вам̣ аддаса. атха йасма̄ буддха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи, парисапарима̄н̣енева пассанти чева саддан̃ча са̄венти. са̄вака̄нам̣ пана адхит̣т̣ха̄нам̣ ват̣т̣ати. тасма̄ тхеро сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа махаггатачиттена адхит̣т̣ха̄си – ‘‘чаккава̄л̣апарийанта̄ париса̄ сабба̄пи мам̣ пассату, дхамман̃ча ме десентасса саддам̣ сун̣а̄тӯ’’ти. адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа даккхин̣аджа̄н̣упассе ча чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийан̃ча нисӣдитва̄ ‘‘дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеро на̄ма кӣдисо дӣгхо рассо са̄мо ода̄то’’ти ваттаббака̄ран̣ам̣ на̄хоси, саббесампи саббадиса̄су нисинна̄нам̣ абхимукхейева пан̃н̃а̄йиттха, набхамаджджхе т̣хитачандо вийа ахоси. дхаммам̣ десентасса̄писса даккхин̣аджа̄н̣упассе ча чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийан̃ча нисинна̄ саббе екакам̣сенева саддам̣ сун̣им̣су.
евам̣ адхит̣т̣хахитва̄ тхеро аджджхаттасам̣йоджанан̃ча, а̄вусоти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄рабхи. таттха аджджхаттанти ка̄мабхаво. бахиддха̄ти рӯпа̄рӯпабхаво. кин̃ча̄пи хи сатта̄ ка̄мабхаве аппам̣ ка̄лам̣ васанти каппасса чатуттхамева кот̣т̣ха̄сам̣, итаресу тӣсу кот̣т̣ха̄сесу ка̄мабхаво сун̃н̃о хоти туччхо, рӯпабхаве бахум̣ ка̄лам̣ васанти, татха̄пи тесам̣ йасма̄ ка̄мабхаве чутипат̣исандхийо бахука̄ хонти, аппака̄ рӯпа̄рӯпабхавесу. йаттха ча чутипат̣исандхийо бахука̄, таттха а̄лайопи паттхана̄пи абхила̄сопи баху хоти. йаттха аппа̄, таттха аппо. тасма̄ ка̄мабхаво аджджхаттам̣ на̄ма джа̄там̣, рӯпа̄рӯпабхава̄ бахиддха̄ на̄ма. ити аджджхаттасан̇кха̄те ка̄мабхаве чхандара̄го аджджхаттасам̣йоджанам̣ на̄ма, бахиддха̄сан̇кха̄тесу рӯпа̄рӯпабхавесу чхандара̄го бахиддха̄сам̣йоджанам̣ на̄ма. орамбха̄гийа̄ни ва̄ пан̃ча сам̣йоджана̄ни аджджхаттасам̣йоджанам̣ на̄ма, уддхамбха̄гийа̄ни пан̃ча бахиддха̄сам̣йоджанам̣ на̄ма. татра̄йам̣ вачанаттхо – орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, таттха упапаттиниппха̄данато там̣ орам̣ бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни. уддхам̣ вуччати рӯпа̄рӯпадха̄ту, таттха упапаттиниппха̄данато там̣ уддхам̣ бхаджантӣти уддхамбха̄гийа̄ни.
евам̣ вуттаппабхедена аджджхаттасам̣йоджанена сам̣йутто пуггало аджджхаттасам̣йоджано, бахиддха̄сам̣йоджанена сам̣йутто пуггало бахиддха̄сам̣йоджано. убхайампи четам̣ на локийасса ват̣т̣анисситамаха̄джанасса на̄мам̣. йесам̣ пана бхаво дведха̄ париччхинно, тесам̣ сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣ арийаса̄вака̄нам̣ етам̣ на̄мам̣. йатха̄ хи маха̄аран̃н̃е кхадираванаса̄лавана̄дӣни тхамбхо тула̄сан̇гха̄т̣оти на̄мам̣ на лабханти, кхадираванам̣ са̄лавананти на̄мамева лабханти. йада̄ пана тато руккха̄ тин̣ха̄йа кут̣ха̄рийа̄ чхиндитва̄ тхамбха̄дисан̣т̣ха̄нена таччхита̄ хонти, тада̄ тхамбхо тула̄сан̇гха̄т̣оти на̄мам̣ лабханти. евамевам̣ апариччхиннабхаво бахалакилесо путхуджджано етам̣ на̄мам̣ на лабхати, бхавам̣ париччхиндитва̄ килесе тануке катва̄ т̣хита̄ сота̄панна̄дайова лабханти.
имасса ча панаттхасса вибха̄ванаттхам̣ идам̣ ваччхакаса̄лопамам̣ ведитаббам̣. ваччхакаса̄лам̣ хи катва̄ анто кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ ваччхаке йоттехи бандхитва̄ тесу упанибандханти, йоттесу аппахонтесу кан̣н̣есупи гахетва̄ таттха ваччхаке павесенти, антоса̄ла̄йа ока̄се аппахонте бахи кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄пи евамева каронти. таттха кочи антобаддхо ваччхако бахинипанно хоти, кочи бахибаддхо антонипанно, кочи антобаддхо антова нипанно, кочи бахибаддхо бахийева нипанно. кочи антопи абаддхова чарати, бахипи абаддхова. таттха антобаддхасса бахинипаннасса бандханам̣ дӣгхам̣ хоти. со хи ун̣ха̄дипӣл̣ито никкхамитва̄ бахи ваччхака̄нам̣ аббхантаре нипаджджати. бахибаддхе антонипаннепи есева найо. йо пана антобаддхо антонипанно, тасса бандханам̣ рассам̣ хоти. бахибаддхе бахинипаннепи есева найо. убхопи хи те дивасампи кха̄н̣укам̣ анупаригантва̄ таттхева сайанти. йо пана анто абаддхо таттхева ваччхака̄нам̣ антаре вичарати. айам̣ сӣлава̄ ваччхако кан̣н̣е гахетва̄ ваччхака̄нам̣ антаре виссат̣т̣хо дивасампи ан̃н̃аттха агантва̄ таттхева чарати. бахи абаддхе таттхева вичарантепи есева найо.
таттха ваччхакаса̄ла̄ вийа тайо бхава̄ ведитабба̄. ваччхакаса̄ла̄йам̣ кха̄н̣ука̄ вийа авиджджа̄кха̄н̣уко. ваччхакабандханайоттам̣ вийа даса сам̣йоджана̄ни. ваччхака̄ вийа тӣсу бхавесу ниббаттасатта̄. антобаддхо бахисайитаваччхако вийа рӯпа̄рӯпабхавесу сота̄паннасакада̄га̄мино. те хи кин̃ча̄пи таттхева васанти, сам̣йоджанам̣ пана тесам̣ ка̄ма̄вачарӯпанибаддхамева. кенат̣т̣хена? аппахӣнат̣т̣хена. рӯпа̄рӯпабхавесу путхуджджанопи етехева сан̇гахито. сопи хи кин̃ча̄пи таттха васати, сам̣йоджанам̣ панасса ка̄ма̄вачарӯпанибаддхамева. бахибаддхо антосайитаваччхако вийа ка̄ма̄вачаре ана̄га̄мӣ. со хи кин̃ча̄пи ка̄ма̄вачаре васати, сам̣йоджанам̣ панасса рӯпа̄рӯпабхавӯпанибаддхамева. антобаддхо антонипанно вийа ка̄ма̄вачаре сота̄паннасакада̄га̄мино. те хи сайампи ка̄ма̄вачаре васанти, сам̣йоджанампи тесам̣ ка̄ма̄вачарӯпанибаддхамева. бахибаддхо бахинипанно вийа рӯпа̄рӯпабхавесу ана̄га̄мӣ. со хи сайампи таттха васати, сам̣йоджанамписса рӯпа̄рӯпабхавӯпанибаддхамева. антоабаддхо антовичаран̣аваччхако вийа ка̄ма̄вачаре кхӣн̣а̄саво. бахиабаддхо бахивичаран̣аваччхако вийа рӯпа̄рӯпабхаве кхӣн̣а̄саво. сам̣йоджанесу пана сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄соти има̄ни тӣн̣и гаччхантам̣ нива̄ренти, гатам̣ пат̣иа̄ненти. ка̄маччхандо бйа̄па̄доти има̄ни пана две сам̣йоджана̄ни сама̄паттийа̄ ва̄ авиккхамбхетва̄ маггена ва̄ асамуччхиндитва̄ рӯпа̄рӯпабхаве ниббаттитум̣ на саккоти.
катамо ча̄вусоти идам̣ тхеро йатха̄ на̄ма пурисо две ратанапел̣а̄ пассе т̣хапетва̄ сампаттапариса̄йа две хаттхе пӯретва̄ саттавидхам̣ ратанам̣ бха̄джетва̄ дадеййа, евам̣ пат̣хамам̣ ратанапел̣ам̣ датва̄ дутийампи татхева дадеййа. евамевам̣ ‘‘аджджхаттасам̣йоджанан̃ча, а̄вусо, пуггалам̣ десесса̄ми бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча̄’’ти има̄ни две пада̄ни ма̄тика̄васена т̣хапетва̄ ида̄ни ат̣т̣хавидха̄йа париса̄йа бха̄джетва̄ дассетум̣ виттха̄ракатхам̣ а̄рабхи.
таттха идха̄ти имасмим̣ са̄сане. сӣлава̄ хотӣти чатупа̄рисуддхисӣлехи сӣласампанно хоти. ити тхеро етта̄вата̄ ча кира чатупа̄рисуддхисӣлам̣ уддиситва̄ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти имина̄ таттха джет̣т̣хакасӣлам̣ виттха̄ретва̄ дассесӣти дӣпавиха̄рава̄сӣ сумматтхеро а̄ха. антева̄сико панасса типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро а̄ха – ‘‘убхайаттха̄пи па̄тимоккхасам̣варова вутто. па̄тимоккхасам̣варойева хи сӣлам̣, итара̄ни пана тӣн̣и сӣланти вуттат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣ’’ти анануджа̄нанто уттари а̄ха – индрийасам̣варо на̄ма чхадва̄рараккха̄маттакамева, а̄джӣвапа̄рисуддхи дхаммена самена паччайуппаттиматтакам̣, паччайасаннисситам̣ пат̣иладдхапаччайе ‘‘идаматтха’’нти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанаматтакам̣, ниппарийа̄йена пана па̄тимоккхасам̣варова сӣлам̣. йасса со бхинно, айам̣ чхиннасӣсо вийа пурисо хаттхапа̄де сеса̄ни раккхиссатӣти на ваттаббо. йасса пана со арого, айам̣ аччхиннасӣсо вийа пурисо джӣвитам̣ сеса̄ни пуна па̄катика̄ни катва̄ раккхитум̣ саккоти. тасма̄ сӣлава̄ти имина̄ па̄тимоккхасам̣варам̣ уддиситва̄ там̣ виттха̄ренто ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’тиа̄дима̄ха̄ти.
таттха па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти па̄тимоккхасам̣варена саманна̄гато. а̄ча̄рагочарасампанноти а̄ча̄рена ча гочарена ча сампанно. ан̣уматтесӯти аппаматтакесу. ваджджесӯти акусаладхаммесу. бхайадасса̄вӣти бхайадассӣ. сама̄да̄йа̄ти самма̄ а̄дийитва̄. сиккхати сиккха̄падесӯти там̣ там̣ сиккха̄падам̣ сама̄дийитва̄ сиккхати. апича сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти йам̣кин̃чи сиккха̄падесу сиккха̄кот̣т̣ха̄сесу сиккхитаббам̣ ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄, там̣ саббам̣ самма̄ а̄да̄йа сиккхати. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана сабба̄нета̄ни па̄тимоккхасам̣вара̄дӣни пада̄ни висуддхимагге (висуддхи. 1.14 а̄дайо) вутта̄ни, чатупа̄рисуддхисӣлан̃ча сабба̄ка̄рена вибхаджитва̄ дасситам̣. ан̃н̃атарам̣ деваника̄йанти чхасу ка̄ма̄вачарадевагхат̣а̄су ан̃н̃атарам̣ девагхат̣ам̣. а̄га̄мӣ хотӣти хет̣т̣ха̄ а̄га̄мӣ хоти. а̄ганта̄ иттхаттанти иттхаттам̣ ма̄нусакапан̃чаккхандхабха̄вамева а̄ганта̄ хоти. татрӯпапаттико ва̄ упарӯпапаттико ва̄ на хоти, пуна хет̣т̣ха̄га̄мӣйева хотӣти дассети. имина̄ ан̇гена суккхавипассакасса дха̄тукаммат̣т̣ха̄никабхиккхуно хет̣т̣химам̣ маггадвайан̃чева пхаладвайан̃ча катхитам̣.
ан̃н̃атарам̣ сантам̣ четовимуттинти ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу ан̃н̃атарам̣ чатуттхаджджха̄насама̄паттим̣. са̄ хи паччанӣкакилеса̄нам̣ сантатта̄ санта̄, техева ча килесехи четасо вимуттатта̄ четовимуттӣти вуччати. ан̃н̃атарам̣ деваника̄йанти пан̃часу суддха̄ва̄садеваника̄йесу ан̃н̃атарам̣. ана̄ганта̄ иттхаттанти пуна имам̣ пан̃чаккхандхабха̄вам̣ ана̄ганта̄, хет̣т̣хӯпапаттико на хоти, упарӯпапаттико ва̄ хоти таттхева ва̄ паринибба̄йӣти дассети. имина̄ ан̇гена сама̄дхикаммикасса бхиккхуно тайо магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни катхита̄ни.
ка̄ма̄нам̣йева ниббида̄йа̄ти дувидха̄нампи ка̄ма̄нам̣ ниббинданаттха̄йа уккан̣т̣ханаттха̄йа. вира̄га̄йа̄ти вираджджанаттха̄йа. ниродха̄йа̄ти аппаваттикаран̣аттха̄йа. пат̣ипанно хотӣти пат̣ипаттим̣ пат̣ипанно хоти. етта̄вата̄ сота̄паннасса ча сакада̄га̄мино ча пан̃чака̄магун̣икара̄гаккхайаттха̄йа ана̄га̄мимаггавипассана̄ катхита̄ хоти. бхава̄нам̣йева̄ти тин̣н̣ам̣ бхава̄нам̣. имина̄ ана̄га̄мино бхавара̄гаккхайаттха̄йа арахаттамаггавипассана̄ катхита̄ хоти. тан̣ха̄ккхайа̄йа пат̣ипанно хотӣти имина̄пи сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣йева пан̃чака̄магун̣икатан̣ха̄ккхайакаран̣аттхам̣ ана̄га̄мимаггавипассана̄ катхита̄. со лобхаккхайа̄йа̄ти имина̄пи ана̄га̄мино бхавалобхаккхайаттха̄йа арахаттамаггавипассана̄ва катхита̄. ан̃н̃атарам̣ деваника̄йанти суддха̄ва̄сесвева ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣. ана̄ганта̄ иттхаттанти имам̣ кхандхапан̃чакабха̄вам̣ ана̄ганта̄, хет̣т̣хӯпапаттико на хоти, упарӯпапаттико ва̄ хоти, таттхева ва̄ паринибба̄йати.
ити пат̣хамена ан̇гена суккхавипассакасса дха̄тукаммат̣т̣ха̄никабхиккхуно хет̣т̣хима̄ни две маггапхала̄ни катхита̄ни, дутийена сама̄дхикаммикасса тӣн̣и маггапхала̄ни, ‘‘со ка̄ма̄на’’нти имина̄ сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ пан̃чака̄магун̣икара̄гаккхайа̄йа упари ана̄га̄мимаггавипассана̄, ‘‘со бхава̄нам̣йева̄’’ти имина̄ ана̄га̄мисса упари арахаттамаггавипассана̄, ‘‘со тан̣ха̄ккхайа̄йа̄’’ти имина̄ сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ пан̃чака̄магун̣икатан̣ха̄ккхайа̄йа упари ана̄га̄мимаггавипассана̄, ‘‘со лобхаккхайа̄йа̄’’ти имина̄ ана̄га̄мино бхавалобхаккхайа̄йа упари арахаттамаггавипассана̄ катхита̄ти евам̣ чхахи мукхехи випассанам̣ катхетва̄ десанам̣ йатха̄нусандхим̣ па̄песи. десана̄парийоса̄не кот̣исатасахассадевата̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су, сота̄панна̄дӣнам̣ париччхедова на̄хоси. йатха̄ ча имасмим̣ сама̄гаме, евам̣ маха̄самайасутте ман̇галасутте ча чӯл̣ара̄хулова̄дасутте ча кот̣исатасахассадевата̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су, сота̄панна̄дӣнам̣ деваманусса̄нам̣ париччхедо на̄хоси.
самачитта̄ девата̄ти читтасса сукхумабха̄васамата̄йа самачитта̄. сабба̄пи хи та̄ аттано аттабха̄ве сукхуме читтасариккхаке катва̄ ма̄песум̣. тена самачитта̄ на̄ма джа̄та̄. апаренапи ка̄ран̣ена самачитта̄ – ‘‘тхерена сама̄патти та̄ва катхита̄, сама̄паттитха̄мо пана на катхито. майам̣ дасабалам̣ паккоситва̄ сама̄паттийа̄ тха̄мам̣ катха̄песса̄ма̄’’ти сабба̄пи екачитта̄ ахесунтипи самачитта̄. апарампи ка̄ран̣ам̣ – ‘‘тхерена екена парийа̄йена сама̄паттипи сама̄паттитха̄мопи катхито, ко ну кхо имам̣ сама̄гамам̣ сампатто, ко на сампатто’’ти олокайама̄на̄ татха̄гатасса асампаттабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘майам̣ татха̄гатам̣ паккоситва̄ парисам̣ парипун̣н̣ам̣ карисса̄ма̄’’ти сабба̄пи екачитта̄ ахесунтипи самачитта̄. апарампи ка̄ран̣ам̣ – ана̄гате кочидева бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ дево ва̄ мануссо ва̄ ‘‘айам̣ десана̄ са̄вакабха̄сита̄’’ти ага̄равам̣ кареййа, самма̄самбуддхам̣ паккоситва̄ имам̣ десанам̣ саббан̃н̃убха̄ситам̣ карисса̄ма. евам̣ ана̄гате гарубха̄ванӣйа̄ бхависсатӣти сабба̄ва екачитта̄ ахесунтипи самачитта̄. апарампи ка̄ран̣ам̣ – сабба̄пи хи та̄ екасама̄паттила̄бхинийо ва̄ ахесум̣ ека̄рамман̣ала̄бхинийо ва̄ти евампи самачитта̄.
хат̣т̣ха̄ти тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ а̄модита̄ памодита̄. са̄дхӯти а̄йа̄чанаттхе нипа̄то. анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти на тхерасса анукампам̣ ка̄рун̃н̃ам̣ ануддайам̣ пат̣ичча, на ча имасмим̣ т̣ха̄не тхерасса анукампитаббакиччам̣ аттхи. йасмим̣ хи дивасе тхеро сӯкаракхатален̣адва̄ре бха̄гинеййасса дӣгханакхапарибба̄джакасса ведана̄каммат̣т̣ха̄не (ма. ни. 2.206) катхийама̄не та̄лаван̣т̣ам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ бӣджама̄но т̣хито парасса вад̣д̣хитабходжанам̣ бхун̃джитва̄ кхудам̣ виноденто вийа парасса саджджитапаса̄дханам̣ сӣсе пат̣имун̃чанто вийа ча са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣асса ниппадесато маттхакам̣ патто, тасмим̣йева дивасе бхагавата̄ анукампито на̄ма. авасеса̄нам̣ пана там̣ т̣ха̄нам̣ сампатта̄нам̣ деваманусса̄нам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа гаччхату бхагава̄ти бхагавантам̣ йа̄чим̣су.
балава̄ пурисоти дуббало хи кхиппам̣ самин̃джанапаса̄ран̣ам̣ ка̄тум̣ на саккоти, балава̄ва саккоти. тенетам̣ вуттам̣. саммукхе па̄турахосӣти саммукхат̣т̣ха̄не пуратойева па̄кат̣о ахоси. бхагава̄ етадавоча̄ти етам̣ ‘‘идха са̄рипутта̄’’тиа̄дина̄ найена аттано а̄гаманака̄ран̣ам̣ авоча. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘саче кочи ба̄ло акатан̃н̃ӯ бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ упа̄сако ва̄ упа̄сика̄ ва̄ евам̣ чинтеййа – ‘са̄рипуттаттхеро махантам̣ парисам̣ алаттха, самма̄самбуддхо еттакам̣ адхива̄сетум̣ асакконто усӯйа̄йа парисам̣ ут̣т̣ха̄петум̣ а̄гато’ти. со имам̣ майи манопадосам̣ катва̄ апа̄йе ниббаттеййа̄’’ти. атхаттано а̄гаманака̄ран̣ам̣ катхенто етам̣ ‘‘идха са̄рипутта̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча.
евам̣ аттано а̄гаманака̄ран̣ам̣ катхетва̄ ида̄ни сама̄паттийа̄ тха̄мам̣ катхетум̣ та̄ кхо пана, са̄рипутта, девата̄ дасапи хутва̄тиа̄дима̄ха. таттха йасавасена ва̄ аттхам̣ а̄харитум̣ ват̣т̣ати сама̄паттивасена ва̄. йасавасена та̄ва махесаккха̄ девата̄ даса даса екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су, та̄хи аппесаккхатара̄ вӣсати вӣсати екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су, та̄хи аппесаккхатара̄…пе… сат̣т̣хи сат̣т̣хи екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су. сама̄паттивасена пана йа̄хи пан̣ӣта̄ сама̄патти бха̄вита̄, та̄ сат̣т̣хи сат̣т̣хи екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су. йа̄хи тато хӣнатара̄, та̄ пан̃н̃а̄са пан̃н̃а̄са…пе… йа̄хи тато хӣнатара̄ сама̄патти бха̄вита̄…пе… та̄ даса даса екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су. йа̄хи ва̄ хӣна̄ бха̄вита̄, та̄ даса даса екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су. йа̄хи тато пан̣ӣтатара̄ бха̄вита̄, та̄ вӣсати вӣсати. йа̄хи тато пан̣ӣтатара̄…пе… та̄ сат̣т̣хи сат̣т̣хи екат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су.
а̄раггакот̣инитуданаматтети а̄раггакот̣ийа̄ патанаматте ока̄се. на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхентӣти евам̣ самба̄дхе т̣ха̄не тит̣т̣хантийопи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на бйа̄ба̄дхенти на гхат̣т̣енти, асампӣл̣а̄ асамба̄дха̄ва ахесум̣. ‘‘тава хаттхо мам̣ ба̄дхати, тава па̄до мам̣ ба̄дхати, твам̣ мам̣ маддантӣ т̣хита̄’’ти ваттаббака̄ран̣ам̣ на̄хоси. таттха нӯна̄ти тасмим̣ бхаве нӯна. татха̄читтам̣ бха̄витанти тена̄ка̄рена читтам̣ бха̄витам̣. йена та̄ девата̄ти йена татха̄бха̄витена читтена та̄ девата̄ дасапи хутва̄…пе… тит̣т̣ханти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхентӣти. идхева кхоти са̄сане ва̄ мануссалоке ва̄ бхуммам̣, имасмим̣йева са̄сане имасмим̣йева мануссалокети аттхо. та̄сан̃хи девата̄нам̣ имасмим̣йева мануссалоке имасмим̣йева ча са̄сане там̣ читтам̣ бха̄витам̣, йена та̄ санте рӯпабхаве ниббатта̄, тато ча пана а̄гантва̄ евам̣ сукхуме аттабха̄ве ма̄петва̄ т̣хита̄. таттха кин̃ча̄пи кассападасабаласса са̄сане тӣн̣и маггапхала̄ни ниббаттетва̄ брахмалоке ниббаттадевата̄пи аттхи, саббабуддха̄нам̣ пана ека̄ва ануса̄санӣ екам̣ са̄сананти катва̄ ‘‘идхева кхо, са̄рипутта̄’’ти ан̃н̃абуддха̄нам̣ са̄санампи имамева са̄санам̣ каронто а̄ха. етта̄вата̄ татха̄гатена сама̄паттийа̄ тха̄мо катхито.
ида̄ни са̄рипуттаттхерам̣ а̄раббха тантивасена ануса̄саним̣ катхенто тасма̄тиха, са̄рипутта̄ти а̄ха. таттха тасма̄ти йасма̄ та̄ девата̄ идхева сантам̣ сама̄паттим̣ ниббаттетва̄ санте бхаве ниббатта̄, тасма̄. сантиндрийа̄ти пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ сантата̄йа ниббутата̄йа пан̣ӣтата̄йа сантиндрийа̄. сантама̄наса̄ти ма̄насасса сантата̄йа ниббутата̄йа пан̣ӣтата̄йа сантама̄наса̄. сантам̣йева упаха̄рам̣ упахарисса̄ма̄ти ка̄йачиттӯпаха̄рам̣ сантам̣ ниббутам̣ пан̣ӣтам̣йева упахарисса̄ма. сабрахмача̄рӣсӯти сама̄нам̣ екуддесата̄дим̣ брахмам̣ чарантесу сахадхаммикесу. еван̃хи во, са̄рипутта, сиккхитаббанти имина̄ еттакена ва̄рена бхагава̄ десанам̣ саббан̃н̃убха̄ситам̣ ака̄си. анассунти нат̣т̣ха̄ винат̣т̣ха̄. йе имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на̄ссосунти йе аттано па̄пикам̣ туччхам̣ нираттхакам̣ дит̣т̣хим̣ нисса̄йа имам̣ еварӯпам̣ дхаммадесанам̣ сотум̣ на лабхим̣сӯти йатха̄нусандхина̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
38. чхат̣т̣хе варан̣а̄йам̣ вихаратӣти варан̣а̄ на̄ма екам̣ нагарам̣, там̣ упанисса̄йа вихарати. ка̄мара̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нахетӯти ка̄мара̄га̄бхинивесахету, ка̄мара̄гавинибандхахету, ка̄мара̄гапалигедхахету, ка̄мара̄гапарийут̣т̣ха̄нахету, ка̄мара̄гааджджхоса̄нахетӯти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йва̄йам̣ пан̃ча ка̄магун̣е нисса̄йа уппаджджати ка̄мара̄го, тасса̄бхинивеса̄дихету. ка̄мара̄гена абхинивит̣т̣хатта̄ винибаддхатта̄ тасмим̣йева ча ка̄мара̄ге маха̄пан̇ке вийа палигедхатта̄ анупавит̣т̣хатта̄ тенева ча ка̄мара̄гена парийут̣т̣хитатта̄ гахитатта̄ ка̄мара̄генева ча аджджхоситатта̄ гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ гахитатта̄ти. дит̣т̣хира̄га̄дипадесупи есева найо. дит̣т̣хира̄готи панеттха два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо нисса̄йа уппаджджанакара̄го ведитаббо. пураттхимесу джанападесӯти тхерасса васанат̣т̣ха̄нато са̄ваттхиджанападо пураттхимадиса̄бха̄ге хоти, тхеро ча нисӣдантопи татомукхова нисинно, тасма̄ евама̄ха. уда̄нам̣ уда̄несӣти уда̄ха̄рам̣ уда̄хари. йатха̄ хи йам̣ телам̣ ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти, виссандитва̄ гаччхати, там̣ авасесакоти вуччати. йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ огхоти вуччати, евамевам̣ йам̣ пӣтивачанам̣ хадайам̣ гахетум̣ на саккоти, адхикам̣ хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ бахи никкхамати, там̣ уда̄нанти вуччати, еварӯпам̣ пӣтимайавачанам̣ ниччха̄ресӣти аттхо.
39. саттаме гунда̄ванети евам̣ на̄маке ване. упасан̇камӣти ‘‘маха̄качча̄наттхеро кира на̄ма аттано питуматтампи аййакаматтампи дисва̄ нева абхива̄дети на паччут̣т̣хети на а̄санена нимантетӣ’’ти сутва̄ ‘‘на сакка̄ еттакена нит̣т̣хам̣ гантум̣, упасан̇камитва̄ нам̣ паригган̣хисса̄мӣ’’ти бхуттапа̄тара̄со йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками. джин̣н̣ети джара̄джин̣н̣е. вуддхети вайовуддхе. махаллакети джа̄тимахаллаке. аддхагатети дӣгхака̄ладдха̄нам̣ атикканте. вайоануппаттети паччхимавайам̣ ануппатте. тайидам̣, бхо качча̄на, татхева̄ти, бхо качча̄на, йам̣ там̣ амхехи кевалам̣ сутамева, там̣ имина̄ дит̣т̣хена самети. тасма̄ там̣ татхева, на ан̃н̃атха̄. на хи бхавам̣ качча̄но бра̄хман̣ети идам̣ атта̄нам̣ сандха̄йа вадати. айам̣ кирасса адхиппа̄йо – амхе евам̣ махаллаке дисва̄ бхото качча̄насса абхива̄данаматтампи паччут̣т̣ха̄наматтампи а̄санена нимантанаматтампи наттхӣти. на сампаннамева̄ти на йуттамева на ануччхавикамева.
тхеро бра̄хман̣асса вачанам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ бра̄хман̣о нева вуддхе джа̄на̄ти на дахаре, а̄чиккхисса̄мисса вуддхе ча дахаре ча̄’’ти десанам̣ вад̣д̣хенто аттхи бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха джа̄ната̄ти саббам̣ неййам̣ джа̄нантена. пассата̄ти тадева хаттхе т̣хапитам̣ а̄малакам̣ вийа пассантена. вуддхабхӯмӣти йена ка̄ран̣ена вуддхо на̄ма хоти, там̣ ка̄ран̣ам̣. дахарабхӯмӣти йена ка̄ран̣ена дахаро на̄ма хоти, там̣ ка̄ран̣ам̣. а̄сӣтикоти асӣтивассавайо. на̄вутикоти навутивассавайо. ка̄ме парибхун̃джатӣти ваттхука̄ме килесака̄мети дувидхепи ка̄ме каманавасена парибхун̃джати. ка̄мамаджджха̄васатӣти дувидхепи ка̄ме гхаре гхарасса̄мико вийа васати адхивасати. ка̄мапарийесана̄йа уссукоти дувидха̄нампи ка̄ма̄нам̣ парийесанаттхам̣ уссуккама̄панно. ба̄ло на тхеротвева сан̇кхйам̣ гаччхатӣти со на тхеро ба̄ло мандотвева ган̣анам̣ гаччхати. вуттам̣ хетам̣ –
‘‘на тена тхеро со хоти, йенасса палитам̣ сиро;
парипакко вайо тасса, могхаджин̣н̣оти вуччатӣ’’ти. (дха. па. 260);
дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббанена саманна̄гато. сусука̄л̣акесоти сут̣т̣ху ка̄л̣акесо. бхадрена йоббанена саманна̄гатоти йена йоббанена саманна̄гато йува̄, там̣ йоббанам̣ бхадрам̣ ладдхаканти дассети. пат̣хамена вайаса̄ти пат̣хамавайо на̄ма теттим̣са васса̄ни, тена саманна̄гатоти аттхо. пан̣д̣ито тхеротвева сан̇кхйам̣ гаччхатӣти со еварӯпо пуггало пан̣д̣итоти ча тхероти ча ган̣анам̣ гаччхати. вуттампи четам̣ –
‘‘йамхи саччан̃ча дхаммо ча, ахим̣са̄ сам̣йамо дамо;
са ве вантамало дхӣро, тхеро ити павуччатӣ’’ти. (дха. па. 261);
40. ат̣т̣хаме чора̄ балаванто хонтӣти паккхасампанна̄, парива̄расампанна̄, дханасампанна̄, нива̄сат̣т̣ха̄насампанна̄, ва̄ханасампанна̄ ча хонти. ра̄джа̄но тасмим̣ самайе дуббала̄ хонтӣти тасмим̣ самайе ра̄джа̄но та̄сам̣ сампаттӣнам̣ абха̄вена дуббала̄ хонти. атийа̄тунти бахиддха̄ джанападача̄рикам̣ чаритва̄ иччхитиччхитаккхан̣е антонагарам̣ пависитум̣. ниййа̄тунти ‘‘чора̄ джанападам̣ вилумпанти мадданти, те ниседхесса̄ма̄’’ти пат̣хамайа̄ме ва̄ маджджхимайа̄ме ва̄ паччхимайа̄ме ва̄ никкхамитум̣ пха̄сукам̣ на хоти. тато ут̣т̣ха̄йа чора̄ мануссе потхетва̄ аччхиндитва̄ гаччханти. паччантиме ва̄ джанападе анусан̃н̃а̄тунти га̄мам̣ ва̄сакаран̣аттха̄йа сетум̣ аттхаран̣аттха̄йа поккхаран̣им̣ кхан̣а̄панаттха̄йа са̄ла̄дӣнам̣ каран̣аттха̄йа паччантиме джанападе анусан̃н̃а̄тумпи на сукхам̣ хоти. бра̄хман̣агахапатика̄нанти антонагарава̄сӣнам̣ бра̄хман̣агахапатика̄нам̣. ба̄хира̄ни ва̄ камманта̄нӣти бахига̄ме а̄ра̄ме кхеттакамманта̄ни. па̄пабхиккхӯ балаванто хонтӣти паккхуттара̄ йасуттара̄ пун̃н̃аванто бахукехи упат̣т̣ха̄кехи ча упат̣т̣ха̄кӣхи ча саманна̄гата̄ ра̄джара̄джамаха̄маттасанниссита̄. песала̄ бхиккхӯ тасмим̣ самайе дуббала̄ хонтӣти тасмим̣ самайе пийасӣла̄ бхиккхӯ та̄сам̣ сампаттӣнам̣ абха̄вена дуббала̄ хонти. тун̣хӣбхӯта̄ тун̣хӣбхӯта̄ва сан̇гхамаджджхе сан̇каса̄йантӣти ниссадда̄ хутва̄ сан̇гхамаджджхе нисинна̄ кин̃чи екавачанампи мукхам̣ уккхипитва̄ катхетум̣ асакконта̄ паджджха̄йанта̄ вийа нисӣданти. тайиданти тадетам̣ ка̄ран̣ам̣. суккапаккхо вуттавипалла̄сена ведитаббо.
41. наваме миччха̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахетӯти миччха̄пат̣ипаттийа̄ ка̄ран̣ахету пат̣ипаджджанахетӯти аттхо. н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусаланти сахавипассанакам̣ маггам̣. еварӯпо хи сахавипассанакам̣ маггам̣ а̄ра̄дхетум̣ сампа̄детум̣ пӯретум̣ на саккоти. суккапаккхо вуттавипалла̄сена ведитаббо. имасмим̣ сутте саха випассана̄йа магго катхито.
42. дасаме дуггахитехӣти уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гахитехи. бйан̃джанаппатирӯпакехӣти бйан̃джанасо патирӯпакехи аккхарачитрата̄йа ладдхакехи. аттхан̃ча дхамман̃ча пат̣иба̄хантӣти суггахитасуттанта̄нам̣ аттхан̃ча па̄л̣ин̃ча пат̣иба̄ханти, аттано дуггахитасуттанта̄нам̣йева аттхан̃ча па̄л̣ин̃ча уттаритарам̣ катва̄ дассенти. суккапаккхо вуттавипалла̄сена ведитаббо. имасмим̣ сутте са̄санасса вуддхи ча париха̄ни ча катхита̄ти.
самачиттавагго чатуттхо.