3. ба̄лаваггаван̣н̣ана̄
22. татийасса пат̣хаме аччайам̣ аччайато на пассатӣти ‘‘апараджджхитва̄ апараддхам̣ майа̄’’ти аттано апара̄дхам̣ на пассати, апараддхам̣ майа̄ти ватва̄ дан̣д̣акаммам̣ а̄харитва̄ на кхама̄петӣти аттхо. аччайам̣ десентасса̄ти евам̣ ватва̄ дан̣д̣акаммам̣ а̄харитва̄ кхама̄пентасса. йатха̄дхаммам̣ наппат̣игган̣ха̄тӣти ‘‘пуна евам̣ на карисса̄ми, кхаматха ме’’ти вуччама̄но аччайам̣ имам̣ йатха̄дхаммам̣ йатха̄сабха̄вам̣ на пат̣игган̣ха̄ти. ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа пуна еварӯпам̣ ма̄ ака̄си, кхама̄ми туйха’’нти на вадати. суккапаккхо вуттапат̣ипаккханайенева ведитаббо.
23. дутийе аббха̄чиккхантӣти абхибхавитва̄ а̄чиккханти, абхӯтена ваданти. досантароти антаре патитадосо. еварӯпо хи ‘‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхаммо’’тиа̄дӣни ваданто сунаккхатто вийа татха̄гатам̣ аббха̄чиккхати. саддхо ва̄ дуггахитена̄ти йо хи н̃а̄н̣авирахита̄йа саддха̄йа атисаддхо хоти муддхаппасанно, сопи ‘‘буддхо на̄ма саббалокуттаро, саббе тасса кеса̄дайо ба̄ттим̣са кот̣т̣ха̄са̄ локуттара̄йева̄’’тиа̄дина̄ найена дуггахитам̣ ган̣хитва̄ татха̄гатам̣ аббха̄чиккхати. татийам̣ утта̄наттхамева̄ти.
25. чатуттхе неййаттхам̣ суттантанти йасса аттхо нетаббо, там̣ нетаббаттхам̣ суттантам̣. нӣтаттхо суттантоти дӣпетӣти катхитаттхо айам̣ суттантоти вадати. таттха ‘‘екапуггало, бхиккхаве, двеме, бхиккхаве, пуггала̄, тайоме, бхиккхаве, пуггала̄, чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄’’ти еварӯпо суттанто неййаттхо на̄ма. еттха хи кин̃ча̄пи самма̄самбуддхена ‘‘екапуггало, бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣, параматтхато пана пуггало на̄ма наттхӣти евамасса аттхо нетаббова хоти. айам̣ пана аттано ба̄лата̄йа нӣтаттхо айам̣ суттантоти дӣпети. параматтхато хи пуггале асати на татха̄гато ‘‘екапуггало, бхиккхаве’’тиа̄дӣни вадеййа. йасма̄ пана тена вуттам̣, тасма̄ параматтхато аттхи пуггалоти ган̣ханто там̣ неййаттхам̣ суттантам̣ нӣтаттхо суттантоти дӣпети. нӣтаттханти аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти евам̣ катхитаттхам̣. еттха хи аниччамева дуккхамева анатта̄йева̄ти аттхо. айам̣ пана аттано ба̄лата̄йа ‘‘неййаттхо айам̣ суттанто, аттхамасса а̄харисса̄мӣ’’ти ‘‘ниччам̣ на̄ма аттхи, сукхам̣ на̄ма аттхи, атта̄ на̄ма аттхӣ’’ти ган̣ханто нӣтаттхам̣ суттантам̣ неййаттхо суттантоти дӣпети на̄ма. пан̃чамам̣ утта̄наттхамева̄ти.
27. чхат̣т̣хе пат̣иччханнакаммантасса̄ти па̄пакаммасса. па̄пам̣ хи пат̣иччха̄детва̄ каронти. но чепи пат̣иччха̄детва̄ каронти, па̄пакаммам̣ пат̣иччханнамева̄ти вуччати. нирайоти сахока̄сака̄ кхандха̄. тираччха̄найонийам̣ кхандха̄ва лаббханти. саттамат̣т̣хама̄ни утта̄наттха̄нева.
30. наваме пат̣игга̄ха̄ти пат̣игга̄хака̄, дуссӣлам̣ пуггалам̣ две т̣ха̄на̄ни пат̣игган̣хантӣти аттхо.
31. дасаме аттхавасети ка̄ран̣а̄ни. аран̃н̃аванапаттха̄нӣти аран̃н̃а̄ни ча ванапаттха̄ни ча. таттха кин̃ча̄пи абхидхамме ниппарийа̄йена ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄, саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) вуттам̣, татха̄пи йам̣ там̣ ‘‘пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654) а̄ран̃н̃акан̇ганиппха̄дакам̣ сена̄санам̣ вуттам̣, тадева адхиппетанти ведитаббам̣. ванапаттханти га̄мантам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄рат̣т̣ха̄нам̣, йаттха на касӣйати на вапӣйати. панта̄нӣти парийанта̄ни атидӯра̄ни, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ранти локийалокуттарам̣ пха̄сувиха̄рам̣. паччхиман̃ча джанатам̣ анукампама̄ноти паччхиме мама са̄ваке анукампанто.
32. ека̄дасаме виджджа̄бха̄гийа̄ти виджджа̄кот̣т̣ха̄сика̄. саматхоти читтекаггата̄. випассана̄ти сан̇кха̄рапаригга̄хакан̃а̄н̣ам̣. каматтхаманубхотӣти катамам̣ аттхам̣ а̄ра̄дхети сампа̄дети парипӯрети. читтам̣ бха̄вӣйатӣти маггачиттам̣ бха̄вӣйати брӯхӣйати вад̣д̣хӣйати. йо ра̄го, со пахӣйатӣти йо раджджанакавасена ра̄го, со пахӣйати. ра̄го хи маггачиттасса паччанӣко, маггачиттам̣ ра̄гасса ча. ра̄гаккхан̣е маггачиттам̣ наттхи, маггачиттаккхан̣е ра̄го наттхи. йада̄ пана ра̄го уппаджджати, тада̄ маггачиттасса уппаттим̣ нива̄рети, падам̣ паччхиндати. йада̄ пана маггачиттам̣ уппаджджати, тада̄ ра̄гам̣ самӯлакам̣ уббат̣т̣етва̄ самуггха̄тентамева уппаджджати. тена вуттам̣ – ‘‘ра̄го пахӣйатӣ’’ти.
випассана̄, бхиккхаве, бха̄вита̄ти випассана̄н̃а̄н̣ам̣ брӯхитам̣ вад̣д̣хитам̣. пан̃н̃а̄ бха̄вӣйатӣти маггапан̃н̃а̄ бха̄вӣйати брӯхӣйати вад̣д̣хӣйати. йа̄ авиджджа̄, са̄ пахӣйатӣти ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ват̣т̣амӯлика̄ маха̄авиджджа̄ пахӣйати. авиджджа̄ хи маггапан̃н̃а̄йа паччанӣка̄, маггапан̃н̃а̄ авиджджа̄йа. авиджджа̄ккхан̣е маггапан̃н̃а̄ наттхи, маггапан̃н̃а̄ккхан̣е авиджджа̄ наттхи. йада̄ пана авиджджа̄ уппаджджати, тада̄ маггапан̃н̃а̄йа уппаттим̣ нива̄рети, падам̣ паччхиндати. йада̄ маггапан̃н̃а̄ уппаджджати, тада̄ авиджджам̣ самӯликам̣ уббат̣т̣етва̄ самуггха̄тайама̄на̄ва уппаджджати. тена вуттам̣ – ‘‘авиджджа̄ пахӣйатӣ’’ти. ити маггачиттам̣ маггапан̃н̃а̄ти двепи сахаджа̄тадхамма̄ва катхита̄.
ра̄гупаккилит̣т̣хам̣ ва̄, бхиккхаве, читтам̣ на вимуччатӣти ра̄гена упаккилит̣т̣хатта̄ маггачиттам̣ на вимуччатӣти дассети. авиджджупаккилит̣т̣ха̄ ва̄ пан̃н̃а̄ на бха̄вӣйатӣти авиджджа̄йа упаккилит̣т̣хатта̄ маггапан̃н̃а̄ на бха̄вӣйатӣти дассети. ити кхо, бхиккхавети евам̣ кхо, бхиккхаве. ра̄гавира̄га̄ четовимуттӣти ра̄гасса кхайавира̄гена четовимутти на̄ма хоти. пхаласама̄дхиссетам̣ на̄мам̣. авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти авиджджа̄йа кхайавира̄гена пан̃н̃а̄вимутти на̄ма хоти. имасмим̣ сутте на̄на̄ккхан̣ика̄ сама̄дхивипассана̄ катхита̄ти.
ба̄лавагго татийо.