2. адхикаран̣аваггаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме бала̄нӣти кенат̣т̣хена бала̄ни. акампийат̣т̣хена бала̄ни на̄ма, татха̄ дурабхибхаванат̣т̣хена анаджджхомадданат̣т̣хена ча. пат̣исан̇кха̄набаланти паччавеккхан̣абалам̣. бха̄вана̄баланти брӯханабалам̣ вад̣д̣ханабалам̣. суддхам̣ атта̄нанти идам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. татра̄ти тесу двӣсу балесу. йамиданти йам̣ идам̣. секха̄наметам̣ баланти саттаннам̣ секха̄нам̣ н̃а̄н̣абаламетам̣. секхан̃хи со, бхиккхаве, балам̣ а̄гамма̄ти саттаннам̣ секха̄нам̣ н̃а̄н̣абалам̣ а̄раббха сандха̄йа пат̣ичча. паджахатӣти маггена паджахати. паха̄йа̄ти имина̄ пана пхалам̣ катхитам̣. йам̣ па̄панти йам̣ па̄пакам̣ ла̄макам̣. йасма̄ панета̄ни двепи вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ еттха етадаггам̣ на̄гатанти ведитаббам̣.
12. дутийе сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄ветӣтиа̄дӣсу айам̣ хет̣т̣ха̄ ана̄гата̄нам̣ пада̄нам̣ васена аттхаван̣н̣ана̄ – вивеканисситанти вивекам̣ нисситам̣. вивекоти вивиттата̄. сва̄йам̣ тадан̇гавивеко виккхамбхана-самуччхеда-пат̣иппассаддхи-ниссаран̣авивекоти пан̃чавидхо. тасмим̣ пан̃чавидхе вивеке. вивеканисситанти тадан̇гавивеканисситам̣, самуччхедавивеканисситам̣, ниссаран̣авивеканисситан̃ча сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄ветӣти айаматтхо ведитаббо. татха̄ хи сатисамбоджджхан̇габха̄вана̄нуйутто йогӣ випассана̄ккхан̣е киччато тадан̇гавивеканисситам̣, аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситам̣, маггака̄ле пана киччато самуччхедавивеканисситам̣, а̄рамман̣ато ниссаран̣авивеканисситам̣ сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети. пан̃чавидхавивеканисситампӣти еке. те хи на кевалам̣ балававипассана̄маггапхалаккхан̣есуйева боджджхан̇ге уддхаранти, випассана̄па̄дакакасин̣аджджха̄наа̄на̄па̄на̄субхабрахмавиха̄раджджха̄несупи уддхаранти, на ча пат̣исиддха̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи. тасма̄ тесам̣ матена етесам̣ джха̄на̄нам̣ паваттиккхан̣е киччато ева виккхамбханавивеканисситам̣. йатха̄ ча ‘‘випассана̄ккхан̣е аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссита’’нти вуттам̣, евам̣ ‘‘пат̣иппассаддхививеканисситампи бха̄ветӣ’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. еса найо вира̄ганисситантиа̄дӣсу. вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо.
кевалам̣ хеттха воссагго дувидхо паричча̄гавоссагго ча паккханданавоссагго ча̄ти. таттха паричча̄гавоссагготи випассана̄ккхан̣е ча тадан̇гавасена, маггаккхан̣е ча самуччхедавасена килесаппаха̄нам̣. паккханданавоссагготи випассана̄ккхан̣е танниннабха̄вена, маггаккхан̣е пана а̄рамман̣акаран̣ена нибба̄напаккханданам̣. тадубхайампи имасмим̣ локийалокуттарамиссаке аттхаван̣н̣ана̄найе ват̣т̣ати. татха̄ хи айам̣ сатисамбоджджхан̇го йатха̄вуттена пака̄рена килесе париччаджати, нибба̄нан̃ча паккхандати. воссаггапарин̣а̄минти имина̄ пана сакалена вачанена воссаггаттхам̣ парин̣амантам̣ парин̣атан̃ча, парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄ти идам̣ вуттам̣ хоти. айан̃хи боджджхан̇габха̄вана̄нуйутто бхиккху йатха̄ сатисамбоджджхан̇го килесапаричча̄гавоссаггаттхам̣ нибба̄напаккханданавоссаггаттхан̃ча парипаччати, йатха̄ ча парипакко хоти, татха̄ нам̣ бха̄ветӣти. еса найо сесабоджджхан̇гесу.
идха пана нибба̄нам̣йева саббасан̇кхатехи вивиттатта̄ вивеко, саббесам̣ вира̄габха̄вато вира̄го, ниродхабха̄вато ниродхоти вуттам̣. магго ева ча воссаггапарин̣а̄мӣ, тасма̄ сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивекам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттийа̄ вивеканисситам̣, татха̄ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣. тан̃ча кхо арийамаггаккхан̣уппаттийа̄ килеса̄нам̣ самуччхедато паричча̄габха̄вена ча нибба̄напаккханданабха̄вена ча парин̣атам̣ парипакканти айамева аттхо дат̣т̣хаббо. еса найо сесабоджджхан̇гесу. ити име сатта боджджхан̇га̄ локийалокуттарамиссака̄ катхита̄. имесупи двӣсу балесу етадаггабха̄во вуттанайенева ведитаббо.
13. татийе вивиччева ка̄мехӣтиа̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ па̄л̣иаттхо ча бха̄вана̄найо ча саббо сабба̄ка̄рена висуддхимагге (висуддхи. 1.69-70) виттха̄ритойева. има̄ни пана чатта̄ри джха̄на̄ни еко бхиккху читтекаггаттха̄йа бха̄вети, еко випассана̄па̄дакаттха̄йа, еко абхин̃н̃а̄па̄дакаттха̄йа, еко ниродхапа̄дакаттха̄йа, еко бхавависесаттха̄йа. идха пана та̄нипи випассана̄па̄дака̄ни адхиппета̄ни. айам̣ хи бхиккху има̄ни джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ хетупаччайапариггахам̣ катва̄ саппаччайам̣ на̄марӯпан̃ча ваваттхапетва̄ индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. евамета̄ни джха̄на̄ни локийалокуттарамиссака̄нева катхита̄ни. имасмимпи баладвайе етадаггабха̄во вуттанайенева ведитаббо.
14. чатуттхе сам̣кхиттена ча виттха̄рена ча̄ти сам̣кхиттадхаммадесана̄ виттха̄радхаммадесана̄ ча̄ти двейева дхаммадесана̄ти дассети. таттха ма̄тикам̣ уддиситва̄ катхита̄ десана̄ сам̣кхиттадесана̄ на̄ма. тамева ма̄тикам̣ виттха̄рато вибхаджитва̄ катхита̄ виттха̄радесана̄ на̄ма. ма̄тикам̣ ва̄ т̣хапетва̄пи ат̣т̣хапетва̄пи виттха̄рато вибхаджитва̄ катхита̄ виттха̄радесана̄ на̄ма. та̄су сам̣кхиттадесана̄ на̄ма маха̄пан̃н̃асса пуггаласса васена катхита̄, виттха̄радесана̄ на̄ма мандапан̃н̃асса. маха̄пан̃н̃асса хи виттха̄радесана̄ атипапан̃чо вийа хоти. мандапан̃н̃асса сан̇кхепадесана̄ сасакасса уппатанам̣ вийа хоти, нева антам̣ на кот̣им̣ па̄пун̣итум̣ саккоти. сан̇кхепадесана̄ ча уггхат̣итан̃н̃усса васена катхита̄, виттха̄радесана̄ итаресам̣ тин̣н̣ам̣ васена. сакалампи хи тепит̣акам̣ сан̇кхепадесана̄ виттха̄радесана̄ти еттхева сан̇кхам̣ гаччхати.
15. пан̃чаме йасмим̣, бхиккхаве, адхикаран̣ети вива̄да̄дхикаран̣ам̣, анува̄да̄дхикаран̣ам̣, а̄патта̄дхикаран̣ам̣, кичча̄дхикаран̣анти имесам̣ чатуннам̣ адхикаран̣а̄нам̣ йасмим̣ адхикаран̣е. а̄панно ча бхиккхӯти а̄паттим̣ а̄панно бхиккху ча. тасметанти тасмим̣ етам̣. дӣгхатта̄йа̄ти дӣгхам̣ аддха̄нам̣ тит̣т̣ханаттха̄йа. кхаратта̄йа̄ти да̄са-кон̣д̣а-чан̣д̣а̄ла-вена̄ти евам̣ кхарава̄ча̄паваттанаттха̄йа. ва̄л̣атта̄йа̄ти па̄н̣и лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи пахаран̣авасена каккхал̣абха̄ваттха̄йа. бхиккхӯ ча на пха̄сум̣ вихариссантӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄да̄панне бхиккхусан̇гхе йепи уддесам̣ ва̄ парипуччхам̣ ва̄ гахетука̄ма̄ падха̄нам̣ ва̄ ануйун̃джитука̄ма̄, те пха̄сум̣ на вихариссанти. бхиккхусан̇гхасмим̣ хи упосатхапава̄ран̣а̄йа т̣хита̄йа уддеса̄дӣхи аттхика̄ уддеса̄дӣни гахетум̣ на сакконти, випассака̄нам̣ читтуппа̄до на екагго хоти, тато висесам̣ ниббаттетум̣ на сакконти. евам̣ бхиккхӯ ча на пха̄сум̣ вихариссанти. на дӣгхатта̄йа̄тиа̄дӣсу вуттапат̣ипаккханайена аттхо ведитаббо.
идха̄ти имасмим̣ са̄сане. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. акусалам̣ а̄панноти еттха акусаланти а̄патти адхиппета̄, а̄паттим̣ а̄панноти аттхо. кан̃чидева десанти на саббамева а̄паттим̣, а̄паттийа̄ пана кан̃чидева десам̣ ан̃н̃атарам̣ а̄паттинти аттхо. ка̄йена̄ти караджака̄йена. анаттаманоти атут̣т̣хачитто. анаттаманава̄чанти атут̣т̣хава̄чам̣. мамева̄ти мам̣йева. таттха̄ти тасмим̣ адхикаран̣е. аччайо аччагама̄ти апара̄дхо атиккамитва̄ маддитва̄ гато, ахамеветтха апара̄дхико. сун̇када̄йакам̣ва бхан̣д̣асминти йатха̄ сун̇кат̣т̣ха̄нам̣ парихаритва̄ нӣте бхан̣д̣асмим̣ сун̇када̄йакам̣ апара̄дхо абхибхавати, со ча таттха апара̄дхико хоти, на ра̄джа̄но на ра̄джапуриса̄ти аттхо.
идам̣ вуттам̣ хоти – йо хи ран̃н̃а̄ т̣хапитам̣ сун̇кат̣т̣ха̄нам̣ парихаритва̄ бхан̣д̣ам̣ харати, там̣ саха бхан̣д̣асакат̣ена а̄нетва̄ ран̃н̃о дассенти. таттха нева сун̇кат̣т̣ха̄насса досо аттхи, на ран̃н̃о на ра̄джапуриса̄нам̣, парихаритва̄ гатассева пана досо, евамевам̣ йам̣ со бхиккху а̄паттим̣ а̄панно, таттха нева а̄паттийа̄ досо, на чодакасса. тӣхи пана ка̄ран̣ехи тассева бхиккхуно досо. тасса хи а̄паттим̣ а̄паннабха̄венапи досо, чодаке анаттаманата̄йапи досо, анаттаманасса сато паресам̣ а̄рочаненапи досо. чодакасса пана йам̣ со там̣ а̄паттим̣ а̄паджджантам̣ аддаса, таттха досо наттхи. анаттаманата̄йа чодана̄йа пана досо. тампи аманасикаритва̄ айам̣ бхиккху аттанова досам̣ паччавеккханто ‘‘ити мамева таттха аччайо аччагама̄ сун̇када̄йакам̣ва бхан̣д̣асми’’нти евам̣ пат̣исан̃чиккхатӣти аттхо. дутийава̄ре чодакасса анаттаманата̄ ча анаттаманата̄йа чодитабха̄во ча̄ти две доса̄, тесам̣ васена ‘‘аччайо аччагама̄’’ти еттха йоджана̄ ка̄табба̄. сесаметтха утта̄намева̄ти.
16. чхат̣т̣хе ан̃н̃атароти еко апа̄кат̣ана̄мо бра̄хман̣о. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти йена̄ти бхумматтхе каран̣авачанам̣. тасма̄ йаттха бхагава̄, таттха упасан̇камӣти еваметтха аттхо ведитаббо. йена ва̄ ка̄ран̣ена бхагава̄ девамануссехи упасан̇камитаббо, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кена ча ка̄ран̣ена бхагава̄ упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигама̄дхиппа̄йена, са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йена диджаган̣ехи ниччапхалитамаха̄руккхо вийа. упасан̇камӣти гатоти вуттам̣ хоти. упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ евам̣ гато тато а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ бхагавато самӣпасан̇кха̄там̣ гантва̄типи вуттам̣ хоти.
бхагавата̄ саддхим̣ саммодӣти йатха̄ ча кхаманӣйа̄дӣни пуччханто бхагава̄ тена, евам̣ сопи бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахоси, сӣтодакам̣ вийа ун̣ходакена саммодитам̣ екӣбха̄вам̣ агама̄си. йа̄йа ча ‘‘каччи, бхо готама, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи бхото готамасса ча са̄вака̄нан̃ча аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄ро’’тиа̄дика̄йа катха̄йа саммоди, там̣ пӣтипа̄моджджасан̇кха̄тасса саммодасса джананато саммодитум̣ йуттабха̄вато ча саммоданӣйам̣, аттхабйан̃джанамадхурата̄йа сучирампи ка̄лам̣ са̄ретум̣ нирантарам̣ паваттетум̣ арахарӯпато саритаббабха̄вато ча са̄ран̣ӣйам̣. суййама̄насукхато ва̄ саммоданӣйам̣, ануссарийама̄насукхато са̄ран̣ӣйам̣, татха̄ бйан̃джанапарисуддхата̄йа саммоданӣйам̣, аттхапарисуддхата̄йа са̄ран̣ӣйанти евам̣ анекехи парийа̄йехи саммоданӣйам̣ са̄ран̣ӣйам̣ катхам̣ вӣтиса̄ретва̄ парийоса̄петва̄ нит̣т̣хапетва̄ йенаттхена а̄гато, там̣ пуччхитука̄мо екамантам̣ нисӣди.
екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. тасма̄ йатха̄ нисинно екамантам̣ нисинно хоти, татха̄ нисӣдӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. бхумматтхе ва̄ етам̣ упайогавачанам̣. нисӣдӣти упа̄виси. пан̣д̣ита̄ хи пуриса̄ гарут̣т̣ха̄нӣйам̣ упасан̇камитва̄ а̄санакусалата̄йа екамантам̣ нисӣданти. айан̃ча несам̣ ан̃н̃атаро, тасма̄ екамантам̣ нисӣди.
катхам̣ нисинно пана екамантам̣ нисинно хотӣти? чха нисаджджадосе ваджджетва̄. сеййатхидам̣ – атидӯрам̣, ачча̄саннам̣, упарива̄там̣, уннатаппадесам̣, атисаммукхам̣ атипаччха̄ти. атидӯре нисинно хи саче катхетука̄мо хоти, учча̄саддена катхетаббам̣ хоти. ачча̄санне нисинно сан̇гхат̣т̣анам̣ кароти. упарива̄те нисинно сарӣрагандхена ба̄дхати. уннатаппадесе нисинно ага̄равам̣ пака̄сети. атисаммукха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, чаккхуна̄ чаккхум̣ а̄хачча дат̣т̣хаббам̣ хоти. атипаччха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, гӣвам̣ паса̄ретва̄ дат̣т̣хаббам̣ хоти. тасма̄ айампи ете чха нисаджджадосе ваджджетва̄ нисӣди. тена вуттам̣ ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’ти.
етадавоча̄ти дувидха̄ хи пуччха̄ – ага̄рикапуччха̄, анага̄рикапуччха̄ ча. таттха ‘‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусала’’нти (ма. ни. 3.296) имина̄ найена ага̄рикапуччха̄ а̄гата̄. ‘‘име ну кхо, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄’’ти (ма. ни. 3.86) имина̄ найена анага̄рикапуччха̄. айам̣ пана аттано анурӯпам̣ ага̄рикапуччхам̣ пуччханто етам̣ ‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха хету паччайоти убхайампетам̣ ка̄ран̣авевачанамева. адхаммачарийа̄висамачарийа̄хетӯти адхаммачарийа̄сан̇кха̄та̄йа висамачарийа̄йа хету, там̣ка̄ран̣а̄ таппаччайа̄ти аттхо. татра̄йам̣ падаттхо – адхаммасса чарийа̄ адхаммачарийа̄, адхаммака̄ран̣анти аттхо. висамам̣ чарийа̄, висамасса ва̄ каммасса чарийа̄ти висамачарийа̄. адхаммачарийа̄ ча са̄ висамачарийа̄ ча̄ти адхаммачарийа̄висамачарийа̄. етенупа̄йена суккапаккхепи аттхо ведитаббо. аттхато панеттха адхаммачарийа̄висамачарийа̄ на̄ма даса акусалакаммапатха̄, дхаммачарийа̄самачарийа̄ на̄ма даса кусалакаммапатха̄ти ведитабба̄.
абхиккантам̣, бхо готама̄ти еттха айам̣ абхиккантасаддо кхайасундара̄бхирӯпааббханумоданесу диссати. ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти, никкханто пат̣хамо йа̄мо, чиранисинно бхиккхусан̇гхо’’тиа̄дӣсу (уда̄. 45; чӯл̣ава. 383; а. ни. 8.20) хи кхайе диссати. ‘‘айам̣ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.100) сундаре.
‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;
абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти. –
а̄дӣсу (ви. ва. 857) абхирӯпе. ‘‘абхиккантам̣, бханте’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.250; па̄ра̄. 15) аббханумодане. идха̄пи аббханумоданейева. йасма̄ ча аббханумодане, тасма̄ са̄дху са̄дху, бхо готама̄ти вуттам̣ хотӣти ведитаббам̣.
‘‘бхайе кодхе пасам̣са̄йам̣, турите котӯхалаччхаре;
ха̄се соке паса̄де ча, каре а̄мед̣итам̣ будхо’’ти. –
имина̄ ча лаккхан̣ена идха паса̄давасена пасам̣са̄васена ча̄йам̣ двиккхаттум̣ вуттоти ведитаббо. атха ва̄ абхиккантанти абхиккантам̣ атиит̣т̣хам̣ атимана̄пам̣, атисундаранти вуттам̣ хоти.
таттха екена абхиккантасаддена десанам̣ тхомети, екена аттано паса̄дам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – абхиккантам̣, бхо готама, йадидам̣ бхото готамасса дхаммадесана̄, абхиккантам̣ йадидам̣ бхото готамасса дхаммадесанам̣ а̄гамма мама паса̄доти. бхагаватойева ва̄ вачанам̣ две две аттхе сандха̄йа тхомети – бхото готамасса вачанам̣ абхиккантам̣ досана̄санато, абхиккантам̣ гун̣а̄дхигаманато, татха̄ саддха̄джананато, пан̃н̃а̄джананато, са̄ттхато, сабйан̃джанато, утта̄нападато, гамбхӣраттхато, кан̣н̣асукхато, хадайан̇гамато, анаттуккам̣санато, апаравамбханато, карун̣а̄сӣталато, пан̃н̃а̄вада̄тато, а̄па̄тхараман̣ӣйато, вимаддаккхамато, суййама̄насукхато, вӣмам̣сийама̄нахитатоти евама̄дӣхи йоджетаббам̣.
тато парампи чатӯхи упама̄хи десанам̣йева тхомети. таттха никкуджджитанти адхомукхат̣хапитам̣, хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣ ва̄. уккуджджеййа̄ти упаримукхам̣ кареййа. пат̣иччханнанти тин̣апан̣н̣а̄дичха̄дитам̣. вивареййа̄ти уггха̄т̣еййа. мӯл̣хасса̄ти диса̄мӯл̣хасса. маггам̣ а̄чиккхеййа̄ти хаттхе гахетва̄ ‘‘еса магго’’ти вадеййа. андхака̄рети ка̄л̣апаккхача̄туддасӣад̣д̣хараттагханаванасан̣д̣амегхапат̣алехи чатуран̇ге таме. айам̣ та̄ва анутта̄нападаттхо.
айам̣ пана адхиппа̄йайоджана̄ – йатха̄ кочи никкуджджитам̣ уккуджджеййа, евам̣ саддхаммавимукхам̣ асаддхамме патитам̣ мам̣ асаддхамма̄ вут̣т̣ха̄пентена, йатха̄ пат̣иччханнам̣ вивареййа, евам̣ кассапасса бхагавато са̄санантарадха̄нато пабхути миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханнам̣ са̄санам̣ виварантена, йатха̄ мӯл̣хасса маггам̣ а̄чиккхеййа, евам̣ куммаггамиччха̄маггаппат̣ипаннасса ме саггамоккхамаггам̣ а̄викаронтена, йатха̄ андхака̄ре телападжджотам̣ дха̄реййа, евам̣ мохандхака̄ре нимуггасса ме буддха̄диратанарӯпа̄ни апассато таппат̣иччха̄дакамохандхака̄равиддхам̣сакадесана̄паджджотадха̄ран̣ена майхам̣ бхота̄ готамена етехи парийа̄йехи пака̄ситатта̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄ситоти.
евам̣ десанам̣ тхометва̄ има̄йа десана̄йа ратанаттайе пасанначитто пасанна̄ка̄рам̣ каронто еса̄хантиа̄дима̄ха. таттха еса̄ханти есо ахам̣. бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣти бхавам̣ ме готамо саран̣ам̣ пара̄йан̣ам̣ агхасса та̄та̄ хитасса ча видха̄та̄ти имина̄ адхиппа̄йена бхавантам̣ готамам̣ гаччха̄ми бхаджа̄ми сева̄ми пайирупа̄са̄ми, евам̣ ва̄ джа̄на̄ми буджджха̄мӣти. йесан̃хи дха̄тӯнам̣ гати аттхо, буддхипи тесам̣ аттхо. тасма̄ гаччха̄мӣти имасса джа̄на̄ми буджджха̄мӣти айаматтхо вутто. дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча̄ти еттха пана адхигатамагге саччхикатаниродхе йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не ча чатӯсу апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣти дхаммо. со аттхато арийамагго чева нибба̄нан̃ча. вуттан̃хетам̣ – ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (а. ни. 4.34) виттха̄ро. на кевалан̃ча арийамагго чева нибба̄нан̃ча, апича кхо арийапхалехи саддхим̣ парийаттидхаммопи. вуттан̃хетам̣ чхаттама̄н̣авакавима̄не –
‘‘ра̄гавира̄гаманеджамасокам̣, дхаммамасан̇кхатамаппат̣икӯлам̣;
мадхурамимам̣ пагун̣ам̣ сувибхаттам̣, дхаммамимам̣ саран̣аттхамупехӣ’’ти. (ви. ва. 887);
еттха ра̄гавироготи магго катхито. аноджамасоканти пхалам̣. дхаммамасан̇кхатанти нибба̄нам̣. аппат̣икӯлам̣ мадхурамимам̣ пагун̣ам̣ сувибхаттанти пит̣акаттайена вибхатта̄ саббадхаммаккхандха̄ти. дит̣т̣хисӣласан̇гха̄тена сам̣хатоти сан̇гхо. со аттхато ат̣т̣хаарийапуггаласамӯхо. вуттан̃хетам̣ тасмийева вима̄не –
‘‘йаттха ча диннамахаппхалама̄ху, чатӯсу сучӣсу пурисайугесу;
ат̣т̣ха ча пуггаладхаммадаса̄ те, сан̇гхамимам̣ саран̣аттхамупехӣ’’ти. (ви. ва. 888);
бхиккхӯнам̣ сан̇гхо бхиккхусан̇гхо. етта̄вата̄ бра̄хман̣о тӣн̣и саран̣агамана̄ни пат̣иведеси.
ида̄ни тесу саран̣агаманесу косаллаттхам̣ саран̣ам̣, саран̣агаманам̣, йо ча саран̣ам̣ гаччхати, саран̣агаманаппабхедо, саран̣агаманапхалам̣, сам̣килесо, бхедоти айам̣ видхи ведитаббо.
сеййатхидам̣ – падаттхато та̄ва хим̣сатӣти саран̣ам̣, саран̣агата̄нам̣ тенева саран̣агаманена бхайам̣ санта̄сам̣ дуккхам̣ дуггатипарикилесам̣ ханати вина̄сетӣти аттхо, ратанаттайассеветам̣ адхивачанам̣. атха ва̄ хите паваттанена ахита̄ ча ниваттанена сатта̄нам̣ бхайам̣ хим̣сатӣти буддхо, бхаваканта̄ра̄ утта̄ран̣ена локасса асса̄сада̄нена ча дхаммо, аппака̄нампи ка̄ра̄нам̣ випулапхалапат̣ила̄бхакаран̣ена сан̇гхо. тасма̄ имина̄пи парийа̄йена ратанаттайам̣ саран̣ам̣. таппаса̄датаггарута̄хи вихатакилесо таппара̄йан̣ата̄ка̄раппаватто читтуппа̄до саран̣агаманам̣. там̣саман̇гӣсатто саран̣ам̣ гаччхати, вуттаппака̄рена читтуппа̄дена ‘‘ета̄ни ме тӣн̣и ратана̄ни саран̣ам̣, ета̄ни пара̄йан̣а’’нти евам̣ упетӣти аттхо. евам̣ та̄ва саран̣ам̣ саран̣агаманам̣ йо ча саран̣ам̣ гаччхати идам̣ тайам̣ ведитаббам̣.
саран̣агаманаппабхеде пана дувидхам̣ саран̣агаманам̣ локуттарам̣ локийан̃ча̄ти. таттха локуттарам̣ дит̣т̣хасачча̄нам̣ маггаккхан̣е саран̣агаманупаккилесасамуччхедена а̄рамман̣ато нибба̄на̄рамман̣ам̣ хутва̄ киччато сакалепи ратанаттайе иджджхати. локийам̣ путхуджджана̄нам̣ саран̣агаманупаккилесавиккхамбханена а̄рамман̣ато буддха̄дигун̣а̄рамман̣ам̣ хутва̄ иджджхати. там̣ аттхато буддха̄дӣсу ваттхӯсу саддха̄пат̣ила̄бхо, саддха̄мӯлика̄ ча самма̄дит̣т̣хи дасасу пун̃н̃акирийа̄ваттхӯсу дит̣т̣хиджукамманти вуччати.
тайидам̣ чатудха̄ паваттати аттасанниййа̄танена таппара̄йан̣ата̄йа сиссабха̄вӯпагаманена пан̣ипа̄тена̄ти. таттха аттасанниййа̄танам̣ на̄ма ‘‘аджджа а̄дим̣ катва̄ ахам̣ атта̄нам̣ буддхасса ниййа̄теми, дхаммасса, сан̇гхасса̄’’ти евам̣ буддха̄дӣнам̣ аттапариччаджанам̣. таппара̄йан̣ата̄ на̄ма ‘‘аджджа а̄дим̣ катва̄ ахам̣ буддхапара̄йан̣о, дхаммапара̄йан̣о, сан̇гхапара̄йан̣о ити мам̣ дха̄ретха̄’’ти евам̣ таппара̄йан̣абха̄во. сиссабха̄вӯпагаманам̣ на̄ма ‘‘аджджа а̄дим̣ катва̄ ахам̣ буддхасса антева̄сико, дхаммасса, сан̇гхасса ити мам̣ дха̄ретха̄’’ти евам̣ сиссабха̄вӯпагамо. пан̣ипа̄то на̄ма ‘‘аджджа а̄дим̣ катва̄ ахам̣ абхива̄дана-паччут̣т̣ха̄на-ан̃джаликамма-са̄мӣчикаммам̣ буддха̄дӣнам̣йева тин̣н̣ам̣ ваттхӯнам̣ кароми ити мам̣ дха̄ретха̄’’ти евам̣ буддха̄дӣсу параманипаччака̄ро. имесан̃хи чатуннампи а̄ка̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарампи каронтена гахитам̣йева хоти саран̣агаманам̣.
апича ‘‘бхагавато атта̄нам̣ париччаджа̄ми, дхаммасса, сан̇гхасса атта̄нам̣ париччаджа̄ми, джӣвитам̣ париччаджа̄ми, париччаттойева ме атта̄, париччаттам̣йева ме джӣвитам̣, джӣвитапарийантикам̣ буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми, буддхо ме саран̣ам̣ лен̣ам̣ та̄н̣а’’нти евампи аттасанниййа̄танам̣ ведитаббам̣. ‘‘саттха̄ран̃ча вата̄хам̣ пассеййам̣, бхагавантамева пассеййам̣, сугатан̃ча вата̄хам̣ пассеййам̣, бхагавантамева пассеййам̣, самма̄самбуддхан̃ча вата̄хам̣ пассеййам̣, бхагавантамева пассеййа’’нти (сам̣. ни. 2.154) евампи маха̄кассапасса саран̣агамане вийа сиссабха̄вӯпагаманам̣ дат̣т̣хаббам̣.
‘‘со ахам̣ вичарисса̄ми, га̄ма̄ га̄мам̣ пура̄ пурам̣;
намассама̄но самбуддхам̣, дхаммасса ча судхаммата’’нти. (су. ни. 194; сам̣. ни. 1.246);
евампи а̄л̣авака̄дӣнам̣ саран̣агаманам̣ вийа таппара̄йан̣ата̄ ведитабба̄. ‘‘атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавато па̄да̄ни мукхена ча паричумбати, па̄н̣ӣхи ча парисамба̄хати, на̄ман̃ча са̄вети – ‘брахма̄йу ахам̣, бхо готама, бра̄хман̣о; брахма̄йу ахам̣, бхо готама, бра̄хман̣о’’’ти (ма. ни. 2.394) евампи пан̣ипа̄то ведитаббо.
со панеса н̃а̄тибхайа̄чарийадаккхин̣еййавасена чатуббидхо хоти. таттха даккхин̣еййапан̣ипа̄тена саран̣агаманам̣ хоти, на итарехи. сет̣т̣хавасенева хи саран̣ам̣ ган̣ха̄ти, сет̣т̣хавасена ча бхиджджати. тасма̄ йо са̄кийо ва̄ колийо ва̄ ‘‘буддхо амха̄кам̣ н̃а̄тако’’ти вандати, аггахитамева хоти саран̣ам̣. йо ва̄ ‘‘саман̣о готамо ра̄джапӯджито маха̄нубха̄во авандийама̄но анаттхампи кареййа̄’’ти бхайена вандати, аггахитамева хоти саран̣ам̣. йо ва̄ бодхисаттака̄ле бхагавато сантике кин̃чи уггахитам̣ сарама̄но буддхака̄ле ва̄ –
‘‘екена бхоге бхун̃джеййа, двӣхи каммам̣ пайоджайе;
чатуттхан̃ча нидха̄пеййа, а̄пада̄су бхависсатӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.265) –
еварӯпам̣ ануса̄саним̣ уггахетва̄ ‘‘а̄чарийо ме’’ти вандати, аггахитамева хоти саран̣ам̣. йо пана ‘‘айам̣ локе аггадаккхин̣еййо’’ти вандати, тенева гахитам̣ хоти саран̣ам̣.
евам̣ гахитасаран̣асса ча упа̄сакасса ва̄ упа̄сика̄йа ва̄ ан̃н̃атиттхийесу паббаджитампи н̃а̄тим̣ ‘‘н̃а̄тако ме айа’’нти вандато саран̣агаманам̣ на бхиджджати, пагева апаббаджитам̣. татха̄ ра̄джа̄нам̣ бхайавасена вандато. со хи рат̣т̣хапӯджитатта̄ авандийама̄но анаттхампи кареййа̄ти. татха̄ йам̣ кин̃чи сиппам̣ сиккха̄пакам̣ титтхийам̣ ‘‘а̄чарийо ме айа’’нти вандатопи на бхиджджатӣти евам̣ саран̣агаманаппабхедо ведитаббо.
еттха ча локуттарасса саран̣агаманасса чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни випа̄капхалам̣, саббадуккхаккхайо а̄нисам̣сапхалам̣. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йо ча буддхан̃ча дхамман̃ча, сан̇гхан̃ча саран̣ам̣ гато;
чатта̄ри арийасачча̄ни, саммаппан̃н̃а̄йа пассати. (дха. па. 190);
‘‘дуккхам̣ дуккхасамуппа̄дам̣, дуккхасса ча атиккамам̣;
арийан̃чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣. (дха. па. 191);
‘‘етам̣ кхо саран̣ам̣ кхемам̣, етам̣ саран̣амуттамам̣;
етам̣ саран̣ама̄гамма, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти. (дха. па. 192);
апича ниччато анупагамана̄дивасенапетасса а̄нисам̣сапхалам̣ ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ –
‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало кан̃чи сан̇кха̄рам̣ ниччато упагаччхеййа, сукхато упагаччхеййа, кан̃чи дхаммам̣ аттато упагаччхеййа, ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропеййа, питарам̣, арахантам̣ джӣвита̄ воропеййа, падут̣т̣хачитто татха̄гатасса лохитам̣ уппа̄деййа, сан̇гхам̣ бхиндеййа, ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ уддисеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти (ма. ни. 3.128-130; а. ни. 1.272-277).
локийасса пана саран̣агаманасса бхавасампада̄пи бхогасампада̄пи пхаламева. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йе кечи буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄се,
на те гамиссанти апа̄йабхӯмим̣;
паха̄йа ма̄нусам̣ дехам̣,
девака̄йам̣ парипӯрессантӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.37);
апарампи вуттам̣ –
‘‘атха кхо сакко дева̄наминдо асӣтийа̄ девата̄сахассехи саддхим̣ йена̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ т̣хитам̣ кхо саккам̣ дева̄наминдам̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но етадавоча – ‘са̄дху кхо, дева̄наминда, буддхасаран̣агаманам̣ хоти. буддхасаран̣агаманахету кхо дева̄наминда евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. те ан̃н̃е деве дасахи т̣ха̄нехи адхиган̣ханти диббена а̄йуна̄ диббена ван̣н̣ена сукхена йасена а̄дхипатеййена диббехи рӯпехи саддехи гандхехи расехи пхот̣т̣хаббехӣ’’’ти (сам̣. ни. 4.341).
есева найо дхамме сан̇гхе ча. апича вела̄масутта̄дивасена̄пи (а. ни. 9.20 а̄дайо) саран̣агаманасса пхалависесо ведитаббо. евам̣ саран̣агаманапхалам̣ ведитаббам̣.
таттха локийасаран̣агаманам̣ тӣсу ваттхӯсу ан̃н̃а̄н̣асам̣сайамиччха̄н̃а̄н̣а̄дӣхи сам̣килиссати, на маха̄джутикам̣ хоти на маха̄виппха̄рам̣. локуттарасса наттхи сам̣килесо. локийасса ча саран̣агаманасса дувидхо бхедо са̄ваджджо анаваджджо ча. таттха са̄ваджджо ан̃н̃асаттха̄ра̄дӣсу аттасанниййа̄тана̄дӣхи хоти, со анит̣т̣хапхало. анаваджджо ка̄лакирийа̄йа, со авипа̄катта̄ апхало. локуттарасса пана неваттхи бхедо. бхавантарепи хи арийаса̄вако ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ на уддисатӣти евам̣ саран̣агаманасса сам̣килесо ча бхедо ча ведитаббо.
упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄ретӯти мам̣ бхавам̣ готамо ‘‘упа̄сако айа’’нти евам̣ дха̄рету, джа̄на̄тӯти аттхо. упа̄сакавидхикосаллаттхам̣ панеттха ко упа̄сако, касма̄ упа̄сакоти вуччати, кимасса сӣлам̣, ко а̄джӣво, ка̄ випатти, ка̄ сампаттӣти идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣.
таттха ко упа̄сакоти йо кочи саран̣агато гахат̣т̣хо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йато кхо, маха̄на̄ма, упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато хоти, дхаммам̣ саран̣ам̣ гато, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато хоти. етта̄вата̄ кхо, маха̄на̄ма, упа̄сако хотӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1033).
касма̄ упа̄сакоти. ратанаттайасса упа̄санато. со хи буддхам̣ упа̄сатӣти упа̄сако. дхаммам̣, сан̇гхам̣ упа̄сатӣти упа̄сакоти.
кимасса сӣланти. пан̃ча вераман̣ийо. йатха̄ха –
‘‘йато кхо, маха̄на̄ма, упа̄сако па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, адинна̄да̄на̄, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄, муса̄ва̄да̄, сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. етта̄вата̄ кхо, маха̄на̄ма, упа̄сако сӣлава̄ хотӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1033).
ко а̄джӣвоти. пан̃ча миччха̄ван̣иджджа̄ паха̄йа дхаммена самена джӣвикакаппанам̣. вуттан̃хетам̣ –
‘‘пан̃чима̄, бхиккхаве, ван̣иджджа̄ упа̄сакена акаран̣ӣйа̄. катама̄ пан̃ча. саттхаван̣иджджа̄, саттаван̣иджджа̄, мам̣саван̣иджджа̄, маджджаван̣иджджа̄, висаван̣иджджа̄. има̄ кхо, бхиккхаве, пан̃ча ван̣иджджа̄ упа̄сакена акаран̣ӣйа̄’’ти (а. ни. 5.177).
ка̄ випаттӣти. йа̄ тассева сӣласса ча а̄джӣвасса ча випатти, айамасса випатти. апича йа̄йа еса чан̣д̣а̄ло чева хоти малан̃ча патикут̣т̣хо ча, са̄пи тасса випаттӣти ведитабба̄. те ча аттхато ассаддхийа̄дайо пан̃ча дхамма̄ хонти. йатха̄ха –
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако упа̄сакачан̣д̣а̄ло ча хоти упа̄сакамалан̃ча упа̄сакапатикут̣т̣хо ча. катамехи пан̃чахи? ассаддхо хоти, дуссӣло хоти, котӯхаламан̇галико хоти, ман̇галам̣ паччети но каммам̣, ито ча бахиддха̄ даккхин̣еййам̣ парийесати, таттха ча пуббака̄рам̣ каротӣ’’ти (а. ни. 5.175).
ка̄ сампаттӣти. йа̄ часса сӣласампада̄ ча а̄джӣвасампада̄ ча, са̄ сампатти. йе часса ратанабха̄ва̄дикара̄ саддха̄дайо пан̃ча дхамма̄. йатха̄ха –
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако упа̄сакаратанан̃ча хоти упа̄сакападуман̃ча упа̄сакапун̣д̣арӣкан̃ча. катамехи пан̃чахи? саддхо хоти, сӣлава̄ хоти, на котӯхаламан̇галико хоти, каммам̣ паччети но ман̇галам̣, на ито бахиддха̄ даккхин̣еййам̣ гавесати, идха ча пуббака̄рам̣ каротӣ’’ти (а. ни. 5.175).
аджджатаггети еттха айам̣ аггасаддо а̄дикот̣икот̣т̣ха̄сасет̣т̣хесу диссати. ‘‘аджджатагге самма, дова̄рика, а̄вара̄ми два̄рам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ниган̣т̣хӣна’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 2.70) хи а̄димхи диссати. ‘‘тенева ан̇гулаггена там̣ ан̇гулаггам̣ пара̄масеййа (катха̄. 441). уччхаггам̣ вел̣агга’’нтиа̄дӣсу кот̣ийам̣. ‘‘амбилаггам̣ ва̄ мадхураггам̣ ва̄ титтакаггам̣ ва̄ (сам̣. ни. 5.374), ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, виха̄раггена ва̄ паривен̣аггена ва̄ бха̄джету’’нтиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 318) кот̣т̣ха̄се. ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄…пе… татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.34) сет̣т̣хе. идха пана̄йам̣ а̄димхи дат̣т̣хаббо. тасма̄ аджджатаггети аджджатам̣ а̄дим̣ катва̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. аджджатанти аджджабха̄вам̣. аджджадаггети ва̄ па̄т̣хо, дака̄ро падасандхикаро, аджджа аггам̣ катва̄ти аттхо.
па̄н̣упетанти па̄н̣ехи упетам̣, йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттати, та̄ва упетам̣, анан̃н̃асаттхукам̣ тӣхи саран̣агаманехи саран̣ам̣ гатам̣ упа̄сакам̣ каппийака̄ракам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету джа̄на̄ту. ахан̃хи сачепи ме тикхин̣ена асина̄ сӣсам̣ чхиндеййа, нева буддхам̣ ‘‘на буддхо’’ти ва̄ дхаммам̣ ‘‘на дхаммо’’ти ва̄ сан̇гхам̣ ‘‘на сан̇гхо’’ти ва̄ вадеййанти евам̣ аттасанниййа̄танена саран̣ам̣ гантва̄ чатӯхи ча паччайехи пава̄ретва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄мӣти.
17. саттаме джа̄н̣уссон̣ӣти джа̄н̣уссон̣ит̣ха̄нантарам̣ кира на̄мекам̣ т̣ха̄нантарам̣, там̣ йена кулена ладдхам̣, там̣ джа̄н̣уссон̣икуланти вуччати. айам̣ тасмим̣ куле джа̄татта̄ ран̃н̃о сантике ча ладдхаджа̄н̣уссон̣исакка̄ратта̄ джа̄н̣уссон̣ӣти вуччати. тенупасан̇камӣти ‘‘саман̣о кира готамо пан̣д̣ито бйатто бахуссуто’’ти сутва̄ ‘‘саче со лин̇гавибхаттика̄рака̄дибхедам̣ джа̄ниссати, амхехи н̃а̄тамева джа̄ниссати, ан̃н̃а̄там̣ ким̣ джа̄ниссати. н̃а̄тамева катхессати, ан̃н̃а̄там̣ ким̣ катхессатӣ’’ти чинтетва̄ ма̄наддхаджам̣ паггайха син̇гам̣ уккхипитва̄ маха̄парива̄рехи паривуто йена бхагава̄ тенупасан̇ками. кататта̄ ча, бра̄хман̣а, акататта̄ ча̄ти саттха̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ бра̄хман̣о идха а̄гаччханто на джа̄нитука̄мо аттхагавесӣ хутва̄ а̄гато, ма̄нам̣ пана паггайха син̇гам̣ уккхипитва̄ а̄гато. ким̣ ну кхвасса йатха̄ пан̃хасса аттхам̣ джа̄на̄ти, евам̣ катхите вад̣д̣хи бхависсати, уда̄ху йатха̄ на джа̄на̄тӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘йатха̄ на джа̄на̄ти, евам̣ катхите вад̣д̣хи бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘кататта̄ ча, бра̄хман̣а, акататта̄ ча̄’’ти а̄ха.
бра̄хман̣о там̣ сутва̄ ‘‘саман̣о готамо кататта̄пи акататта̄пи нирайе ниббаттим̣ вадати, идам̣ убхайака̄ран̣ена̄пи екат̣т̣ха̄не ниббаттийа̄ катхитатта̄ дуджджа̄нам̣ махандхака̄рам̣, наттхи майхам̣ еттха патит̣т̣ха̄. саче пана̄хам̣ еттакенева тун̣хӣ бхавеййам̣, бра̄хман̣а̄нам̣ маджджхе катханака̄лепи мам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘твам̣ саман̣асса готамасса сантикам̣ ма̄нам̣ паггайха син̇гам̣ уккхипитва̄ гатоси, екавачаненева тун̣хӣ хутва̄ кин̃чи ваттум̣ на̄саккхи, имасмим̣ т̣ха̄не касма̄ катхесӣ’ти. тасма̄ пара̄джитопи апара̄джитасадисо хутва̄ пуна саггагаманапан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ко ну кхо, бхо готама̄ти имам̣ дутийапан̃хам̣ а̄рабхи.
евампи тасса ахоси – ‘‘упарипан̃хена хет̣т̣ха̄пан̃хам̣ джа̄нисса̄ми, хет̣т̣ха̄пан̃хена упарипан̃ха’’нти. тасма̄пи имам̣ пан̃хам̣ пуччхи. саттха̄ пуриманайенева чинтетва̄ йатха̄ на джа̄на̄ти, евамева катхенто пунапи ‘‘кататта̄ ча, бра̄хман̣а, акататта̄ ча̄’’ти а̄ха. бра̄хман̣о тасмимпи патит̣т̣ха̄тум̣ асакконто ‘‘алам̣, бхо, на ӣдисасса пурисасса сантикам̣ а̄гатена аджа̄нитва̄ гантум̣ ват̣т̣ати, сакава̄дам̣ паха̄йа саман̣ам̣ готамам̣ ануваттитва̄ майхам̣ аттхам̣ гавесисса̄ми, паралокамаггам̣ содхесса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ саттха̄рам̣ а̄йа̄чанто на кхо ахантиа̄дима̄ха. атхасса нихатама̄натам̣ н̃атва̄ саттха̄ упари десанам̣ вад̣д̣хенто тена хи, бра̄хман̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха тена хӣти ка̄ран̣аниддесо. йасма̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса аттхам̣ аджа̄нанто виттха̄радесанам̣ йа̄часи, тасма̄ти аттхо. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
18. ат̣т̣хаме а̄йасма̄ти пийавачанаметам̣. а̄нандоти тасса тхерасса на̄мам̣. екам̣сена̄ти екантена. анувичча̄ти анупависитва̄. вин̃н̃ӯти пан̣д̣ита̄. гарахантӣти нинданти, аван̣н̣ам̣ бха̄санти. сесаметтха наваме ча саббам̣ утта̄наттхамева.
20. дасаме дунниккхиттан̃ча падабйан̃джананти уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гахитапа̄л̣ипадамева хи аттхасса бйан̃джанатта̄ бйан̃джананти вуччати. убхайаметам̣ па̄л̣ийа̄ва на̄мам̣. аттхо ча дуннӣтоти париваттетва̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гахита̄ ат̣т̣хакатха̄. дунниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи дуннайо хотӣти париваттетва̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гахита̄йа па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄ на̄ма дуннайа̄ дуннӣха̄ра̄ дуккатха̄ на̄ма хоти. ека̄дасаме вуттапат̣ипаккханайена аттхо ведитабботи.
адхикаран̣авагго дутийо.