1. сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

21. татийасса пат̣хаме висамагатети висамат̣т̣ха̄несу гочаресу гате. сан̇гха̄там̣ а̄па̄десинти гха̄там̣ вадхам̣ па̄песим̣. тасса хи уссаннатеджата̄йа кхуддакесу па̄н̣есу анукампа̄ хоти. тасма̄ йе пат̣исаттубха̄вена сан̣т̣ха̄тум̣ саккхиссанти, йе дуббала̄ пала̄йитука̄ма̄ бхависсанти, те пала̄йиссантӣти сӣхана̄дам̣ надитва̄ва гочара̄йа паккамати. татха̄гатассетам̣ адхивачананти йади хи саханата̄йа хананата̄йа ча сӣхо, татха̄гато хи сабба̄ни ча ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄ни сахати, саббапараппава̄дино ча ва̄да̄нам̣ нимматханена ханати. идамасса хоти сӣхана̄дасминти айамасса сӣхана̄до.

татха̄гатабала̄нӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни татха̄гатассева бала̄ни. йатха̄ ва̄ пуббабуддха̄нам̣ бала̄ни пун̃н̃асампаттийа̄ а̄гата̄ни, татха̄ а̄гатабала̄нӣтипи аттхо. таттха дувидхам̣ татха̄гатасса балам̣ ка̄йабалам̣ н̃а̄н̣абалам̣. тесу ка̄йабалам̣ хаттхикула̄нуса̄рена ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘ка̄ла̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти.

има̄ни даса хаттхикула̄ни. таттха ка̄ла̄ваканти пакатихаттхикулам̣ дат̣т̣хаббам̣. йам̣ дасаннам̣ пуриса̄нам̣ ка̄йабалам̣, там̣ екасса ка̄ла̄вакасса хаттхино. йам̣ дасаннам̣ ка̄ла̄вака̄нам̣ балам̣, там̣ екасса ган̇геййасса. йам̣ дасаннам̣ ган̇геййа̄нам̣, там̣ екасса пан̣д̣арасса. йам̣ дасаннам̣ пан̣д̣ара̄нам̣, там̣ екасса тамбасса. йам̣ дасаннам̣ тамба̄нам̣, там̣ екасса пин̇галасса. йам̣ дасаннам̣ пин̇гала̄нам̣, там̣ екасса гандхахаттхино. йам̣ дасаннам̣ гандхахаттхӣнам̣, там̣ екасса ман̇галасса. йам̣ дасаннам̣ ман̇гала̄нам̣, там̣ екасса хемасса. йам̣ дасаннам̣ хема̄нам̣, там̣ екасса упосатхасса. йам̣ дасаннам̣ упосатха̄нам̣, там̣ екасса чхаддантасса. йам̣ дасаннам̣ чхадданта̄нам̣, там̣ екасса татха̄гатасса. на̄ра̄йанасан̇гха̄табалантипи идамева вуччати. тадетам̣ пакатихаттхиган̣ана̄йа хаттхӣнам̣ кот̣исахасса̄нам̣, пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣ хоти. идам̣ та̄ва татха̄гатасса ка̄йабалам̣.

н̃а̄н̣абалам̣ пана па̄л̣ийам̣ та̄ва а̄гатамева. дасабалан̃а̄н̣ам̣, маджджхиме а̄гатам̣ чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣, чатуйонипариччхедан̃а̄н̣ам̣, пан̃чагатипариччхедан̃а̄н̣ам̣, сам̣йуттаке (сам̣. ни. 2.33) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣти, евам̣ ан̃н̃а̄нипи анека̄ни н̃а̄н̣абалам̣ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣абаламева адхиппетам̣. н̃а̄н̣ан̃хи акампийат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хена ча баланти вуттам̣.

а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ уттамат̣т̣ха̄нам̣. а̄сабха̄ ва̄ пуббабуддха̄, тесам̣ т̣ха̄нанти аттхо. апича гавасатаджет̣т̣хако усабхо, гавасахассаджет̣т̣хако васабхо. ваджасатаджет̣т̣хако ва̄ усабхо, ваджасахассаджет̣т̣хако васабхо. саббагавасет̣т̣хо саббапариссайасахо сето па̄са̄дико маха̄бха̄равахо асанисатасаддехипи асампакампийо нисабхо, со идха усабхоти адхиппето. идампи хи тасса парийа̄йавачанам̣. усабхасса иданти а̄сабхам̣. т̣ха̄нанти чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нам̣. идам̣ пана а̄сабхам̣ вийа̄ти а̄сабхам̣. йатхева хи нисабхасан̇кха̄то усабхо усабхабалена саманна̄гато чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ татха̄гатопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато чатӯхи веса̄раджджапа̄дехи ат̣т̣хапарисапатхавим̣ уппӣл̣етва̄ садеваке локе кеначи паччаттхикена пачча̄миттена акампийо ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати. евам̣ тит̣т̣хама̄но ча там̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти упагаччхати на паччаккха̄ти аттани а̄ропети. тена вуттам̣ – ‘‘а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти.

париса̄сӯти ат̣т̣хасу париса̄су. сӣхана̄дам̣ надатӣти сет̣т̣хана̄дам̣ надати, абхӣтана̄дам̣ надати, сӣхана̄дасадисам̣ ва̄ на̄дам̣ надати. татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ сӣхо сӣхабалена саманна̄гато саббаттха виса̄радо вигаталомахам̣со сӣхана̄дам̣ надати, евам̣ татха̄гатасӣхопи татха̄гатабалехи саманна̄гато ат̣т̣хасу париса̄су виса̄радо вигаталомахам̣со ‘‘ити сакка̄йо’’тиа̄дина̄ найена на̄на̄видхадесана̄вила̄сасампаннам̣ сӣхана̄дам̣ надати. тена вуттам̣ – ‘‘париса̄су сӣхана̄дам̣ надатӣ’’ти.

брахмачаккам̣ паваттетӣти еттха брахманти сет̣т̣хам̣ уттамам̣ висит̣т̣хам̣. чакканти дхаммачаккам̣. там̣ панетам̣ дувидхам̣ хоти пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃чева десана̄н̃а̄н̣ан̃ча. таттха пан̃н̃а̄пабха̄витам̣ аттано арийапхала̄вахам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣, карун̣а̄пабха̄витам̣ са̄вака̄нам̣ арийапхала̄вахам̣ десана̄н̃а̄н̣ам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаннанти дувидхам̣. тан̃хи абхиниккхаманато йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. туситабхаванато ва̄ йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ке арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. дӣпан̇карато ва̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. десана̄н̃а̄н̣ампи паваттама̄нам̣ паваттанти дувидхам̣. тан̃хи йа̄ва ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃асса сота̄паттимагга̄ паваттама̄нам̣, пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма. тесу пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ локуттарам̣, десана̄н̃а̄н̣ам̣ локийам̣. убхайампи панетам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣, буддха̄нам̣йева орасан̃а̄н̣ам̣.

ида̄ни йехи дасахи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, та̄ни виттха̄рато дассетум̣ катама̄ни даса? идха, бхиккхаве, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натотиа̄дима̄ха. таттха т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натоти ка̄ран̣ан̃ча ка̄ран̣ато. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ таттха пхалам̣ тит̣т̣хати, тада̄йаттавуттита̄йа уппаджджати чева паваттати ча, тасма̄ т̣ха̄нанти вуччати. там̣ бхагава̄ ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетӯ паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣. йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ ат̣т̣ха̄на’’нти паджа̄нанто т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. абхидхамме панетам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (вибха. 809) найена виттха̄ритамева. йампӣти йена н̃а̄н̣ена. идампи, бхиккхаве, татха̄гатасса̄ти идампи т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ на̄ма хотӣти аттхо. евам̣ саббападесу йоджана̄ ведитабба̄.

каммасама̄да̄на̄нанти сама̄дийитва̄ ката̄нам̣ кусала̄кусалакамма̄нам̣, каммамева ва̄ каммасама̄да̄нам̣. т̣ха̄насо хетусоти паччайато чева хетуто ча. таттха гатиупадхика̄лапайога̄ випа̄касса т̣ха̄нам̣, каммам̣ хету. имасса пана н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччантӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 810) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

саббаттхага̄мининти саббагатига̄минин̃ча агатига̄минин̃ча. пат̣ипаданти маггам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти бахӯсупи мануссесу екамева па̄н̣ам̣ гха̄тентесу ‘‘имасса четана̄ нирайага̄минӣ бхависсати, имасса тираччха̄найонига̄минӣ’’ти имина̄ найена екаваттхусмимпи кусала̄кусалачетана̄сан̇кха̄та̄нам̣ пат̣ипаттӣнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ джа̄на̄ти. имассапи ча н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса саббаттхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ нирайага̄минӣти паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 811) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

анекадха̄тунти чаккхудха̄туа̄дӣхи ка̄мадха̄туа̄дӣхи ва̄ дха̄тӯхи бахудха̄тум̣. на̄на̄дха̄тунти та̄сам̣йева дха̄тӯнам̣ вилаккхан̣ата̄йа на̄наппака̄радха̄тум̣. локанти кхандха̄йатанадха̄тулокам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ пат̣ивиджджхати. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато кхандхана̄наттам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

на̄на̄дхимуттикатанти хӣна̄дӣхи адхимуттӣхи на̄на̄дхимуттикабха̄вам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато паджа̄на̄ти санти сатта̄ хӣна̄дхимуттика̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

парасатта̄нанти падха̄насатта̄нам̣. парапуггала̄нанти тато ан̃н̃есам̣ хӣнасатта̄нам̣. екаттхамева ва̄ етам̣ пададвайам̣, венеййавасена двидха̄ вуттам̣. индрийапаропарийаттанти саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ парабха̄ван̃ча апарабха̄ван̃ча, вуддхин̃ча ха̄нин̃ча̄ти аттхо. имасса̄пи н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато сатта̄нам̣ а̄сайам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (вибха. 814) а̄дина̄ найена абхидхамме а̄гата̄йева.

джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнанти пат̣хама̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣, ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣, савитаккасавича̄ра̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнам̣, пат̣хамаджджха̄насама̄паттиа̄дӣнан̃ча наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнам̣. сам̣килесанти ха̄набха̄гийадхаммам̣. вода̄нанти висесабха̄гийадхаммам̣. вут̣т̣ха̄нанти ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄нам̣, тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти (вибха. 828) евам̣ вуттам̣ пагун̣аджджха̄нан̃чева бхаван̇гапхаласама̄паттийо ча. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химан̃хи пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хоти, тасма̄ ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. бхаван̇гена пана саббаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, пхаласама̄паттийа̄ ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. там̣ сандха̄йа ча ‘‘тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесам̣ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? джха̄йӣти чатта̄ро джха̄йӣ, аттхекаччо джха̄йӣ сампаттим̣йева сама̄нам̣ випаттӣти паччетӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 828) найена абхидхамме виттха̄ритамева. саббан̃а̄н̣а̄нам̣ виттха̄ракатха̄йа виниччхайо саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа вутто, пуббенива̄са̄нуссатидиббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ висуддхимагге виттха̄рита̄, а̄саваккхайакатха̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄йева̄ти.

таттха парава̄дӣкатха̄ хоти ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева̄йам̣ пабхедо’’ти. там̣ на татха̄ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃амева хи дасабалан̃а̄н̣ам̣, ан̃н̃ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. дасабалан̃а̄н̣ан̃хи сакасакакиччамева джа̄на̄ти, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ тампи тато авасесампи джа̄на̄ти. дасабалан̃а̄н̣есу хи пат̣хамам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣амева джа̄на̄ти, дутийам̣ каммавипа̄кантарамева, татийам̣ каммапариччхедамева, чатуттхам̣ дха̄туна̄наттака̄ран̣амева, пан̃чамам̣ сатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄дхимуттимева, чхат̣т̣хам̣ индрийа̄нам̣ тиккхамудубха̄вамева, саттамам̣ джха̄на̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ сам̣килеса̄димева, ат̣т̣хамам̣ пуббенивуттхаккхандхасантатимева, навамам̣ сатта̄нам̣ чутипат̣исандхимева, дасамам̣ саччапариччхедамева. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана етехи джа̄нитаббан̃ча тато уттарин̃ча паджа̄на̄ти, етесам̣ пана киччам̣ на саббам̣ кароти. тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ на саккоти, иддхи хутва̄ викуббитум̣ на саккоти, магго хутва̄ килесе кхепетум̣ на саккоти.

апича парава̄дӣ евам̣ пуччхитаббо ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄метам̣ савитаккасавича̄рам̣ авитаккавича̄раматтам̣ авитаккаавича̄рам̣, ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣, локийам̣ локуттара’’нти. джа̄нанто ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта н̃а̄н̣а̄ни савитаккасавича̄ра̄нӣ’’ти ваккхати, ‘‘тато пара̄ни две авитаккаавича̄ра̄нӣ’’ти ваккхати. ‘‘а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ сийа̄ савитаккасавича̄рам̣ сийа̄ авитаккавича̄раматтам̣, сийа̄ авитаккаавича̄ра’’нти ваккхати. татха̄ ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта ка̄ма̄вачара̄ни, тато две рӯпа̄вачара̄ни, аваса̄не екам̣ локуттара’’нти ваккхати. ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана савитаккасавича̄рамева локийамева̄’’ти ваккхати.

еваметтха анупадаван̣н̣анам̣ н̃атва̄ ида̄ни йасма̄ татха̄гато пат̣хамам̣йева т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена венеййасатта̄нам̣ а̄саваккхайа̄дхигамасса чева анадхигамасса ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набхӯтам̣ килеса̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати локийасамма̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дидассанато нийатамиччха̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄бха̄вадассанато ча. атха несам̣ каммавипа̄кан̃а̄н̣ена випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати тихетукаппат̣исандхидассанато, саббаттхага̄минипат̣ипада̄н̃а̄н̣ена камма̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати а̄нантарийакамма̄бха̄вадассанато. евамана̄варан̣а̄нам̣ анекадха̄туна̄на̄дха̄тун̃а̄н̣ена анукӯладхаммадесанаттхам̣ чарийа̄висесам̣ пассати дха̄тувематтадассанато. атха несам̣ на̄на̄дхимуттикатан̃а̄н̣ена адхимуттим̣ пассати пайогам̣ ана̄дийитва̄пи адхимуттивасена дхаммадесанаттхам̣. атхевам̣ дит̣т̣ха̄дхимуттӣнам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ дхаммам̣ десетум̣ индрийапаропарийаттин̃а̄н̣ена индрийапаропарийаттам̣ пассати саддха̄дӣнам̣ тиккхамудубха̄вадассанато. евам̣ парин̃н̃а̄тиндрийапаропарийатта̄ пана те саче дӯре хонти, атха джха̄на̄дин̃а̄н̣ена джха̄на̄дӣсу васӣбхӯтатта̄ иддхивисесена те кхиппам̣ упагаччхати. упагантва̄ ча несам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена пуббаджа̄тибхавам̣, диббачаккха̄нубха̄вато паттаббена четопарийан̃а̄н̣ена сампати читтависесам̣ пассанто а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄нубха̄вена а̄саваккхайага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа вигатасаммохатта̄ а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ десети. тасма̄ имина̄нуккамена има̄ни бала̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄ни.