1. а̄нисам̣савагго

1. киматтхийасуттаван̣н̣ана̄

1. дасаканипа̄тасса пат̣хаме кусала̄ни сӣла̄нӣти анаваджджасӣла̄ни. аман̇кубха̄васса авиппат̣иса̄расса аттха̄йа сам̣ваттантӣти авиппат̣иса̄раттха̄ни. со несам̣ а̄нисам̣соти авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄ни. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттхотиа̄дӣсу йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма тарун̣авипассана̄, ниббида̄ на̄ма балававипассана̄, вира̄го на̄ма магго, вимутти на̄ма арахаттапхалам̣, н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. агга̄йа парентӣти арахаттаттха̄йа гаччханти.

2. четана̄каран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄

2. дутийе на четана̄йа каран̣ӣйанти на чететва̄ каппетва̄ пакаппетва̄ ка̄таббам̣. дхаммата̄ еса̄ти дхаммасабха̄во есо ка̄ран̣анийамо айам̣. абхисандентӣти паваттенти. парипӯрентӣти парипун̣н̣ам̣ каронти. апа̄ра̄ па̄рам̣ гамана̄йа̄ти ориматӣрабхӯта̄ тебхӯмакават̣т̣а̄ нибба̄напа̄рам̣ гаманаттха̄йа.

3-5. упанисасуттаттайаван̣н̣ана̄

3-5. татийе хатӯпанисоти хатака̄ран̣о. чатуттхапан̃чамесу двӣхи тхерехи катхитабха̄вова висесо.

6. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

6. чхат̣т̣хе нева патхавийам̣ патхавӣсан̃н̃ӣ асса̄ти патхавим̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ патхавӣти евам̣ уппанна̄йа сан̃н̃а̄йа сан̃н̃ӣ на бхавеййа. а̄па̄дӣсупи есева найо. на идхалокети идхалоке уппаджджанакачатуккапан̃чакаджджха̄насан̃н̃а̄йа на сан̃н̃ӣ бхавеййа. на паралокети паралоке уппаджджанакачатуккапан̃чакаджджха̄насан̃н̃а̄йа на сан̃н̃ӣ бхавеййа. сан̃н̃ӣ ча пана асса̄ти атха ча панасса сама̄патти савитаккасама̄паттийева асса̄ти вуччати. етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтанти сантам̣ сантанти аппетва̄ нисиннасса дивасампи читтуппа̄до ‘‘сантам̣ санта’’нтева паваттати, пан̣ӣтам̣ пан̣ӣтанти аппетва̄ нисиннасса дивасампи читтуппа̄до ‘‘пан̣ӣтам̣ пан̣ӣта’’нтева паваттати. йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхоти нибба̄нам̣ нибба̄нанти аппетва̄ нисиннасса дивасампи читтуппа̄до ‘‘нибба̄нам̣ нибба̄на’’нтева паваттатӣти саббампетам̣ пхаласама̄паттисама̄дхим̣ сандха̄йа вуттам̣.

7. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄

7. саттаме сан̃н̃ӣ ча пана̄хам̣, а̄вусо, тасмим̣ самайе ахосинти, а̄вусо, тасмим̣ самайе ахам̣ ‘‘бхаваниродхо нибба̄на’’нти има̄йа пхаласама̄паттисан̃н̃а̄йа сан̃н̃ӣ ахосим̣. сачиттака̄ ме са̄ сама̄патти ахосӣти паччавеккхан̣а̄ катхита̄.

8. джха̄насуттаван̣н̣ана̄

8. ат̣т̣хаме самантапа̄са̄дикоти паса̄да̄ваха̄нам̣йева ка̄йакамма̄дӣнам̣ саббха̄вато саманто па̄са̄дико. сабба̄ка̄рапарипӯроти саббехи ка̄ран̣ехи парипун̣н̣о.

9. сантавимоккхасуттаван̣н̣ана̄

9. наваме санта̄ти а̄рамман̣асантата̄йапи ан̇гасантата̄йапи санта̄. вимоккха̄ти паччанӣкадхаммехи вимуттатта̄ а̄рамман̣е ча нира̄сан̇кабха̄вена сут̣т̣ху муттатта̄ евам̣ладдхана̄ма̄. атиккамма рӯпети рӯпаджджха̄на̄ни атиккамитва̄ паватта̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

а̄нисам̣савагго пат̣хамо.

2. на̄тхавагго

1. сена̄санасуттаван̣н̣ана̄

11. дутийасса пат̣хаме пан̃чан̇гасаманна̄гатоти пан̃чахи гун̣ан̇гехи саманна̄гато. на̄тидӯрам̣ хоти на̄чча̄саннанти йан̃хи атидӯре хоти, пин̣д̣а̄йа чаритва̄ таттха гаччхантасса ка̄йачиттадаратха̄ хоти, тато ануппаннам̣ ва̄ сама̄дхим̣ уппа̄детум̣ уппаннам̣ ва̄ тхирам̣ ка̄тум̣ на саккоти. ачча̄саннам̣ бахуджана̄кин̣н̣ам̣ хоти. чатта̄лӣсаусабхаматте пана падесе васатам̣ дӯра̄саннадосавимуттан̃ча гамана̄гаманасампаннам̣ на̄ма хоти. дива̄аппа̄кин̣н̣анти дивасабха̄ге маха̄джанена ана̄кин̣н̣ам̣.

2. пан̃чан̇гасуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе кевалӣти кевалехи сакалехи гун̣ехи саманна̄гато. вуситава̄ти вуттхабрахмачарийава̄со. асекхена̄ти асекхадхаммапарийа̄паннена локуттарена. сӣлаккхандхена̄ти сӣлара̄сина̄. вимуттиккхандхена̄ти еттха т̣хапетва̄ сӣла̄дайо тайо сеса̄ пхаладхамма̄ вимутти на̄ма, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣, там̣ локийамева.

3-4. сам̣йоджанасутта̄диван̣н̣ана̄

13-14. татийе орамбха̄гийа̄нӣти хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄ни. уддхамбха̄гийа̄нӣти упарибха̄гийа̄ни. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣. чатуттхе кхилавинибандха̄ пан̃чаканипа̄те виттха̄рита̄йева. а̄рохапарин̣а̄хена̄ти дӣгхапутхулантена.

5. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄

15. пан̃чаме евамева кхоти йатха̄ саббасатта̄нам̣ самма̄самбуддхо агго, евам̣ саббесам̣ кусаладхамма̄нам̣ ка̄ра̄пакааппама̄до агготи дат̣т̣хаббо. нану чеса локийова, кусаладхамма̄ пана локуттара̄пи. айан̃ча ка̄ма̄вачарова, кусаладхамма̄ пана чатубхӯмака̄. катхамеса тесам̣ агготи? пат̣ила̄бхакаттена. аппама̄дена хи те пат̣илабханти, тасма̄ со тесам̣ агго. тенева вуттам̣ – саббе те аппама̄дамӯлака̄ти.

джан̇гала̄нанти патхавиталача̄рӣнам̣. па̄н̣а̄нанти сапа̄дакапа̄н̣а̄нам̣. пададжа̄та̄нӣти пада̄ни. самодха̄нам̣ гаччхантӣти одха̄нам̣ паккхепам̣ гаччханти. аггамаккха̄йатӣти сет̣т̣хамаккха̄йати. йадидам̣ махантаттена̄ти махантабха̄вена аггамаккха̄йати, на гун̣аггена̄ти аттхо. вассиканти суманапуппхам̣. идам̣ кира суттам̣ сутва̄ бха̄тийамаха̄ра̄джа̄ вӣмам̣ситука̄мата̄йа екасмим̣ габбхе чатуджа̄тигандхехи парибхан̣д̣ам̣ катва̄ сугандхапуппха̄ни а̄хара̄петва̄ екасса самуггасса маджджхе суманапуппхамут̣т̣хим̣ т̣хапетва̄ сеса̄ни тасса самантато мут̣т̣хим̣ катва̄ т̣хапетва̄ два̄рам̣ пидха̄йа бахи никкханто. атхасса мухуттам̣ бахи вӣтина̄метва̄ два̄рам̣ виваритва̄ пависантасса саббапат̣хамам̣ суманапуппхагандхо гха̄нам̣ пахари. со маха̄таласмим̣йева маха̄четийа̄бхимукхо нипаджджитва̄ ‘‘вассикам̣ тесам̣ агганти катхентена сукатхитам̣ самма̄самбуддхена̄’’ти четийам̣ ванди. кхуддара̄джа̄ноти кхуддакара̄джа̄но. кӯт̣ара̄джа̄нотипи па̄т̣хо.

6. а̄хунеййасуттаван̣н̣ана̄

16. чхат̣т̣хе готрабхӯти сикха̄паттавипассана̄бхӯтена нибба̄на̄рамман̣ена готрабхун̃а̄н̣ена саманна̄гато.

7. пат̣хамана̄тхасуттаван̣н̣ана̄

17. саттаме сана̄тха̄ти сан̃а̄така̄ бахун̃а̄тивагга̄ хутва̄ вихаратха. на̄тхам̣ каронтӣти на̄тхакаран̣а̄, аттано сана̄тхабха̄вакара̄ патит̣т̣ха̄кара̄ти аттхо. калйа̄н̣амиттотиа̄дӣсу сӣла̄дигун̣асампанна̄ калйа̄н̣а̄ митта̄ асса̄ти калйа̄н̣амитто. тевасса т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу саха айанато саха̄йа̄ти калйа̄н̣асаха̄йо. читтена чева ка̄йена ча калйа̄н̣амиттесуйева сампаван̇ко он̣атоти калйа̄н̣асампаван̇ко. сувачо хотӣти сукхена ваттаббо хоти, сукхена ануса̄ситаббо. кхамоти га̄л̣хена пхарусена каккхал̣ена вутто кхамати на куппати. падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄санинти йатха̄ екаччо овадийама̄но ва̄мато ган̣ха̄ти, пат̣иппхарати ва̄, ассун̣анто ва̄ гаччхати, евам̣ акатва̄ ‘‘овадатха, бханте, ануса̄сатха, тумхесу ановадантесу ко ан̃н̃о овадиссатӣ’’ти падаккхин̣ам̣ ган̣ха̄ти.

учча̄вача̄нӣти уччанӣча̄ни. ким̣каран̣ӣйа̄нӣти ‘‘ким̣ каромӣ’’ти евам̣ ватва̄ каттаббакамма̄ни. таттха уччакаммам̣ на̄ма чӣварасса каран̣ам̣ раджанам̣, четийе судха̄каммам̣, упосатха̄га̄рачетийагхарабодхигхаресу каттаббакамманти евама̄ди. авачакаммам̣ на̄ма па̄дадхованамаккхана̄дикхуддакакаммам̣. татрӯпа̄йа̄йа̄ти татрупагаманийа̄йа. алам̣ ка̄тунти ка̄тум̣ саматтхо хоти. алам̣ сам̣видха̄тунти вича̄ретум̣ саматтхо хоти.

дхамме асса ка̄мо синехоти дхаммака̄мо, тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ пийа̄йатӣти аттхо. пийасамуда̄ха̄роти парасмим̣ катхенте саккаччам̣ сун̣а̄ти, сайан̃ча паресам̣ десетука̄мо хотӣти аттхо. абхидхамме абхивинайети еттха дхаммо абхидхаммо, винайо абхивинайоти чатуккам̣ ведитаббам̣. таттха дхаммоти суттантапит̣акам̣. абхидхаммоти сатта пакаран̣а̄ни. винайоти убхатовибхан̇го. абхивинайоти кхандхакапарива̄ра̄. атха ва̄ суттантапит̣акампи абхидхаммапит̣акампи дхаммо ева, маггапхала̄ни абхидхаммо. сакалавинайапит̣акам̣ винайо, килесавӯпасамакаран̣ам̣ абхивинайо. ити саббасмимпи еттха дхамме ча абхидхамме ча винайе ча абхивинайе ча ул̣а̄рапа̄моджджо хотӣти аттхо. кусалесу дхаммесӯти ка̄ран̣аттхе бхуммам̣, ча̄тубхӯмакакусаладхаммака̄ран̣а̄ тесам̣ адхигаматтха̄йа аниккхиттадхуро хотӣти аттхо.

8. дутийана̄тхасуттаван̣н̣ана̄

18. ат̣т̣хаме тхера̄нукампитасса̄ти тхерехи ова̄да̄нуса̄санида̄насамусса̄хита̄йа хитапхаран̣а̄йа анукампитасса.

9. пат̣хамаарийа̄ва̄сасуттаван̣н̣ана̄

19. наваме арийава̄са̄ти арийа̄нам̣ а̄ва̄со, те а̄васим̣су а̄васанти а̄васиссантӣти арийа̄ва̄са̄. йадарийа̄ти йе ва̄се арийа̄.

10. дутийаарийа̄ва̄сасуттаван̣н̣ана̄

20. дасамам̣ йасма̄ курурат̣т̣хава̄сино бхиккхӯ гамбхӣрапан̃н̃а̄ка̄рака̄ йуттаппайутта̄, тасма̄ йатха̄ тесам̣ дӣгханика̄йа̄дӣсу маха̄нида̄на̄дӣни катхита̄ни, евамидампи гамбхӣрам̣ сукхумам̣ тилаккхан̣а̄хатам̣ суттам̣ таттхева авоча. таттха пан̃чан̇гавиппахӣноти пан̃чахи ан̇гехи виппайутто хутва̄ кхӣн̣а̄саво аваси васати васиссати. тасма̄ айам̣ пан̃чан̇гавиппахӣната̄ арийа̄ва̄соти вутто. еса найо саббаттха. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху чхал̣ан̇гасаманна̄гато хотӣти чхал̣ан̇гупеккха̄йа саманна̄гато хоти. чхал̣ан̇гупеккха̄ дхамма̄ на̄ма кети? н̃а̄н̣а̄дайо. ‘‘н̃а̄н̣а’’нти вутте кирийато чатта̄ри н̃а̄н̣асампайуттачитта̄ни лаббханти, ‘‘сататавиха̄ро’’ти вутте ат̣т̣ха маха̄читта̄ни, ‘‘раджджанадуссанам̣ наттхӣ’’ти вутте даса читта̄ни лаббханти. соманассам̣ а̄севанавасена лаббхати. сата̄раккхена четаса̄ти кхӣн̣а̄савасса хи тӣсу два̄ресу саббака̄ле сати а̄раккхакиччам̣ са̄дхети. теневасса чарато ча тит̣т̣хато ча суттасса ча джа̄гарасса ча сататам̣ самитам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хотӣти вуччати.

путхусаман̣абра̄хман̣а̄нанти бахӯнам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣. еттха саман̣а̄ти паббаджджӯпагата̄, бра̄хман̣а̄ти бхова̄дино. путхупаччекасачча̄нӣти бахӯни па̄т̣еккасачча̄ни. ‘‘идамева дассанам̣ саччам̣, идамева сачча’’нти евам̣ па̄т̣ийеккам̣ гахита̄ни бахӯни сачча̄нӣти аттхо. нун̣н̣а̄нӣти нӣхат̣а̄ни. панун̣н̣а̄нӣти сут̣т̣ху нӣхат̣а̄ни. чатта̄нӣти виссат̣т̣ха̄ни. ванта̄нӣти вамита̄ни. мутта̄нӣти чхиннабандхана̄ни ката̄ни. пахӣна̄нӣти паджахита̄ни. пат̣иниссат̣т̣ха̄нӣти йатха̄ на пуна читтам̣ а̄роханти, евам̣ пат̣иниссаджджита̄ни. сабба̄нева та̄ни гахитаггахан̣асса виссат̣т̣хабха̄вавевачана̄ни.

самавайасат̣т̣хесаноти еттха авайа̄ти анӯна̄, сат̣т̣ха̄ти виссат̣т̣ха̄. самма̄ авайа̄ сат̣т̣ха̄ есана̄ асса̄ти самавайасат̣т̣хесано, сут̣т̣хувиссат̣т̣хасаббаесаноти аттхо. ра̄га̄ читтам̣ вимуттантиа̄дӣхи маггасса киччаниппхатти катхита̄. ра̄го ме пахӣнотиа̄дӣхи паччавеккхан̣апхалам̣ катхитам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

на̄тхавагго дутийо.

3. маха̄вагго

1. сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

21. татийасса пат̣хаме висамагатети висамат̣т̣ха̄несу гочаресу гате. сан̇гха̄там̣ а̄па̄десинти гха̄там̣ вадхам̣ па̄песим̣. тасса хи уссаннатеджата̄йа кхуддакесу па̄н̣есу анукампа̄ хоти. тасма̄ йе пат̣исаттубха̄вена сан̣т̣ха̄тум̣ саккхиссанти, йе дуббала̄ пала̄йитука̄ма̄ бхависсанти, те пала̄йиссантӣти сӣхана̄дам̣ надитва̄ва гочара̄йа паккамати. татха̄гатассетам̣ адхивачананти йади хи саханата̄йа хананата̄йа ча сӣхо, татха̄гато хи сабба̄ни ча ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄ни сахати, саббапараппава̄дино ча ва̄да̄нам̣ нимматханена ханати. идамасса хоти сӣхана̄дасминти айамасса сӣхана̄до.

татха̄гатабала̄нӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни татха̄гатассева бала̄ни. йатха̄ ва̄ пуббабуддха̄нам̣ бала̄ни пун̃н̃асампаттийа̄ а̄гата̄ни, татха̄ а̄гатабала̄нӣтипи аттхо. таттха дувидхам̣ татха̄гатасса балам̣ ка̄йабалам̣ н̃а̄н̣абалам̣. тесу ка̄йабалам̣ хаттхикула̄нуса̄рена ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘ка̄ла̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти.

има̄ни даса хаттхикула̄ни. таттха ка̄ла̄ваканти пакатихаттхикулам̣ дат̣т̣хаббам̣. йам̣ дасаннам̣ пуриса̄нам̣ ка̄йабалам̣, там̣ екасса ка̄ла̄вакасса хаттхино. йам̣ дасаннам̣ ка̄ла̄вака̄нам̣ балам̣, там̣ екасса ган̇геййасса. йам̣ дасаннам̣ ган̇геййа̄нам̣, там̣ екасса пан̣д̣арасса. йам̣ дасаннам̣ пан̣д̣ара̄нам̣, там̣ екасса тамбасса. йам̣ дасаннам̣ тамба̄нам̣, там̣ екасса пин̇галасса. йам̣ дасаннам̣ пин̇гала̄нам̣, там̣ екасса гандхахаттхино. йам̣ дасаннам̣ гандхахаттхӣнам̣, там̣ екасса ман̇галасса. йам̣ дасаннам̣ ман̇гала̄нам̣, там̣ екасса хемасса. йам̣ дасаннам̣ хема̄нам̣, там̣ екасса упосатхасса. йам̣ дасаннам̣ упосатха̄нам̣, там̣ екасса чхаддантасса. йам̣ дасаннам̣ чхадданта̄нам̣, там̣ екасса татха̄гатасса. на̄ра̄йанасан̇гха̄табалантипи идамева вуччати. тадетам̣ пакатихаттхиган̣ана̄йа хаттхӣнам̣ кот̣исахасса̄нам̣, пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣ хоти. идам̣ та̄ва татха̄гатасса ка̄йабалам̣.

н̃а̄н̣абалам̣ пана па̄л̣ийам̣ та̄ва а̄гатамева. дасабалан̃а̄н̣ам̣, маджджхиме а̄гатам̣ чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣, чатуйонипариччхедан̃а̄н̣ам̣, пан̃чагатипариччхедан̃а̄н̣ам̣, сам̣йуттаке (сам̣. ни. 2.33) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣти, евам̣ ан̃н̃а̄нипи анека̄ни н̃а̄н̣абалам̣ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣абаламева адхиппетам̣. н̃а̄н̣ан̃хи акампийат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хена ча баланти вуттам̣.

а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ уттамат̣т̣ха̄нам̣. а̄сабха̄ ва̄ пуббабуддха̄, тесам̣ т̣ха̄нанти аттхо. апича гавасатаджет̣т̣хако усабхо, гавасахассаджет̣т̣хако васабхо. ваджасатаджет̣т̣хако ва̄ усабхо, ваджасахассаджет̣т̣хако васабхо. саббагавасет̣т̣хо саббапариссайасахо сето па̄са̄дико маха̄бха̄равахо асанисатасаддехипи асампакампийо нисабхо, со идха усабхоти адхиппето. идампи хи тасса парийа̄йавачанам̣. усабхасса иданти а̄сабхам̣. т̣ха̄нанти чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нам̣. идам̣ пана а̄сабхам̣ вийа̄ти а̄сабхам̣. йатхева хи нисабхасан̇кха̄то усабхо усабхабалена саманна̄гато чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ татха̄гатопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато чатӯхи веса̄раджджапа̄дехи ат̣т̣хапарисапатхавим̣ уппӣл̣етва̄ садеваке локе кеначи паччаттхикена пачча̄миттена акампийо ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати. евам̣ тит̣т̣хама̄но ча там̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти упагаччхати на паччаккха̄ти аттани а̄ропети. тена вуттам̣ – ‘‘а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти.

париса̄сӯти ат̣т̣хасу париса̄су. сӣхана̄дам̣ надатӣти сет̣т̣хана̄дам̣ надати, абхӣтана̄дам̣ надати, сӣхана̄дасадисам̣ ва̄ на̄дам̣ надати. татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ сӣхо сӣхабалена саманна̄гато саббаттха виса̄радо вигаталомахам̣со сӣхана̄дам̣ надати, евам̣ татха̄гатасӣхопи татха̄гатабалехи саманна̄гато ат̣т̣хасу париса̄су виса̄радо вигаталомахам̣со ‘‘ити сакка̄йо’’тиа̄дина̄ найена на̄на̄видхадесана̄вила̄сасампаннам̣ сӣхана̄дам̣ надати. тена вуттам̣ – ‘‘париса̄су сӣхана̄дам̣ надатӣ’’ти.

брахмачаккам̣ паваттетӣти еттха брахманти сет̣т̣хам̣ уттамам̣ висит̣т̣хам̣. чакканти дхаммачаккам̣. там̣ панетам̣ дувидхам̣ хоти пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃чева десана̄н̃а̄н̣ан̃ча. таттха пан̃н̃а̄пабха̄витам̣ аттано арийапхала̄вахам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣, карун̣а̄пабха̄витам̣ са̄вака̄нам̣ арийапхала̄вахам̣ десана̄н̃а̄н̣ам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаннанти дувидхам̣. тан̃хи абхиниккхаманато йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. туситабхаванато ва̄ йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ке арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. дӣпан̇карато ва̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. десана̄н̃а̄н̣ампи паваттама̄нам̣ паваттанти дувидхам̣. тан̃хи йа̄ва ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃асса сота̄паттимагга̄ паваттама̄нам̣, пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма. тесу пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ локуттарам̣, десана̄н̃а̄н̣ам̣ локийам̣. убхайампи панетам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣, буддха̄нам̣йева орасан̃а̄н̣ам̣.

ида̄ни йехи дасахи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, та̄ни виттха̄рато дассетум̣ катама̄ни даса? идха, бхиккхаве, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натотиа̄дима̄ха. таттха т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натоти ка̄ран̣ан̃ча ка̄ран̣ато. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ таттха пхалам̣ тит̣т̣хати, тада̄йаттавуттита̄йа уппаджджати чева паваттати ча, тасма̄ т̣ха̄нанти вуччати. там̣ бхагава̄ ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетӯ паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣. йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ ат̣т̣ха̄на’’нти паджа̄нанто т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. абхидхамме панетам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (вибха. 809) найена виттха̄ритамева. йампӣти йена н̃а̄н̣ена. идампи, бхиккхаве, татха̄гатасса̄ти идампи т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ на̄ма хотӣти аттхо. евам̣ саббападесу йоджана̄ ведитабба̄.

каммасама̄да̄на̄нанти сама̄дийитва̄ ката̄нам̣ кусала̄кусалакамма̄нам̣, каммамева ва̄ каммасама̄да̄нам̣. т̣ха̄насо хетусоти паччайато чева хетуто ча. таттха гатиупадхика̄лапайога̄ випа̄касса т̣ха̄нам̣, каммам̣ хету. имасса пана н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччантӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 810) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

саббаттхага̄мининти саббагатига̄минин̃ча агатига̄минин̃ча. пат̣ипаданти маггам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти бахӯсупи мануссесу екамева па̄н̣ам̣ гха̄тентесу ‘‘имасса четана̄ нирайага̄минӣ бхависсати, имасса тираччха̄найонига̄минӣ’’ти имина̄ найена екаваттхусмимпи кусала̄кусалачетана̄сан̇кха̄та̄нам̣ пат̣ипаттӣнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ джа̄на̄ти. имассапи ча н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса саббаттхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ нирайага̄минӣти паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 811) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

анекадха̄тунти чаккхудха̄туа̄дӣхи ка̄мадха̄туа̄дӣхи ва̄ дха̄тӯхи бахудха̄тум̣. на̄на̄дха̄тунти та̄сам̣йева дха̄тӯнам̣ вилаккхан̣ата̄йа на̄наппака̄радха̄тум̣. локанти кхандха̄йатанадха̄тулокам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ пат̣ивиджджхати. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато кхандхана̄наттам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

на̄на̄дхимуттикатанти хӣна̄дӣхи адхимуттӣхи на̄на̄дхимуттикабха̄вам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато паджа̄на̄ти санти сатта̄ хӣна̄дхимуттика̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

парасатта̄нанти падха̄насатта̄нам̣. парапуггала̄нанти тато ан̃н̃есам̣ хӣнасатта̄нам̣. екаттхамева ва̄ етам̣ пададвайам̣, венеййавасена двидха̄ вуттам̣. индрийапаропарийаттанти саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ парабха̄ван̃ча апарабха̄ван̃ча, вуддхин̃ча ха̄нин̃ча̄ти аттхо. имасса̄пи н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато сатта̄нам̣ а̄сайам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (вибха. 814) а̄дина̄ найена абхидхамме а̄гата̄йева.

джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнанти пат̣хама̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣, ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣, савитаккасавича̄ра̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнам̣, пат̣хамаджджха̄насама̄паттиа̄дӣнан̃ча наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнам̣. сам̣килесанти ха̄набха̄гийадхаммам̣. вода̄нанти висесабха̄гийадхаммам̣. вут̣т̣ха̄нанти ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄нам̣, тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти (вибха. 828) евам̣ вуттам̣ пагун̣аджджха̄нан̃чева бхаван̇гапхаласама̄паттийо ча. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химан̃хи пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хоти, тасма̄ ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. бхаван̇гена пана саббаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, пхаласама̄паттийа̄ ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. там̣ сандха̄йа ча ‘‘тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесам̣ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? джха̄йӣти чатта̄ро джха̄йӣ, аттхекаччо джха̄йӣ сампаттим̣йева сама̄нам̣ випаттӣти паччетӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 828) найена абхидхамме виттха̄ритамева. саббан̃а̄н̣а̄нам̣ виттха̄ракатха̄йа виниччхайо саммохавиноданийа̄ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йа вутто, пуббенива̄са̄нуссатидиббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ висуддхимагге виттха̄рита̄, а̄саваккхайакатха̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄йева̄ти.

таттха парава̄дӣкатха̄ хоти ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева̄йам̣ пабхедо’’ти. там̣ на татха̄ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃амева хи дасабалан̃а̄н̣ам̣, ан̃н̃ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. дасабалан̃а̄н̣ан̃хи сакасакакиччамева джа̄на̄ти, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ тампи тато авасесампи джа̄на̄ти. дасабалан̃а̄н̣есу хи пат̣хамам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣амева джа̄на̄ти, дутийам̣ каммавипа̄кантарамева, татийам̣ каммапариччхедамева, чатуттхам̣ дха̄туна̄наттака̄ран̣амева, пан̃чамам̣ сатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄дхимуттимева, чхат̣т̣хам̣ индрийа̄нам̣ тиккхамудубха̄вамева, саттамам̣ джха̄на̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ сам̣килеса̄димева, ат̣т̣хамам̣ пуббенивуттхаккхандхасантатимева, навамам̣ сатта̄нам̣ чутипат̣исандхимева, дасамам̣ саччапариччхедамева. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана етехи джа̄нитаббан̃ча тато уттарин̃ча паджа̄на̄ти, етесам̣ пана киччам̣ на саббам̣ кароти. тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ на саккоти, иддхи хутва̄ викуббитум̣ на саккоти, магго хутва̄ килесе кхепетум̣ на саккоти.

апича парава̄дӣ евам̣ пуччхитаббо ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄метам̣ савитаккасавича̄рам̣ авитаккавича̄раматтам̣ авитаккаавича̄рам̣, ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣, локийам̣ локуттара’’нти. джа̄нанто ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта н̃а̄н̣а̄ни савитаккасавича̄ра̄нӣ’’ти ваккхати, ‘‘тато пара̄ни две авитаккаавича̄ра̄нӣ’’ти ваккхати. ‘‘а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ сийа̄ савитаккасавича̄рам̣ сийа̄ авитаккавича̄раматтам̣, сийа̄ авитаккаавича̄ра’’нти ваккхати. татха̄ ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта ка̄ма̄вачара̄ни, тато две рӯпа̄вачара̄ни, аваса̄не екам̣ локуттара’’нти ваккхати. ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана савитаккасавича̄рамева локийамева̄’’ти ваккхати.

еваметтха анупадаван̣н̣анам̣ н̃атва̄ ида̄ни йасма̄ татха̄гато пат̣хамам̣йева т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена венеййасатта̄нам̣ а̄саваккхайа̄дхигамасса чева анадхигамасса ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набхӯтам̣ килеса̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати локийасамма̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дидассанато нийатамиччха̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄бха̄вадассанато ча. атха несам̣ каммавипа̄кан̃а̄н̣ена випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати тихетукаппат̣исандхидассанато, саббаттхага̄минипат̣ипада̄н̃а̄н̣ена камма̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати а̄нантарийакамма̄бха̄вадассанато. евамана̄варан̣а̄нам̣ анекадха̄туна̄на̄дха̄тун̃а̄н̣ена анукӯладхаммадесанаттхам̣ чарийа̄висесам̣ пассати дха̄тувематтадассанато. атха несам̣ на̄на̄дхимуттикатан̃а̄н̣ена адхимуттим̣ пассати пайогам̣ ана̄дийитва̄пи адхимуттивасена дхаммадесанаттхам̣. атхевам̣ дит̣т̣ха̄дхимуттӣнам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ дхаммам̣ десетум̣ индрийапаропарийаттин̃а̄н̣ена индрийапаропарийаттам̣ пассати саддха̄дӣнам̣ тиккхамудубха̄вадассанато. евам̣ парин̃н̃а̄тиндрийапаропарийатта̄ пана те саче дӯре хонти, атха джха̄на̄дин̃а̄н̣ена джха̄на̄дӣсу васӣбхӯтатта̄ иддхивисесена те кхиппам̣ упагаччхати. упагантва̄ ча несам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена пуббаджа̄тибхавам̣, диббачаккха̄нубха̄вато паттаббена четопарийан̃а̄н̣ена сампати читтависесам̣ пассанто а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄нубха̄вена а̄саваккхайага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа вигатасаммохатта̄ а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ десети. тасма̄ имина̄нуккамена има̄ни бала̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄ни.

2. адхивуттипадасуттаван̣н̣ана̄

22. дутийе йе те дхамма̄ти йе те дасабалан̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣адхамма̄. адхивуттипада̄нанти адхивачанапада̄нам̣, кхандха̄йатанадха̄тудхамма̄нанти аттхо. адхивуттийоти хи адхивачана̄ни вуччанти, тесам̣ йе падабхӯта̄ десана̄йа падат̣т̣ха̄натта̄. атӣта̄ буддха̄пи хи ете дхамме катхайим̣су, ана̄гата̄пи етева катхайиссанти. тасма̄ кхандха̄дайо адхивуттипада̄ни на̄ма. тесам̣ адхивуттипада̄нам̣. атха ва̄ бхӯтаматтхам̣ абхибхавитва̄ йатха̄сабха̄вато аггахетва̄ ваттанато адхивуттийоти дит̣т̣хийо вуччанти, адхивуттӣнам̣ пада̄ни адхивуттипада̄ни, дит̣т̣хидӣпака̄ни вачана̄нӣти аттхо. тесам̣ адхивуттипада̄нам̣ дит̣т̣хивоха̄ра̄нам̣. абхин̃н̃а̄ саччхикирийа̄йа̄ти джа̄нитва̄ паччаккхакаран̣аттха̄йа. виса̄радоти н̃а̄н̣асоманассаппатто. таттха̄ти тесу дхаммесу тесам̣ тесам̣ татха̄ татха̄ дхаммам̣ десетунти тесам̣ тесам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ ва̄ итаресам̣ ва̄ а̄сайам̣ н̃атва̄ татха̄ татха̄ дхаммам̣ десетум̣. хӣнам̣ ва̄ хӣнанти н̃ассатӣти хӣнам̣ ва̄ дхаммам̣ ‘‘хӣно дхаммо’’ти джа̄ниссати. н̃а̄теййанти н̃а̄таббам̣. дат̣т̣хеййанти дат̣т̣хаббам̣. саччхикареййанти саччхика̄таббам̣. таттха таттха йатха̄бхӯтан̃а̄н̣анти тесу тесу дхаммесу йатха̄сабха̄ван̃а̄н̣ам̣. имина̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ дассети. евам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ дассетва̄ пуна дасабалан̃а̄н̣ам̣ дассенто дасайима̄нӣтиа̄дима̄ха. дасабалан̃а̄н̣ампи хи таттха таттха йатха̄бхӯтан̃а̄н̣амева̄ти.

3. ка̄йасуттаван̣н̣ана̄

23. татийе а̄панно хоти кан̃чидева десанти кан̃чи а̄паттикот̣т̣ха̄сам̣ а̄панно хоти. анувичча̄ти анупависитва̄ парийога̄хетва̄. ка̄йадуччаританти тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣. вачӣдуччаританти чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣. па̄пика̄ исса̄ти ла̄мика̄ усӯйа̄. пан̃н̃а̄йа дисва̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа пасситва̄ пасситва̄ паха̄табба̄. иджджхатӣти самиджджхати. упава̄сасса̄ти нисса̄йа упасан̇камитва̄ васантасса. абхибхуййа̄ти аджджхоттхаритва̄ маддитва̄. ирӣйатӣти ваттати. имасмим̣ сутте сахавипассана̄йа магго катхито.

4. маха̄чундасуттаван̣н̣ана̄

24. чатуттхе джа̄на̄мимам̣ дхамманти имина̄ н̃а̄н̣ава̄дасса вадана̄ка̄ро вутто. бха̄витака̄йомхӣтиа̄дӣхи бха̄вана̄ва̄дасса. татийава̄ре двепи ва̄да̄ екато вутта̄, тайопи чете арахаттамева пат̣иджа̄нанти. ад̣д̣хава̄дам̣ вадеййа̄ти ад̣д̣хохамасмӣти ва̄дам̣ вадеййа. упанӣха̄тунти нӣхаритва̄ да̄тум̣.

5. касин̣асуттаван̣н̣ана̄

25. пан̃чаме сакалат̣т̣хена касин̣а̄ни, тада̄рамман̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ кхеттат̣т̣хена адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ва̄ а̄йатана̄нӣти касин̣а̄йатана̄ни. уддханти упари гаган̣атала̄бхимукхам̣. адхоти хет̣т̣ха̄ бхӯмитала̄бхимукхам̣. тирийанти кхеттаман̣д̣алам̣ вийа саманта̄ париччхиндитва̄. екаччо хи уддхамева касин̣ам̣ вад̣д̣хети, екаччо адхо, екаччо самантато. тена тена ва̄ ка̄ран̣ена евам̣ паса̄рети а̄локамива рӯпадассанака̄мо. тена вуттам̣ – ‘‘патхавӣкасин̣амеко сан̃джа̄на̄ти уддхам̣ адхо тирийа’’нти. адвайанти идам̣ пана екасса ан̃н̃абха̄ва̄нупагаманаттхам̣ вуттам̣. йатха̄ хи удакам̣ павит̣т̣хасса саббадиса̄су удакамева хоти на ан̃н̃ам̣, евамева патхавӣкасин̣ам̣ патхавӣкасин̣амева хоти. наттхи тасса ан̃н̃акасин̣асамбхедоти. есева найо саббаттха. аппама̄н̣анти идам̣ тасса тасса пхаран̣ааппама̄н̣авасена вуттам̣. тан̃хи четаса̄ пхаранто сакаламева пхарати, ‘‘айамасса а̄ди, идам̣ маджджха’’нти пама̄н̣ам̣ на ган̣ха̄ти. вин̃н̃а̄н̣акасин̣анти четтха касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се паваттавин̃н̃а̄н̣ам̣. таттха касин̣авасена касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се, касин̣уггха̄т̣има̄ка̄савасена таттха паваттавин̃н̃а̄н̣е уддхам̣адхотирийата̄ ведитабба̄. айаметтха сан̇кхепо, каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄найена панета̄ни патхавӣкасин̣а̄дӣни виттха̄рато висуддхимагге (висуддхи. 1.51 а̄дайо) вутта̄нева.

6. ка̄л̣ӣсуттаван̣н̣ана̄

26. чхат̣т̣хе кума̄рипан̃хесӯти кума̄рӣнам̣ ма̄радхӣта̄нам̣ пуччха̄су. аттхасса паттим̣ хадайасса сантинти двӣхипи падехи арахаттамева катхитам̣. сенанти ра̄га̄дикилесасенам̣. пийаса̄тарӯпанти пийаджа̄тикесу ча са̄таджа̄тикесу ча ваттхӯсу уппаджджанато евам̣ладдхана̄мам̣. екохам̣ джха̄йам̣ сукхаманубодхинти евам̣ килесасенам̣ джинитва̄ ахам̣ екакова джха̄йанто сукхам̣ анубуджджхим̣ саччхиака̄сим̣. саккхинти саккхибха̄ваппаттам̣ дхаммасаккхим̣. на сампаджджати кеначи мети майхам̣ кеначи саддхим̣ миттадхаммо на̄ма наттхи. патхавӣкасин̣асама̄паттипарама̄ кхо, бхагини, еке саман̣абра̄хман̣а̄ аттхоти абхиниббаттесунти патхавӣкасин̣асама̄паттипарамо уттамо аттхоти гахетва̄ абхиниббаттесум̣. йа̄вата̄ кхо, бхагини, патхавӣкасин̣асама̄паттипарамата̄ти йаттака̄ патхавӣкасин̣асама̄паттийа̄ уттамакот̣и. тадабхин̃н̃а̄си бхагава̄ти там̣ бхагава̄ абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄йа абхин̃н̃а̄си. асса̄дамаддаса̄ти самудайасаччам̣ аддаса. а̄дӣнавамаддаса̄ти дуккхасаччам̣ аддаса. ниссаран̣амаддаса̄ти ниродхасаччам̣ аддаса. магга̄магган̃а̄н̣адассанамаддаса̄ти маггасаччам̣ аддаса. аттхасса паттӣти етесам̣ чатуннам̣ сачча̄нам̣ дит̣т̣хатта̄ арахаттасан̇кха̄тасса аттхасса патти, саббадаратхапарил̣а̄хавӯпасантата̄йа хадайасса сантӣти.

7. пат̣хамамаха̄пан̃хасуттаван̣н̣ана̄

27. саттаме абхиджа̄на̄тха̄ти абхиджа̄нитва̄ паччаккхам̣ катва̄ вихаратха. абхин̃н̃а̄йа̄ти абхиджа̄нитва̄. идха̄ти има̄йа. дхаммадесана̄йа ва̄ дхаммадесананти йадидам̣ саман̣асса готамасса дхаммадесана̄йа саддхим̣ амха̄кам̣ дхаммадесанам̣, амха̄кам̣ ва̄ дхаммадесана̄йа саддхим̣ саман̣асса готамасса дхаммадесанам̣ а̄раббха на̄на̄каран̣ам̣ вуччетха, там̣ ким̣ на̄ма̄ти ваданти. дутийападепи есева найо. ити те маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа са̄санена саддхим̣ аттано ладдхим̣ вачанаматтена самадхурам̣ т̣хапайим̣су. нева абхинандим̣сӯти ‘‘евамета’’нти на сампат̣иччхим̣су. наппат̣иккосим̣сӯти ‘‘на идам̣ ева’’нти наппат̣иседхесум̣. касма̄? те кира ‘‘титтхийа̄ на̄ма андхасадиса̄ джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ катхеййу’’нти на̄бхинандим̣су.

на сампа̄йиссантӣти сампа̄детва̄ катхетум̣ на саккхиссанти. уттари ча вигха̄танти асампа̄данато уттаримпи дуккхам̣ а̄паджджиссанти. сампа̄детва̄ катхетум̣ асакконта̄нан̃хи дуккхам̣ уппаджджати. йатха̄ там̣, бхиккхаве, ависайасминти еттха ча танти нипа̄таматтам̣. йатха̄ти ка̄ран̣авачанам̣, йасма̄ ависайе пан̃хам̣ пуччхита̄ хонтӣти аттхо. ито ва̄ пана сутва̄ти ито ва̄ пана мама са̄санато сутва̄. итоти татха̄гататопи татха̄гатаса̄вакатопи. а̄ра̄дхеййа̄ти паритосеййа, ан̃н̃атха̄ а̄ра̄дханам̣ на̄ма наттхӣти дассети.

екадхаммети екасмим̣ дхамме. имина̄ уддесо дассито. парато катамасмим̣ екадхаммети имина̄ пан̃хо дассито. саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти идам̣ панеттха веййа̄каран̣ам̣. сесесупи есева найо. самма̄ ниббиндама̄нотиа̄дӣсу пана самма̄ хетуна̄ найена ниббида̄нупассана̄йа ниббинданто уккан̣т̣ханто, вира̄га̄нупассана̄йа вираджджанто, пат̣исан̇кха̄нупассана̄йа муччанасса упа̄йам̣ катва̄ вимуччама̄но, адхимоккхавасена ва̄ вимуччама̄но саннит̣т̣ха̄нам̣ курума̄ноти аттхо. удайаббайехи париччхиндитва̄ пуббанта̄парантадассанена самма̄ парийантадасса̄вӣ. саммадаттхам̣ абхисамечча̄ти самма̄ сабха̄гаттхам̣ н̃а̄н̣ена абхисама̄гантва̄. дуккхассантакаро хотӣти сакалават̣т̣адуккхасса парийантам̣ париват̣умам̣ каро хоти.

саббе сатта̄ти ка̄мабхава̄дӣсу екавока̄рабхава̄дӣсу ча саббабхавесу саббе сатта̄. а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти а̄ха̄рато т̣хити етесанти а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. ити саббасатта̄нампи т̣хитихету а̄ха̄ро на̄ма еко дхаммо, тасмим̣ екадхамме. нану ча евам̣ санте йам̣ вуттам̣ – ‘‘асан̃н̃асатта̄ дева̄ ахетука̄ ана̄ха̄ра̄ апхассака̄’’тиа̄ди (вибха. 1017), там̣ вируджджхатӣти. на вируджджхати. тесан̃хи джха̄нам̣ а̄ха̄ро хоти. евам̣ сантепи ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄’’ти (сам̣. ни. 2.11) идам̣ вируджджхатӣти. идампи на вируджджхати. етасмин̃хи сутте ниппарийа̄йена а̄ха̄ралаккхан̣а̄ дхамма̄ а̄ха̄ра̄ти вутта̄, идха пана парийа̄йена паччайо а̄ха̄роти вутто. саббадхамма̄нан̃хи паччайо ладдхум̣ ват̣т̣ати. со ча йам̣ йам̣ пхалам̣ джанети, там̣ там̣ а̄харати на̄ма. тасма̄ а̄ха̄роти вуччати. тенева̄ха – ‘‘авиджджампа̄хам̣, бхиккхаве, са̄ха̄рам̣ вада̄ми, но ана̄ха̄рам̣. ко ча, бхиккхаве, авиджджа̄йа а̄ха̄ро? пан̃ча нӣваран̣а̄тисса вачанӣйа’’нти (а. ни. 10.61). айам̣ идха адхиппето. етасмин̃хи паччайа̄ха̄ре гахите парийа̄йа̄ха̄ропи ниппарийа̄йа̄ха̄ропи саббо гахитова хоти.

таттха асан̃н̃ӣбхаве паччайа̄ха̄ро лаббхати. ануппанне хи буддхе титтха̄йатане паббаджита̄ ва̄йокасин̣е парикаммам̣ катва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тато вут̣т̣ха̄йа ‘‘дхи читтам̣, дхи ватетам̣ читтам̣, читтасса на̄ма абха̄войева са̄дху. читтан̃хи нисса̄йа вадхабандха̄дипаччайам̣ дуккхам̣ уппаджджати. читте асати наттхета’’нти кхантим̣ ручим̣ уппа̄детва̄ апарихӣнаджджха̄на̄ ка̄лам̣ катва̄ асан̃н̃ӣбхаве ниббаттанти. йо йасса ирийа̄патхо мануссалоке пан̣ихито ахоси, со тена ирийа̄патхена ниббаттитва̄ читтарӯпасадисо хутва̄ пан̃ча каппасата̄ни тит̣т̣хати. еттакам̣ аддха̄нам̣ сайито вийа хоти. еварӯпа̄нампи сатта̄нам̣ паччайа̄ха̄ро лаббхати. те хи йам̣ джха̄нам̣ бха̄ветва̄ ниббатта̄, тадева несам̣ паччайо хоти. йатха̄ джийа̄вегена кхиттасаро йа̄ва джийа̄вего аттхи, та̄ва гаччхати. евам̣ йа̄ва джха̄напаччайо аттхи, та̄ва тит̣т̣ханти. тасмим̣ нит̣т̣хите кхӣн̣авего вийа саро патанти. чаванака̄ле ча тесам̣ со рӯпака̄йо антарадха̄йати, ка̄ма̄вачарасан̃н̃а̄ уппаджджати, тена сан̃н̃уппа̄дена те дева̄ тамха̄ ка̄йа̄ чута̄ти пан̃н̃а̄йанти.

йе пана те нерайика̄ нева вут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвӣ, на пун̃н̃апхалӯпаджӣвӣти вутта̄, тесам̣ ко а̄ха̄роти? тесам̣ каммамева а̄ха̄ро. ким̣ пан̃ча а̄ха̄ра̄ аттхӣти? пан̃ча, на пан̃ча̄ти идам̣ на ваттаббам̣, нану ‘‘паччайо а̄ха̄ро’’ти вуттаметам̣. тасма̄ йена каммена нирайе ниббаттанти, тадева тесам̣ т̣хитипаччайатта̄ а̄ха̄ро хоти. йам̣ сандха̄йа идам̣ вуттам̣ – ‘‘на ча та̄ва ка̄лам̣ кароти, йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣ хотӣ’’ти (ма. ни. 3.250, 268; а. ни. 3.36).

кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ а̄раббха̄пи четтха вива̄до на ка̄таббо. мукхе уппаджджанакхел̣опи хи тесам̣ а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхети. кхел̣о хи нирайе дуккхаведанӣйо хутва̄ паччайо хоти, сагге сукхаведанийо. ити ка̄мабхаве ниппарийа̄йена чатта̄ро а̄ха̄ра̄, рӯпа̄рӯпабхавесу т̣хапетва̄ асан̃н̃е сеса̄нам̣ тайо, асан̃н̃а̄нан̃чева авасеса̄нан̃ча паччайа̄ха̄роти имина̄ а̄ка̄рена саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти ведитабба̄. таттха чатта̄ро а̄ха̄ро йо ва̄ пана кочи паччайа̄ха̄ро дуккхасаччам̣, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄ самудайасаччам̣, убхиннам̣ аппаватти ниродхасаччам̣, ниродхаппаджа̄нана̄ пан̃н̃а̄ маггасаччанти евам̣ чатусаччавасена саббава̄ресу йоджана̄ ка̄табба̄.

8. дутийамаха̄пан̃хасуттаван̣н̣ана̄

28. ат̣т̣хаме каджан̇гала̄йанти евам̣на̄маке нагаре. каджан̇гала̄ти каджан̇гала̄ва̄сино. маха̄пан̃хесӯти махантааттхапаригга̄хакесу пан̃хесу. йатха̄ меттха кха̄йатӣти йатха̄ ме еттха упат̣т̣ха̄ти. самма̄ субха̄витачиттоти хетуна̄ найена сут̣т̣ху бха̄витачитто. есо чева тасса аттхоти кин̃ча̄пи бхагавата̄ ‘‘чатта̄ро дхамма̄’’тиа̄дайо пан̃ха̄ ‘‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄’’тиа̄дина̄ найена виссаджджита̄, йасма̄ пана чатӯсу а̄ха̄ресу парин̃н̃а̄тесу чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ хонти, тесу ча бха̄витесу чатта̄ро а̄ха̄ра̄ парин̃н̃а̄та̄ва хонти. тасма̄ десана̄вила̄сена бйан̃джанамеветтха на̄нам̣, аттхо пана екойева. индрийа̄дӣсупи есева найо. тена вуттам̣ – ‘‘есо чева тасса аттхо’’ти. аттхато хи убхайампетам̣ маджджхе бхиннасуван̣н̣амива хоти.

9. пат̣хамакосаласуттаван̣н̣ана̄

29. наваме йа̄вата̄ти йаттака̄. ка̄сикосала̄ти ка̄сикосаладжанапада̄. аттхева ан̃н̃атхаттанти т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ аттхийева. аттхи випарин̣а̄моти маран̣ампи аттхийева. тасмимпи ниббиндатӣти тасмимпи сампаттиджа̄те уккан̣т̣хати. агге вираджджатӣти сампаттийа̄ агге косалара̄джабха̄ве вираджджати. пагева хӣнасминти пат̣хаматарам̣йева хӣне иттараманусса̄нам̣ пан̃ча ка̄магун̣аджа̄те.

маномайа̄ти джха̄наманена ниббатта̄. ба̄ра̄н̣асеййаканти ба̄ра̄н̣асийам̣ уппаннам̣. таттха кира каппа̄сопи муду, суттакантика̄йопи тантава̄йа̄пи чхека̄, удакампи сучи синиддхам̣. убхатобха̄гавимат̣т̣ханти двӣсупи пассесу мат̣т̣хам̣ муду синиддхам̣ кха̄йати. чатассо пат̣ипада̄ локийалокуттарамиссика̄ катхита̄. сан̃н̃а̄су пат̣хама̄ ка̄ма̄вачарасан̃н̃а̄, дутийа̄ рӯпа̄вачарасан̃н̃а̄, татийа̄ локуттарасан̃н̃а̄, чатуттха̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄. йасма̄ пана са̄ сан̃н̃а̄ агга̄ти а̄гата̄, тато парам̣ сан̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма наттхи, тасма̄ агганти вутта̄.

ба̄хирака̄нанти са̄санато бахиддха̄ паватта̄нам̣. но чассам̣ но ча ме сийа̄ти саче ахам̣ атӣте на бхависсам̣, етарахипи ме айам̣ аттабха̄во на сийа̄. на бхависса̄ми на ме бхависсатӣти сачепи ана̄гате на бхависса̄ми, на ча ме кин̃чи палибодхаджа̄там̣ бхависсати. агге вираджджатӣти уччхедадит̣т̣хийам̣ вираджджати. уччхедадит̣т̣хи хи идха нибба̄насса сантата̄йа агганти джа̄та̄.

параматтхависуддхинти уттаматтхависуддхим̣. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄ етам̣ адхивачанам̣. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанан̃хи випассана̄падат̣т̣ха̄натта̄ аггам̣ на̄ма джа̄там̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ дӣгха̄йукатта̄. парамадит̣т̣хадхамманибба̄нанти имасмин̃н̃ева аттабха̄ве параманибба̄нам̣. анупа̄да̄ вимоккхоти чатӯхи упа̄да̄нехи аггахетва̄ читтасса вимоккхо. арахаттассетам̣ на̄мам̣. парин̃н̃анти саматиккамам̣. таттха бхагава̄ пат̣хамаджджха̄нена ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, арӯпа̄вачарехи рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, анупа̄да̄нибба̄нена ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети. нибба̄нан̃хи саббаведайитаппаха̄натта̄ ведана̄нам̣ парин̃н̃а̄ на̄ма. анупа̄да̄паринибба̄нанти апаччайапаринибба̄нам̣. идам̣ пана суттам̣ катхенто бхагава̄ анабхиратипӣл̣ита̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни дисва̄ тесам̣ анабхиративиноданаттхам̣ катхеси. тепи анабхиратим̣ винодетва̄ десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ сота̄панна̄ хутва̄ апарабха̄ге випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти.

10. дутийакосаласуттаван̣н̣ана̄

30. дасаме уййодхика̄ ниватто хотӣти йуддхато ниватто хоти. ладдха̄дхиппа̄йоти маха̄косаларан̃н̃а̄ кира бимбиса̄расса дхӣтарам̣ дентена двиннам̣ раджджа̄нам̣ антаре сатасахассут̣т̣ха̄но ка̄сига̄мо на̄ма дхӣту динно. аджа̄тасаттуна̄ питари ма̄рите ма̄та̄писса ран̃н̃о вийогасокена начирассева мата̄. тато ра̄джа̄ пасенадикосало ‘‘аджа̄тасаттуна̄ ма̄та̄питаро ма̄рита̄, мама питу сантако га̄мо’’ти тассаттха̄йа ат̣т̣ам̣ кароти, аджа̄тасаттупи ‘‘мама ма̄ту сантако’’ти тасса га̄массаттха̄йа. двепи ма̄тулабха̄гинеййа̄ чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннайхитва̄ йуджджхим̣су. таттха пасенадикосало две ва̄ре аджа̄тасаттуна̄ пара̄джито нагарамева па̄виси. татийава̄ре ‘‘катхам̣ ну кхо ме джайо бхавеййа̄’’ти упассутивасена йуджджхитабба̄ка̄рам̣ н̃атва̄ бйӯхам̣ рачайитва̄ убхохи пассехи париккхипитва̄ аджа̄тасаттум̣ ган̣хи. та̄вадева джайа̄дхиппа̄йасса ладдхатта̄ ладдха̄дхиппа̄йо на̄ма ахоси.

йена а̄ра̄мо тена па̄йа̄сӣти бахинагаре джайакхандха̄ва̄рам̣ нивесетва̄ ‘‘йа̄ва нагарам̣ алан̇каронти, та̄ва дасабалам̣ вандисса̄ми. нагарам̣ павит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи папан̃чо хотӣ’’ти амаччаган̣апаривуто йена̄ра̄мо тена па̄йа̄си, а̄ра̄мам̣ па̄виси. касмим̣ ка̄ле па̄висӣти? пин̣д̣апа̄таппат̣икканта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ датва̄ самма̄самбуддхе гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе бхиккхусан̇гхе ча ова̄дам̣ сампат̣иччхитва̄ аттано аттано раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни гате. чан̇камантӣти касмим̣ самайе чан̇каманти? пан̣ӣтабходжанапаччайасса тхинамиддхасса виноданаттхам̣, дива̄ падха̄ника̄ ва̄ те. та̄диса̄нан̃хи паччха̄бхаттам̣ чан̇камитва̄ нхатва̄ сарӣрам̣ утум̣ га̄ха̄петва̄ нисаджджа саман̣адхаммам̣ каронта̄нам̣ читтам̣ екаггам̣ хоти. йе те бхиккхӯти со кира ‘‘кахам̣ саттха̄ кахам̣ сугатоти паривен̣ена паривен̣ам̣ а̄гантва̄ пуччхитва̄ва пависисса̄мӣ’’ти вилокенто аран̃н̃ахаттхӣ вийа маха̄чан̇каме чан̇камама̄не пам̣сукӯлике бхиккхӯ дисва̄ тесам̣ сантикам̣ агама̄си. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дассанака̄ма̄ти пасситука̄ма̄. виха̄роти гандхакут̣им̣ сандха̄йа а̄хам̣су. атарама̄ноти атурито, сан̣икам̣ падапама̄н̣ат̣т̣ха̄не падам̣ никкхипанто ваттам̣ катва̄ сусаммат̣т̣хам̣ муттаджа̄ласиндува̄расадисам̣ ва̄лукам̣ авина̄сентоти аттхо. а̄линданти памукхам̣. аггал̣анти кава̄т̣ам̣. укка̄ситва̄ти укка̄ситасаддам̣ катва̄. а̄кот̣ехӣти агганакхена ӣсакам̣ кун̃чика̄чхиддасамӣпе кот̣ехӣти вуттам̣ хоти. два̄рам̣ кира атиупари аманусса̄, атихет̣т̣ха̄ дӣгхаджа̄тика̄ кот̣енти. татха̄ акот̣етва̄ маджджхе чхиддасамӣпе кот̣етаббанти идам̣ два̄ракот̣анаваттанти ваданти. вивари бхагава̄ два̄ранти на бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа два̄рам̣ виварати, виваратӯти пана хаттхам̣ паса̄рети. тато ‘‘бхагава̄ тумхехи анекакаппакот̣ӣсу да̄нам̣ дадама̄нехи на сахаттха̄ два̄равиваран̣акаммам̣ ката’’нти сайамева два̄рам̣ виват̣ам̣. там̣ пана йасма̄ бхагавато манена виват̣ам̣, тасма̄ ‘‘вивари бхагава̄ два̄ра’’нти ваттум̣ ват̣т̣ати.

меттӯпаха̄ранти метта̄сампайуттам̣ ка̄йикава̄часикаупаха̄рам̣. катан̃н̃утанти айан̃хи ра̄джа̄ пуббе тхӯласарӣро ахоси, дон̣апа̄кам̣ бхун̃джати. атхасса бхагава̄ дивасе дивасе тхокам̣ тхокам̣ ха̄панаттха̄йа –

‘‘мануджасса сада̄ сатӣмато,

маттам̣ джа̄нато ладдхабходжане;

танукасса бхаванти ведана̄,

сан̣икам̣ джӣрати а̄йупа̄лайа’’нти. (сам̣. ни. 1.124) –

имам̣ ова̄дам̣ ада̄си. со имасмим̣ ова̄де т̣хатва̄ дивасе дивасе тхокам̣ тхокам̣ ха̄петва̄ ануккамена на̄л̣икоданапарамата̄йа сан̣т̣ха̄си, гатта̄ниписса танӯни тхира̄ни джа̄та̄ни. там̣ бхагавата̄ катам̣ упака̄рам̣ сандха̄йа ‘‘катан̃н̃утам̣ кхо ахам̣, бханте, катаведитам̣ сампассама̄но’’ти а̄ха. арийе н̃а̄йети сахавипассанаке магге. вуддхасӣлоти вад̣д̣хитасӣло. арийасӣлоти апотхуджджаникехи сӣлехи саманна̄гато. кусаласӣлоти анаваджджехи сӣлехи саманна̄гато. а̄ран̃н̃акоти джа̄йама̄нопи аран̃н̃е джа̄то, абхисамбуджджхама̄нопи аран̃н̃е абхисамбуддхо, девавима̄накаппа̄йа гандхакут̣ийа̄ васантопи аран̃н̃ейева васӣти дассенто евама̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

маха̄вагго татийо.

4. упа̄ливагго

1. упа̄лисуттаван̣н̣ана̄

31. чатуттхасса пат̣хаме сан̇гхасут̣т̣хута̄йа̄тиа̄дӣсу сан̇гхасут̣т̣хута̄ на̄ма сан̇гхасса сут̣т̣хубха̄во, ‘‘сут̣т̣ху дева̄’’ти а̄гатат̣т̣ха̄не вийа ‘‘сут̣т̣ху, бханте’’ти вачанасампат̣иччханабха̄во. йо ча татха̄гатасса вачанам̣ сампат̣иччхати, тасса там̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати. тасма̄ сан̇гхасса ‘‘сут̣т̣ху, бханте’’ти вачанасампат̣иччханаттхам̣ пан̃н̃аттам̣, асампат̣иччхане а̄дӣнавам̣, сампат̣иччхане а̄нисам̣сам̣ дассетва̄, на балакка̄рена абхибхавитва̄ти етаматтхам̣ а̄викаронто а̄ха – сан̇гхасут̣т̣хута̄йа̄ти. сан̇гхапха̄сута̄йа̄ти сан̇гхасса пха̄субха̄ва̄йа, сахаджӣвита̄йа сукхавиха̄раттха̄йа̄ти аттхо.

думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄ти думман̇кӯна̄ма дуссӣлапуггала̄, йе ман̇кутам̣ а̄па̄дийама̄на̄пи дуккхена а̄паджджанти, вӣтиккамам̣ каронта̄ ва̄ катва̄ ва̄ на ладжджанти, тесам̣ ниггахаттха̄йа. те хи сиккха̄паде асати ‘‘ким̣ тумхехи дит̣т̣хам̣, ким̣ сутам̣, ким̣ амхехи катам̣, катамасмим̣ ваттхусмим̣ катамам̣ а̄паттим̣ ропетва̄ амхе нигган̣хатха̄’’ти сан̇гхам̣ вихет̣хеййум̣. сиккха̄паде пана сати те сан̇гхо сиккха̄падам̣ дассетва̄ саха дхаммена ниггахессати. тена вуттам̣ – ‘‘думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти.

песала̄нанти пийасӣла̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄раттха̄йа. пийасӣла̄ хи бхиккхӯ каттабба̄каттаббам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣ велам̣ марийа̄дан̃ча аджа̄нанта̄ сиккха̄ттайапа̄рипӯрийа̄ гхат̣ама̄на̄ киламанти, те пана са̄ваджджа̄наваджджам̣ велам̣ марийа̄дан̃ча н̃атва̄ сиккха̄па̄рипӯрийа̄ гхат̣ама̄на̄ на киламанти. тена тесам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа сам̣ваттатийева. йо ва̄ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггахо, свева тесам̣ пха̄сувиха̄ро. дуссӣлапуггале нисса̄йа хи упосатхаппава̄ран̣а̄ на тит̣т̣ханти, сан̇гхакамма̄ни наппаваттанти, са̄маггӣ на хоти, бхиккхӯ анекагга̄ уддеса̄дӣсу ануйун̃джитум̣ на сакконти. дуссӣлесу пана ниггахитесу саббопи айам̣ упаддаво на хоти, тато песала̄ бхиккхӯ пха̄су вихаранти. евам̣ ‘‘песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа̄’’ти еттха двидха̄ аттхо ведитаббо.

дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа̄ти дит̣т̣хадхаммика̄ а̄сава̄ на̄ма асам̣варе т̣хитена тасмим̣йева аттабха̄ве паттабба̄ па̄н̣иппаха̄радан̣д̣аппаха̄расаттхаппаха̄рахаттхаччхедапа̄даччхедаакиттиайасавиппат̣иса̄ра̄дайо дуккхависесо, тесам̣ сам̣вара̄йа пидахана̄йа а̄гаманамаггатхакана̄йа̄ти аттхо. сампара̄йика̄нанти сампара̄йика̄ а̄сава̄ на̄ма асам̣варе т̣хитена катапа̄пакаммамӯлака̄ сампара̄йе нарака̄дӣсу паттабба̄ дуккхависеса̄, тесам̣ пат̣игха̄таттха̄йа вӯпасаматтха̄йа.

аппасанна̄нанти сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ хи сати сиккха̄падапан̃н̃аттим̣ н̃атва̄ ва̄, йатха̄пан̃н̃аттам̣ пат̣ипаджджама̄не бхиккхӯ дисва̄ ва̄, йепи аппасанна̄ пан̣д̣итаманусса̄, те ‘‘йа̄ни вата локе маха̄джанасса раджджанадуссанамуйханат̣т̣ха̄на̄ни, техи име саман̣а̄ а̄рака̄ вирата̄ вихаранти, дуккарам̣ вата каронтӣ’’ти паса̄дам̣ а̄паджджанти винайапит̣акапоттхакам̣ дисва̄ миччха̄дит̣т̣хикатаведибра̄хман̣а̄ вийа. тена вуттам̣ – ‘‘аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа̄’’ти.

пасанна̄нанти йепи са̄сане пасанна̄ кулапутта̄, тепи сиккха̄падапан̃н̃аттим̣ ва̄ н̃атва̄, йатха̄пан̃н̃аттам̣ пат̣ипаджджама̄не бхиккхӯ ва̄ дисва̄ ‘‘ахо аййа̄ дуккарам̣ каронти, йе йа̄ваджӣвам̣ екабхатта̄ винайасам̣варам̣ па̄лентӣ’’ти бхиййо бхиййо пасӣданти. тена вуттам̣ – ‘‘пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа̄’’ти.

саддхаммат̣т̣хитийа̄ти тивидхо саддхаммо парийаттисаддхаммо пат̣ипаттисаддхаммо адхигамасаддхаммоти. таттха сакалампи буддхавачанам̣ парийаттисаддхаммо на̄ма. тераса дхутагун̣а̄ ча̄риттава̄риттасӣласама̄дхивипассана̄ти айам̣ пат̣ипаттисаддхаммо на̄ма. навалокуттарадхаммо адхигамасаддхаммо на̄ма. со саббопи йасма̄ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ сати бхиккхӯ сиккха̄падан̃ча тасса вибхан̇ган̃ча тадаттхаджотанаттхам̣ ан̃н̃ан̃ча буддхавачанам̣ парийа̄пун̣анти, йатха̄пан̃н̃аттан̃ча пат̣ипаджджама̄на̄ пат̣ипаттим̣ пӯретва̄ пат̣ипаттийа̄ адхигантаббам̣ локуттарадхаммам̣ адхигаччханти, тасма̄ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ саддхаммо чират̣т̣хитико хоти. тена вуттам̣ – ‘‘саддхаммат̣т̣хитийа̄’’ти.

винайа̄нуггаха̄йа̄ти сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ сати сам̣варавинайо, паха̄навинайо, саматхавинайо, пан̃н̃аттивинайоти чатуббидхо винайо ануггахито хоти сӯпаттхамбхито. тена вуттам̣ – ‘‘винайа̄нуггаха̄йа̄’’ти.

2. па̄тимоккхат̣т̣хапана̄суттаван̣н̣ана̄

32. дутийе па̄ра̄джикоти па̄ра̄джика̄паттим̣ а̄панно. па̄ра̄джикакатха̄ виппаката̄ хотӣти ‘‘асукапуггало па̄ра̄джикам̣ а̄панно ну кхо но’’ти евам̣ катха̄ а̄рабхитва̄ анит̣т̣ха̄пита̄ хоти. еса найо саббаттха.

3. убба̄хика̄суттаван̣н̣ана̄

33. татийе убба̄хика̄йа̄ти сампаттаадхикаран̣ам̣ вӯпасаметум̣ сан̇гхато убба̄хитва̄ уддхаритва̄ гахан̣аттха̄йа. винайе кхо пана т̣хито хотӣти винайалаккхан̣е патит̣т̣хито хоти. асам̣хӣроти на ан̃н̃асса вачанаматтенева аттано ладдхим̣ виссаджджети. пат̣ибалоти ка̄йабаленапи н̃а̄н̣абаленапи саманна̄гато. сан̃н̃а̄петунти джа̄на̄петум̣. пан̃н̃а̄петунти сампаджа̄на̄петум̣. ниджджха̄петунти олока̄петум̣. пеккхатунти пасса̄петум̣. паса̄детунти сан̃джа̄тапаса̄дам̣ ка̄тум̣. адхикаран̣анти вива̄да̄дхикаран̣а̄дичатуббидхам̣. адхикаран̣асамудайанти вива̄дамӯла̄дикам̣ адхикаран̣ака̄ракам̣. адхикаран̣аниродханти адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамам̣. адхикаран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипаданти саттавидхаадхикаран̣асаматхам̣.

4. упасампада̄суттаван̣н̣ана̄

34. чатуттхе анабхиратинти уккан̣т̣хитабха̄вам̣. вӯпака̄сетунти винетум̣. адхисӣлети уттамасӣле. читтапан̃н̃а̄супи есева найо.

7. сан̇гхабхедасуттаван̣н̣ана̄

37. саттаме ваттхӯхӣти ка̄ран̣ехи. авакассантӣти парисам̣ а̄кад̣д̣ханти виджат̣енти екамантам̣ усса̄ренти. апакассантӣти ативийа а̄кад̣д̣ханти, йатха̄ висам̣сат̣т̣ха̄ хонти, евам̣ каронти. а̄вени камма̄ни каронтӣти висум̣ сан̇гхакамма̄ни каронти.

9-10. а̄нандасуттадвайаван̣н̣ана̄

39-40. наваме каппат̣т̣хиканти а̄йукаппам̣ нирайамхи т̣хитика̄ран̣ам̣. киббисам̣ пасаватӣти па̄пам̣ пат̣илабхати. а̄па̄йикоти апа̄йагаманӣйо. нерайикоти нирайе ниббаттанако. ваггаратоти бхедарато. йогаккхема̄ падхам̣сатӣти йогехи кхемато арахаттато дхам̣сати вигаччхати. дасаме ануггахоти ан̃н̃аман̃н̃асса сан̇гаха̄нуггахо. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

упа̄ливагго чатуттхо.

5. аккосавагго

4. кусина̄расуттаван̣н̣ана̄

44. пан̃чамасса чатуттхе кусина̄ра̄йанти евам̣на̄маке нагаре. девата̄нам̣ аттха̄йа балим̣ харанти еттха̄ти балихаран̣о, тасмим̣ балихаран̣е. аччхиддена аппат̣имам̣сена̄тиа̄дӣсу йена кеначидева пахат̣о ва̄ хоти, веджджакамма̄дӣни ва̄ ката̄ни, тасса ка̄йасама̄ча̄ро упачика̄дӣхи кха̄йитата̄лапан̣н̣ам̣ вийа чхиддо ча, пат̣имаситум̣ йаттха каттхачи гахетва̄ а̄кад̣д̣хитум̣ саккун̣еййата̄йа пат̣имам̣со ча хоти, випарӣто аччхиддо аппат̣имам̣со на̄ма. вачӣсама̄ча̄ро пана муса̄ва̄даомасава̄дапесун̃н̃аамӯлака̄нуддхам̣сана̄дӣхи чхиддо саппат̣имам̣со ча хоти, випарӣто аччхиддо аппат̣имам̣со. меттам̣ ну кхо ме читтанти палибодхам̣ чхиндитва̄ каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄нуйогена адхигатам̣ ме меттачиттам̣. ана̄гха̄танти а̄гха̄тавирахитам̣, виккхамбханена вихата̄гха̄танти аттхо. каттха вуттанти идам̣ сиккха̄падам̣ кисмим̣ нагаре вуттам̣.

ка̄лена ваккха̄мӣтиа̄дӣсу еко екам̣ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ чоденто ка̄лена вадати на̄ма. сан̇гхамаджджхе ва̄ ган̣амаджджхе ва̄ сала̄каггайа̄гаггавитаккама̄л̣акабхиккха̄ча̄рамаггаа̄санаса̄ла̄дӣсу ва̄ упат̣т̣ха̄кехи парива̄ритаккхан̣е ва̄ чоденто ака̄лена вадати на̄ма. таччхена ваданто бхӯтена вадати на̄ма. ‘‘дахарамахаллакапариса̄вачаракапам̣сукӯликадхаммакатхикапатирӯпам̣ тава ида’’нти ваданто пхарусена вадати на̄ма. ка̄ран̣анисситам̣ пана катва̄, ‘‘бханте махаллакаттха, париса̄вачаракаттха, пам̣сукӯликаттха, дхаммакатхикаттхапатирӯпам̣ тумха̄камида’’нти ваданто сан̣хена вадати на̄ма. ка̄ран̣анисситам̣ катва̄ ваданто аттхасам̣хитена вадати на̄ма. меттачитто ваккха̄ми но досантароти меттачиттам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ ваккха̄ми, на дут̣т̣хачитто хутва̄.

5. ра̄джантепураппавесанасуттаван̣н̣ана̄

45. пан̃чаме катам̣ ва̄ кариссанти ва̄ти метхунавӣтиккамам̣ карим̣су ва̄ кариссанти ва̄. ратананти ман̣иратана̄дӣсу йам̣кин̃чи. паттхетӣти ма̄ретум̣ иччхати. хаттхисамба̄дханти хаттхӣхи самба̄дхам̣. хаттхисаммадданти ва̄ па̄т̣хо, тассаттхо – хаттхӣхи саммаддо еттха̄ти хаттхисаммаддам̣. сесесупи есева найо. раджанӣйа̄ни рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄нӣти ета̄ни ра̄гаджанака̄ни рӯпа̄дӣни таттха парипӯра̄ни хонти.

6. саккасуттаван̣н̣ана̄

46. чхат̣т̣хе сокасабхайети сокена сабхайе. сокабхайети ва̄ па̄т̣хо, айамеваттхо. дутийападепи есева найо. йена кеначи каммат̣т̣ха̄нена̄ти касиван̣иджджа̄дикаммесу йена кеначи каммена. ана̄паджджа акусаланти кин̃чи акусалам̣ ана̄паджджитва̄. ниббисеййа̄ти уппа̄деййа а̄чинеййа. даккхоти чхеко. ут̣т̣ха̄насампанноти ут̣т̣ха̄навӣрийена саманна̄гато. алам̣ вачана̄йа̄ти йутто вачана̄йа. екантасукхаппат̣исам̣ведӣ вихареййа̄ти екантамева ка̄йикачетасикасукхам̣ н̃а̄н̣ена пат̣исам̣веденто вихареййа. аничча̄ти хутва̄ абха̄вато. туччха̄ти са̄рарахита̄. муса̄ти ниччасубхасукха̄ вийа кха̄йама̄на̄пи татха̄ на хонтӣти муса̄. мосадхамма̄ти нассанасабха̄ва̄. тасма̄ те пат̣ичча дуккхам̣ уппаджджатӣти сандассети. идха пана воти еттха во ти нипа̄таматтам̣. апан̣н̣акам̣ ва̄ сота̄панноти авира̄дхитам̣ екам̣сена сота̄панно ва̄ хоти. сопи джха̄нам̣ ниббаттети, брахмалокам̣ ва̄ гантва̄ чхасу ва̄ ка̄масаггесу екантасукхаппат̣исам̣ведӣ хутва̄ вихареййа. имасмим̣ сутте саттха̄ ат̣т̣хан̇гупосатхасса гун̣ам̣ катхеси.

7. маха̄лисуттаван̣н̣ана̄

47. саттаме миччха̄пан̣ихитанти миччха̄ т̣хапитам̣. адхаммачарийа̄висамачарийа̄ти акусалакаммапатхавасена адхаммачарийасан̇кха̄та̄ висамачарийа̄. кусалакаммапатхавасена итара̄ ведитабба̄. евамидха ват̣т̣амева катхитам̣.

8. паббаджитаабхин̣хасуттаван̣н̣ана̄

48. ат̣т̣хаме паббаджитена̄ти гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа са̄сане паббаджджам̣ упагатена. абхин̣ханти абхиккхан̣ам̣ пунаппунам̣, паччавеккхитабба̄ олокетабба̄ саллаккхетабба̄. веван̣н̣ийанти виван̣н̣абха̄вам̣. там̣ панетам̣ веван̣н̣ийам̣ дувидхам̣ хоти сарӣравеван̣н̣ийам̣ париккха̄равеван̣н̣ийан̃ча. таттха кесамассуоропанена сарӣравеван̣н̣ийам̣ ведитаббам̣. пуббе пана на̄на̄вира̄га̄ни сукхумаваттха̄ни нива̄сетва̄пи на̄наггарасабходжанам̣ суван̣н̣араджатабха̄джанесу бхун̃джитва̄пи сиригаббхе варасайана̄санесу нипаджджитва̄пи нисӣдитва̄пи саппинаванӣта̄дӣхи бхесаджджам̣ катва̄пи паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа чхиннасан̇гхат̣итакаса̄варасапӣта̄ни ваттха̄ни нива̄сетабба̄ни, айапатте ва̄ маттикапатте ва̄ миссакодано бхун̃джитаббо, руккхамӯла̄дисена̄сане мун̃джатин̣асантхаран̣а̄дӣсу нипаджджитаббам̣, чаммакхан̣д̣атат̣т̣ика̄дӣсу нисӣдитаббам̣, пӯтимутта̄дӣхи бхесаджджам̣ каттаббам̣ хоти. еваметтха париккха̄равеван̣н̣ийам̣ ведитаббам̣. евам̣ паччавеккхато копо ча ма̄но ча пахӣйати.

парапат̣ибаддха̄ ме джӣвика̄ти майхам̣ паресу пат̣ибаддха̄ пара̄йатта̄ чатупаччайаджӣвика̄ти. евам̣ паччавеккхато хи а̄джӣво парисуджджхати, пин̣д̣апа̄то ча апачито хоти, чатӯсу паччайесу апаччавеккхитапарибхого на̄ма на хоти. ан̃н̃о ме а̄каппо каран̣ӣйоти йо гихӣнам̣ урам̣ абхинӣхаритва̄ гӣвам̣ паггахетва̄ лалитена̄ка̄рена анийатападавӣтиха̄рена гамана̄каппо хоти, тато ан̃н̃ова а̄каппо майа̄ каран̣ӣйо, сантиндрийена сантама̄насена йугаматтадассина̄ висамат̣т̣ха̄не удакасакат̣енева мандамитападавӣтиха̄рена хутва̄ гантаббанти паччавеккхитаббам̣. евам̣ паччавеккхато хи ирийа̄патхо са̄руппо хоти, тиссо сиккха̄ парипӯренти. каччинукхоти салаккхан̣е нипа̄тасамуда̄йо. атта̄ти читтам̣. сӣлато на упавадатӣти апарисуддхам̣ те сӣланти сӣлапаччайо на упавадати. евам̣ паччавеккхато хи аджджхаттам̣ хирӣ самут̣т̣ха̄ти, са̄ тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ са̄дхети, тӣсу два̄ресу сам̣варо чатупа̄рисуддхисӣлам̣ хоти, чатупа̄рисуддхисӣле т̣хито випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти. анувичча вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣти пан̣д̣ита̄ сабрахмача̄рино анувича̄ретва̄. евам̣ паччавеккхато хи бахиддха̄ оттаппам̣ сан̣т̣ха̄ти, там̣ тӣсу два̄ресу сам̣варам̣ са̄дхетӣти анантаранайенева ведитаббам̣.

на̄на̄бха̄во вина̄бха̄воти джа̄тийа̄ на̄на̄бха̄во, маран̣ена вина̄бха̄во. евам̣ паччавеккхато хи тӣсу два̄ресу асам̣вута̄ка̄ро на̄ма на хоти, маран̣ассати сӯпат̣т̣хита̄ хоти. каммассакомхӣтиа̄дӣсу каммам̣ майхам̣ сакам̣ аттано сантаканти каммассака̄. каммена да̄таббам̣ пхалам̣ да̄йам̣, каммасса да̄йам̣ каммада̄йам̣, там̣ а̄дӣйа̄мӣти каммада̄йа̄до. каммам̣ майхам̣ йони ка̄ран̣анти каммайони. каммам̣ майхам̣ бандху н̃а̄такоти каммабандху. каммам̣ майхам̣ пат̣исаран̣ам̣ патит̣т̣ха̄ти каммапат̣исаран̣о. тасса да̄йа̄до бхависса̄мӣти тасса каммасса да̄йа̄до тена диннапхалам̣ пат̣игга̄хако бхависса̄ми. евам̣ каммассакатам̣ пана паччавеккхато па̄пакаран̣ам̣ на̄ма на хоти. катхам̣бхӯтасса ме раттиндива̄ вӣтиваттантӣти кинну кхо ме ваттаппат̣ипаттим̣ каронтасса, уда̄ху акаронтасса, буддхавачанам̣ саджджха̄йантасса, уда̄ху асаджджха̄йантасса, йонисоманасика̄ре каммам̣ каронтасса, уда̄ху акаронтасса̄ти катхам̣бхӯтасса ме раттиндива̄ вӣтиваттанти, париваттантӣти аттхо. евам̣ паччавеккхато хи аппама̄до парипӯрати.

сун̃н̃а̄га̄ре абхирама̄мӣти вивиттока̄се саббирийа̄патхесу екакова хутва̄ каччи ну кхо абхирама̄мӣти аттхо. евам̣ паччавеккхато ка̄йавивеко парипӯрати. уттаримануссадхаммоти уттариманусса̄нам̣ уккат̣т̣хамануссабхӯта̄нам̣ джха̄йӣнан̃чева арийа̄нан̃ча джха̄на̄дидхаммо, дасакусалакаммапатхасан̇кха̄тамануссадхаммато ва̄ уттаритаро висит̣т̣хатаро дхаммо ме мама санта̄не аттхи ну кхо, санти ну кхоти аттхо. аламарийан̃а̄н̣адассанависесоти махаггаталокуттарапан̃н̃а̄ паджа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, чаккхуна̄ дит̣т̣хамива дхаммам̣ паччаккхакаран̣ато дассанат̣т̣хена дассананти н̃а̄н̣адассанам̣, арийам̣ висуддхам̣ уттамам̣ н̃а̄н̣адассананти арийан̃а̄н̣адассанам̣, алам̣ парийаттакам̣ килесавиддхам̣санасаматтхам̣ арийан̃а̄н̣адассанаметтха, асса ва̄ти аламарийан̃а̄н̣адассано, джха̄на̄дибхедо уттаримануссадхаммо аламарийан̃а̄н̣адассано ча со висесо ча̄ти аламарийан̃а̄н̣адассанависесо. атха ва̄ тамева килесавиддхам̣санасаматтхам̣ висуддхам̣ н̃а̄н̣адассанамева висесоти аламарийан̃а̄н̣адассанависесо ва̄. адхигатоти пат̣иладдхо ме аттхи ну кхо. соханти пат̣иладдхависесо со ахам̣. паччхиме ка̄лети маран̣аман̃че нипаннака̄ле. пут̣т̣хоти сабрахмача̄рӣхи адхигатагун̣ависесам̣ пуччхито. на ман̇ку бхависса̄мӣти патитаккхандхо ниттеджо на хесса̄мӣти. евам̣ паччавеккхантасса хи могхака̄лакирийа̄ на̄ма на хоти.

9-10. сарӣрат̣т̣хадхаммасутта̄диван̣н̣ана̄

49-50. наваме поноббхавикоти пунаббхаваниббаттако. бхавасан̇кха̄роти бхавасан̇кхаран̣акаммам̣. имасмим̣ сутте ват̣т̣амева катхитам̣. дасаме сӣлаба̄хусаччавӣрийасатипан̃н̃а̄ локийалокуттара̄миссика̄ катхита̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

аккосавагго пан̃чамо.

пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.

2. дутийапан̣н̣а̄сакам̣

(6) 1. сачиттавагго

1-4. сачиттасутта̄диван̣н̣ана̄

51-54. дутийасса пат̣хаме сачиттапарийа̄йакусалоти аттано читтава̄ракусало. раджанти а̄гантукаупаккилесам̣. ан̇ган̣анти таттхаджа̄такаан̇гака̄л̣атилака̄дим̣. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти арахаттаттха̄йа. татийе пат̣ибха̄нена̄ти вачанасан̣т̣ха̄нена. чатуттхе адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄йа̄ти сан̇кха̄рапаригга̄хакавипассана̄йа.

8. мӯлакасуттаван̣н̣ана̄

58. ат̣т̣хаме аматогадха̄ти еттха саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту катхита̄, нибба̄напарийоса̄на̄ти еттха анупа̄дисеса̄. анупа̄дисесам̣ паттасса хи саббе дхамма̄ парийоса̄наппатта̄ на̄ма хонти. сесапада̄ни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева.

9. паббаджджа̄суттаван̣н̣ана̄

59. наваме тасма̄ти йасма̄ евам̣ апаричитачиттасса са̄ман̃н̃аттхо на сампаджджати, тасма̄. йатха̄паббаджджа̄паричитан̃ча но читтам̣ бхависсатӣти йатха̄ паббаджджа̄нурӯпена паричитам̣. йе хи кечи паббаджанти на̄ма, саббе те арахаттам̣ паттхетва̄. тасма̄ йам̣ читтам̣ арахатта̄дхигаматтха̄йа паричитам̣ вад̣д̣хитам̣, там̣ йатха̄паббаджджа̄паричитам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣. еварӯпам̣ пана читтам̣ бхависсатӣти сиккхитаббам̣. локасса саман̃ча висаман̃ча̄ти сатталокасса сучаритадуччарита̄ни. локасса бхаван̃ча вибхаван̃ча̄ти тасса вад̣д̣хин̃ча вина̄сан̃ча, татха̄ сампаттин̃ча випаттин̃ча. локасса самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча̄ти пана сан̇кха̄ралокам̣ сандха̄йа вуттам̣, кхандха̄нам̣ ниббаттин̃ча бхедан̃ча̄ти аттхо.

10. гирима̄нандасуттаван̣н̣ана̄

60. дасаме анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти гирима̄нандаттхере анукампам̣ пат̣ичча. чаккхуроготиа̄дайо ваттхувасена ведитабба̄. ниббаттитаппаса̄да̄нан̃хи рого на̄ма наттхи. кан̣н̣ароготи бахикан̣н̣е рого. пина̄соти бахина̄сика̄йа рого. накхаса̄ти накхехи вилекхитат̣т̣ха̄не рого. питтасамут̣т̣ха̄на̄ти питтасамут̣т̣хита̄. те кира дваттим̣са хонти. семхасамут̣т̣ха̄на̄дӣсупи есева найо. утупарин̣а̄маджа̄ти утупарин̣а̄мена аччун̣ха̄тисӣтена уппаджджанакарога̄. висамапариха̄раджа̄ти атичират̣т̣ха̄нанисаджджа̄дина̄ висамапариха̄рена джа̄та̄. опаккамика̄ти вадхабандхана̄дина̄ упаккамена джа̄та̄. каммавипа̄каджа̄ти балавакаммавипа̄касамбхӯта̄. сантанти ра̄га̄дисантата̄йа сантам̣. атаппакат̣т̣хена пан̣ӣтам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

сачиттавагго пат̣хамо.

(7) 2. йамакавагго

1. авиджджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄