5. пан̣ихитааччхаваггаван̣н̣ана̄

41. пан̃чамасса пат̣хаме сеййатха̄пӣти опамматтхе нипа̄то. татра бхагава̄ каттхачи аттхена упамам̣ парива̄ретва̄ дассети ваттхасутте (ма. ни. 1.70 а̄дайо) вийа, па̄риччхаттакопама- (а. ни. 7.69) аггиккхандхопама̄дисуттесу (а. ни. 7.72) вийа ча, каттхачи упама̄йа аттхам̣ парива̄ретва̄ дассети лон̣амбиласутте (а. ни. 3.101) вийа, суван̣н̣ака̄расуттасӯрийопама̄дисуттесу (а. ни. 7.66) вийа ча. имасмим̣ пана са̄лисӯкопаме упама̄йа аттхам̣ парива̄ретва̄ дассенто сеййатха̄пи, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха са̄лисӯканти са̄липхаласса сӯкам̣. йавасӯкепи есева найо. ва̄-саддо викаппаттхо. миччха̄пан̣ихитанти миччха̄т̣хапитам̣. йатха̄ виджджхитум̣ саккоти, на евам̣ уддхаггам̣ катва̄ т̣хапитанти аттхо. бхеччхатӣти бхиндиссати, чхавим̣ чхиндиссатӣти аттхо. миччха̄пан̣ихитена читтена̄ти миччха̄т̣хапитена читтена. ват̣т̣авасена уппанначиттам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. авиджджанти ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ан̃н̃а̄н̣абхӯтам̣ гханабахалам̣ маха̄авиджджам̣. виджджам̣ уппа̄дессатӣти еттха виджджанти арахаттамагган̃а̄н̣ам̣. нибба̄нанти тан̣ха̄ва̄нато никкхантабха̄вена евам̣ вуттам̣ аматам̣. саччхикариссатӣти паччаккхам̣ кариссати.

42. дутийе самма̄пан̣ихитанти йатха̄ бхиндитум̣ саккоти, евам̣ уддхаггам̣ катва̄ сут̣т̣ху т̣хапитам̣. аккантанти еттха па̄денева аккантам̣ на̄ма хоти, хаттхена уппӣл̣итам̣. рул̣хисаддавасена пана аккантантева вуттам̣. айан̃хеттха арийавоха̄ро. касма̄ пана ан̃н̃е сепан̣н̣икан̣т̣акамаданакан̣т̣ака̄дайо маханте аггахетва̄ сукхумам̣ дуббалам̣ са̄лисӯкайавасӯкамева гахитанти? аппаматтакасса̄пи кусалакаммасса виват̣т̣а̄йа саматтхабха̄вадассанаттхам̣. йатха̄ хи сукхумам̣ дуббалам̣ са̄лисӯкам̣ ва̄ йавасӯкам̣ ва̄ хоту, махантамаханта̄ сепан̣н̣икан̣т̣акамаданакан̣т̣ака̄дайо ва̄, етесу йам̣кин̃чи миччха̄ т̣хапитам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ бхиндитум̣ лохитам̣ ва̄ уппа̄детум̣ на саккоти, самма̄ т̣хапитам̣ пана саккоти, евамева аппаматтакам̣ тин̣амут̣т̣хи маттада̄накусалам̣ ва̄ хоту, махантам̣ вела̄мада̄на̄дикусалам̣ ва̄, саче ват̣т̣асампаттим̣ паттхетва̄ ват̣т̣асаннисситавасена миччха̄ т̣хапитам̣ хоти, ват̣т̣амева а̄харитум̣ саккоти, но виват̣т̣ам̣. ‘‘идам̣ ме да̄нам̣ а̄саваккхайа̄вахам̣ хотӯ’’ти евам̣ пана виват̣т̣ам̣ паттхентена виват̣т̣авасена самма̄ т̣хапитам̣ арахаттампи паччекабодхин̃а̄н̣ампи саббан̃н̃утан̃а̄н̣ампи да̄тум̣ саккотийева. вуттан̃хетам̣ –

‘‘пат̣исамбхида̄ вимоккха̄ ча, йа̄ ча са̄вакапа̄рамӣ;

паччекабодхи буддхабхӯми, саббаметена лаббхатӣ’’ти. (кху. па̄. 8.15);

имасмим̣ суттадвайе ча ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.

43. татийе падут̣т̣хачиттанти досена падут̣т̣хачиттам̣. четаса̄ четопаричча̄ти аттано читтена тасса читтам̣ париччхиндитва̄. йатха̄бхатам̣ никкхиттоти йатха̄ а̄харитва̄ т̣хапито. евам̣ нирайети евам̣ нирайе т̣хитойева̄ти ваттаббо. апа̄йантиа̄ди саббам̣ нирайавевачанамева. нирайо хи айасан̇кха̄та̄ сукха̄ апетоти апа̄йо, дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, дуккат̣ака̄рино еттха виваса̄ нипатантӣти винипа̄то, нирасса̄даттхена нирайо.

44. чатуттхе пасаннанти саддха̄паса̄дена пасаннам̣. сугатинти сукхасса гатим̣. саггам̣ локанти рӯпа̄дисампаттӣхи сут̣т̣ху аггам̣ локам̣.

45. пан̃чаме удакарахадоти удакадахо. а̄вилоти авиппасанно. лул̣итоти апарисан̣т̣хито. калалӣбхӯтоти каддамӣбхӯто. сипписамбукантиа̄дӣсу сиппийо ча самбука̄ ча сипписамбукам̣. саккхара̄ ча кат̣хала̄ни ча саккхаракат̣халам̣. маччха̄нам̣ гумбам̣ гхат̣а̄ти маччхагумбам̣. чарантампи тит̣т̣хантампӣти еттха саккхаракат̣халам̣ тит̣т̣хатийева, итара̄ни чарантипи тит̣т̣хантипи. йатха̄ пана антарантара̄ т̣хита̄супи нисинна̄супи нипаджджама̄на̄супи ‘‘ета̄ га̄вийо чарантӣ’’ти чарантийо упа̄да̄йа итара̄пи ‘‘чарантӣ’’ти вуччанти, евам̣ тит̣т̣хантамева саккхаракат̣халам̣ упа̄да̄йа итарампи двайам̣ ‘‘тит̣т̣ханта’’нти вуттам̣, итарам̣ двайам̣ чарантам̣ упа̄да̄йа саккхаракат̣халампи ‘‘чаранта’’нти вуттам̣.

а̄вилена̄ти пан̃чахи нӣваран̣ехи парийонаддхена. аттаттхам̣ ва̄тиа̄дӣсу аттано дит̣т̣хадхаммико локийалокуттарамиссако аттхо аттаттхо на̄ма. аттанова сампара̄йе локийалокуттарамиссако аттхо параттхо на̄ма хоти. со хи параттха аттхоти параттхо. тадубхайам̣ убхайаттхо на̄ма. апича аттано дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикопи локийалокуттаро аттхо аттаттхо на̄ма, парасса та̄дисова аттхо параттхо на̄ма, тадубхайампи убхайаттхо на̄ма. уттарим̣ ва̄ мануссадхамма̄ти дасакусалакаммапатхасан̇кха̄та̄ мануссадхамма̄ уттарим̣. айан̃хи дасавидхо дхаммо вина̄пи ан̃н̃ам̣ сама̄да̄пакам̣ саттхантаракаппа̄васа̄не джа̄тасам̣вегехи мануссехи сайамева сама̄диннатта̄ мануссадхаммоти вуччати, тато уттарим̣ пана джха̄навипассана̄маггапхала̄ни ведитабба̄ни. аламарийан̃а̄н̣адассанависесанти арийа̄нам̣ йуттам̣, арийабха̄вам̣ ва̄ ка̄тум̣ саматтхам̣ н̃а̄н̣адассанасан̇кха̄там̣ висесам̣. н̃а̄н̣амева хи джа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, дассанат̣т̣хена дассананти ведитаббам̣, диббачаккхун̃а̄н̣авипассана̄н̃а̄н̣амагган̃а̄н̣апхалан̃а̄н̣апаччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄наметам̣ адхивачанам̣.

46. чхат̣т̣хе аччхоти абахало, пасаннотипи ват̣т̣ати. виппасанноти сут̣т̣ху пасанно. ана̄вилоти на а̄вило, парисуддхоти аттхо, пхен̣апуббул̣асан̇кхасева̄лапан̣акавирахитоти вуттам̣ хоти. ана̄вилена̄ти пан̃чанӣваран̣авимуттена. сесам̣ чатуттхе вуттанайамева. имасмимпи суттадвайе ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣.

47. саттаме руккхаджа̄та̄нанти паччатте са̄мивачанам̣, руккхаджа̄та̄нӣти аттхо. руккха̄наметам̣ адхивачанам̣. йадиданти нипа̄таматтам̣. мудута̄йа̄ти мудубха̄вена. кочи хи руккхо ван̣н̣ена агго хоти, кочи гандхена, кочи расена, кочи тхаддхата̄йа. пхандано пана мудута̄йа чева камман̃н̃ата̄йа ча агго сет̣т̣хоти дассети. читтам̣, бхиккхаве, бха̄витам̣ бахулӣкатанти еттха саматхавипассана̄васена бха̄витан̃чева пунаппунакатан̃ча читтам̣ адхиппетам̣. курундакава̄си пхуссамиттаттхеро пана̄ха – ‘‘екантам̣ муду чева камманийан̃ча читтам̣ на̄ма абхин̃н̃а̄па̄дакачатуттхаджджха̄начиттамева, а̄вусо’’ти.

48. ат̣т̣хаме евам̣ лахупариваттанти евам̣ лахум̣ уппаджджитва̄ лахум̣ нируджджханакам̣. йа̄ван̃ча̄ти адхиматтапама̄н̣аттхе нипа̄то, ативийа на сукара̄ти аттхо. иданти нипа̄таматтам̣. читтанти екачче та̄ва а̄чарийа̄ ‘‘бхаван̇гачитта’’нти ваданти, там̣ пана пат̣иккхипитва̄ ‘‘идха читтанти йам̣кин̃чи антамасо чаккхувин̃н̃а̄н̣ампи адхиппетамева̄’’ти вуттам̣. имасмим̣ панаттхе милиндара̄джа̄ дхаммакатхикам̣ на̄гасенаттхерам̣ пуччхи, ‘‘бханте на̄гасена, екасмим̣ аччхара̄ккхан̣е паваттитачиттасан̇кха̄ра̄ саче рӯпино ассу, кӣва маха̄ра̄си бхавеййа̄’’ти? ‘‘ва̄хасата̄нам̣ кхо, маха̄ра̄джа, вӣхӣнам̣ ад̣д̣хачӯл̣ан̃ча ва̄ха̄ вӣхисаттамбан̣а̄ни две ча тумба̄ екаччхара̄ккхан̣е паваттитасса читтасса сан̇кхампи на упенти, калампи на упенти, калабха̄гампи на упентӣ’’ти (ми. па. 4.1.2). атха касма̄ самма̄самбуддхена ‘‘упама̄пи на сукара̄’’ти вуттам̣? йатхева хи упамам̣ пат̣иккхипитва̄пи каппадӣгхабха̄васса йоджаникапаббатена йоджаникаса̄сапапун̣н̣анагарена, нирайадуккхасса саттисата̄хатопамена, саггасукхасса ча чаккаваттисампаттийа̄ упама̄ ката̄, евамидха̄пи ка̄табба̄ти? таттха ‘‘сакка̄ пана, бханте, упама̄ ка̄ту’’нти евам̣ пуччха̄васена упама̄ ката̄, имасмим̣ сутте пуччха̄йа абха̄вена на ката̄. идан̃хи суттам̣ дхаммадесана̄парийоса̄не вуттам̣. ити имасмим̣ сутте читтара̄си на̄ма катхитоти.

49. наваме пабхассаранти пан̣д̣арам̣ парисуддхам̣. читтанти бхаван̇гачиттам̣. ким̣ пана читтасса ван̣н̣о на̄ма аттхӣти? наттхи. нӣла̄дӣнан̃хи ан̃н̃атараван̣н̣ам̣ ва̄ хоту аван̣н̣ам̣ ва̄ йам̣кин̃чи парисуддхата̄йа ‘‘пабхассара’’нти вуччати. идампи нирупаккилесата̄йа парисуддханти пабхассарам̣. тан̃ча кхоти там̣ бхаван̇гачиттам̣. а̄гантукехӣти асахаджа̄техи паччха̄ джаванаккхан̣е уппаджджанакехи. упаккилесехӣти ра̄га̄дӣхи упаккилит̣т̣хатта̄ упаккилит̣т̣хам̣ на̄ма̄ти вуччати. катхам̣? йатха̄ хи сӣлаванта̄ а̄ча̄расампанна̄ ма̄та̄питаро ва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄ ва̄ дуссӣла̄нам̣ дура̄ча̄ра̄нам̣ аваттасампанна̄нам̣ путта̄нан̃чева антева̄сикасаддхивиха̄рика̄нан̃ча васена ‘‘аттано путте ва̄ антева̄сикасаддхивиха̄рике ва̄ на тадждженти на сиккха̄пенти на оваданти на̄нуса̄сантӣ’’ти аван̣н̣ам̣ акиттим̣ лабханти, евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. а̄ча̄расампанна̄ ма̄та̄питаро вийа ча а̄чарийупаджджха̄йа̄ вийа ча бхаван̇гачиттам̣ дат̣т̣хаббам̣, путта̄дӣнам̣ васена тесам̣ акиттила̄бхо вийа джаванаккхан̣е раджджанадуссанамуйханасабха̄ва̄нам̣ лобхасахагата̄дӣнам̣ читта̄нам̣ васена уппаннехи а̄гантукехи упаккилесехи пакатипарисуддхампи бхаван̇гачиттам̣ упаккилит̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти.

50. дасамепи бхаван̇гачиттамева читтам̣. виппамуттанти джаванаккхан̣е араджджама̄нам̣ адуссама̄нам̣ амуйхама̄нам̣ тихетукан̃а̄н̣асампайутта̄дикусалавасена уппаджджама̄нам̣ а̄гантукехи упаккилесехи виппамуттам̣ на̄ма хоти. идха̄пи йатха̄ сӣлаванта̄нам̣ а̄ча̄расампанна̄нам̣ путта̄дӣнам̣ васена ма̄та̄дайо ‘‘собхана̄ етейева аттано путтака̄дайо сиккха̄пенти оваданти ануса̄сантӣ’’ти ван̣н̣акиттила̄бхино хонти, евам̣ джаванаккхан̣е уппаннакусалачиттавасена идам̣ бхаван̇гачиттам̣ а̄гантукехи упаккилесехи виппамуттанти вуччатӣти.

пан̣ихитааччхаваггаван̣н̣ана̄.