2. нӣваран̣аппаха̄наваггаван̣н̣ана̄

11. дутийасса пат̣хаме екадхаммампӣти еттха ‘‘тасмим̣ кхо пана самайе дхамма̄ хонтӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 121) вийа ниссаттат̣т̣хена дхаммо ведитаббо. тасма̄ екадхаммампӣти ниссаттам̣ екасабха̄вампӣти айаметтха аттхо. ануппаннова̄ти еттха пана ‘‘бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа (ма. ни. 1.402; сам̣. ни. 2.11) йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄ двипада̄ ва̄’’ти (а. ни. 4.34; итиву. 90) евама̄дӣсу вийа самуччайаттхо ва̄саддо дат̣т̣хаббо, на викаппаттхо. айан̃хеттха аттхо – йена дхаммена ануппанно ча ка̄маччхандо уппаджджати, уппанно ча ка̄маччхандо бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати, тамахам̣ йатха̄ субханимиттам̣, евам̣ ан̃н̃ам̣ на пасса̄мӣти. таттха ануппанноти аджа̄то асан̃джа̄то апа̄тубхӯто асамуда̄гато. ка̄маччхандоти ‘‘йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1156) найена виттха̄ритам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣. уппаджджатӣти ниббаттати па̄тубхавати. со панеса асамуда̄ча̄равасена ва̄ ананубхӯта̄рамман̣авасена ва̄ ануппанно уппаджджатӣти ведитаббо. ан̃н̃атха̄ хи анаматагге сам̣са̄ре ануппанно на̄ма наттхи.

таттха екаччасса ваттавасена килесо на самуда̄чарати, екаччасса гантхадхутан̇гасама̄дхи- випассана̄навакамма̄дӣнам̣ ан̃н̃атаравасена. катхам̣? екаччо хи ваттасампанно хоти, тасса двеасӣти кхуддакаватта̄ни чуддаса маха̄ватта̄ни четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣апа̄нӣйама̄л̣акаупосатха̄га̄раа̄гантукагамикаватта̄ни ча каронтассева килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса ваттам̣ виссаджджетва̄ бхиннаваттасса чарато айонисоманасика̄ран̃чева сативоссагган̃ча а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

екаччо гантхайутто хоти, екампи ника̄йам̣ ган̣ха̄ти двепи тайопи чатта̄ропи пан̃чапи. тасса тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ аттхавасена па̄л̣ивасена анусандхивасена пубба̄паравасена ган̣хантасса саджджха̄йантасса ва̄чентасса десентасса пака̄сентасса килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса гантхакаммам̣ паха̄йа кусӣтасса чарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

екаччо пана дхутан̇гадхаро хоти, тераса дхутан̇гагун̣е сама̄да̄йа ваттати. тасса пана дхутан̇гагун̣е парихарантасса килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса дхутан̇га̄ни виссаджджетва̄ ба̄хулла̄йа а̄ваттасса чарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

екаччо ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу чин̣н̣авасӣ хоти, тасса пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу а̄ваджджанавасиа̄дӣнам̣ васена вихарантасса килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса парихӣнаджджха̄насса ва̄ виссат̣т̣хаджджха̄насса ва̄ бхасса̄дӣсу ануйуттасса вихарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

екаччо пана випассако хоти, саттасу ва̄ анупассана̄су ат̣т̣ха̄расасу ва̄ маха̄випассана̄су каммам̣ каронто вихарати. тассевам̣ вихарато килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса випассана̄каммам̣ паха̄йа ка̄йадал̣хӣбахуласса вихарато айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

екаччо навакаммико хоти, упосатха̄га̄рабходжанаса̄ла̄дӣни ка̄рети. тасса тесам̣ упакаран̣а̄ни чинтентасса килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса навакамме нит̣т̣хите ва̄ виссат̣т̣хе ва̄ айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

екаччо пана брахмалока̄ а̄гато суддхасатто хоти, тасса ана̄севаната̄йа килесо ока̄сам̣ на лабхати. апарабха̄ге панасса ладдха̄севанасса айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма уппаджджати. евампи асамуда̄ча̄равасена ануппанно уппаджджати на̄ма. евам̣ та̄ва асамуда̄ча̄равасена ануппаннасса уппанната̄ ведитабба̄.

катхам̣ ананубхӯта̄рамман̣авасена? идхекаччо ананубхӯтапуббам̣ мана̄пийам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ лабхати, тасса таттха айонисоманасика̄расативоссагге а̄гамма ра̄го уппаджджати. евам̣ ананубхӯта̄рамман̣авасена ануппанно уппаджджати на̄ма.

уппанноти джа̄то сан̃джа̄то ниббатто абхиниббатто па̄тубхӯто. бхиййобха̄ва̄йа̄ти пунаппунабха̄ва̄йа. вепулла̄йа̄ти випулабха̄ва̄йа ра̄сибха̄ва̄йа. таттха саким̣ уппанно ка̄маччхандо на нируджджхиссати, саким̣ нируддхо ва̄ свева пуна уппаджджиссатӣти ат̣т̣ха̄наметам̣. екасмим̣ пана нируддхе тасмим̣ ва̄ а̄рамман̣е ан̃н̃асмим̣ ва̄ а̄рамман̣е апара̄парам̣ уппаджджама̄но бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа сам̣ваттати на̄ма.

субханимиттанти ра̄гат̣т̣ха̄нийам̣ а̄рамман̣ам̣. ‘‘санимитта̄, бхиккхаве, уппаджджанти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄, но анимитта̄’’ти еттха нимиттанти паччайасса на̄мам̣. ‘‘адхичиттамануйуттена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ пан̃ча нимитта̄ни ка̄лена ка̄лам̣ манасика̄табба̄нӣ’’ти (ма. ни. 1.216) еттха ка̄ран̣асса. ‘‘со там̣ нимиттам̣ а̄севати бха̄ветӣ’’ти (а. ни. 9.35) еттха сама̄дхисса. ‘‘йам̣ нимиттам̣ а̄гамма йам̣ нимиттам̣ манасикарото анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти (а. ни. 6.27) еттха випассана̄йа. идха пана ра̄гат̣т̣ха̄нийо ит̣т̣ха̄рамман̣адхаммо ‘‘субханимитта’’нти адхиппето. айонисоманасикарототи. ‘‘таттха катамо айонисоманасика̄ро? аничче ниччанти, дуккхе сукханти, анаттани атта̄ти, асубхе субханти, айонисоманасика̄ро уппатхаманасика̄ро, саччавиппат̣икӯлена ва̄ читтасса а̄ваджджана̄ анва̄ваджджана̄ а̄бхого саманна̄ха̄ро манасика̄ро. айам̣ вуччати айонисоманасика̄ро’’ти (вибха. 936) имасса манасика̄расса васена анупа̄йена манасикаронтасса̄ти.

12. дутийе бйа̄па̄доти бхаттабйа̄патти вийа читтасса бйа̄паджджанам̣ пакативиджаханабха̄во. ‘‘таттха катамам̣ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣? анаттхам̣ ме ачарӣти а̄гха̄то джа̄йатӣ’’ти (дха. са. 1160) евам̣ виттха̄ритасса бйа̄па̄данӣваран̣ассетам̣ адхивачанам̣. пат̣игханимиттанти анит̣т̣хам̣ нимиттам̣. пат̣игхассапи пат̣игха̄рамман̣ассапи етам̣ адхивачанам̣. вуттампи четам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ – ‘‘пат̣игхампи пат̣игханимиттам̣, пат̣игха̄рамман̣опи дхаммо пат̣игханимитта’’нти. сесаметтха ка̄маччханде вуттанайенева ведитаббам̣. йатха̄ четтха, евам̣ ито паресупи. таттха таттха хи висесаматтамева ваккха̄ма̄ти.

13. татийе тхинамиддханти тхинан̃чева миддхан̃ча. тесу читтасса акамман̃н̃ата̄ тхинам̣, а̄ласийабха̄вассетам̣ адхивачанам̣. тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ акамман̃н̃ата̄ миддхам̣, капимиддхасса пачала̄йикабха̄вассетам̣ адхивачанам̣. убхиннампи ‘‘таттха катамам̣ тхинам̣? йа̄ читтасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄. таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ она̄хо парийона̄хо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1162-1163) найена виттха̄ро ведитаббо. аратӣтиа̄дӣни вибхан̇ге вибхаттанайенева ведитабба̄ни. вуттан̃хетам̣ –

‘‘таттха катама̄ арати? пантесу ва̄ сена̄санесу ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати аратита̄ анабхирати анабхирамана̄ уккан̣т̣хита̄ паритассита̄, айам̣ вуччати арати. таттха катама̄ тандӣ? йа̄ тандӣ тандийана̄ тандиманата̄ а̄лассам̣ а̄ласса̄йана̄ а̄ласса̄йитаттам̣, айам̣ вуччати тандӣ. таттха катама̄ виджамбхита̄? йа̄ ка̄йасса джамбхана̄ виджамбхана̄ а̄намана̄ винамана̄ саннамана̄ пан̣амана̄ бйа̄дхийакам̣, айам̣ вуччати виджамбхита̄. таттха катамо бхаттасаммадо? йа̄ бхутта̄висса бхаттамуччха̄ бхаттакиламатхо бхаттапарил̣а̄хо ка̄йадут̣т̣хуллам̣, айам̣ вуччати бхаттасаммадо. таттха катамам̣ четасо ча лӣнаттам̣? йа̄ читтасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄ лӣнам̣ лӣйана̄ лӣйитаттам̣ тхинам̣ тхийана̄ тхийитаттам̣ читтасса, идам̣ вуччати четасо ча лӣнатта’’нти (вибха. 856, 857, 859, 860).

еттха ча пурима̄ чатта̄ро дхамма̄ тхинамиддханӣваран̣асса сахаджа̄тавасена̄пи упаниссайавасена̄пи паччайа̄ хонти, четасо ча лӣнаттам̣ аттанова аттана̄ сахаджа̄там̣ на хоти, упаниссайакот̣ийа̄ пана хотӣти.

14. чатуттхе уддхаччакуккуччанти уддхаччан̃чева куккуччан̃ча. таттха уддхаччам̣ на̄ма читтасса уддхата̄ка̄ро. куккуччам̣ на̄ма акатакалйа̄н̣асса катапа̄пасса таппаччайа̄ виппат̣иса̄ро. четасо авӯпасамоти уддхаччакуккуччассеветам̣ на̄мам̣. авӯпасантачиттасса̄ти джха̄нена ва̄ випассана̄йа ва̄ авӯпасамитачиттасса. айам̣ пана авӯпасамо уддхаччакуккуччасса упаниссайакот̣ийа̄ паччайо хотӣти.

15. пан̃чаме вичикиччха̄ти ‘‘саттхари кан̇кхатӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1167) найена виттха̄ритам̣ вичикиччха̄нӣваран̣ам̣. айонисоманасика̄ро вутталаккхан̣ойева̄ти.

16. чхат̣т̣хе ануппанно ва̄ ка̄маччхандо нуппаджджатӣти асамуда̄ча̄равасена ва̄ ананубхӯта̄рамман̣авасена ва̄ти двӣхева ка̄ран̣ехи ануппанно на уппаджджати, татха̄ виккхамбхитова хоти, пуна хетум̣ ва̄ паччайам̣ ва̄ на лабхати. идха̄пи ватта̄дӣнам̣йева васена асамуда̄ча̄ро ведитаббо. екаччасса хи вуттанайенева ватте йуттасса ваттам̣ каронтассева килесо ока̄сам̣ на лабхати, ваттавасена виккхамбхито хоти. со там̣ татха̄виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти милаккхатиссаттхеро вийа.

со кира̄йасма̄ рохан̣аджанападе га̄мен̣д̣ава̄ламаха̄виха̄расса бхиккха̄ча̄ре неса̄дакуле ниббатто. вайам̣ а̄гамма катагхара̄ва̄со ‘‘путтада̄рам̣ посесса̄мӣ’’ти адӯхаласатам̣ сан̣т̣хапетва̄ па̄сасатам̣ йоджетва̄ сӯласатам̣ ропетва̄ бахум̣ па̄пам̣ а̄йӯханто екадивасам̣ гехато аггин̃ча лон̣ан̃ча гахетва̄ аран̃н̃ам̣ гато. па̄се баддхамигам̣ вадхитва̄ ан̇га̄рапаккамам̣сам̣ кха̄дитва̄ пипа̄сито хутва̄ га̄мен̣д̣ава̄ламаха̄виха̄рам̣ павит̣т̣хо па̄нӣйама̄л̣аке дасаматтесу па̄нӣйагхат̣есу пипа̄са̄виноданаматтампи па̄нӣйам̣ алабханто, ‘‘ким̣ на̄метам̣ еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ васанат̣т̣ха̄не пипа̄са̄йа а̄гата̄нам̣ пипа̄са̄виноданаматтам̣ па̄нӣйам̣ наттхӣ’’ти уджджха̄йитум̣ а̄раддхо. чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхеро тасса катхам̣ сутва̄ тасса сантикам̣ гаччханто па̄нӣйама̄л̣аке дасаматте па̄нӣйагхат̣е пӯре дисва̄ ‘‘джӣвама̄напетакасатто айам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘упа̄сака, саче пипа̄ситоси, пива па̄нӣйа’’нти ватва̄ кут̣ам̣ уккхипитва̄ тасса хаттхесу а̄син̃чи. тасса каммам̣ пат̣ичча пӣтапӣтам̣ па̄нӣйам̣ таттакапа̄ле паккхиттамива нассати, сакалепи гхат̣е пивато пипа̄са̄ на паччхиджджи. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘йа̄ва да̄рун̣ан̃ча те, упа̄сака, каммам̣ катам̣, ида̄нева пето джа̄то, випа̄ко кӣдисо бхависсатӣ’’ти?

со тасса катхам̣ сутва̄ ладдхасам̣вего тхерам̣ вандитва̄ та̄ни адӯхала̄дӣни висан̇кхаритва̄ вегена гхарам̣ гантва̄ путтада̄рам̣ олокетва̄ саттха̄ни бхиндитва̄ дӣпакамигапаккхино аран̃н̃е виссаджджетва̄ тхерам̣ паччупасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. дуккара̄, а̄вусо, паббаджджа̄, катхам̣ твам̣ паббаджиссасӣти? бханте, еварӯпам̣ паччаккхака̄ран̣ам̣ дисва̄ катхам̣ на паббаджисса̄мӣти? тхеро тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄джеси. со ватта̄рабхито хутва̄ буддхавачанам̣ угган̣ханто екадивасам̣ девадӯтасутте ‘‘таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ пуна маха̄нирайе паккхипантӣ’’ти (ма. ни. 3.270; а. ни. 3.36) имам̣ т̣ха̄нам̣ сутва̄ ‘‘еттакам̣ дуккхара̄сим̣ анубхавитасаттам̣ пуна маха̄нирайе паккхипанти, ахо бха̄рийо, бханте, маха̄нирайо’’ти а̄ха. а̄ма̄вусо, бха̄рийоти. сакка̄, бханте, пасситунти? ‘‘на сакка̄ пасситум̣, дит̣т̣хасадисам̣ ка̄тум̣ екам̣ ка̄ран̣ам̣ дассесса̄мӣ’’ти са̄ман̣ере сама̄дапетва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хе аллада̄рура̄сим̣ ка̄рехӣти. со татха̄ ка̄реси. тхеро йатха̄нисиннова иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ маха̄нирайато кхаджджопанакаматтам̣ аггипапат̣икам̣ нӣхаритва̄ пассантассева тасса тхерасса да̄рура̄симхи паккхипи. тасса таттха нипа̄то ча да̄рура̄сино джха̄йитва̄ чха̄рикабха̄вӯпагаманан̃ча апаччха̄ апуримам̣ ахоси.

со там̣ дисва̄, ‘‘бханте, имасмим̣ са̄сане кати дхура̄ни на̄ма̄’’ти пуччхи. а̄вусо, випассана̄дхурам̣, гантхадхуранти. ‘‘бханте, гантхо на̄ма пат̣ибаласса бха̄ро, майхам̣ пана дуккхӯпаниса̄ саддха̄, випассана̄дхурам̣ пӯресса̄ми каммат̣т̣ха̄нам̣ ме детха̄’’ти вандитва̄ нисӣди. тхеро ‘‘ваттасампанно бхиккхӯ’’ти ваттасӣсе т̣хатва̄ тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. со каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ випассана̄йа ча каммам̣ кароти, ваттан̃ча пӯрети. екадивасам̣ читталапаббатамаха̄виха̄ре ваттам̣ кароти, екадивасам̣ га̄мен̣д̣ава̄ламаха̄виха̄ре, екадивасам̣ гочарага̄мамаха̄виха̄ре. тхинамиддхе оккантаматте ваттапариха̄нибхайена пала̄лаваран̣акам̣ теметва̄ сӣсе т̣хапетва̄ па̄де удаке ота̄ретва̄ нисӣдати. со екадивасам̣ читталапаббатамаха̄виха̄ре две йа̄ме ваттам̣ катва̄ балавапаччӯсака̄ле нидда̄йа оккамитум̣ а̄раддха̄йа аллапала̄лам̣ сӣсе т̣хапетва̄ нисинно па̄чӣнапаббатапассе са̄ман̣ерасса арун̣аватийасуттантам̣ саджджха̄йантасса –

‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;

дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро.

‘‘йо имасмим̣ дхаммавинайе, аппаматто вихассати;

паха̄йа джа̄тисам̣са̄рам̣, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.185) –

идам̣ т̣ха̄нам̣ сутва̄ ‘‘ма̄дисасса а̄раддхавӣрийасса бхиккхуно самма̄самбуддхена идам̣ катхитам̣ бхависсатӣ’’ти пӣтим̣ уппа̄детва̄ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ тадева па̄дакам̣ катва̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄йа апара̄парам̣ ва̄йаманто саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. паринибба̄нака̄ле ча тадева ка̄ран̣ам̣ дассенто евама̄ха –

‘‘аллам̣ пала̄лапун̃джа̄хам̣, сӣсена̄да̄йа чан̇камим̣;

паттосми татийам̣ т̣ха̄нам̣, еттха ме наттхи сам̣сайо’’ти.

еварӯпасса ваттавасена виккхамбхитакилесо татха̄ виккхамбхитова хоти.

екаччасса вуттанайенева гантхе йуттасса гантхам̣ угган̣хантасса саджджха̄йантасса ва̄чентасса десентасса пака̄сентасса ча килесо ока̄сам̣ на лабхати, гантхавасена виккхамбхитова хоти. со там̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти малийадеваттхеро вийа. со кира̄йасма̄ тивассабхиккхука̄ле каллага̄маке ман̣д̣ала̄ра̄мамаха̄виха̄ре уддесан̃ча ган̣ха̄ти, випассана̄йа ча каммам̣ кароти. тассекадивасам̣ каллага̄ме бхиккха̄йа чарато ека̄ упа̄сика̄ йа̄гуул̣ун̇кам̣ датва̄ путтасинехам̣ уппа̄детва̄ тхерам̣ антонивесане нисӣда̄петва̄ пан̣ӣтабходжанам̣ бходжетва̄ ‘‘катарага̄мава̄сикоси та̄та̄’’ти пуччхи. ман̣д̣ала̄ра̄мамаха̄виха̄ре гантхакаммам̣ кароми, упа̄сикети. тена хи та̄та йа̄ва гантхакаммам̣ кароси, идхева нибаддхам̣ бхиккхам̣ ган̣ха̄сӣти. со там̣ адхива̄сетва̄ таттха нибаддхам̣ бхиккхам̣ ган̣ха̄ти, бхаттакичча̄васа̄не анумоданам̣ каронто ‘‘сукхам̣ хоту, дуккха̄ муччатӯ’’ти пададвайамева катхетва̄ гаччхати. антовассе тема̄сам̣ тасса̄йева сан̇гахам̣ каронто пин̣д̣а̄пачитим̣ катва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. нева̄сикамаха̄тхеро а̄ха – ‘‘а̄вусо маха̄дева, аджджа виха̄ре маха̄джано саннипатиссати, тасса дхаммада̄нам̣ дадеййа̄сӣ’’ти. тхеро адхива̄сеси.

дахараса̄ман̣ера̄ упа̄сика̄йа сан̃н̃ам̣ адам̣су – ‘‘аджджа те путто дхаммам̣ катхессати, виха̄рам̣ гантва̄ сун̣еййа̄сӣ’’ти. та̄та̄, на саббева дхаммакатхам̣ джа̄нанти, мама путто еттакам̣ ка̄лам̣ майхам̣ катхенто ‘‘сукхам̣ хоту, дуккха̄ муччатӯ’’ти пададвайамева катхеси, ма̄ кел̣им̣ каротха̄ти. ма̄, твам̣ упа̄сике, джа̄нанам̣ ва̄ аджа̄нанам̣ ва̄ упат̣т̣хахассу, виха̄рам̣ гантва̄ дхаммамева сун̣а̄хӣти. упа̄сика̄ гандхама̄ла̄дӣни гахетва̄ гантва̄ пӯджетва̄ парисанте дхаммам̣ сун̣ама̄на̄ нисӣди. дива̄дхаммакатхико ча сарабха̄н̣ако ча аттано пама̄н̣ам̣ н̃атва̄ ут̣т̣хахим̣су. тато малийадеваттхеро дхамма̄сане нисӣдитва̄ читтабӣджаним̣ гахетва̄ анупуббим̣ катхам̣ ватва̄ – ‘‘майа̄ маха̄упа̄сика̄йа тайо ма̄се двӣхева падехи анумодана̄ ката̄, аджджа саббараттим̣ тӣхи пит̣акехи саммаситва̄ тассева пададвайасса аттхам̣ катхесса̄мӣ’’ти дхаммадесанам̣ а̄рабхитва̄ саббараттим̣ катхеси. арун̣уггамане десана̄парийоса̄не маха̄упа̄сика̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си.

апаропи тасмим̣йева маха̄виха̄ре тиссабхӯтиттхеро на̄ма винайам̣ ган̣ханто бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ антога̄мам̣ павит̣т̣хо висабха̄га̄рамман̣ам̣ олокеси. тасса лобхо уппаджджи, со патит̣т̣хитапа̄дам̣ ача̄летва̄ аттано патте йа̄гум̣ упат̣т̣ха̄кадахарасса патте а̄киритва̄ ‘‘айам̣ витакко вад̣д̣хама̄но мам̣ чатӯсу апа̄йесу сам̣сӣда̄пессатӣ’’ти татова ниваттитва̄ а̄чарийасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито а̄ха – ‘‘еко ме бйа̄дхи уппанно, ахам̣ етам̣ тикиччхитум̣ сакконто а̄гамисса̄ми, итаратха̄ на̄гамисса̄ми. тумхе дива̄ уддесан̃ча са̄йам̣ уддесан̃ча мам̣ олокетва̄ т̣хапетха, паччӯсака̄ле уддесам̣ пана ма̄ т̣хапайиттха̄’’ти евам̣ ватва̄ малайава̄симаха̄сан̇гхараккхитаттхерасса сантикам̣ агама̄си. тхеро аттано пан̣н̣аса̄ла̄йа парибхан̣д̣ам̣ каронто там̣ анолокетва̄ва ‘‘пат̣иса̄мехи, а̄вусо, тава паттачӣвара’’нти а̄ха. бханте, еко ме бйа̄дхи аттхи, саче тумхе там̣ тикиччхитум̣ саккотха, пат̣иса̄месса̄мӣти. а̄вусо, уппаннам̣ рогам̣ тикиччхитум̣ саматтхасса сантикам̣ а̄гатоси, пат̣иса̄мехӣти. суббачо бхиккху ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо аджа̄нитва̄ евам̣ на ваккхатӣ’’ти паттачӣварам̣ т̣хапетва̄ тхерасса ваттам̣ дассетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди.

тхеро ‘‘ра̄гачарито айа’’нти н̃атва̄ асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. со ут̣т̣ха̄йа паттачӣварам̣ ам̣се лаггетва̄ тхерам̣ пунаппунам̣ ванди. ким̣, а̄вусо, маха̄бхӯти атиреканипаччака̄рам̣ дассесӣти? бханте, саче аттано киччам̣ ка̄тум̣ саккхисса̄ми, иччетам̣ кусалам̣. но че, идам̣ ме паччхимадассананти! гаччха̄вусо, маха̄бхӯти та̄дисасса йуттайогасса кулапуттасса на джха̄нам̣ ва̄ випассана̄ ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄ дуллабханти. со тхерасса катхам̣ сутва̄ нипаччака̄рам̣ дассетва̄ а̄гаманака̄ле ваваттха̄питам̣ чханнам̣ сепан̣н̣игаччхамӯлам̣ гантва̄ паллан̇кена нисинно асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахатте патит̣т̣ха̄йа паччӯсака̄ле уддесам̣ сампа̄пун̣и. еварӯпа̄нам̣ гантхавасена виккхамбхита̄ килеса̄ татха̄ виккхамбхита̄ва хонти.

екаччасса пана вуттанайенева дхутан̇га̄ни парихарато килесо ока̄сам̣ на лабхати, дхутан̇гавасена виккхамбхитова хоти. со там̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти га̄мантапаббха̄рава̄сӣ маха̄сӣваттхеро вийа. тхеро кира маха̄га̄ме тиссамаха̄виха̄ре васанто тепит̣акам̣ аттхавасена ча па̄л̣ивасена ча ат̣т̣ха̄раса маха̄ган̣е ва̄чети. тхерасса ова̄де т̣хатва̄ сат̣т̣хисахасса бхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тесу еко бхиккху аттана̄ пат̣ивиддхадхаммам̣ а̄раббха уппаннасоманассо чинтеси – ‘‘аттхи ну кхо идам̣ сукхам̣ амха̄кам̣ а̄чарийасса̄’’ти. со а̄вадждженто тхерасса путхуджджанабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘екенупа̄йена тхерасса сам̣вегам̣ уппа̄десса̄мӣ’’ти аттано васанат̣т̣ха̄нато тхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ваттам̣ дассетва̄ нисӣди. атха нам̣ тхеро ‘‘ким̣ а̄гатоси, а̄вусо, пин̣д̣апа̄тика̄’’ти а̄ха. ‘‘саче ме ока̄сам̣ кариссатха, екам̣ дхаммападам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти а̄гатосми, бхантети. бахӯ, а̄вусо, ган̣ханти, туйхам̣ ока̄со на бхависсатӣти. со саббесу раттидивасабха̄гесу ока̄сам̣ алабханто, ‘‘бханте, евам̣ ока̄се асати маран̣асса катхам̣ ока̄сам̣ лабхиссатха̄’’ти а̄ха. тада̄ тхеро чинтеси – ‘‘на̄йам̣ уддесаттха̄йа а̄гато, майхам̣ панеса сам̣вегаджананаттха̄йа а̄гато’’ти. сопи тхеро ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма, бханте, ма̄дисена бхавитабба’’нти ватва̄ тхерам̣ вандитва̄ ман̣иван̣н̣е а̄ка̄се уппатитва̄ агама̄си.

тхеро тасса гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа джа̄тасам̣вего дива̄ уддесан̃ча са̄йам̣ уддесан̃ча ва̄четва̄ паттачӣварам̣ хаттхапа̄се т̣хапетва̄ паччӯсака̄ле уддесам̣ гахетва̄ отарантена бхиккхуна̄ саддхим̣ паттачӣварама̄да̄йа отин̣н̣о тераса дхутагун̣е парипун̣н̣е адхит̣т̣ха̄йа га̄мантапаббха̄расена̄санам̣ гантва̄ паббха̄рам̣ пат̣иджаггитва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ усса̄петва̄ ‘‘арахаттам̣ апатва̄ ман̃че пит̣т̣хим̣ на паса̄ресса̄мӣ’’ти ма̄насам̣ бандхитва̄ чан̇камам̣ отари. тасса ‘‘аджджа арахаттам̣ ган̣хисса̄ми аджджа арахаттам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти гхат̣ентассева пава̄ран̣а̄ сампатта̄. со пава̄ран̣а̄йа упакат̣т̣ха̄йа ‘‘путхуджджанабха̄вам̣ паха̄йа висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресса̄мӣ’’ти чинтенто ативийа киламати. со та̄йа пава̄ран̣а̄йа маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ уппа̄детум̣ асакконто ‘‘ма̄дисопи на̄ма а̄раддхавипассако на лабхати, йа̄ва дуллабхан̃ча ватидам̣ арахатта’’нти ватва̄ тенева нийа̄мена т̣ха̄начан̇камабахуло хутва̄ тим̣са васса̄ни саман̣адхаммам̣ катва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа маджджхе т̣хитам̣ пун̣н̣ачандам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо чандаман̣д̣алам̣ висуддхам̣, уда̄ху майхам̣ сӣла’’нти чинтенто ‘‘чандаман̣д̣але сасалаккхан̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, майхам̣ пана упасампадато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджджадиваса̄ сӣласмим̣ ка̄л̣акам̣ ва̄ тилако ва̄ наттхӣ’’ти а̄ваджджетва̄ сан̃джа̄тапӣтисоманассо парипаккан̃а̄н̣атта̄ пӣтим̣ виккхамбхетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. еварӯпасса дхутан̇гавасена виккхамбхито килесо татха̄ виккхамбхитова хоти.

екаччасса вуттанайенева пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄паджджанабахулата̄йа килесо ока̄сам̣ на лабхати, сама̄паттивасена виккхамбхитова хоти. со там̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти маха̄тиссаттхеро вийа. тхеро кира авассикака̄лато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ. со сама̄паттивиккхамбхита̄нам̣ килеса̄нам̣ асамуда̄ча̄рена уггахапарипуччха̄васенева арийамаггаса̄мантам̣ катхети, сат̣т̣хивассака̄лепи аттано путхуджджанабха̄вам̣ на джа̄на̄ти. атхекадивасам̣ маха̄га̄ме тиссамаха̄виха̄рато бхиккхусан̇гхо талан̇гарава̄сидхаммадиннаттхерасса са̄санам̣ песеси ‘‘тхеро а̄гантва̄ амха̄кам̣ дхаммакатхам̣ катхетӯ’’ти. тхеро адхива̄сетва̄ ‘‘мама сантике махаллакатаро бхиккху наттхи, маха̄тиссаттхеро кхо пана ме каммат̣т̣ха̄на̄чарийо, там̣ сан̇гхаттхерам̣ катва̄ гамисса̄мӣ’’ти чинтенто бхиккхусан̇гхапаривуто тхерасса виха̄рам̣ гантва̄ дива̄т̣т̣ха̄не тхерасса ваттам̣ дассетва̄ екамантам̣ нисӣди.

тхеро а̄ха – ‘‘ким̣, дхаммадинна, чирассам̣ а̄гатосӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, тиссамаха̄виха̄рато ме бхиккхусан̇гхо са̄санам̣ песеси, ахам̣ екако на гамисса̄ми, тумхехи пана саддхим̣ гантука̄мо хутва̄ а̄гатомхӣ’’ти са̄ран̣ӣйакатхам̣ катхентова папан̃четва̄ ‘‘када̄, бханте, тумхехи айам̣ дхаммо адхигато’’ти пуччхи. сат̣т̣химатта̄ни, а̄вусо дхаммадинна, васса̄ни хонтӣти. сама̄паттим̣ пана, бханте, вал̣ан̃джетха̄ти. а̄ма, а̄вусоти. екам̣ поккхаран̣им̣ ма̄петум̣ саккун̣еййа̄тха, бхантети? ‘‘на, а̄вусо, етам̣ бха̄рийа’’нти ватва̄ саммукхат̣т̣ха̄не поккхаран̣им̣ ма̄песи. ‘‘еттха, бханте, екам̣ падумагаччхам̣ ма̄петха̄’’ти ча вутто тампи ма̄песи. ида̄неттха махантам̣ пуппхам̣ дассетха̄ти. тхеро тампи дассеси. еттха сол̣асавассуддесикам̣ иттхирӯпам̣ дассетха̄ти. тхеро сол̣асавассуддесикам̣ иттхирӯпам̣ дассеси. тато нам̣ а̄ха – ‘‘идам̣, бханте, пунаппунам̣ субхато манаси каротха̄’’ти. тхеро аттана̄ва ма̄питам̣ иттхирӯпам̣ олокенто лобхам̣ уппа̄деси. тада̄ аттано путхуджджанабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘авассайо ме саппуриса хохӣ’’ти антева̄сикасса сантике уккут̣икам̣ нисӣди. ‘‘етадаттхамева̄хам̣, бханте, а̄гато’’ти тхерасса асубхавасена саллахукам̣ катва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ тхерасса ока̄сам̣ ка̄тум̣ бахи никкханто. супаримаддитасан̇кха̄ро тхеро тасмим̣ дива̄т̣т̣ха̄нато никкхантаматтейева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. атха нам̣ сан̇гхаттхерам̣ катва̄ дхаммадиннаттхеро тиссамаха̄виха̄рам̣ гантва̄ сан̇гхасса дхаммакатхам̣ катхеси. еварӯпасса сама̄паттивасена виккхамбхито килесо татха̄ виккхамбхитова хоти.

екаччасса пана вуттанайенева випассана̄йа каммам̣ каронтасса килесо ока̄сам̣ на лабхати, випассана̄васена виккхамбхитова хоти. со там̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти, буддхака̄ле сат̣т̣химатта̄ а̄раддхавипассака̄ бхиккхӯ вийа. те кира саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вивиттам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронта̄ килеса̄нам̣ асамуда̄ча̄равасена ‘‘пат̣ивиддхамаггапхала̄ майа’’нти сан̃н̃а̄йа маггапхалаттха̄йа ва̄йа̄мам̣ акатва̄ ‘‘амхехи пат̣ивиддхадхаммам̣ дасабаласса а̄рочесса̄ма̄’’ти саттху сантикам̣ а̄гаччханти.

саттха̄ тесам̣ пуре а̄гаманатова а̄нандаттхерам̣ а̄ха – ‘‘а̄нанда, падха̄накаммика̄ бхиккхӯ аджджа мам̣ пасситум̣ а̄гамиссанти, тесам̣ мама дассана̄йа ока̄сам̣ акатва̄ ‘а̄макасуса̄нам̣ гантва̄ аллаасубхабха̄ванам̣ каротха̄’ти пахин̣еййа̄сӣ’’ти. тхеро тесам̣ а̄гата̄нам̣ саттха̄ра̄ катхитаса̄санам̣ а̄рочеси. те ‘‘татха̄гато аджа̄нитва̄ на катхессати, аддха̄ еттха ка̄ран̣ам̣ бхависсатӣ’’ти а̄макасуса̄нам̣ гантва̄ аллаасубхам̣ олокента̄ лобхам̣ уппа̄детва̄ ‘‘идам̣ нӯна самма̄самбуддхена дит̣т̣хам̣ бхависсатӣ’’ти джа̄тасам̣вега̄ ладдхамаггам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа а̄рабхим̣су. саттха̄ тесам̣ випассана̄йа а̄раддхабха̄вам̣ н̃атва̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова имам̣ обха̄сага̄тхама̄ха –

‘‘йа̄нима̄ни апатта̄ни, ала̄бӯнева са̄раде;

ка̄потака̄ни ат̣т̣хӣни, та̄ни дисва̄на ка̄ ратӣ’’ти. (дха. па. 149);

га̄тха̄парийоса̄не арахаттапхале патит̣т̣хахим̣су. еварӯпа̄нам̣ випассана̄васена виккхамбхита̄ килеса̄ татха̄ виккхамбхита̄ва хонти.

екаччасса вуттанайенева навакаммам̣ каронтасса килесо ока̄сам̣ на лабхати, навакаммавасена виккхамбхитова хоти. со там̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти читталапаббате тиссаттхеро вийа. тасса кира ат̣т̣хавассикака̄ле анабхирати уппаджджи, со там̣ винодетум̣ асакконто аттано чӣварам̣ дховитва̄ раджитва̄ паттам̣ пачитва̄ кесе оха̄ретва̄ упаджджха̄йам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘ким̣, а̄вусо маха̄тисса, атут̣т̣хасса вийа те а̄ка̄ро’’ти? а̄ма, бханте, анабхирати ме уппанна̄, там̣ винодетум̣ на саккомӣти. тхеро тасса̄сайам̣ олокенто арахаттасса упаниссайам̣ дисва̄ анукампа̄васена а̄ха – ‘‘а̄вусо тисса, майам̣ махаллака̄, екам̣ но васанат̣т̣ха̄нам̣ карохӣ’’ти. дутийакатхам̣ акатхитапуббо бхиккху ‘‘са̄дху, бханте’’ти сампат̣иччхи.

атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘а̄вусо, навакаммам̣ каронто уддесамагган̃ча ма̄ виссаджджи, каммат̣т̣ха̄нан̃ча манаси карохи, ка̄лена ча ка̄лам̣ касин̣апарикаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘евам̣ карисса̄ми, бханте’’ти тхерам̣ вандитва̄ татха̄рӯпам̣ саппа̄йат̣т̣ха̄нам̣ олокетва̄ ‘‘еттха ка̄тум̣ сакка̄’’ти да̄рӯхи пӯретва̄ джха̄петва̄ содхетва̄ ит̣т̣хака̄хи париккхипитва̄ два̄рава̄тапа̄на̄дӣни йоджетва̄ саддхим̣ чан̇каманабхӯмибхиттипарикамма̄дӣхи лен̣ам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ сантхаритва̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄, ‘‘бханте, нит̣т̣хитам̣ лен̣е парикаммам̣, васатха̄’’ти а̄ха. а̄вусо, дуккхена тайа̄ етам̣ каммам̣ катам̣, аджджа екадивасам̣ тван̃н̃еветтха васа̄хӣти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти вандитва̄ па̄де дховитва̄ лен̣ам̣ пависитва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисинно аттана̄ катакаммам̣ а̄ваджджи. тасса ‘‘мана̄пам̣ майа̄ упаджджха̄йасса ка̄йавеййа̄ваччам̣ ката’’нти чинтентасса аббхантаре пӣти уппанна̄. со там̣ виккхамбхетва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ аггапхалам̣ арахаттам̣ па̄пун̣и. еварӯпасса навакаммавасена виккхамбхито килесо татха̄ виккхамбхитова хоти.

екаччо пана брахмалокато а̄гато суддхасатто хоти. тасса ана̄севаната̄йа килесо на самуда̄чарати, бхававасена виккхамбхито хоти. со там̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти а̄йасма̄ маха̄кассапо вийа. со хи а̄йасма̄ ага̄рамаджджхепи ка̄ме апарибхун̃джитва̄ маха̄сампаттим̣ паха̄йа паббаджитва̄ никкханто антара̄магге паччуггаманаттха̄йа а̄гатам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ вандитва̄ тӣхи ова̄дехи упасампадам̣ лабхитва̄ ат̣т̣хаме арун̣е саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. еварӯпасса бхававасена виккхамбхито килесо татха̄ виккхамбхитова хоти.

йо пана ананубхӯтапуббам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ лабхитва̄ таттхева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти, еварӯпасса ананубхӯта̄рамман̣авасена ка̄маччхандо ануппаннова нуппаджджати на̄ма.

уппанно ва̄ ка̄маччхандо пахӣйатӣти еттха уппанноти джа̄то бхӯто самуда̄гато. пахӣйатӣти тадан̇гаппаха̄нам̣, виккхамбханаппаха̄нам̣, самуччхедаппаха̄нам̣, пат̣ипассаддхиппаха̄нам̣, ниссаран̣аппаха̄нанти имехи пан̃чахи паха̄нехи пахӣйати, на пуна уппаджджатӣти аттхо. таттха випассана̄йа килеса̄ тадан̇гавасена пахӣйантӣти випассана̄ тадан̇гаппаха̄нанти ведитабба̄. сама̄патти пана килесе виккхамбхетӣти са̄ виккхамбханаппаха̄нанти ведитабба̄. магго самуччхинданто уппаджджати, пхалам̣ пат̣иппассамбхайама̄нам̣, нибба̄нам̣ саббакилесехи ниссат̣анти има̄ни тӣн̣и самуччхедапат̣ипассаддхиниссаран̣аппаха̄на̄нӣти вуччанти. имехи локийалокуттарехи пан̃чахи паха̄нехи пахӣйатӣти аттхо.

асубханимиттанти дасасу асубхесу уппаннам̣ са̄рамман̣ам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ – ‘‘асубхампи асубханимиттам̣, асубха̄рамман̣а̄ дхамма̄пи асубханимитта’’нти. йонисоманасикарототи. ‘‘таттха катамо йонисоманасика̄ро? аничче аничча’’нтиа̄дина̄ найена вуттасса упа̄йаманасика̄расса васена манасикарото. ануппанно чева ка̄маччхандо нуппаджджатӣти асамуда̄гато на самуда̄гаччхати. уппанно ча ка̄маччхандо пахӣйатӣти самуда̄гато ча ка̄маччхандо пан̃чавидхена паха̄нена пахӣйати.

апича чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – асубханимиттасса уггахо, асубхабха̄вана̄нуйого, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, калйа̄н̣амиттата̄ саппа̄йакатха̄ти. дасавидхан̃хи асубханимиттам̣ угган̣хантасса̄пи ка̄маччхандо пахӣйати, бха̄вентасса̄пи, индрийесу пихитадва̄расса̄пи, чатуннам̣ пан̃чаннам̣ а̄лопа̄нам̣ ока̄се сати удакам̣ пивитва̄ йа̄панасӣлата̄йа бходжане маттан̃н̃унопи. тенетам̣ вуттам̣ –

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);

асубхакаммикатиссаттхерасадисе асубхабха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи ка̄маччхандо пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дасаасубханисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ – ‘‘чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

17. саттаме метта̄ четовимуттӣти саббасаттесу хитапхаран̣ака̄ метта̄. йасма̄ пана там̣сампайуттачиттам̣ нӣваран̣а̄дӣхи паччанӣкадхаммехи вимуччати, тасма̄ са̄ ‘‘четовимуттӣ’’ти вуччати. висесато ва̄ саббабйа̄па̄дапарийут̣т̣ха̄нена вимуттатта̄ са̄ четовимуттӣти ведитабба̄. таттха ‘‘метта̄’’ти етта̄вата̄ пуббабха̄гопи ват̣т̣ати, ‘‘четовимуттӣ’’ти вуттатта̄ пана идха тикачатуккаджджха̄навасена аппана̄ва адхиппета̄. йонисоманасикарототи там̣ меттам̣ четовимуттим̣ вутталаккхан̣ена упа̄йаманасика̄рена манасикаронтасса.

апича чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – метта̄нимиттасса уггахо, метта̄бха̄вана̄нуйого, каммассаката̄паччавеккхан̣а̄, пат̣исан̇кха̄набахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣а̄нан̃хи ан̃н̃атаравасена меттам̣ угган̣хантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, одхисо анодхисо диса̄пхаран̣авасена меттам̣ бха̄вентасса̄пи. ‘‘твам̣ етасса куддхо ким̣ кариссаси, кимасса сӣла̄дӣни на̄сетум̣ саккхиссаси, нану твам̣ аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссаси? парасса куджджханам̣ на̄ма вӣтаччитан̇га̄рататтаайасала̄кагӯтха̄дӣни гахетва̄ парам̣ пахаритука̄мата̄садисам̣ хоти. есопи тава куддхо ким̣ кариссати, ким̣ те сӣла̄дӣни на̄сетум̣ саккхиссати? еса аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссати, аппат̣иччхитапахен̣акам̣ вийа пат̣ива̄там̣ кхиттараджомут̣т̣хи вийа ча етассевеса кодхо маттхаке патиссатӣ’’ти евам̣ аттано ча парасса ча каммассакатам̣ паччавеккхатопи, убхайакаммассакатам̣ паччавеккхитва̄ пат̣исан̇кха̄не т̣хитасса̄пи, ассагуттаттхерасадисе метта̄бха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу метта̄нисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ – ‘‘чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. сесамидха ито паресу ча вуттанайенева ведитаббам̣, висесаматтамева пана ваккха̄ма̄ти.

18. ат̣т̣хаме а̄рамбхадха̄тӯа̄дӣсу а̄рамбхадха̄ту на̄ма пат̣хама̄рамбхавӣрийам̣. никкамадха̄ту на̄ма косаджджато никкхантатта̄ тато балаватарам̣. параккамадха̄ту на̄ма парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато татопи балаватарам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘а̄рамбхо четасо ка̄ма̄нам̣ панӯдана̄йа, никкамо четасо палигхуггха̄т̣ана̄йа, параккамо четасо бандханаччхедана̄йа̄’’ти ватва̄ ‘‘тӣхи петехи адхиматтавӣрийамева катхита’’нти вуттам̣.

а̄раддхавӣрийасса̄ти парипун̣н̣авӣрийасса чева паггахитавӣрийасса ча. таттха чатудоса̄пагатам̣ вӣрийам̣ а̄раддханти ведитаббам̣. на ча атилӣнам̣ хоти, на ча атипаггахитам̣, на ча аджджхаттам̣ сам̣кхиттам̣, на ча бахиддха̄ виккхиттам̣. тадетам̣ дувидхам̣ хоти – ка̄йикам̣, четасикан̃ча. таттха ‘‘идха бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетӣ’’ти (вибха. 519) евам̣ раттидивасасса пан̃ча кот̣т̣ха̄се ка̄йена гхат̣ентасса ва̄йамантасса ка̄йикавӣрийам̣ ведитаббам̣. ‘‘на та̄ва̄хам̣ ито лен̣а̄ никкхамисса̄ми, йа̄ва ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’’ти евам̣ ока̄сапариччхедена ва̄, ‘‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти евам̣ нисаджджа̄дипариччхедена ва̄ ма̄насам̣ бандхитва̄ гхат̣ентасса ва̄йамантасса четасикавӣрийам̣ ведитаббам̣. тадубхайампи идха ват̣т̣ати. дувидхена̄пи хи имина̄ вӣрийена а̄раддхавӣрийасса ануппаннан̃чева тхинамиддхам̣ нуппаджджати, уппаннан̃ча тхинамиддхам̣ пахӣйати милаккхатиссаттхерасса вийа, га̄мантапаббха̄рава̄симаха̄сӣваттхерасса вийа, пӣтималлакаттхерасса вийа, кут̣умбийапуттатиссаттхерасса вийа ча. етесу хи пурима̄ тайо ан̃н̃е ча еварӯпа̄ ка̄йикавӣрийена а̄раддхавӣрийа̄, кут̣умбийапуттатиссаттхеро ан̃н̃е ча еварӯпа̄ четасикавӣрийена а̄раддхавӣрийа̄, учча̄ва̄лукава̄сӣ маха̄на̄гаттхеро пана двӣхипи вӣрийехи а̄раддхавӣрийова. тхеро кира екам̣ сатта̄хам̣ чан̇камати, екам̣ тит̣т̣хати, екам̣ нисӣдати, екам̣ нипаджджати. маха̄тхерасса екаирийа̄патхопи асаппа̄йо на̄ма наттхи, чатуттхе сатта̄хе випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахатте патит̣т̣ха̄си.

апича чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – атибходжане нимиттагга̄хо, ирийа̄патхасампариваттаната̄, а̄локасан̃н̃а̄манасика̄ро, аббхока̄сава̄со, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. а̄харахаттхака-бхуттавамитака-татрават̣т̣ака-алам̣са̄т̣ака-ка̄кама̄сака-бра̄хман̣а̄дайо вийа бходжанам̣ бхун̃джитва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄не нисиннасса хи саман̣адхаммам̣ карото тхинамиддхам̣ маха̄хаттхӣ вийа оттхарантам̣ а̄гаччхати, чатупан̃чаа̄лопаока̄сам̣ пана т̣хапетва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ йа̄панасӣласса бхиккхуно там̣ на хотӣти евам̣ атибходжане нимиттам̣ ган̣хантасса̄пи тхинамиддхам̣ пахӣйати. йасмим̣ ирийа̄патхе тхинамиддхам̣ оккамати, тато ан̃н̃ам̣ париваттентасса̄пи, раттим̣ чанда̄локадӣпа̄локаукка̄локе дива̄ сӯрийа̄локам̣ манасикаронтасса̄пи, аббхока̄се васантасса̄пи, маха̄кассапаттхерасадисе пахӣнатхинамиддхе калйа̄н̣амитте севантасса̄пи тхинамиддхам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дхутан̇ганисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ – ‘‘чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

19. наваме вӯпасантачиттасса̄ти джха̄нена ва̄ випассана̄йа ва̄ вӯпасамитачиттасса.

апича чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, вуддхасевита̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. ба̄хусаччена̄пи хи екам̣ ва̄ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантасса̄пи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, каппийа̄каппийапарипуччха̄бахуласса̄пи, винайапан̃н̃аттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вата̄йа пакатан̃н̃унопи, вуд̣д̣хе махаллакаттхере упасан̇камантасса̄пи, упа̄литтхерасадисе винайадхаре калйа̄н̣амитте севантасса̄пи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу каппийа̄каппийанисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ – ‘‘чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

20. дасаме йонисо, бхиккхаве, манасикарототи вуттанайенева упа̄йато манасикаронтасса.

апича чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, адхимоккхабахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. бахусаччена̄пи хи екам̣ ва̄…пе… пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантасса̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, тӣн̣и ратана̄ни а̄раббха парипуччха̄бахуласса̄пи, винайе чин̣н̣авасӣбха̄васса̄пи, тӣсу ратанесу окаппанийасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхабахуласса̄пи, саддха̄дхимутте ваккалиттхерасадисе калйа̄н̣амитте севантасса̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣анисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ – ‘‘чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имасмим̣ нӣваран̣аппаха̄навагге ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти.

нӣваран̣аппаха̄наваггаван̣н̣ана̄.